I SA/Wa 2740/21

I SA/Wa 2740/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-12-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Elżbieta Lenart
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 261 poz 2603
art. 215 ust 2
Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), sędzia WSA Elżbieta Lenart, Protokolant referent Aleksandra Cymerska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi P. D. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 października 2021 r. nr 2823/2021 w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 11 lutego 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody Mazowieckiego na rzecz P. D. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
P. D. (dalej, jako: skarżąca), działając przez pełnomocnika wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 4 października 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość.
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Nieruchomość położona przy ul. [...] uregulowanej w KW nr [...] , ozn. hip. nr [...] znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej, jako: dekret).
Zgodnie z art. 1 dekretu przedmiotowa nieruchomość przeszła na własność gminy m.st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) stała się własnością Skarbu Państwa.
Przepisy dekretu przewidują, że własność gruntu objętego działaniem dekretu przechodziła ex lege na rzecz gminy m. st. Warszawy z dniem jego wejścia w życie, tj. 21 listopada 1945 r. (art. 1 dekretu). Natomiast w myśl art. 5 dekretu posadowione na nim budynki pozostawały nadal własnością dotychczasowych ich właścicieli, o ile przepisy szczególne nie stanowiły inaczej.
W dniu 20 stycznia 1947 r. (22 stycznia 1948 r. data wpływu do Urzędu) J. L. złożył wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do nieruchomości warszawskiej położonej przy ul. [...] .
Orzeczeniem administracyjnym z dnia 20 stycznia 1954 r. Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie odmówiło J. L. przyznania prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy ul. [...] ozn. jako Hip. nr [...] i jednocześnie stwierdziło, że budynki znajdujące się na gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa.
Po rozpoznaniu odwołania Ministerstwo Gospodarki Komunalnej w Warszawie decyzją nr MT- 4246-1/54 z dnia 9 października 1954 r. utrzymało w mocy orzeczenie Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 20 stycznia 1954 r.
Decyzją z dnia 14 stycznia 1999 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast stwierdził, że decyzja Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z dnia 9 października 1954 r. została wydana z naruszeniem prawa.
Po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpoznanie sprawy, Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast decyzją z dnia 12 sierpnia 1999 r. uchylił własną decyzję z 14 stycznia 1999 r. w całości i jednocześnie stwierdził nieważność decyzji Ministerstwa Gospodarki Komunalnej z 9 października 1954 r.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z dnia 18 września 2000 r. uchyliło zaskarżone orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 20 stycznia 1954 r. i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Następnie Prezydent m. st. Warszawy decyzją z dnia 23 października 2012 r. odmówił oddania w użytkowanie wieczyste gruntu nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] uregulowanej w KW [...] hip. nr [...] .
Wnioskiem z dnia 25 maja 2012 r. uzupełnionym pismem z 29 maja 2012 r. P.D. wniosła o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] hip. [...] .
Jak wynika z opinii geodezyjnej z dnia 24 września 2020 r. sporządzonej przez geodetę uprawnionego J. W. , dawna nieruchomość hipoteczna uregulowana w KW [...] hip. nr [...] znajduje się w granicach działek ewidencyjnych o powierzchni 724 m2:
działka ewidencyjna nr [...] cz. z obrębu [...] o pow. 3 m2,
działka ewidencyjna nr [...] cz. z obrębu [...] o pow. 1 m2,
działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o pow. 126 m2,
działka ewidencyjna nr [...] z obrębu [...] o pow. 594 m2.
Zgodnie z odpisem zaświadczenia z KW nr [...] wydanym przez Sąd Okręgowy w Warszawie, Wydział Hipoteczny, według stanu na dzień 14 stycznia 1948 r., nieruchomość warszawska [...] położona przy ulicy [...] zawierała powierzchni 7a 24,30 m2, a własność wpisana z wzmianki z wniosku 4177/47 na rzecz J. L. syna K. i P. na podstawie wniosku z 23 września 1947 r. Nr 4177/47 i stwierdzenia praw do spadku przez Sąd Grodzki w O. z dnia 9 lipca 1947 r. Nr.Sp.238/47 i z dnia 17 lipca 1947 r. Nr.Sp.238/47 Nr 1 i działu II księgi nieruchomości warszawskiej N. [...].
Powyższe potwierdza również zaświadczenie Sądu Rejonowego dla Warszawy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych w Warszawie L. dz. 2449/03 z dnia 23 stycznia 2004 r.
Strony postępowania ustalono na podstawie poniższych dokumentów:
poświadczonego za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Grodzkiego w O. z dnia 9 lipca 1947 r., sygn. akt Sp 238/47, stwierdzającego, że spadek po W. L. zmarłym [...] września 1942 r. na podstawie ustawowego prawa nabył A. L. oraz jednocześnie stwierdzającego, że spadek po A. L., zmarłym [...] stycznia 1943 r. na podstawie ustawowego prawa nabył J. L. ;
poświadczonego za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Grodzkiego w O. z dnia 17 lipca 1947 r., sygn. akt Sp 238/47 o sprostowaniu postanowienia Sądu Grodzkiego w O. z dnia 9 lipca 1947 r., sygn. akt Sp 238/47 poprzez uzupełnienie stwierdzające ustawowe nabycie prawa dziedziczenia W. L. po matce E. L. z domu W. zmarłej [...] sierpnia 1942 r.;
poświadczonego za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Powiatowego dla m. st. Warszawy, Wydział 1 Niesporny z dnia 10 kwietnia 1956 r., sygn. akt I Ns. 11.1425/55 stwierdzającego, że spadek po J. L. u, zmarłym [...] lutego 1954 r., nabyły: żona H. L. z domu M. w 1/4 części spadku oraz córka P. L. w 3/4 częściach spadku z wyłączeniem jednak udziału spadkodawcy w majątku objętym do chwili jego śmierci wspólnością ustawową. Udział ten dziedziczy w całości córka P. L. ;
poświadczonego za zgodność z oryginałem postanowienia Sądu Rejonowego w O. , Wydział Cywilny z dnia 14 kwietnia 1999 r., sygn. akt I Ns 216/99 stwierdzającego, że spadek po H. L. , zmarłej [...] kwietnia 1976 r., nabyła z mocy ustawy córka P. D. w całości;
poświadczonego za zgodność z oryginałem odpisu skróconego aktu małżeństwa nr [...] z dnia 30 maja 2012 r. wydanego przez Kierownika Urzędu Stanu Cywilnego w m. st. Warszawy stwierdzającego, że P. L. przyjęła nazwisko D.;
kserokopii wyciągu z ewidencji ludności wydanego w dniu 5 marca 1993 r. przez Urząd Podatkowy Lokalny Urząd Podatkowy w T., T. Centrum - stwierdzającego, że P. L. w dniu 9 lipca 1972 r. wstąpiła w związek małżeński z L. D .i przyjęła nazwisko męża.
Decyzją Prezydenta m.st. Warszawy Nr 34/SD/2021 z dnia 11 lutego 2021 r., orzeczono o odmowie przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w W, przy ul. [...] uregulowanej w kw nr [...] , ozn. hip. nr [...]
Skarżąca odwołała się od tej decyzji.
Zaskarżoną decyzją Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu decyzji podzielił stanowisko zaprezentowane przez Prezydenta m. st. Warszawy i podniósł, że podstawą materialnoprawną decyzji jest art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm. dalej, jako: ugn). W ocenie organu, odszkodowanie, o którym mowa w tym przepisie przysługuje za dom jednorodzinny oraz działkę niezabudowaną. Nie przysługuje zaś za działkę zabudowaną jakimkolwiek budynkiem. A zatem przedmiotem kontroli organu winna być zatem prawidłowość ustaleń co do stanu zabudowania spornej nieruchomości w dacie wejścia w życie dekretu.
Organ wskazał, że zgodnie z planem sytuacyjnym nieruchomości hip. nr [...] z marca 1938 r. (data nieczytelna), wykonanym na podstawie pomiaru mierniczego przysięgłego M. E., nieruchomość ta składała się dwóch części: pod placem oliterowanej [...] o pow. 637.50 m2 oraz pod ulicą [...] oliterowanej [...] o pow. 86.80 m2.
Ww. plan sytuacyjny zawiera, w części przeznaczonej pod plac o pow. 637.50 m2, wkreślone zabudowania.
Zgodnie z pozyskanym z Biura Organizacji Urzędu m.st. Warszawy przy piśmie z dnia 16 czerwca 2020 r. protokołem Wydziału Inspekcji Budowlanej Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z czerwca 1939 r., nieruchomość położona w W. przy ul. [...] róg [...] zabudowana była następującymi obiektami:
budynkiem 1 piętrowym frontowym o konstrukcji szkieletowej drewnianej o kubaturze 2079 m2;
budynkiem 1 piętrowym oficyną prawą o konstrukcji szkieletowej i kubaturze 756 m2.
Zgodnie z ww. protokołem, budynki posadowione na nieruchomości uległy zniszczeniu podczas działań wojennych (bomby i pożar).
Z zaświadczenia Wydziału Inspekcji Budowlanej Zarządu Miejskiego w m.st. Warszawie, Dzielnica P. z dnia 13 sierpnia 1945 r. wynika, że na nieruchomości przy ul. [...] wybudowano na podstawie projektów zatwierdzonych w dniu 13 sierpnia 1945 r. nr [...] oraz w dniu 23 października 1945 r. nr [...] na okres do 1948 r. - parterowe sklepy murowane frontowe. Budowę ukończono i rozpoczęto użytkowanie w dniu 22 stycznia 1946 r.
W protokole oględzin dokonanych w dniu 22 stycznia 1946 r., L.dz. 5296 Biura Odbudowy Stolicy Inspekcji Budowlanej Dzielnicy [...] stwierdzono, że na przedmiotowej nieruchomości znajdują się parterowe murowane sklepy z przeznaczeniem handlowym.
Powyższe przeznaczenie budynków znajdujących się na spornej posesji potwierdza także pismo z dnia 19 listopada 1945 r., wskazujące, że grunt ten przeznaczony może być wyłącznie pod zabudowę sklepami z przeznaczeniem handlowym z używalnością do 1948 r.
Zawarty w aktach własnościowych nieruchomości opis budynków sporządzony w dniu 30 listopada 1948 r. potwierdza, że na posesji znajduje się pięć budynków, z czego trzy z nich są murowane i stanowią sklepy.
Dalej Wojewoda wyjaśnił, że budynek jednorodzinny, czy dom jednorodzinny, jako pojęcie niezdefiniowane przed dniem wejścia w życie dekretu należy rozumieć jako taki, który miałby służyć jednej rodzinie, zaś jego wielkość zależeć mogła tylko od możliwości ekonomicznych i potrzeb rodziny. Określenie w planie, iż zabudowa ma być zwarta o 3 kondygnacjach i do 50 % zabudowy wcale nie wykluczało więc zabudowy działki budynkiem mieszkalnym dla jednej rodziny, zwłaszcza że plan zawierał wielkości maksymalne, a nie minimalne. Obowiązujący w dacie wejścia w życie dekretu dla tego terenu plan zabudowy nie wykluczał ani zabudowy wielorodzinnej, ani jednorodzinnej, w zależności od możliwości i potrzeb inwestora, określając tylko parametry zabudowy.
W ocenie organu II instancji, charakter budynków posadowionych na nieruchomości przy ul. [...] w W. opisanych w dokumentacji własnościowej i inwentaryzacyjnej jako sklepy, tj. budynki o przeznaczeniu handlowym, przesądza, że jedna z przesłanek wymaganych do ustalenia odszkodowania za budynki istniejące na części nieruchomości przy ul. [...] przeznaczonej pod plac nie została spełniona.
Przy ustaleniu braku spełnienia jednej z przesłanek odszkodowania za budynek, nie ma konieczności badania, w jakiej dacie przeszedł na własność Skarbu Państwa z uwagi na fakt, że obie przesłanki muszą być spełnione łącznie.
Wojewoda dodał jednak, że przejście budynków posadowionych na przedmiotowej nieruchomości na własność nastąpiło po uprawomocnieniu się orzeczenia administracyjnego z 20 stycznia 1954 r. Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie o odmowie przyznania J. L. prawa własności czasowej do gruntu położonego w W. przy ul. [...] ozn. jako Hip. nr [...] -[...] z jednoczesnym stwierdzeniem, że budynki znajdujące się na gruncie przeszły na własność Skarbu Państwa, tj. w dniu wydania ostatecznej Ministerstwa Gospodarki Komunalnej w Warszawie z dnia 9 października 1954 r. o utrzymaniu w mocy orzeczenia Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z dnia 20 stycznia 1954 r.
Zatem, w ocenie organu, także druga z wymienionych w art. 215 ust. 2 ugn przesłanek do ustalenia odszkodowania za budynki nie została spełniona.
Wojewoda podniósł, że skoro, nieruchomość zabudowana była w części przeznaczonej pod plac w planie sytuacyjnym nieruchomości hip. nr [...] z marca 1938 r. (data nieczytelna), budynkami, w dacie wejścia w życie dekretu, nie można uznać, że za tę część gruntu nieruchomości przysługiwało odszkodowanie. Przyjmując bowiem aktualny pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie wykładni art. 215 ust. 2 ugn w zakresie możliwości ustalenia odszkodowania za działkę zabudowaną, należy uznać, że w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, wskazującego, że w dacie wejścia w życie dekretu warszawskiego, na nieruchomości posadowione były budynki niebędące jednorodzinnymi, nie jest możliwe ustalenie odszkodowania za grunt tej nieruchomości jako zabudowany w ogóle.
W zaistniałym stanie sprawy organ odwoławczy za bezcelową uznał konieczność badania przesłanek, zawartych w art. 215 ust. 2 ugn w zakresie zarówno możliwości przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne według zapisów Ogólnego Planu Zabudowania m.st. Warszawy z dnia 11 sierpnia 1931 r. oraz daty pozbawienia dawnych właścicieli możliwości faktycznego władania nieruchomością - co do części przeznaczonej pod plac o pow. 637.50 m2.
Z kolei, przechodząc do kwestii spełnienia przesłanek odszkodowawczych w stosunku do części nieruchomości hip. nr [...] , wydzielonej w planie sytuacyjnym z marca 1938 r., z przeznaczeniem pod ulicę w zakresie powierzchni 86.80 m2, organ odwoławczy wskazał, że prawidłowo na podstawie zebranego w sprawie materiału dowodowego ustalił organ I instancji, że była ona zabudowana ulicą (drogą o charakterze publicznym) przed dniem wejścia w życie dekretu.
Z Zarządu Dróg Miejskich przy piśmie z dnia 3 czerwca 2020 r. organ I instancji pozyskał informację, iż ulica [...] w W. wybudowana została przed 1939 r. Przy ww. piśmie Zarządu Dróg Miejskich znajduje się metryka ulicy [...] nr [...] z dnia 24 kwietnia 1961 r., która wskazuje na datę budowy ulicy przed 1939 r. oraz jej inwentaryzację z 1965 r. i w 1973 r. Powierzchnię części spornej nieruchomości przeznaczonej przed 1945 r. pod ulicę potwierdza zaświadczenie Sądu Rejonowego dla Warszawy [...] Wydział Ksiąg Wieczystych z dnia 23 stycznia 2004 r., znak L.dz. 2449/03. Wynika z niego, że w dziale II księgi hipotecznej pod nazwą "w Mieście Stołecznem Warszawie na przedmieściu [...] pod nr [...] i [...]" znajduje się zastrzeżenie aktu zdziałanego dnia 7 kwietnia 1939 r. wpisanego za nr [...] na k - [...] księgi umów, na mocy którego J.. L. i A. .N. i E. małż. L. ze składu przedmiotowej nieruchomości darowali Gminie m.st. Warszawy pod regulację ulicy grunt o obszarze 86,80 m2. Powierzchnia ta jest zbieżna z powierzchnią "drogowej" części nieruchomości wskazanej w planie sytuacyjnym z marca 1938 r.
Dodatkowo, przy piśmie z dnia 29 maja 2020 r. Zarząd Dróg Miejskich przesłał kopię planu inwentaryzacyjnego ul. [...] z 1951 r. uaktualnionego w 1957 r., z którego wynika, że szerokość jezdni zarówno na datę sporządzenia ww. planu jak też obecnie wynosiła ok. 10 m, zaś szerokość pasa drogowego ok. 17 m, co potwierdza, że stan zajęcia tej części nieruchomości pod ulicę sprzed daty 1958 r. jest spójny nawet ze stanem obecnym.
Na podstawie tej części ustaleń co do części nieruchomości przy ul. [...] o pow. 86.80 m2 należy dojść do wniosku, zdaniem organu, że z uwagi na jej zagospodarowanie i użytkowanie pod ulicę przed 1939 r., w sposób nieprzerwany do chwili obecnej, dawny właściciel nie miał możliwości faktycznego nią władania na datę 5 kwietnia 1958 r. Tym samym przesłanka zawarta w art. 215 ust. 2 ugn dotycząca utraty faktycznej możliwości władania działką w tej części nie została spełniona.
Podsumowując Wojewoda wskazał, że organ I instancji w decyzji z dnia 11 lutego 2021 r., prawidłowo odmówił ustalenia odszkodowania również za tę część nieruchomości.
Z tym rozstrzygnięciem nie zgodziła się P. D. i reprezentowana przez pełnomocnika wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, wnosząc o uchylenie decyzji obu instancji oraz o zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. art. 215 ust. 2 ugn:
a. poprzez błędną jego wykładnię i bezzasadne przyjęcie, iż nie jest dopuszczalne przyznanie odszkodowania za działkę gruntu, która była zabudowana w dacie wejścia w życie dekretu,
b. poprzez zaniechanie sprawdzenia spełnienia przesłanek, zawartych w art. 215 ust. 2 ugn, w zakresie zarówno możliwości przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne według zapisów Ogólnego Planu Zabudowania m. st. Warszawy z dnia 11 sierpnia 1931 r., jak i daty pozbawienia dawnych właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością;
2. art. 7 w zw. z art. 77 § 1 w zw. z art. 80 K.p.a., poprzez dokonanie wadliwej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i uwzględnienie jedynie dowodów odpowiadających z góry założonej przez organ tezie i w związku z tym, bezpodstawne uznanie, iż przedmiotowa nieruchomość była zabudowana w dniu wejścia w życie dekretu, podczas gdy:
a. protokół Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie z 9 czerwca 1952 r. i zdjęcia nieruchomości z 1945 r. dowodzą, iż budynki, które istniały na nieruchomości przed wojną, zostały zniszczone w wyniku działań wojennych w 94 %,
b. projekty nowych budynków wybudowanych przez J. L. zostały zatwierdzone dnia 13 sierpnia 1945 r. i dnia 23 października 1945 r., a pozwolenie na budowę wydane zostało dopiero dnia 5 grudnia 1945 r., a zatem ostateczne formalności związane z budową nowych tymczasowych obiektów zostały zakończone już po dacie wejścia w życie dekretu, przy czym rozpoczęcie ewentualnych prac przygotowawczych nie oznacza automatycznie, że działka taka od razu staje się zabudowana, gdyż o zabudowaniu przedmiotowej nieruchomości można dopiero mówić po zakończeniu robót budowlanych, tj. w dniu 22 stycznia 1946 r.;
3. art. 10 § 1 K.p.a., poprzez zaniechanie poinformowania skarżącej o zamiarze wydania decyzji oraz uniemożliwienie jej wypowiedzenia się co do zebranych w sprawie dowodów oraz zgłoszonych żądań, co doprowadziło do naruszenia prawa skarżącej do czynnego udziału w postępowaniu;
4. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a., poprzez utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta m. st. Warszawy, podczas, gdy decyzja organu I instancji była błędna i winna zostać uchylona.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowną argumentację.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Podstawę prawną w sprawie stanowił art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z ust. 2 tego artykułu przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu wymienionego w ust. 1 mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Powołany przepis ustala odrębne warunki przyznania odszkodowania za dom i działkę.
Przyznanie odszkodowania za dom podlegający przepisom dekretu uzależnione jest od spełnienia następujących warunków: dom przeszedł na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz dom był jednorodzinny.
Jeśli chodzi zaś o odszkodowanie za działkę, to istotnie przepis art. 215 ust. 2 ugn, w tym zakresie, na przestrzeni lat był różnie interpretowany, co wynikało z jego niejednoznacznego brzmienia. O ile bowiem nie nasuwa wątpliwości przesłanka pozbawienia faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r., o tyle z treści tego przepisu nie wynika wprost, że chodzi o działkę zabudowaną lub niezabudowaną. Omawiany przepis stanowi jedynie, że chodzi o działkę, która mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne przed dniem wejścia w życie przepisu.
Orzecznictwo sądowoadministracyjne, prezentowało – tak jak organ w tej sprawie - taką wykładnię tego przepisu, zgodnie z którą możliwym było ubieganie się o odszkodowanie jedynie za działkę niezabudowaną (zob. np. wyrok NSA z 11 grudnia 2003 r. sygn. I SA 1085/02, wyrok WSA w Warszawie z 15 czerwca 2004 r. sygn. I SA/Wa 2498/02, wyrok WSA w Warszawie z 15 listopada 2004 r. sygn. I SA 248/03, wyrok WSA w Warszawie z 9 czerwca 2006 r. sygn. I SA/Wa 2043/05, wyrok WSA w Warszawie z 9 czerwca 2006 r. sygn. akt I SA/Wa 2043/05 i wyrok NSA z 27 listopada 2007 r., sygn. I OSK 1651/06).
Dostrzec jednak można także i odmienny pogląd, zgodnie z którym art. 215 ugn nie zawiera żadnych dodatkowych kryteriów, jak np. działka zabudowana czy działka niezabudowana (por. np. wyrok WSA w Warszawie z 20 maja 2006 r. sygn. I SA/Wa 921/05, wyrok NSA z dnia 8 maja 2007 r. sygn. I OSK 864/06, czy wyrok NSA z dnia 9 maja 2007 r., sygn. I OSK 615/06).
Na szczególną uwagę zasługuje stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 9 maja 2007 r. sygn. akt I OSK 615/06. W ocenie NSA aby dokonać prawidłowej wykładni przepisu art. 215 ust. 2 ugn, należy mieć na względzie wyniki wykładni historycznej i językowej. Jak podaje Sąd, "Zgodnie z art. 7 ust. 5 dekretu, w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi wieczystej dzierżawy do gruntu nieruchomości warszawskiej, gmina m.st. Warszawy była obowiązana uiścić odszkodowanie. Z kolei, według art. 8 dekretu, w razie nieprzyznania dotychczasowemu właścicielowi prawa do gruntu, wszystkie budynki na nim położone przechodziły na własność Gminy, która w tym wypadku obowiązana była wypłacić właścicielowi odszkodowanie za budynki nadające się do użytkowania lub naprawy. Odszkodowania miały być wypłacane w miejskich papierach wartościowych, a zasady i tryb ustalania odszkodowania oraz przepisy o emisji tych papierów wartościowych miało regulować rozporządzenie Ministra Odbudowy w porozumieniu z Ministrami Administracji Publicznej i Skarbu. Analiza powołanych przepisów prowadzi do wniosku, że przejęcie nieruchomości miało nastąpić za odszkodowaniem. Co prawda to rozporządzenie nie zostało wydane, to w świetle przepisów ww. dekretu odszkodowania przysługiwało. Kolejnym aktem prawnym dotyczącym odszkodowań za przejęte nieruchomości warszawskie, były przepisy ustawy z dnia 12 czerwca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz.U. Nr 17, poz. 70 ze zm.). Przepis art. 53 tej ustawy umożliwiał ubieganie się o odszkodowanie za gospodarstwo rolne, sadownicze i warzywnicze na gruntach, które na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeszły na własność Państwa, jeżeli ich poprzedni właściciele bądź następcy prawni tych osób prowadzący te gospodarstwa zostaną pozbawieni użytkowania gruntów po wejściu w życie ustawy, czyli po dniu 5 kwietnia 1958 r., a także za dom jednorodzinny i jedną działkę budowlaną pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą na własność Państwa na podstawie dekretu. Następna ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99) w art. 89 ust. 1 wygasiła prawa do odszkodowania za przejęte przez Państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości warszawskich podlegających dekretowi z 1945 r. lecz w art. 83 wprowadziła rozwiązanie szczególne: przepis ten zastąpił cyt. art. 53 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Różnica pomiędzy uregulowaniami obu wskazanych przepisów polegała, jeśli chodzi o działkę gruntu na tym, że zastąpiono wyrazy "i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego" wyrazami "oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne", a także na wprowadzeniu dodatkowej przesłanki dotyczącej utraty faktycznego władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r. Identyczne uregulowanie zawiera art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami.".
Według Naczelnego Sądu Administracyjnego powyższe prowadzi zatem do wniosku, że zarówno przepisu art. 83 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości jak i art. 215 ust. 2 ugn nie można interpretować bez uwzględnienia art. 7 i 8 dekretu, z których to przepisów wynika, że przejęcie przez Państwo nieruchomości (zarówno budynku jak i gruntu) następuje za odszkodowaniem. Natomiast dokonując wykładni językowej art. 215 ust. 2 ugn Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w powyższym orzeczeniu, iż w "odniesieniu do działki przepis ten przewiduje dwa warunki, od których spełnienia uzależnione jest odszkodowanie: 1) działka przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, 2) poprzedni właściciel lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Oba te warunki muszą być spełnione łącznie. Przepis ten nie zawiera żadnych dodatkowych kryteriów jak np. działka zabudowana czy działka niezabudowana. Posługuje się jedynie określeniem "działka, która mogła być przed dniem wejścia w życie dekretu przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne". Chodzi zatem o konieczność ustalenia, czy w świetle obowiązującego wówczas Ogólnego Planu Zabudowy Miasta Warszawy zatwierdzonego przez Ministerstwo Robót Publicznych z dnia 11 sierpnia 1931 r. istniała prawna możliwość wybudowania na niej domu jednorodzinnego, a nie ustalenie, czy działka ta była faktycznie zabudowana domem jednorodzinnym. W konsekwencji można uznać, że przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi lex specialis i powinien być interpretowany dosłownie, bez czynienia dodatkowych warunków np. działka zabudowana bądź niezabudowana.".
Należy też zwrócić uwagę na pogląd zaprezentowany w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 lipca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 1769/19, że "roszczenie odszkodowawcze dochodzone na podstawie art. 215 ust. 2 ugn obejmuje zarówno odszkodowanie za określony w tym przepisie budynek, jak też odszkodowanie z grunt, na którym budynek ten był lub mógł być posadowiony. W redakcji tego przepisu ustawodawca określając przedmiot, za który należy się odszkodowanie użył bowiem spójnika "oraz", co oznacza, że przepisy odszkodowawcze mają zastosowanie zarówno do domu jednorodzinnego jak i działki, na której był on usytuowany, jeżeli odpowiadała ona wymogom określonym w tym przepisie. O ile bowiem na podstawie art. 53 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. uprawnione było twierdzenie, że chodziło o działkę niezabudowaną przewidzianą pod budowę domu jednorodzinnego to już pod rządami art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. twierdzenie takie jest nieuprawnione. Ustawodawca na potrzeby odszkodowania polecił odnośnie przeznaczenia działki sięgnąć do stanu prawnego obowiązującego przed wejściem w życie dekretu warszawskiego z 26 października 1945 r. Jeśli w owym czasie działka, zgodnie z obowiązującym wtedy planem zabudowania, mogła być przeznaczona pod zabudowę jednorodzinną, to zarówno gdy pozostała niezabudowana jak i gdy została zabudowana domem jednorodzinnym czy innym budynkiem, to z uwagi na możliwość zabudowy jednorodzinnej wynikającej dla tej działki z omawianego planu spełniać będzie przesłanki odszkodowawcze z art. 215 ust. 2 ugn (...)".
Sąd orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela powyższy pogląd, zgodnie z którym przepis art. 215 ust. 2 ugn nie zawiera żadnych dodatkowych kryteriów przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską, jak np. działka zabudowana czy działka niezabudowana, dlatego też uznał za błędny pogląd organów, że skoro przedmiotowa działka była zabudowana to wyłączona była możliwość przyznania za nią odszkodowania na podstawie art. 215 ust. 2 ugn.
W takiej sytuacji organ miał obowiązek merytorycznie rozpoznać sprawę w świetle dyspozycji art. 215 ust. 2 ugn, czego błędnie zaniechał. Na skutek powyższego błędu, organy nie przeprowadziły postępowania i nie rozpatrzyły sprawy w jej całokształcie, zgodnie ze wszystkimi wymogami Kodeksu postępowania administracyjnego. Stanowisko organu o odmowie przyznania odszkodowania za przedmiotowa nieruchomość jest przedwczesne albowiem jest wynikiem dokonania błędnej wykładni art. 215 ust. 2 ugn. W konsekwencji organ naruszył także art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 K.p.a. albowiem w sposób nieuprawniony odstąpił od badania przesłanek, zawartych w art. 215 ust. 2 ugn w zakresie zarówno możliwości przeznaczenia nieruchomości pod budownictwo jednorodzinne według zapisów Ogólnego Planu Zabudowania m.st. Warszawy z dnia 11 sierpnia 1931 r. oraz daty pozbawienia dawnych właścicieli możliwości faktycznego władania nieruchomością.
Sąd podziela jednak – co do zasady – stanowisko organów w zakresie braku spełnienia przesłanek odszkodowawczych w stosunku do części nieruchomości wydzielonej z przeznaczeniem pod ulicę. Organ odwoławczy prawidłowo wskazał, że część nieruchomości zabudowana ulicą (drogą o charakterze publicznym) jeszcze przed dniem wejścia w życie dekretu, stanowić może podstawę do odmowy przyznania odszkodowania.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ będzie zobowiązany wziąć pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku, w szczególności rozpozna merytorycznie niniejszą sprawę w oparciu o ustalenia stanu faktycznego dokonane w aspekcie przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 ugn.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. a i c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu [przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach zawarte w pkt 2 wyroku, na które składają się: 200 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika oparto o treść art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy.