I SA/Wa 2781/22

I SA/Wa 2781/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 1,16,25
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 19 września 2022 r. nr DSZ-V.4321.2.781.2022.EM w przedmiocie zwrotu świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
W. Z. (dalej także, jako skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 19 września 2022 r. nr DSZ-V.4321.2.781.2022.EM w przedmiocie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Decyzją Wójta Gminy M. z dnia 20 kwietnia 2016 r., przyznane zostało skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci K. Z. oraz M. Z. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r.
Decyzja ta została uchylona następnie decyzją Wójta Gminy M. z dnia 26 listopada 2019 r. związku z zastosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W okresie objętym ww. decyzją, jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, świadczenie wychowawcze zostało skarżącemu wypłacone na dziecko M. Z. w łącznej kwocie 9 000 zł.
Pismem [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. z dnia 6 marca 2020 r. skarżący został wezwany do złożenia wyjaśnień i informacji koniecznych do rozpatrzenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego dotyczących uzyskania dochodu, tj. informacji nt. dochodu netto, osiągniętego za miesiąc następujący po miesiącu, w którym nastąpiło uzyskanie dochodu (tj. za luty 2016 r.), uzyskanego przez M. Z. (ówcześnie żonę skarżącego) w związku z zatrudnieniem na terytorium Królestwa Niderlandów (dalej: Niderlandy) w okresie od 7 stycznia 2016 r.
W dniu 31 marca 2020 r. do [...] Urzędu Wojewódzkiego w K. wpłynęło oświadczenie skarżącego, z którego wynika że nie utrzymuje on kontaktu z M. Z. i nie posiada informacji o jej dochodach za okres od 7 stycznia 2016 r. do chwili obecnej.
Z uwagi na fakt niedołączenia przez wymaganych dokumentów dotyczących dochodu, Wojewoda [...] pismem z dnia 28 grudnia 2020 r. zawiadomił skarżącego o pozostawieniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2016/2017 bez rozpoznania, w części dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. Z.
Następnie Wojewoda [...] decyzją nr [...] z dnia 19 lipca 2022 r., ustalił iż świadczenie wychowawcze w wysokości 9 000 zł wypłacone skarżącemu za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na dziecko M. Z. jest świadczeniem nienależnie pobranym i zobowiązał do zwrotu ww. kwoty wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie.
W uzasadnieniu ww. decyzji Wojewoda [...] wskazał, że w związku z zatrudnieniem M. Z. na terytorium Niderlandów w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Wojewoda [...] podniósł, że nieuzupełnienie wymaganej dokumentacji uniemożliwiło rozpoznanie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, gdyż świadczenie wychowawcze w Polsce jest przyznawane na wniosek strony, która jest zobowiązana do dostarczania niezbędnych dokumentów. Organ I instancji wskazał przy tym, że prawo do świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko, na okres objęty wnioskiem jest zależne od kryterium dochodowego. Wojewoda [...] powołał przy tym na okoliczność, iż pismem z dnia 28 grudnia 2020 r. skarżący został powiadomiony o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. w stosunku do dziecka M. Z.
Od powyższej decyzji skarżący odwołał się. Wraz z odwołaniem skarżący złożył wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego.
Zaskarżoną obecnie decyzją Minister Rodziny i Polityki Społecznej utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Minister w pierwszej kolejności przytoczył treść art. 1 ust. 2 i 6, art. 16 ust. 2, 6, 10 oraz art. 25 ust. 1, ust. 2 pkt 6, ust. 3 i 9 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407, dalej także, jako: ustawa) i wyjaśnił, że przedmiotem niniejszego postępowania nie jest ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego, które zostało rozstrzygnięta w odrębnym postępowaniu, lecz kwestia zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Minister nie jest uprawniony do badania, czy przysługiwało skarżącemu świadczenie wychowawcze na pierwsze dziecko za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, gdyż w tym zakresie, po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego i w związku brakiem uzupełnienia koniecznych dokumentów, Wojewoda [...] pozostawił wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. Z. bez rozpoznania w dniu 28 grudnia 2020 r.
Dalej organ wskazał, że jak wynika z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 5 kwietnia 2016 r. skarżący nie wskazał, iż któryś z członków rodziny przebywa poza granicami Polski, w kraju, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zarówno w decyzji przyznającej prawo do świadczenia wychowawczego oraz w ww. wniosku skarżący został pouczony, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu (m.in. o uzyskaniu dochodu), osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało również wskazane, iż niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Kwestia prawidłowości i skuteczności udzielonego pouczenia nie budzi żadnych wątpliwości organu. Świadczenie wychowawcze zostało skarżącemu przyznane decyzją Wójta Gminy M. na skutek wniosku i załączonych do wniosku dokumentów oraz braku oświadczenia, iż członek rodziny przebywa poza granicami kraju. W związku z powyższym, brak jest okoliczności wskazujących na błędne działanie organu.
W ocenie organu, w związku z pozostawieniem wniosku bez rozpoznania za okres, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, na dziecko M. Z., należy uznać, iż świadczenie wychowawcze w kwocie 9 000 zł wypłacone skarżącemu za ww. okres na pierwsze dziecko, jest świadczeniem nienależnie pobranym i należy zobowiązać stronę do jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie naliczanymi od pierwszego dnia miesiąca, następującego po dniu wypłaty świadczenia wychowawczego. Natomiast wojewoda jest zobowiązany do dochodzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego pobranego za okres, w którym zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Odnosząc się natomiast do argumentów podniesionych w odwołaniu, organ nie podzielił stanowiska skarżącego, że osoba pobierająca świadczenia uzależnione od kryterium dochodowego, nie miała świadomości nienależnie pobranych świadczeń, mając na uwadze możliwość uzyskaniu dochodu przez członka rodziny.
Dalej organ wyjaśnił, że sytuacja finansowa osoby zobowiązanej do zwrotu nie jest badana na etapie postępowania w sprawie ustalenia i zobowiązania do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego. Powyższe podlega rozpatrzeniu w sytuacji złożenia wniosku o udzielenie ulgi w spłacie zobowiązania, który można złożyć do organu I instancji wraz z informacjami oraz dokumentami dotyczącymi ewentualnie występujących szczególnych okoliczności dotyczących rodziny.
Minister podniósł, że we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego jako członka rodziny skarżący wskazał M. Z., jako swoja żonę i matkę dzieci. Mając zatem na względzie art. 2 pkt 4 i 16 powołanej ustawy, do ustalenia czy skarżący spełnia kryterium dochodowe do pobierania świadczenia wychowawczego na pierwsze dziecko powinien być wliczany także dochód matki dzieci, tak długo jak nie uprawomocniło się orzeczenie o rozwodzie.
Organ podkreślił też, że żaden z przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci nie daje możliwości odstąpienia od dochodzenia nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego z uwagi na jego spożytkowanie, nawet jeżeli świadczenie było wydatkowane zgodnie z jego celem. Obecnie, nie istnieje w obrocie prawnym decyzja o przyznaniu skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego, a wojewoda ma obowiązek dochodzenia powstałej w ten sposób należności. Minister przytoczył także treść art. 25 ust. 10 ustawy.
Minister wyjaśnił też, że art. 25 ust 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, który Wojewoda [...] powołał w uzasadnieniu swojej decyzji, został uchylony. Wobec powyższego, podstawą prawną do uznania, iż ww. świadczenie wychowawcze jest świadczeniem nienależnie pobranym jest art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Powyższe nie ma jednakże wpływu, zdaniem organu, na ważność wydanej decyzji, gdyż decyzja organu I instancji została wydana w oparciu o art. 25 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Końcowo Minister przytoczył art. 20 ust. 3 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2021 r. poz. 1981), zgodnie z którym sprawy o nienależnie pobrane świadczenia wychowawcze realizowane w ramach koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego za okres do dnia 31 maja 2022 r. są rozpatrywane na podstawie przepisów dotychczasowych.
Z tym rozstrzygnięciem skarżący nie zgodził się i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego od organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa radcy prawnego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono:
1. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 25 ust. 10 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez uznanie, iż okoliczności dotyczące sytuacji rodziny W. Z. nie uzasadniają umorzenia kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami w całości ani w części, podczas gdy sytuacja rodzinna i finansowa skarżącego w sposób oczywisty jawi się jako dramatyczna - mężczyzna od wielu lat samotnie, bez niczyjej pomocy wychowuje i utrzymuje piątkę dzieci, albowiem w wiele lat wstecz żona skarżącego – M. Z. z dnia na dzień porzuciła męża i małoletnie dzieci - nie udzielając rodzinie żadnych informacji na temat miejsca swojego pobytu, nie łożąc żadnych środków na dzieci - w związku z czym skarżący od przeszło 10 lat samotnie wychowuje pięcioro swoich dzieci, nie posiada on żadnych oszczędności, zaś zwrot jakiejkolwiek kwoty świadczenia - a zwłaszcza w tak kolosalnej wysokości wraz z odsetkami z całą pewnością spowoduje popadnięcie przez skarżącego w niedostatek, niemożność zaspokojenia potrzeb rodziny i w konsekwencji skrajne ubóstwo - może dojść nawet do sytuacji, że W. Z. nie będzie miał za co kupić jedzenia dla dzieci czy opłacić rachunków za prąd czy ogrzewanie;
2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, tj:
a. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i wydanie decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji ustalającą, iż świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na dziecko M. Z. jest świadczeniem nienależnie pobranym w sytuacji, gdy wydanie takiej decyzji nie było właściwe z uwagi na naruszenie przez organ I instancji przepisów materialnych i przepisów postępowania, a Minister Rodziny i Polityki Społecznej Kaliszu powinien był wydać decyzję na podstawie art. 138 § 2 K.p.a. - uchylającą decyzję organu I instancji w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdyż decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie;
b. art. 7, art. 77 § 1 oraz 80 K.p.a. poprzez niepodjęcie wszystkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego co skutkowało niewyjaśnieniem wszystkich okoliczności leżących u podstaw wydanej decyzji, w szczególności brakiem dokładnego ustalenia w zakresie obecnej - szczególnie trudnej sytuacji - zarówno finansowej, jak i rodzinnej skarżącego, a przede wszystkim faktem, iż mężczyzna od przeszło 10 lat samotnie - bez niczyjej pomocy wychowuje i utrzymuje pięcioro swoich dzieci, zaś całą pobraną kwotę świadczenia wychowawczego spożytkował na bieżące potrzeby związane z wychowaniem i utrzymaniem małoletnich, a co więcej ustalenia, iż we wskazanym okresie skarżący nie miał ze swoją żoną absolutnie żadnego kontaktu - nie wiedział, iż przebywa ona za granicą, albowiem kobieta w 2010 r. nagle porzuciła męża i małoletnie dzieci wyjeżdżając bez słowa, z związku z czym skarżący nie miał żadnej wiedzy o tym, gdzie żona przebywa, czy i gdzie pracuje - a co za tym idzie nie mógł on podać organowi żadnych danych w tym zakresie, bowiem sam ich nie posiadał.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowną argumentację na poparcie stawianych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Na rozprawie w dniu 2 marca 2023 r. pełnomocnik skarżącego poparł skargę i dodatkowo wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, jak i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji (art. 156 § 1 pkt K.p.a.). Podniósł, że Wojewoda wydał decyzję na podstawie uchylonego art. 25 ust 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, natomiast Minister w sposób nieuprawniony zmienił podstawę prawną rozstrzygnięcie, powołując art. 25 ust 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, czym rażąco naruszył prawo.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
W pierwszej kolejności odnieść należy się do najdalej idącego zarzutu strony, tj., że decyzje obu instancji zostały wydane w warunkach, o których mowa w art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a., a zatem należy stwierdzić ich nieważność.
W ocenie Sądu zarzut ten nie jest zasadny. Zgodzić należy się ze skarżącym, że Wojewoda [...] wadliwie powołał się w swojej decyzji na art. 25 ust 2 pkt 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci albowiem przepis ten został uchylony przez art. 1 pkt 23 lit. a tiret pierwsze ustawy z dnia 26 kwietnia 2019 r. (Dz.U. z 2019 r., poz. 924) zmieniającej ustawę o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, z dniem 1 lipca 2019 r. Nie oznacza to jednak, że decyzja ta wydana została bez podstawy prawnej. Decyzja, która nie zawiera prawidłowej podstawy prawnej dotknięta jest jedynie wadą formy z racji naruszenia art. 107 § 1 K.p.a. (zob. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postepowania administracyjnego, Komentarz, wyd. C.H. Beck, str. 929). Podstawa prawna decyzji bowiem realnie istnieje, lecz jedynie nie ma o niej prawidłowej informacji w decyzji administracyjnej.
Powyższe uchybienie organu I instancji dostrzegł organ odwoławczy, który skorygował podstawę prawną do uznania, iż świadczenie wychowawcze wypłacone skarżącemu za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. na dziecko M. Z. jest świadczeniem nienależnie pobranym. Prawidłowo Minister powołał się na art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Należy podkreślić, że takie działanie Ministra wynika z generalnej reguły - mającej swe źródło w ogólnej zasadzie dwuinstancyjności postępowania administracyjnego (art. 15 K.p.a.) - zgodnie z którą organ odwoławczy rozpoznaje sprawę ponownie merytorycznie w jej całokształcie, a nie tylko ogranicza się do kontroli prawidłowości zaskarżonego rozstrzygnięcia organu I instancji. W ocenie Sądu, nieuprawnione jest w tej sytuacji twierdzenie, że zaskarżona decyzja wydana została z rażącym naruszeniem prawa.
Dalej przypomnieć trzeba, że zgodnie z art. 1 ust. 2 pkt 1 i ust. 3 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, świadczenie wychowawcze przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W myśl art. 16 ust. 2 powołanej ustawy, w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczenia wychowawczego lub członka rodziny tej osoby, lub rodzica dziecka w dniu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego lub po tym dniu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, przekazując niezbędne dokumenty, w tym informacje. W przypadku gdy wojewoda ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla prawo do świadczenia wychowawczego za okres, o którym mowa w ust. 4 (art. 16 ust. 6 ustawy).
Zgodnie natomiast z art. 25 ust. 1 ustawy, osoba, która pobrała nienależnie świadczenie wychowawcze, jest obowiązana do jego zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenie wychowawcze uważa się min. świadczenie wychowawcze wypłacone mimo braku prawa do tego świadczenia (art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy).
Mając na uwadze powyższe przepisy, podkreślić należy, iż pojęcie świadczenia nienależnie pobranego, w większości przypadków nie odnosi się do elementu subiektywnego, czyli stanu świadomości (woli) osoby pobierającej świadczenie wychowawcze. Taka sytuacja ma między innymi miejsce w przypadku uznania świadczenia za nienależnie pobrane w oparciu o przesłankę określoną w art. 25 ust. 2 pkt 6 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci – jak w tej sprawie. Zarówno w doktrynie prawa, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że w przypadku regulacji zamieszczonej w przywołanym wyżej przepisie nie bierze się pod uwagę świadomości strony, co do spełniania przesłanek ustawowych, ani nie ocenia się skutków braku pouczenia o prawie do świadczenia wychowawczego, gdyż zawarte w tym przepisie pojęcie "nienależnej pobranego świadczenia" jest pojęciem o charakterze obiektywnym. Na definicję świadczeń nienależnie pobranych w oparciu o analizowany przepis składa się wyłącznie element obiektywny w postaci rzeczywistego skorzystania z określonej formy wsparcia finansowego, mimo braku prawa do jego pobierania. Ustawa nie przewiduje również wymogu uznania świadczenia za nienależnie pobrane od konieczności pouczenia osoby pobierającej świadczenia o braku podstaw do jego pobierania (por. J. Blicharz (red.), J. Glumińska-Pawlic (red.), L. Zacharko (red.), Komentarz do ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, Wyd. II. LEX/el; wyrok NSA z 19 października 2021 r., I OSK 540/21; wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r., II SA/Łd 604/21, wyrok WSA w Gliwicach z 12 kwietnia 2022 r., II Sa/GL 67/22 www. orzeczenia.nsa.gov.pl). Prawidłowość pouczenia skarżącego przez organy o obowiązku poinformowania o zmianie sytuacji mającej wpływ na prawo do świadczenia, miałaby znaczenie w postępowaniu administracyjnym dotyczącym uchylenia prawa do świadczenia wychowawczego, zakończonym decyzją ostateczną, w którym nie została jednak zakwestionowana.
Pomimo powyższego, zauważyć trzeba, że skarżący we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia 5 kwietnia 2016 r. (według ustalonego formularza) został pouczony, iż w przypadku zmian mających wpływ na prawo do świadczenia wychowawczego w szczególności, zaistnienia okoliczności wymienionych w oświadczeniu (m.in. o uzyskaniu dochodu), osoba ubiegająca się jest obowiązana niezwłocznie powiadomić o tych zmianach podmiot realizujący świadczenie. We wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego zostało również wskazane, iż niepoinformowanie organu właściwego, prowadzącego postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego o zmianach, o których mowa powyższej, może skutkować powstaniem nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, a w konsekwencji - koniecznością jego zwrotu wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie. Skarżący osobiście podpisał oświadczenie o zapoznaniu się z ww. pouczeniami. Takie pouczenie zawarte także zostało w decyzji z dnia 20 kwietnia 2016 r. przyznającej skarżącemu omawiane świadczenie, którą to decyzję skarżący odebrał i zapewne zapoznał się z jej treścią.
Odnotować należy, iż po ustaleniu przez Wojewodę [...], że w sprawie zastosowanie znajdują przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, Wójta Gminy M. decyzją z dnia 26 listopada 2019 r. uchylił własną decyzję z dnia 20 kwietnia 2016 r., przyznającą skarżącemu prawo do świadczenia wychowawczego na dzieci K. Z. oraz M. Z. za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2017 r. Jednocześnie Wojewoda [...] pismem z dnia 28 grudnia 2020 r. pozostawił wniosek skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2016/2017 bez rozpoznania, w części dotyczącej ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko M. Z.
W tej sytuacji zgodzić należy się z organem, że w obrocie prawnym nie istnieje decyzja przyznająca skarżącemu przedmiotowe świadczenie na ww. okres, a zatem pobrane świadczenie wychowawcze należało uznać jako nienależne i zobowiązać skarżącego do jego zwrotu. Jak bowiem stanowi art. 25 ust. 10 ustawy, Wojewoda ustala i dochodzi zwrotu nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego w sprawach, w których mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy art. 25 stosuje się odpowiednio.
Wbrew zarzutom skargi, okoliczności faktyczne mające zastosowanie w przedmiotowej sprawie zostały jednoznacznie wyjaśnione, a w konsekwencji organy obu instancji dopełniły obowiązkom wynikającym z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 K.p.a. Przed wydaniem rozstrzygnięcia organy wyczerpująco zebrały bowiem, a następnie rozpatrzyły całość materiału dowodowego, dokonując analizy wszelkich istotnych okoliczności faktycznych występujących w sprawie, a następnie do tak ustalonego stanu faktycznego zastosowały prawidłowe normy prawa materialnego celem podjęcia rozstrzygnięcia, przy czym swoje stanowisko przedstawiły w uzasadnieniu decyzji, odpowiadającym wymogom art. 107 § 3 K.p.a.
Odnosząc się do zarzutów skargi wskazujących na trudną sytuację życiową i materialną skarżącego, wskazać trzeba, że w granicach materialnych rozpoznawanej sprawy, czego zdaje się nie dostrzegać skarżąca, pozostaje jedynie kwestia orzeczenia przez właściwy organ administracji publicznej o nienależnie pobranym świadczeniu rodzinnym i obowiązku jego zwrotu. Sprawa o zastosowanie ulg, o których mowa w art. 25 ust. 10 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w tym o umorzenie kwot nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, powinna zostać wszczęta dopiero po ustaleniu wysokości nienależnie pobranych świadczeń w drodze decyzji. Zgodnie bowiem z art. 25 ust. 10 powołanej ustawy, organ właściwy, który wydał decyzję w sprawie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, może umorzyć kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, jeżeli zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny. Z akt sprawy wynika, że skarżący wraz z odwołaniem od decyzji organu I instancji, złożył do Wojewody [...] wniosek o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, który dotychczas nie został rozpoznany. W tym jednak postępowaniu, dotyczącym oceny legalności decyzji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego, podnoszona kwestia pozostać musi poza oceną Sądu gdyż będzie ona rozstrzygana w odrębnym postępowaniu.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 ze zm.) orzekł o oddaleniu skargi.