I SA/Wa 2776/21

I SA/Wa 2776/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-08-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-11-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak
Elżbieta Lenart
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 457/23 - Wyrok NSA z 2025-12-22
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U.UE.L 2004 nr 166 poz 1  art. 1  lit. i,  art. 2  ust. 1
Rozporządzenie  Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia  społecznego (Tekst mający znaczenie dla EOG i dla Szwajcarii).
Dz.U. 2020 poz 111
art. 4  ust. 2  pkt 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, sędzia WSA Elżbieta Lenart, , Protokolant referent stażysta Marta Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi K. K. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 29 kwietnia 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.234.2021.AC w przedmiocie odmowy przyznania świadczeń rodzinnych 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 26 lutego 2021 r. nr PUW/003793/W/2021; 2. zasądza od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz K. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rodziny i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu odwołania K. K., decyzją z 29 kwietnia 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.234.2021.AC utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. z 26 lutego 2021 r. nr PUW/003793/W/2021 o odmowie przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do tego zasiłku.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z 29 października 2020 r. K. K. wystąpiła o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka, rozpoczęcia roku szkolnego oraz podjęcia przez dziecko nauki w szkole poza miejscem zamieszkania na dziecko P. M., ur. [...] 2007 r., na okres zasiłkowy 2020/2021.
Wojewoda P. decyzją z 26 lutego 2021 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L Nr 166, str. 1, ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem", rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L Nr 284, str. 1 ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem wykonawczym" oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, odmówił przyznania K. K. prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na dziecko P. M. Organ I instancji uznał, że członkiem rodziny skarżącej jest ojciec dziecka (obywatel Republiki Włoskiej, zamieszkujący we Włoszech), chociaż nie prowadzi z matką i dzieckiem (zamieszkującymi w Rzeczypospolitej Polskiej) wspólnego gospodarstwa domowego i wobec tego, na zasadzie pierwszeństwa, zastosowanie ma ustawodawstwo włoskie. Zdaniem Wojewody prawo do świadczeń rodzinnych należało zawiesić w całości, a brak jest podstaw do przyznania dodatku dyferencyjnego, ponieważ miesięczna wysokość świadczeń przysługujących za granicą przekracza wysokość świadczeń możliwych do uzyskania w Polsce.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K. podnosząc, że ojciec dziecka M. M. nie jest członkiem jej rodziny, a wnioskodawczyni, zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinna być traktowana jak osoba samotnie wychowująca dziecko.
Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 29 kwietnia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. z 26 lutego 2021 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że podstawę decyzji Wojewody stanowiły przepisy rozporządzenia, rozporządzenia wykonawczego oraz ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą". Zdaniem Ministra prawidłowo organ I instancji wskazał, że w sprawie zastosowanie mają przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym, że ojciec dziecka wnioskodawczyni wykonuje pracę najemną na terenie Włoch, a wnioskodawczyni jest osobą nieaktywną zawodowo na terenie Polski, państwem właściwym, na zasadzie pierwszeństwa, zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia są Włochy z uwagi na to, że jest to państwo właściwe do wypłaty świadczeń z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek.
Organ odwoławczy wskazał, że według art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia w Polsce (jako państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, lecz nie na zasadzie pierwszeństwa) wnioskodawczyni mógłby przysługiwać dodatek dyferencyjny w przypadku gdyby wysokość świadczenia przysługującego w Polsce była wyższa od odpowiedniego świadczenia przysługującego we Włoszech.
Organ odwoławczy nie podzielił zarzutu odwołania, że ojciec dziecka (M. M.) nie jest członkiem rodziny dziecka skarżącej. Wprawdzie w definicji legalnej "członka rodziny" zawartej w art. 1 lit. i rozporządzenia znajduje się odwołanie do przepisów krajowych państwa członkowskiego, na podstawie którego mają być przyznane świadczenia, to jednak pojęcie to na gruncie prawa unijnego zostało doprecyzowane w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Minister podniósł że w orzeczeniu w sprawie C-378/14 - Trapkowski TSUE wyraźnie stwierdził, że jeśli prawo do świadczenia rodzinnego, zgodnie z prawem krajowym, może przysługiwać zarówno matce, jak i ojcu dziecka, to wszyscy oni powinni być uznani za członków rodziny w celu zastosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Ponadto w orzeczeniu w sprawie [...] dotyczącym wykładni art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. f ppkt (i) rozporządzenia Nr 1408/71 (odpowiadającym co do istoty treści odpowiednio art. 2 ust. 1 oraz art. 1 lit. i akapit 1 ppkt (i) rozporządzenia) TSUE wyraźnie stwierdził, że w przypadku rodziców dziecka, którzy nie są małżeństwem, kluczowe jest ustalenie, czy rodzic, który nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem może być uznany za członka rodziny dziecka, a nie członka rodziny drugiego rodzica.
Organ przywołał treść art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy i podniósł, że wskazany w odwołaniu art. 27 ust. 2 ustawy reguluje sytuację, w której występuje zbieg uprawnień do świadczeń rodzinnych, wskazując, któremu z rodziców takie świadczenie wypłacić.
Zdaniem organu z powołanych przepisów wynika jednoznacznie, że zarówno matka, jak i ojciec dziecka są uprawnieni do otrzymania zasiłku rodzinnego wraz z dodatkami, a dopiero w przypadku zbiegu tych uprawnień, zasiłek ten wypłaca się rodzicowi sprawującemu faktyczną opiekę nad dzieckiem.
Zatem w świetle ww. przepisów ustawy oraz orzecznictwa Trybunału nie ulega wątpliwości, że ojciec dziecka, który jest zobowiązany do ponoszenia kosztów utrzymania dziecka (co w sprawie skarżącej potwierdza treść wyroku Sądu Rejonowego w R. z [...] listopada 2008 r. sygn. akt [...]), jest członkiem rodziny dziecka, na którego utrzymanie mają być przeznaczone świadczenia rodzinne.
Organ wskazał następnie, powołując się na informację zawarte w tabelach porównawczych MISSOC (Mutual Information System on Social Protection), decyzję Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego H3 z 15 października 2009 r. i art. 6 ust. 2 pkt 1 ustawy, że kwota zasiłku rodzinnego dla dziecka w wieku powyżej 5 roku życia do czasu ukończenia 18 roku życia wynosząca 124 zł nie przekracza wysokości miesięcznej kwoty świadczenia włoskiego o podobnym charakterze. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, prawidłowo Wojewoda odmówił przyznania skarżącej prawa do zasiłku wychowawczego na dziecko.
Minister wskazał, że skarżąca została poinformowana, że Wojewoda Podkarpacki, w myśl art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia oraz art. 60 ust. 3 rozporządzenia wykonawczego przekazał jej wniosek z 9 października 2020 r. do rozpatrzenia przez włoską instytucję właściwą (formularz SED F002). Wskazana instytucja powinna zająć stanowisko w stosunku do wniosku skarżącej w ciągu dwóch miesięcy. Jednocześnie w sytuacji, gdy włoska instytucja właściwa stwierdzi, że zgodnie z ustawodawstwem włoskim skarżącej nie przysługuje we Włoszech świadczenie na córkę, wnioskowane świadczenie rodzinne zostanie jej wypłacone zgodnie z ustawodawstwem polskim.
Od decyzji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 29 kwietnia 2021 r. K. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy nie zachodzą okoliczności do uznania, ze skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 17a ustawy i może być uznana za matkę samotnie wychowującą dziecko, a tym samym nie zachodzą przesłanki z art. 67 i 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz art. 60 ust. 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego; 2) art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w odmowie mocy dowodowej i wiarygodności przedłożonym dokumentom, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nich stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżąca nie jest matką samotnie wychowującą dziecko, bo jej córka ma ojca, który mieszka we Włoszech i wykonuje tam pracę najemną i dlatego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów; 3) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 kpa obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa; 4) art. 138 § 1 pkt 1 kpa polegające na bezzasadnym wydaniu zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody P. z 26 lutego 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku na dziecko P. M., w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu ww. prawa. Wobec tego K. K. wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; 2) zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie. Ponadto, w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd przyjętej przez organ wykładni przepisów prawa unijnego Minister wniósł o skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w trybie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, pytania prejudycjalnego o następującej treści: "Czy art. 67 rozporządzenia 883/2004, czytany łącznie z art. 1 lit. i akapit trzeci oraz art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia, należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy jeden z rodziców dziecka, na którego rzecz przyznawane są świadczenia rodzinne, zamieszkuje wraz z tym dzieckiem w jednym państwie członkowskim (Państwo członkowskie A), w którym ubiega się o świadczenia rodzinne, podczas gdy drugi z rodziców tego dziecka, który według prawa krajowego państwa członkowskiego A nie jest uznawany za członka rodziny pierwszego rodzica, lecz może być uprawniony do świadczeń rodzinnych na dziecko, zamieszkuje i pracuje w innym państwie członkowskim (państwie członkowskim B)?" oraz - w konsekwencji przedstawienia tego pytania - zawieszenie przedmiotowego postępowania stosownie do art. 124 § 1 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Sytuacje objęte przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego reguluje art. 23a ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie (ust. 1). Przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku wyjazdu lub pobytu turystycznego, leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej (ust. 2a). W przypadku, o którym mowa w ust. 1, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (ust. 3). W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21 (ust. 4). W przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych - w przypadku, o którym mowa w ust. 1 (ust. 7 pkt 1). Organ właściwy w przypadku, o którym mowa w ust. 7 pkt 1, ustala prawo do świadczeń rodzinnych od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1 (ust. 8).
Z art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a i ust. 3 ustawy wynika, że świadczenia rodzinne przysługują m.in. cudzoziemcom, do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jeżeli zamieszkują (w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres zasiłkowy, w którym otrzymują świadczenia rodzinne, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Jeżeli chodzi o przepisy koordynacyjne trzeba wskazać, że z pkt 7 i 35 preambuły do rozporządzenia oraz z art. 2 ust. 1 rozporządzenia wynika, że zasady koordynacji dotyczą obywateli Państw Członkowskich, którzy zamieszkują w jednym z tych Państw oraz członkom ich rodzin.
Art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia definiuje pojęcie członka rodziny. Oznacza to każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Przy czym wedle art. 1 lit. i pkt 2 rozporządzenia, jeżeli ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym, nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny, a innymi osobami, do których się ono stosuje, to za członków rodziny uważa się małżonków, nieletnie dzieci i dzieci pozostające na utrzymaniu, które osiągnęły pełnoletniość.
Co istotne wykładnia przepisów rozporządzenia musi być dokonywana w sposób ścisły, a nie rozszerzający (pkt 37 preambuły do rozporządzenia).
Zatem jeżeli dana osoba (obywatel Państwa Członkowskiego) nie jest członkiem rodziny osoby uprawnionej wedle danego ustawodawstwa krajowego, to nie mają do tej osoby zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego regulujące zasady pierwszeństwa według kryteriów określonych w tytule II i w tytule III Rozdziale 8 (Świadczenia Rodzinne) rozporządzenia. Należy jedynie zasygnalizować, że przepisy tego Rozdziału odwołują się do pojęcia "członka rodziny" osoby uprawnionej i nie odwołują się do pojęcia "rodzica", czy "ojca" lub "matki" dziecka.
Innymi słowy dana osoba nie może podlegać przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mimo posiadanego obywatelstwa, zamieszkiwania, zatrudnienia, czy rodzaju przewidzianych świadczeń, jeżeli brak u tej osoby przymiotu bycia "członkiem rodziny" osoby uprawnionej. W takim przypadku nie wchodzi w ogóle w grę stan kumulacji świadczeń dwóch obywateli Państw Członkowskich.
Wedle zaprezentowanej wyżej unijnej definicji członka rodziny pierwszoplanowe znaczenie dla ustalenia osoby uprawnionej do danego świadczenia rodzinnego mają zasady wynikające z ustawodawstwa krajowego osoby uprawnionej (wnioskującej o przyznanie świadczenia).
Z tym że określenie osoby uprawnionej do konkretnego świadczenia umożliwia analiza materialnoprawnych przesłanek podmiotowych decydujących o przyznaniu prawa do danego świadczenia i natury danego świadczenia. Nie mają tu znaczenia przepisy proceduralno-kolizyjne (krajowe, unijne) ogólnie wskazujące, kto może złożyć wniosek o świadczenia rodzinne (np. art. 23 ust. 1 ustawy), czy też przepisy regulujące samą wypłatę świadczeń (np. art. 27 ust. 1 i 2 ustawy).
Z tego powodu art. 60 rozporządzenia wykonawczego nie ma w tym przypadku znaczenia. Reguluje on kwestie proceduralne w przypadku gdy osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenia nie wykonuje swego prawa, a instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, uwzględnia wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożony przez drugiego rodzica, osobę traktowaną jak rodzic lub przez osobę lub instytucję występującą jako opiekun dziecka lub dzieci. Zdaniem Sądu przepis ten miałby zastosowanie, gdyby już samo tylko bycie rodzicem dziecka (bez dodatkowych wymogów, np. w kwestii prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z dzieckiem, utrzymywania, wychowywania i opieki nad dzieckiem) legitymowało daną osobę (drugiego rodzica) jako uprawnioną do danego świadczenia rodzinnego wedle danego ustawodawstwa krajowego (w niniejszej sprawie polskiego), właściwego dla pierwszego rodzica jako osoby uprawnionej.
Tymczasem z uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z 30 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 430/20 (fakt znany Sądowi z urzędu) wynika, że już w piśmie z 12 lipca 2012 r. M. M. oświadczył, że nie pobiera na terenie Włoch świadczeń wychowawczych oraz że warunkiem przyznania na terenie Włoch świadczeń rodzinnych na dziecko jest wspólne zamieszkiwanie rodziny na terenie Włoch.
Dalej trzeba wskazać, że z art. 4 i art. 5 w zw. z art. 3 pkt: 12, 16, 16a, 17a ustawy wynika, że osobą uprawnioną do zasiłku rodzinnego jest rodzic (matka dziecka, ojciec), jeżeli spełnia dodatkowe warunki. Rodzic dziecka jest członkiem rodziny dziecka tylko wtedy, gdy dziecko to wychowuje (w tym zapewnia mu opiekę) i utrzymuje. Członków rodziny musi zatem łączyć wspólnota fizyczna, emocjonalna i dochodowa.
Tak określone cechy podmiotowe osoby uprawnionej do zasiłku rodzinnego wynikają z tego, że celem zasiłku rodzinnego jest częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka.
Z kolei według art. 7 pkt 6 ustawy zasiłek rodzinny nie przysługuje jeżeli członkowi rodziny (a nie tylko rodzicowi) przysługuje na dziecko zasiłek rodzinny za granicą, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W niniejszej sprawie nie jest sporne pomiędzy stronami to, że ojciec dziecka M. M., obywatel Republiki Włoskiej, zamieszkuje od wielu lat we Włoszech (Torino). W tym kraju jest zatrudniony od 2003 r. (pracownik najemny). Nie składał wniosku o świadczenia. Nie tworzy z wnioskodawcą wspólnego gospodarstwa domowego (formularz F002). K. K. i jej córka zamieszkują w Polsce. K. K. nie wykonuje pracy zarobkowej. Według oświadczenia skarżącej ojciec dziecka nie utrzymuje kontaktów z nią i z córką. Nie płaci na rzecz córki zasądzonych alimentów.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że M. M. nie mógł być przez organy orzekające w sprawie potraktowany jako członek rodziny skarżącej i jej córki. Rodzinę w rozumieniu art. 3 pkt 12 i 16 ustawy tworzą bowiem K. K. i jej córka P. M. Natomiast ojca dziecka nie wiążą z K. K. i P. M. trwałe więzi faktyczne, formalne, uczuciowe, czy majątkowe.
Powyższa wykładnia i wskazany sposób zastosowania przepisów ustawy pozostają w zgodzie z prawodawstwem Unii Europejskiej. Jak już bowiem wskazano wyżej, w zakresie definiowania pojęcia "członka rodziny" zawartego w art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia, regulacja unijna odsyła do prawa krajowego (w tym przypadku polskiego). W tym kierunku idzie prawodawstwo unijne. Wedle art. 68a rozporządzenia w przypadku, gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania. Istotnym zatem warunkiem udzielenia świadczeń rodzinnych jest faktyczne i realne utrzymywanie członków rodziny przez osobę, której świadczenia mają zostać udzielone. Z kolei w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej trafnie przyjmuje się, że świadczenia rodzinne ze swej natury nie mogą być uważane za należne danej osobie w oderwaniu od jej sytuacji rodzinnej (wyrok TSUE z 2 kwietnia 2020 r. wydany w sprawie C-802/18).
Z omówionych wyżej przyczyn za niezasadny Sąd uznał wniosek Ministra o skierowanie, w trybie art. 267 Traktatu, pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Jeżeli chodzi o wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. wydany w sprawie C-378/14 (Trapkowski) trzeba wskazać, że Trybunał uznał, że rodzice dziecka, na którego rzecz wnioskuje się o przyznanie świadczeń rodzinnych, podlegają zakresowi pojęcia "osób zainteresowanych" w rozumieniu art. 60 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, które są upoważnione do występowania o przyznanie tych świadczeń, a zatem nie można wykluczyć, że rodzic, który ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo zobowiązane do wypłaty tych świadczeń, jest osobą uprawnioną do pobierania wspomnianych świadczeń, przy spełnieniu dodatkowo wszystkich innych przesłanek określonych w prawie krajowym. Trybunał podkreślił, że to do właściwych organów krajowych należy określenie, jakim osobom, zgodnie z prawem krajowym, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych. W ocenie Trybunału wykładni art. 60 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia wykonawczego należy dokonywać w ten sposób, że przewidziana w tym przepisie fikcja może prowadzić do przyznania prawa do świadczeń rodzinnych osobie niemającej miejsca zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego właściwego do wypłaty tych świadczeń, w sytuacji gdy zostały spełnione wszystkie inne przesłanki do przyznania tych świadczeń, przewidziane w prawie krajowym. Trybunał podkreślił, że rozporządzenie i rozporządzenie wykonawcze nie wskazują osób uprawnionych do świadczeń rodzinnych, nawet jeśli ustalają zasady pozwalające na wskazanie osób mogących ubiegać się o te świadczenia. Osoby uprawnione do świadczeń rodzinnych są bowiem, jak wynika jasno z art. 67 rozporządzenia, określone zgodnie z prawem krajowym. Trybunał zaznaczył, że z brzmienia, jak i z systematyki art. 60 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego wynika, że należy dokonać rozróżnienia pomiędzy złożeniem wniosku o świadczenia rodzinne, a prawem do pobierania takich świadczeń. Prawo Unii nie stoi na przeszkodzie temu, by właściwa instytucja państwa członkowskiego, stosując prawo krajowe, doszła do wniosku, że osoba uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych na dziecko jest inną osobą niż osoba, która złożyła wniosek o przyznanie tych świadczeń. Według Trybunału wykładni art. 60 ust. 1 zdanie trzecie rozporządzenia wykonawczego należy dokonywać w ten sposób, że nie oznacza on, iż rodzic dziecka, na którego rzecz przyznawane są świadczenia rodzinne, mieszkający w państwie członkowskim zobowiązanym do wypłaty tych świadczeń, powinien uzyskać prawo do tych świadczeń z uwagi na to, że zamieszkujący w innym państwie członkowskim drugi rodzic nie złożył wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych.
Zdaniem Sądu sens tego wyroku sprowadza się do tego, że nie można na podstawie przepisów unijnych o koordynacji (które mają charakter proceduralno-kolizyjny) ustalać, kto (w sensie materialnym) jest uprawniony do świadczeń rodzinnych w danym Państwie Członkowskim. Osoby uprawnione określa bowiem właściwe prawo krajowe. To że rodzic może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia rodzinnego w określonej instytucji Państwa Członkowskiego i że wniosek taki będzie procedowany według określonych reguł unijnych nie oznacza, że to rodzic będzie uprawniony do świadczenia rodzinnego w danym Państwie Członkowskim. Rodzic taki (przez sam fakt bycia matką lub ojcem dziecka) może bowiem nie być uprawniony do świadczenia rodzinnego w danym Państwie Członkowskim, jeżeli właściwe prawo krajowej przewiduje, że uprawnionym do świadczenia rodzinnego (przesłanka materialnoprawna) będzie tylko rodzic spełniający dodatkowe kryteria w postaci bycia członkiem rodziny osoby uprawnionej (rzeczywistego beneficjenta świadczenia), a więc osobą tworzącą wraz z innymi osobami (w tym z dzieckiem) pewną trwałą wspólnotę społeczną.
Skoro zatem w niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia w zw. z art. 4 ust. 2 pkt 1 oraz pominęły art. 3 pkt 12 i 16 ustawy, to Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja Wojewody P. z 26 lutego 2021 r. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda P. zastosuje się do oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym wyroku. Organ I instancji wyjaśni, czy ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie, jeżeli chodzi o sytuację osobistą M. M. oraz rodziny skarżącej. Jeżeli okaże się, że stan faktyczny sprawy jest w istotnych dla sprawy elementach tożsamy, wówczas organ I instancji nada bieg wnioskowi K. K. o przyznanie świadczeń rodzinnych przyjmując, że M. M. nie może być zaliczony do członków rodziny skarżącej, którą tworzą K. K. i P. M., a przez to nie znajdują zastosowania unijne przepisy koordynacyjne, lecz zastosowanie ma ustawodawstwo polskie. W takiej sytuacji Wojewoda zastosuje art. 23a ust. 7 pkt 1 ustawy.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).