I SA/WA 2786/22

I SA/Wa 2786/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-23
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Elżbieta Lenart
Monika Sawa /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Elżbieta Lenart, sędzia WSA Monika Sawa (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 23 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi D. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 5 września 2022 r. nr KO-593/4103/257/22 w przedmiocie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 5 września 2022r nr KO- 593/4103/257/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Płocku (SKO/organ) po rozpatrzeniu odwołania D. M. uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznało D. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką K. M. od dnia 1 marca 2022r. do dnia 31 sierpnia 2022r, w wysokości 2119,00 zł (słownie złotych: dwa tysiące sto dziewiętnaście) miesięcznie (pkt.1); w pkt 2 wskazało, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwa po uchyleniu prawa D. M. do przyznanego jej wcześniej zasiłku dla opiekuna.
Decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Zaskarżoną decyzją z [...] kwietnia 2021 r. nr [...] Wójt Gminy [...] odmówił D. M. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawną córką K. M. legitymująca się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z powodu tego, że niepełnosprawność powstała po ukończeniu 25 roku życia. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wyjaśnił, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności
- jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej łub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1 a w/w ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki:
1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności;
3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Według art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Organ wyjaśnił, że z dokumentacji sprawy wynika, że K. M. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym przez Powiatowy Zespół ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] Nr [...] z dnia [...] lipca 2018r. Z oświadczenia D. M. wynika, że opiekuje się ona niepełnosprawną córką K., a opieka polega na: podawaniu leków, pomocy w myciu i ubieraniu, zmianie pieluchomajtek, przygotowywaniu i podawaniu posiłków, sprzątaniu, praniu, organizowaniu wizyt lekarskich, robieniu zakupów, realizacji recept, paleniu w piecu załatwianiu spraw urzędowych. Z przeprowadzonego w dniu [...] kwietnia 2022r. wywiadu alimentacyjnego, o którym mowa w art. 23 ust. 4a ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że D. M. zamieszkuje i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką K. oraz synami: M. i A. K. M. jest osobą niepełnosprawną i od wielu lat choruje na chorobę [...]. Ma małoletniego syna O., który zgodnie z postanowieniem Sądu Rejonowego w [...] przebywa w spokrewnionej rodzinie zastępczej u brata P. M. D. M. od kilku lat nie pracuje, a zakres czynności opiekuńczych nie pozwala jej na podjęcie zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze. W ocenie pracownika socjalnego D. M. sprawuje całodobową opiekę nad córką, której choroba postępuje. K. M. nie jest w stanie sama prawidłowo funkcjonować i potrzebuje pomocy we wszystkich czynnościach dnia codziennego. Zdaniem pracownika socjalnego D. M. ze względu na zakres wykonywanych obowiązków opiekuńczych nie może podjąć żadnej pracy. Pani K. ma ponadto zaniki pamięci i nie wie co robi w danym momencie. Jest też niestabilna ruchowo i wymaga pomocy przy przemieszczaniu się. Organ wskazał, że niepełnosprawność wymagającej opieki K. M. istnieje od [...] kwietnia 2018r., a więc powstała po ukończeniu 25 roku życia, to zgodnie z art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie może zostać przyznane. Organ zaznaczył przy tym, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014r. sygn. akt 38/13, który stwierdził niekonstytucyjność tego przepisu w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, nie ma w sprawie zastosowania. Według organu wyroku tego nie można odczytywać w oderwaniu od treści jego uzasadnienia, w którym wyraźnie wskazano, że wejście w życie powyższego wyroku TK nie oznacza usunięcia kryterium wieku powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki oraz wskazuje, że poprawienie stanu prawnego w tym zakresie należy wyłącznie do ustawodawcy, który powinien dokonać tego bez zbędnej zwłoki. Przepis art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych nie został zmieniony, a organ ma obowiązek stosować się do jego zapisów.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła D. M. zarzucając jej naruszenie prawa materialnego, mające istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez zastosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych bez uwzględnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13, w którym uznano niekonstytucyjność części wskazanej normy prawnej w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną ze względu na datę powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki, a przez to naruszenie art. 190 ust. 1 Konstytucji RP. Z uwagi na powyższy zarzut odwołująca się wniosła o uwzględnienie odwołania i uchylenie w całości decyzji Wójta Gminy [...] z [...] kwietnia 2022r. i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną córką. W uzasadnieniu odwołania strona, powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne, wskazała, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego odniósł bezpośredni skutek, a zatem zadaniem organu administracji jest ustalenie możliwości jego zastosowania zgodnie z wzorcem konstytucyjnym. Zdaniem odwołującej się nie znajduje uzasadnienia pogląd, że wyrok TK nie zmienił sytuacji prawnej strony. Jest to wyrok wiążący przede wszystkim co do swojej sentencji, ta zaś jednoznacznie stanowi o niekonstytucyjności przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w określanym w wyroku zakresie. W stosunku do osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później niż do ukończenia 25 roku życia, kryterium momentu powstania niepełnosprawności utraciło przymiot konstytucyjności i nie może być stosowane. Zgodnie zaś z art. 190 ust. 1 Konstytucji RP
orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają charakter ostateczny i powszechnie obowiązujący. Samorządowe Kolegium Odwoławcze po rozpoznaniu odwołania i po odwołaniu się do przytoczonych wyżej przepisów tj. art. 17 ust 1 pkt 1 i art. 17 ust. 1 b ustawy
z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2022r. poz. 615 ze zm.. dalej zwana "u.ś.r.") wskazało, że w niniejszej sprawie nie budzi wątpliwości, że wnioskodawczyni jako matka osoby niepełnosprawnej należy do kręgu podmiotów, o których mowa w cytowanym przepisie art. 17 ust. 1 pkt 1 u.ś.r. Poza sporem pozostaje również fakt, że osoba wymagająca opieki – K. M., legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z orzeczenia Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] z dnia [...] lipca 2018r. Nr [...] wynika, że K. M. ur. [...] lutego 1985 r. jest niepełnosprawna od [...] kwietnia 2018 r., natomiast od [...] czerwca 2018r. została zaliczona do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności, co oznacza, że jej niepełnosprawność powstała w wieku 33 lat. Orzeczenie wydano na okres do dnia 14 lipca 2023r. ze wskazaniami konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. K. M. cierpi bowiem na chorobę [...]. Z akt sprawy wynika nadto, że D. M. pobiera świadczenie w formie specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przeprowadzony przez organ I instancji wywiad alimentacyjny potwierdził, że D. M. sprawuje opiekę nad niepełnosprawną córką, która cierpi na rzadką i nieuleczalną chorobę ([...]), która mimo leczenia nadal postępuje. K. M. nie jest w stanie sama prawidłowo funkcjonować i potrzebuje pomocy we wszystkich niezbędnych czynnościach dnia codziennego tj. codzienna toaleta, sprzątanie, przyrządzanie posiłków, wykupywanie przepisanych lekarstw, umawianie wizyt lekarskich i dowożenie na te wizyty, załatwianie spraw urzędowych w razie potrzeby. Ponadto K. M. wymaga pomocy przy ubieraniu i zmianie pampersów. Według pracownika socjalnego z uwagi na zakres pomocy D. M. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze czasowym, ponieważ musi sprawować opiekę zarówno w dzień, jak i w nocy. Pani K. M. cierpi też na zaniki pamięci i trzeba jej nieustannie pilnować. Wymaga także pomocy przy poruszaniu się. Istotne w sprawie jest zdaniem organu, że Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej przedłożył SKO oświadczenie złożone w dniu [...] sierpnia 2022r. przez D. M., z którego wynika, że od września 2022r. rezygnuje ona z pobierania specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na fakt, iż nie będzie sprawowała opieki nad córką K. M. Dlatego też złożyła wniosek o uchylenie decyzji nr GOPS.4244,12,2021 z dnia 5 listopada 2021r, o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ wskazał, że do SKO wpłynęło także oświadczenie z dnia [...] sierpnia 2022r. K. M., w którym podała ona, że jej mama D. M. "nie opiekuje się nią w sposób prawidłowy. Opieka nie jest całodobowa. Matka krzyczy na nią, wyzywa. Nie pilnuje podawania leków, nie umawia jej na wizyty lekarskie, nie dba również o sprawy urzędowe". Organ podkreślił, że celem świadczenia pielęgnacyjnego jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z koniecznością zapewnienia opieki i pielęgnacji osobie niepełnosprawnej. w odróżnieniu od innych świadczeń opiekuńczych świadczenie pielęgnacyjne, jako tego rodzaju forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych w art. 17 ust.
1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako niepełnosprawnych, lecz
tylko do tych, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w tak dużym - a wynikającym ze stopnia niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie innej pracy. Przez rezygnację z zatrudnienia w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przytoczony przepis należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej, bądź wymusza na osobie sprawującej opiekę rezygnację z wykonywanej pracy.
Organ wskazał, że w sprawie istotne jest nadto, że wobec treści wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21paździemika 2014 r. sygn. akt K 38/13, utraciło przymiot konstytucyjności przewidziane w art. 17 ust. 1b u.ś.r. kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego przez opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała później niż w okresach wskazanych w ust. 1b pkt 1 i 2 u.ś.r. Z tych przyczyn w odniesieniu do opiekunów dorosłych niepełnosprawnych, oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Zdaniem Kolegium
podstawą negatywnego rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie może być w tej sytuacji zaistnienie przesłanki uniemożliwiającej przyznanie
wnioskowanego świadczenia, wskazanej w art. 17 ust. 1b w zw. z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r,
SKO wyjaśniło, że zgodność tego przepisu z Konstytucją RP była badana przez Trybunał Konstytucyjny, który w wyroku z dnia 21 października 2014r. sygn. akt K 38/13 (Dz. U. z 2014r. poz.1443) orzekł, że przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Z
orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego jednoznacznie wynika, że w określonym zakresie przepis powyższy został uznany za niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. W wyroku z dnia 2 marca 2017r, sygn. akt I OSK 2407/16, opubl. CBOSA, Naczelny Sąd Administracyjny
wyjaśnił, że w/w wyrok Trybunału Konstytucyjnego jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje więc skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP, tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.
W odniesieniu do art. 17 ust. 1b u.ś.r. organ stwierdził, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25. roku życia, przepis art. 17 ust. 1b jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później, kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego, w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium. Dlatego też zdaniem NSA nie jest dopuszczalne oparcie decyzji odmawiającej przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art.
17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, która została uznana za niezgodną z art. 32
ust. 1 Konstytucji RP. Sąd wyjaśnił także, że nie jest prawnie istotne powoływanie się na fragment uzasadnienia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 października 2014 r., w którym zawarto stwierdzenie, że "skutkiem wejścia w życie niniejszego wyroku nie jest ani uchylenie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych, ani uchylenie decyzji przyznających świadczenia, ani wykreowanie prawa do żądania świadczenia dla opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, jeżeli niepełnosprawność podopiecznych nie powstała w okresie dzieciństwa". Uzasadnienie to zawiera bowiem argumentację mającą przemawiać za wydanym rozstrzygnięciem, nie zastępuje go jednak, jak również brak jest podstaw prawnych do uznania, aby stanowiło ono w jakimkolwiek zakresie uzupełnienie rozstrzygnięcia. W świetle powyższych wyjaśnień, zdaniem organu, nie ulega wątpliwości, że TK wydał wyrok
zakresowy, w którym stwierdził niekonstytucyjność części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., co wywołuje domniemanie niekonstytucyjności tej zakwestionowanej części przepisu. W takim zakresie wyrok Trybunału wiąże, to znaczy, że organy nie mogą uchylić się od tego związania przez wzgląd na jakiekolwiek treści zawarte w uzasadnieniu orzeczenia TK, ponieważ uzasadnienie nie stanowi treści rozstrzygnięcia. Zgodnie zaś art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia; przy czym Trybunał Konstytucyjny może określić inny termin utraty mocy obowiązującej aktu normatywnego, który wobec ustawy nie może przekroczyć osiemnastu miesięcy. Powołane wyżej orzeczenie zostało opublikowane w Dzienniku Ustaw z dnia 23 października 2014 r. pod poz. 1443, dlatego weszło w życie w tym dniu, a Trybunał Konstytucyjny nie określił innego terminu w tym zakresie. Po tej dacie przepis art. 17 ust. 1b u.ś.r. nie może być stosowany w dotychczasowym kształcie nie uwzględniającym wyroku TK. Tożsame stanowisko zostało wyrażone w wielu wyrokach NSA
m.in. z dnia 6 lipca 2016r. sygn. akt I OSK 223/16, z dnia 2 marca 2017 r., I OSK 2407/16, z dnia 26 kwietnia 2019r. sygn. akt I OSK 8/19, opubl. CBOSA). Z uwagi na powyższe argumenty uznać należy, że w przedmiotowej sprawie odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie może być uzasadniona brakiem spełnienia przesłanki określonej w art. 17 ust. 1b u.ś.r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze jest natomiast związane przywołanym orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego i zobowiązane uwzględnić prawotwórczy charakter tego
orzeczenia i jego kształtujący efekt następujący od momentu wejścia wyroku w życie.
W świetle zgromadzonego materiału dowodowego organ uznał, że D. M. spełniała wszystkie przesłanki podmiotowe, określone w przepisie art. 17 ust. 1 pkt. 1 u.ś.r. do uzyskania przez nią prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż jako matce przysługiwało jej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, ponieważ nie podejmowała zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad córką legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, Z treści wywiadu alimentacyjnego z dnia 1 kwietnia 2022r. wynika, że faktycznie nie była ona w stanie podjąć zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki nad swą niepełnosprawną, niezdolną do samodzielnej egzystencji córką, cierpiącą na długotrwałą, nieuleczalną chorobę [...]. D. M. całodobowo opiekuje się córką, pomaga jej w toalecie, ubieraniu, zmianie pampersów, robi zakupy, przygotowuje posiłki, sprząta, wykupuje leki, umawia wizyty lekarskie i dowozi na te wizyty, załatwia sprawy urzędowe. Ustalono, że choroba córki postępuje, ma ona problemy z pamięcią i poruszaniem, wymaga pomocy i nadzorowania w dzień i w nocy. Nie jest w stanie sama funkcjonować. W ocenie pracownika socjalnego D. M., z uwagi na szeroki zakres pomocy, nie jest w stanie podjąć jakiegokolwiek zatrudnienia.
W tych okolicznościach w ocenie SKO odwołująca się spełniała wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje od dnia 1 marca 2022r., a więc od miesiąca, w którym został złożony wniosek. Okres, na jaki przyznaje się świadczenie pielęgnacyjne, ustalany jest w oparciu o wskazówki opisane w art. 24 ust. 2 i ust.. 4 zgodnie z którym prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego (..) 4. Prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony (...)". Organ wskazał, że w niniejszej sprawie istotne znaczenie ma oświadczenie D. M., z którego wynika, że od września 2022r. rezygnuje ona z opieki nad córką. Koresponduje to z oświadczeniem K. M., według którego matka nie sprawuje opieki całodobowo, w takim zakresie, który jest konieczny ze względu na jej stan zdrowia. Organ biorąc pod uwagę powyższe, ustalił prawo do przedmiotowego świadczenia na okres od 1 marca 2022r. do 31 sierpnia 2022r.
Organ wskazał następnie, że wysokość świadczenia została określona przez przepis art. 17 ust. 3 i ust. 3d ustawy o świadczeniach rodzinnych i wynosi od 1 stycznia 2022r. - 2119,00 zł miesięcznie (wg obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 27 października 2021 r. w sprawie wysokości świadczenia pielęgnacyjnego w roku 2022 (M.P. z 2021 poz.1021).
Organ wskazał także, że wypłata przedmiotowego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 marca 2022r. do 31 sierpnia 2022r. może nastąpić po uchyleniu przez organ I instancji, w trybie art. 155 Kodeksu postępowania administracyjnego, swej własnej decyzji nr GOPS.4244.12.2021 z dnia 5 listopada 2021 r. o przyznaniu odwołującej się specjalnego zasiłku opiekuńczego na ten okres, do którego zrzekła się prawa w swym oświadczeniu z dnia [...] marca 2022r. Organ podał, że możliwość wyboru rodzaju świadczenia opiekuńczego stwarza przepis art. 27 ust. 5 powołanej ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, według którego w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w
Warszawie wniosła D. M. (skarżąca), zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie przedmiotowej decyzji tj. art. 24 ust. 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych poprzez nieprzyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na cały okres na który zostało wydane orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności osobie wymagającej opieki.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części i zasądzenie od Organu zwrotu kosztów procesu w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Wniosła także o rozpoznanie niniejszej sprawy w trybie uproszczonym oraz o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z dokumentów: oświadczenia K. M. z dnia [...] września 2022 r.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie natomiast do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej jako p.p.s.a.), sąd rozstrzyga
w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z 5 września 2022 r nr KO- 593/4103/257/22, które po rozpatrzeniu odwołania D. M. uchyliło w całości decyzję Wójta Gminy [...] z dnia [...] kwietnia 2021r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego i przyznało D. M. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną córką K. M. od dnia 1 marca 2022r. do dnia 31 sierpnia 2022r, w wysokości 2119,00 zł (słownie złotych: dwa tysiące sto dziewiętnaście) miesięcznie (pkt.1). W pkt 2 wskazało, że wypłata świadczenia pielęgnacyjnego będzie możliwa po uchyleniu prawa D. M. do przyznanego jej wcześniej zasiłku dla opiekuna.
Podstawę materialną zaskarżonej decyzji stanowiły zatem przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615, dalej jako "u.ś.r."), zgodnie z którą świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (dalej jako "k.r.o.") ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (art. 17 ust. 1 u.ś.r.).
SKO nie zakwestionowało, że skarżącej przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego gdyż zostały spełnione wszystkie przesłanki do jego przyznania oraz uznało za uzasadniony zarzut, że art. 17 ust 1b nie może stanowić podstawy odmowy przyznania świadczenia skarżącej. Organ uznał bowiem, że zakres opieki jaki skarżąca sprawowała w okresie od daty złożenia wniosku do 31 sierpnia 2022 r. uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej. Wskazało jednocześnie, że przedmiotowe świadczenie będzie wypłacone po uchyleniu decyzji o przyznaniu zasiłku dla opiekuna, do którego prawa skarżąca się zrzekła dokonując jednocześnie wyboru świadczenia na podstawie art. 27 ust. 5 powołanej ustawy.
Powodem odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego po 31 sierpnia 2022 r. było oświadczenie skarżącej z [...] sierpnia 2022 r., w którym wskazała, że wnosi o uchylenie decyzji o przyznaniu zasiłku opiekuńczego gdyż od 1 września 2022 r. nie będzie sprawowała opieki nad córką. Z tym oświadczeniem korespondowało oświadczenie K. M. – córki również z [...] sierpnia 2022 r., według której matka nie sprawuje opieki całodobowo, w takim zakresie, który jest konieczny ze względu na jej stan zdrowia. W oświadczeniu tym wskazała, że matka na nią krzyczy i ją wyzywa. Wskazała także, że nie pilnuje podawania leków, nie umawia jej na wizyty lekarskie i nie dba o sprawy urzędowe. W dacie wydania decyzji oświadczenia te były dla organu wiążące. W aktach sprawy brak jest oświadczenia z którego wynikałoby, że skarżąca uchyliła się od skutków prawnych swojego oświadczenia z [...] sierpnia 2022 r. w zakresie w jakim odnosi się do faktu sprawowania opieki nad córką. Natomiast K. M. [...] września 2022 r. złożyła oświadczenie, w którym wskazała, że matka nadal sprawuje opiekę nad nią, zaś jej oświadczenie z [...] sierpnia 2022 r. było wyłącznie wynikiem złego samopoczucia. Sąd zwraca uwagę, że skuteczne uchylenie się od skutków prawnych danego oświadczenia może nastąpić wyłącznie z powołaniem się na wady oświadczenia woli. Z kolei wady oświadczenia woli w rozumieniu przepisów art. 82-88 k.c. i skuteczność złożenia oświadczenia o uchyleniu się od nich, nie mogą stanowić przedmiotu badania w postępowaniu administracyjnym. Sąd administracyjny nie jest również właściwy do badania ewentualnego naruszenia przepisów prawa cywilnego (art. 82 k.c.), w tym do ustalania istnienia wad oświadczenia woli, gdyż sprawowany przez sądy administracyjne wymiar sprawiedliwości stanowi sądową kontrolę zgodności z prawem (legalności) działalności administracji publicznej. Uchylenie się od skutków wad oświadczenia woli musi zatem odbywać się w trybie postępowania cywilnego (przed sądem powszechnym), a nie przed organami administracyjnymi. To sąd powszechny jest uprawniony do oceny, w razie sporu, czy strona skutecznie uchyliła się od skutków złożonego oświadczenia woli. W niniejszej sprawie natomiast po wydaniu kontrolowanej decyzji mógł ulec zmianie wyłącznie stan faktyczny sprawy, gdyż jak wynika z oświadczenia córki skarżącej, nadal potrzebuje ona opieki matki a matka na dzień złożenia oświadczenia [...] września 2022 r. opiekę taką, jej zdaniem, sprawuje. Nie jest uzasadnione stanowisko skarżącej, że rezygnacja ze specjalnego zasiłku opiekuńczego nastąpiła w innej sprawie. Rezygnacja bowiem z tego świadczenia stanowiła realizację warunku określonego w zaskarżonej decyzji tj. wyboru świadczenia zgodnie z art. 27 ust 5 ustawy. Zgodnie bowiem z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a świadczenie pielęgnacyjne (przyznawane stosownie do ust. 1 tego artykułu, wymienionym w tym przepisie osobom rezygnującym z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, legitymującą się określonym w ustawie orzeczeniem) nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone m.in. prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Organ mając na uwadze, że skarżąca zrzekła się prawa do specjalnego zasiłku dla opiekuna i biorąc pod uwagę, że zostały spełnione wszystkie przesłanki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego przyznał to świadczenie na zadeklarowany okres pod warunkiem, że wypłata nastąpi po uchyleniu decyzji o przyznaniu prawa do specjalnego
zasiłku dla opiekuna. Zmiana okoliczności jak nastąpiła po wydaniu zaskarżonej decyzji, o ile miała miejsce gdyż brak jest oświadczenia skarżącej w tym zakresie, mogła stanowić podstawę kolejnego wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. I prawo do złożenia takiego wniosku oraz konieczność wykazania spełnienia przesłanek do przyznania
świadczenia, przysługuje skarżącej, a nie jej córce.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ppsa orzekł jak w sentencji.