I SA/WA 2782/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-03-02
NSAAdministracyjneŚredniawsa
świadczenia rodzinnezwrot świadczeńnienależnie pobrane świadczeniakoordynacja systemów zabezpieczenia społecznegotrudna sytuacja rodzinnaalimentydochódustawa o świadczeniach rodzinnych

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra o zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, uznając, że mimo trudnej sytuacji skarżącego, brak było podstaw do uchylenia decyzji o zwrocie.

Skarżący W. Z. wniósł skargę na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej nakazującą zwrot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 4 172 zł. Skarżący argumentował swoją trudną sytuacją życiową i finansową, samotnie wychowując pięcioro dzieci po tym, jak żona go opuściła. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że kwestia przyznania świadczeń była rozstrzygnięta w innym postępowaniu, a w tym przypadku kluczowe było ustalenie nienależnego pobrania i obowiązku zwrotu. Sąd zaznaczył, że kwestia ulg w spłacie powinna być rozpatrywana w odrębnym postępowaniu.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę W. Z. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji o ustaleniu i zobowiązaniu skarżącego do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w kwocie 4 172 zł. Skarżący podnosił, że jego sytuacja rodzinna i finansowa jest dramatyczna, samotnie wychowuje pięcioro dzieci od lat, a jego żona porzuciła rodzinę. Argumentował, że zwrot świadczenia wraz z odsetkami doprowadzi go do niedostatku. Sąd administracyjny oddalił skargę, wskazując, że zarzuty skargi były częściowo nieadekwatne do przedmiotu sprawy, która dotyczyła świadczeń rodzinnych, a nie świadczenia wychowawczego. Sąd podkreślił, że w tym postępowaniu nie bada się już prawa do świadczeń, które zostało rozstrzygnięte w innym, prawomocnym postępowaniu, a jedynie kwestię nienależnego pobrania i zwrotu. Sąd stwierdził, że świadczenia zostały wypłacone w okresie, gdy miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a wniosek o przyznanie świadczeń został pozostawiony bez rozpoznania, co skutkowało uznaniem świadczeń za nienależnie pobrane. Kwestia ulg w spłacie, o których mowa w art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, została wskazana jako odrębne postępowanie, które nie było przedmiotem rozpatrywania przez Sąd w tej sprawie.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, można zobowiązać do zwrotu. Kwestia przyznania świadczeń była rozstrzygnięta w innym postępowaniu, a w tym przypadku kluczowe jest ustalenie nienależnego pobrania i obowiązku zwrotu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że postępowanie w sprawie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych zostało zakończone decyzją o uchyleniu pierwotnej decyzji i pozostawieniu wniosku bez rozpoznania z powodu braku dokumentów. W tej sytuacji świadczenia wypłacone za dany okres zostały uznane za nienależnie pobrane, a obowiązek ich zwrotu wynika z przepisów ustawy.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

u.ś.r. art. 23a § ust. 2, 5, 6 i 9

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 30 § ust. 1, 2 pkt 2, ust. 2b i ust. 8

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

P.p.s.a. art. 151

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

u.ś.r. art. 1 § ust. 2 i 3

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.ś.r. art. 30 § ust. 9

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

u.p.p.w.d. art. 25 § ust. 10

Ustawa o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

Skarżący błędnie powołał się na ten przepis, gdyż sprawa dotyczyła świadczeń rodzinnych, a nie świadczenia wychowawczego.

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Skarżący zarzucił niewłaściwe zastosowanie, wskazując na potrzebę uchylenia decyzji organu I instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

P.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

P.p.s.a. art. 135

Ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Świadczenia zostały wypłacone w okresie, gdy miały zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wniosek o przyznanie świadczeń został pozostawiony bez rozpoznania z powodu braku wymaganych dokumentów. Kwestia przyznania świadczeń była rozstrzygnięta w innym postępowaniu, które nie zostało zakwestionowane przez skarżącego. Obowiązek zwrotu nienależnie pobranych świadczeń wynika z przepisów ustawy. Kwestia ulg w spłacie jest odrębnym postępowaniem.

Odrzucone argumenty

Trudna sytuacja życiowa i finansowa skarżącego uzasadnia umorzenie lub odroczenie zwrotu świadczeń. Naruszenie przepisów postępowania przez organy obu instancji (art. 138 § 2 K.p.a., art. 7, 77, 80 K.p.a.). Brak świadomości skarżącego o nienależnym pobraniu świadczeń z uwagi na brak kontaktu z żoną i nieznajomość jej dochodów.

Godne uwagi sformułowania

Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a rozstrzyga w granicach danej sprawy. W tym postępowaniu organ nie jest uprawniony do badania, czy przysługiwały skarżącemu świadczenia rodzinne za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W obrocie prawnym nie istnieje decyzja przyznająca skarżącemu przedmiotowe świadczenie na ww. okres, a zatem pobrane świadczenia rodzinne należało uznać jako nienależne i zobowiązać skarżącego do ich zwrotu. Sprawa o zastosowanie ulg, o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r. powinna zostać wszczęta dopiero po ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń w drodze decyzji.

Skład orzekający

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

przewodniczący

Dorota Kozub-Marciniak

sprawozdawca

Marta Kołtun-Kulik

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Uzasadnienie obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w przypadku zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Podkreślenie odrębności postępowania w sprawie zwrotu świadczeń od postępowania w sprawie ulg w spłacie."

Ograniczenia: Sprawa dotyczy specyficznej sytuacji związanej z koordynacją świadczeń rodzinnych i brakiem dokumentów, co może ograniczać jej bezpośrednie zastosowanie w innych kontekstach. Kwestia ulg w spłacie nie została rozstrzygnięta w tym postępowaniu.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa pokazuje złożoność przepisów dotyczących świadczeń rodzinnych w kontekście międzynarodowym i podkreśla znaczenie kompletności dokumentacji. Jest interesująca dla prawników zajmujących się prawem socjalnym i administracyjnym.

Samotny ojciec musi zwrócić tysiące złotych świadczeń. Czy sąd okaże litość?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2782/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 1, art 23a, art 30
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 19 września 2022 r. nr DSZ-V.4321.1.460.2022.EM w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych oddala skargę.
Uzasadnienie
W. Z. (dalej także, jako skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 19 września 2022 r. nr DSZ-V.4321.1.460.2022.EM w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Wójta Gminy M. decyzją nr GOPS.8250.454.15.2016 z dnia 3 listopada 2015 r. przyznał skarżącemu prawo do zasiłku rodzinnego na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. na dzieci K. Z., M. Z. oraz K. Z., dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2016/2017 na dzieci K. Z., M. Z. oraz K. Z., dodatek do zasiłku rodzinnego na pokrycie wydatków związanych z dojazdem do miejscowości, w której znajduje się szkoła na okres od 1 listopada 2015 r. do 30 czerwca 2016 r., oraz od 1 września 2016 r. do 31 października 2016 r. na dziecko K. Z., a także dodatek do zasiłku rodzinnego z tytułu wychowywania dziecka w rodzinie wielodzietnej na okres od 1 listopada 2015 r. do 31 października 2016 r. na dziecko K. Z..
Następnie, powyższa decyzja została uchylona decyzją Wójta Gminy M. nr GOPS.8250.454.Z.15.2016 z dnia 2 grudnia 2019 r., w związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W okresie objętym zaskarżoną decyzją, jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, świadczenia rodzinne zostały skarżącemu wypłacone za okres od 1 lutego 2016 r. do 31 października 2016 r., w łącznej kwocie 4 172 zł.
Pismem Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach z dnia 6 marca 2020 r. skarżący został wezwany w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, do złożenia wyjaśnień i informacji koniecznych do rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego dotyczących uzyskania dochodu, tj. informacji nt. dochodu netto, osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (tj. za luty 2016 r.), uzyskanego przez M. Z. (ówcześnie żonę skarżącego) w związku z zatrudnieniem na terytorium Królestwa Niderlandów (dalej: Niderlandy) w okresie od 7 stycznia 2016 r.
W dniu 31 marca 2020 r. do Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego w Kielcach wpłynęło oświadczenie skarżącego, z którego wynika że nie utrzymuje kontaktu z M. Z., i nie posiada informacji o jej dochodach za okres od 7 stycznia 2016 r. do chwili obecnej.
Z uwagi na fakt niedołączenia wymaganych dokumentów dot. dochodu, Wojewoda Świętokrzyski pismem z dnia 28 grudnia 2020 r. zawiadomił skarżącego o pozostawieniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2015/2016 bez rozpoznania.
Wojewoda Świętokrzyski decyzją, nr 000065/2022/UZ-N/UZ-N/ZEW/ZW/947 z dnia 19 lipca 2022 r., ustalił iż świadczenia rodzinne w wysokości 4 172 zł wypłacone na dziecko K. Z. za okres od 1 lutego 2016 r. do 31 sierpnia 2016 r., oraz na dzieci M. Z. oraz K. Z. za okres od 1 lutego 2016 r. do 31 października 2016 r. są świadczeniami nienależnie pobranymi i zobowiązał skarżącego do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda Świętokrzyski wskazał, że w związku z zatrudnieniem M. Z. na terytorium Niderlandów w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Organ I instancji wskazał, że brak kompletu dokumentów, które winny być załączone do wniosku, a nie zostały załączony mimo wezwania do usunięcia braków wniosku, uniemożliwił ustalenie dochodu, a w konsekwencji ponowne zbadanie prawa do świadczeń rodzinnych. Wojewoda Świętokrzyski podkreślił, że powyższe dane stanowią ustawowy wymóg do rozpoznania sprawy i ewentualnego przyznania wnioskowanych świadczeń rodzinnych. Jednocześnie, organ I instancji wskazał, że świadczenia rodzinne są przyznawane na wniosek strony, która jest zobowiązana do dostarczenia niezbędnych dokumentów. Organ I instancji podniosł przy tym, że ustawa o świadczeniach rodzinnych określa kryterium dochodowe, które należy wziąć pod uwagę przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych. Wojewoda Świętokrzyski powołał przy tym na okoliczność, iż pismem z dnia 28 grudnia 2020 r. skarżący został zawiadomiony o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania za okres od 1 lutego 2016 r. do 31 października 2016 r.
Od powyższej decyzji skarżący odwołał się. Wraz z odwołaniem skarżący złożył wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych.
Zaskarżoną obecnie decyzją Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Minister w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 1 ust. 2 i 3, art. 23a ust. 2, 5, 6 i 9, art. 30 ust. 1, 2 pkt 2, ust. 2b i ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej, jako: u.ś.r.) i wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, które zostało rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu, lecz kwestia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń. Minister nie jest uprawniony do badania, czy przysługiwały skarżącemu świadczenie rodzinne za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż w tym zakresie, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i w związku brakiem uzupełnienia koniecznych dokumentów, Wojewoda Świętokrzyski pozostawił wniosek skarżącego o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego bez rozpoznania w dniu 28 grudnia 2020 r.
Dalej organ wskazał, że jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, we wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego z dnia 29 października 2015 r. skarżący nie wskazał, iż któryś z członków rodziny przebywał poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zarówno w decyzji przyznającej prawo do świadczeń rodzinnych oraz w ww. wniosku skarżący został pouczony, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu, osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych zostało również wskazane, iż niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczeń rodzinnych o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczeń rodzinnych, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Kwestia prawidłowości i skuteczności udzielonego pouczenia nie budzi żadnych wątpliwości organu. Świadczenia rodzinne zostały skarżącemu przyznane decyzją Wójta Gminy Mniów na skutek wniosku i załączonych do wniosku dokumentów oraz braku oświadczenia, iż członek rodziny przebywa poza granicami kraju i odnosi dochód z tego tytułu. W związku z powyższym, brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu.
W ocenie organu odwoławczego, w związku z pozostawieniem wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych za omawiany okres bez rozpoznania, należało uznać, iż świadczenia rodzinne w kwocie 4 172 zł wypłacone za okres od 1 lutego 2016 r. do 31 października 2016 r., są świadczeniami nienależnie pobranymi i należy zobowiązać skarżącego do ich zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych. Organ podkreślił, że wojewoda jest zobowiązany do dochodzenia nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych w odwołaniu, organ nie podzielił stanowiska skarżącego, że osoba pobierająca świadczenia uzależnione od kryterium dochodowego, nie miała świadomości nienależnie pobranych świadczeń, mając na uwadze możliwość uzyskaniu dochodu przez członka rodziny.
Dalej organ wyjaśnił, że sytuacja finansowa osoby zobowiązanej do zwrotu nie jest badana na etapie postępowania w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych. Powyższe podlega rozpatrzeniu w sytuacji złożenia wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania, który można złożyć do organu I instancji wraz z informacjami oraz dokumentami dotyczącymi ewentualnie występujących szczególnych okoliczności dotyczących rodziny.
Minister podniósł, że we wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych jako członka rodziny skarżący wskazał M.Z., jako swoją żonę i matkę dzieci. Mając zatem na względzie art. 3 pkt 16 u.ś.r., do ustalenia czy skarżący spełnia kryterium dochodowe do uzyskania świadczeń rodzinnych powinien być wliczany także dochód matki dzieci, tak długo jak nie uprawomocniło się orzeczenie o rozwodzie.
Końcowo, Minister podniósł, że zgodnie z art. 30 ust. 9 u.ś.r. organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Zastosowanie powyższych ulg odbywa się na wniosek osoby zobowiązanej i pozostaje do uznania organu.
Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez uznanie, iż okoliczności dotyczące sytuacji rodziny W. Z. nie uzasadniają umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami w całości ani w części, podczas gdy sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego w sposób oczywisty jawi się jako dramatyczna - mężczyzna od wielu lat samotnie, bez niczyjej pomocy wychowuje i utrzymuje piątkę dzieci, albowiem w wiele lat wstecz żona skarżącego – M. Z. z dnia na dzień porzuciła męża i małoletnie dzieci - nie udzielając rodzinie żadnych informacji na temat miejsca swojego pobytu, nie łożąc żadnych środków na dzieci - w związku z czym skarżący od przeszło 10 lat samotnie wychowuje pięcioro swoich dzieci, nie posiada on żadnych oszczędności, zaś zwrot jakiejkolwiek kwoty świadczenia - a zwłaszcza w tak kolosalnej wysokości wraz z odsetkami z całą pewnością spowoduje popadnięcie przez skarżącego w niedostatek, niemożność zaspokojenia potrzeb rodziny i w konsekwencji skrajne ubóstwo - może dojść nawet do sytuacji, że W. Z. nie będzie miał za co kupić jedzenia dla dzieci czy opłacić rachunków za prąd czy ogrzewanie;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj:
a. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji ustalającą, iż świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na dziecko M. Z. jest świadczeniem nienależnie pobranym w sytuacji, gdy wydanie takiej decyzji nie było właściwe z uwagi na naruszenie przez organ I instancji przepisów materialnych i przepisów postępowania, a Minister Rodziny i Polityki Społecznej Kaliszu powinien był wydać decyzję na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. - uchylającą decyzję organu I instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdyż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;
b. art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności leżących u podstaw wydanej decyzji, w szczególności brakiem dokładnego ustalenia w zakresie obecnej - szczególnie trudnej sytuacji - zarówno finansowej, jak i rodzinnej skarżącego, a przede wszystkim faktem, iż mężczyzna od przeszło 10 lat samotnie - bez niczyjej pomocy wychowuje i utrzymuje pięcioro swoich dzieci, zaś całą pobraną kwotę świadczenia wychowawczego spożytkował na bieżące potrzeby związane z wychowaniem i utrzymaniem małoletnich, a co więcej ustalenia, iż we wskazanym okresie skarżący nie miał ze swoją żoną absolutnie żadnego kontaktu - nie wiedział, iż przebywa ona za granicą, albowiem kobieta w 2010 r. nagle porzuciła męża i małoletnie dzieci wyjeżdżając bez słowa, z związku z czym skarżący nie miał żadnej wiedzy o tym, gdzie żona przebywa, czy i gdzie pracuje - a co za tym idzie nie mógł on podać organowi żadnych danych w tym zakresie, bowiem sam ich nie posiadał.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumentację na poparcie stawianych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i sprecyzował jej zarzuty w ten sposób, że zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie prawa materialnego tj. art. 30 ust. 9 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności należy zauważyć, że zarzuty skargi częściowo są nieadekwatne do przedmiotu sprawy. Skarżący zarzuca bowiem naruszenie przepisów ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci i odnosi się do świadczenia wychowawczego, gdy tymczasem niniejsza sprawy dotyczy ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego i dodatków do tego zasiłku). Podstawą zaś orzekania przez organ były przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Tym niemniej, te uchybienia skargi nie dyskwalifikują jej albowiem Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, a rozstrzyga w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm., dalej, jako: P.p.s.a.). Przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Dostrzec jednak należy, iż pełnomocnik skarżącego na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. podniósł dodatkowo zarzut naruszenia art. 30 ust. 9 u.ś.r. choć i ten zarzut jest, w ocenie Sądu, chybiony.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych.
W myśl art. 23a ust. 2 u.ś.r., w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie członkowskim, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (art. 23a ust. 5 tej ustawy).
Zgodnie z kolei z treścią art. 23a ust. 9 u.ś.r., wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepis art. 30 powołanej ustawy stosuje się odpowiednio. Stosownie do treści art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się m.in.: świadczenia rodzinne wypłacone w przypadku, o którym mowa w art. 23a ust. 5, za okres od dnia, w którym osoba stała się uprawniona do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego do dnia wydania decyzji o uchyleniu decyzji przyznającej świadczenia rodzinne (art. 30 ust. 2 pkt 3 powołanej ustawy). Od kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, o którym mowa w ust. 2 pkt 1-3 i 5 tej ustawy, naliczane są odsetki ustawowe za opóźnienie (art. 30 ust. 2b tej ustawy).
Należy podkreślić, że w tym postępowaniu organ nie jest uprawniony do badania, czy przysługiwały skarżącemu świadczenia rodzinne za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Na tę kwestię zawracał już uwagę Minister w zaskarżonej decyzji.
W tej sprawie świadczenia rodzinne zostały przyznane skarżącemu na podstawie decyzji Wójta Gminy M. z dnia 3 listopada 2015 r. Po ustaleniu przez Wojewodę Świętokrzyskiego, że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Wójt Gminy M. decyzją z dnia 2 grudnia 2019 r. uchylił ww. decyzję z dnia 3 listopada 2015 r. Skarżący od decyzji z dnia 2 grudnia 2019 r. nie odwołał się. Z kolei Wojewoda Świętokrzyski pismem z dnia 28 grudnia 2020 r. zawiadomił skarżącego o pozostawieniu wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres świadczeniowy 2015/2016 bez rozpoznania.
W tej sytuacji zgodzić należy się z organem, że w obrocie prawnym nie istnieje decyzja przyznająca skarżącemu przedmiotowe świadczenie na ww. okres, a zatem pobrane świadczenia rodzinne należało uznać jako nienależne i zobowiązać skarżącego do ich zwrotu.
W ocenie Sądu, prawidłowość pouczenia skarżącego przez organy o obowiązku poinformowania o zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do świadczenia, czy ewentualna świadomość skarżącego w tym przedmiocie, miałaby znaczenie w postępowaniu administracyjnym dotyczącym uchylenia prawa do świadczeń rodzinnych, zakończonym decyzją ostateczną, w którym nie została jednak zakwestionowana.
Wbrew zarzutom skargi, okoliczności faktyczne mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie zostały jednoznacznie wyjaśnione, a w konsekwencji organy obu instancji dopełniły obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organy wyczerpująco zebrały bowiem, a następnie rozpatrzyły całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosowały prawidłowe normy prawa materialnego celem podjęcia rozstrzygnięcia, przy czym swoje stanowisko przedstawiły w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a.
Odnosząc się do zarzutów skarżącego wskazujących na trudną sytuację życiową i materialną skarżącego, wyjaśnić trzeba, że w granicach materialnych rozpoznawanej sprawy, czego zdaje się nie dostrzegać skarżący, pozostaje jedynie kwestia orzeczenia przez właściwy organ administracji publicznej o nienależnie pobranym świadczeniu rodzinnym i obowiązku jego zwrotu. Sprawa o zastosowanie ulg, o których mowa w art. 30 ust. 9 u.ś.r. powinna zostać wszczęta dopiero po ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń w drodze decyzji. Zgodnie bowiem z art. 30 ust. 9 ustawy o świadczeniach rodzinnych, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, może umorzyć kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z akt sprawy wynika, że skarżący wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji, złożył do Wojewody Świętokrzyskiego wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych, który dotychczas nie został rozpoznany. W tym jednak postępowaniu, dotyczącym oceny legalności decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczeń rodzinnych, podnoszona kwestia pozostać musi poza oceną Sądu gdyż będzie ona rozstrzygana w odrębnym postępowaniu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł o oddaleniu skargi.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI