I SA/Wa 2708/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-01-19
NSAnieruchomościŚredniawsa
nieruchomościdekret warszawskizwrot nieruchomościprawo rzeczoweakt notarialnypostępowanie administracyjnelegitymacja procesowabezprzedmiotowość postępowaniaWSA

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości, uznając, że wnioskodawcy nie wykazali skutecznej legitymacji prawnej do jej odzyskania z uwagi na wadliwą umowę sprzedaży.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Wojewody Mazowieckiego, która utrzymała w mocy decyzję o umorzeniu postępowania o zwrot nieruchomości położonej w Warszawie. Wnioskodawcy, następcy prawni osób, które nabyły nieruchomość na podstawie nieformalnej umowy sprzedaży z 1949 r., domagali się jej zwrotu. Sąd uznał, że umowa ta, zawarta bez zachowania formy aktu notarialnego, nie wywołała skutków prawnych, a sprzedający nie byli już właścicielami nieruchomości w momencie jej zawarcia. W konsekwencji, wnioskodawcy nie wykazali skutecznej legitymacji do występowania z roszczeniem o zwrot nieruchomości, co skutkowało umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę A. K. i W. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 września 2022 r., która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 4 marca 2022 r. o umorzeniu postępowania dotyczącego zwrotu nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...]. Postępowanie zostało umorzone jako bezprzedmiotowe, ponieważ wnioskodawcy, wywodzący swoje prawa z nieformalnej umowy sprzedaży z 1949 r., nie wykazali skutecznej legitymacji do występowania z roszczeniem o zwrot nieruchomości na podstawie art. 214 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że umowa z 1949 r., zawarta bez zachowania wymaganej formy aktu notarialnego, nie wywołała skutków prawnych przenoszących własność ani roszczeń dekretowych. Ponadto, w momencie zawarcia umowy, sprzedający nie byli już właścicielami nieruchomości, która przeszła na własność Gminy m.st. Warszawy na mocy dekretu warszawskiego. W związku z brakiem skutecznego nabycia praw do nieruchomości przez wnioskodawców, postępowanie o zwrot zostało prawidłowo umorzone jako bezprzedmiotowe. Sąd uznał również, że nie doszło do naruszenia przepisów postępowania administracyjnego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, nieformalna umowa sprzedaży nieruchomości zawarta w 1949 r. nie wywołuje skutków prawnych przenoszących własność ani roszczeń dekretowych, a zatem nie stanowi podstawy do dochodzenia roszczeń o zwrot nieruchomości.

Uzasadnienie

Umowa z 1949 r. nie została zawarta w formie aktu notarialnego, co było wymagane pod rygorem nieważności zgodnie z ówczesnym art. 46 Prawa rzeczowego oraz obecnym art. 158 Kodeksu cywilnego. Ponadto, w momencie jej zawarcia, sprzedający nie byli już właścicielami nieruchomości, która przeszła na własność Gminy m.st. Warszawy na mocy dekretu warszawskiego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 214 § ust. 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

pr. rzeczowe art. 46

Dekret z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.c. art. 158

Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny

Pomocnicze

dekret warszawski art. 7 § ust. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

dekret warszawski art. 32 § ust. 2

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

u.u.m.st.W. art. 20 § ust. 1

Ustawa z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy

u.g.n. art. 241 § pkt 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 1 pkt 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 8 § § 1 i 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 11

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

u.z.t.w.n.

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

u.t.o.j.w.p. art. 32 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niemożność skutecznego zbycia nieruchomości przez małżonków C. w 1949 r., gdyż nie byli już jej właścicielami. Nieważność umowy sprzedaży z 1949 r. z powodu braku formy aktu notarialnego. Brak wykazania przez wnioskodawców następstwa prawnego po dawnych właścicielach w zakresie roszczeń dekretowych. Bezprzedmiotowość postępowania z powodu braku legitymacji procesowej wnioskodawców.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżących dotyczące naruszenia przepisów k.p.a. (art. 107 § 1 pkt 3, art. 7, 77, 80, 107 § 3, art. 8 § 1 i 2, art. 105 § 1, art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.). Zarzut naruszenia art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji.

Godne uwagi sformułowania

organy administracji publicznej nie są władne do decydowania, jaka była intencja stron, po upływie 73 lat od zawarcia nieformalnej umowy dotyczącej przedmiotowej nieruchomości. wnioskodawcy swoje roszczenie do przedmiotowej nieruchomości wywodzą z nieformalnej umowy kupna - sprzedaży zawartej w dniu 31 marca 1949 r. brak formy aktu notarialnego powoduje, że ww. umowa nie wywołuje żadnych skutków prawnych.

Skład orzekający

Gabriela Nowak

przewodniczący sprawozdawca

Bożena Marciniak

członek

Dorota Kozub-Marciniak

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zwrotu nieruchomości przejętych na podstawie dekretu warszawskiego, wymogów formalnych umów sprzedaży nieruchomości oraz przesłanek umorzenia postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z dekretowym przejęciem nieruchomości w Warszawie i nieformalną umową sprzedaży z okresu powojennego. Może mieć ograniczoną stosowalność do innych stanów faktycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego dekretu warszawskiego i problemów z odzyskaniem nieruchomości po latach, co może być interesujące dla osób zajmujących się prawem nieruchomości oraz dla szerszej publiczności zainteresowanej historią Warszawy i skutkami dekretów.

Nieformalna umowa sprzedaży z 1949 r. nie gwarantuje zwrotu nieruchomości po dekrecie warszawskim.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2708/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-01-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-11-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Dorota Kozub-Marciniak
Gabriela Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 2188/23 - Wyrok NSA z 2025-07-01
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) sędzia WSA Bożena Marciniak asesor WSA Dorota Kozub - Marciniak po rozpoznaniu w dniu 19 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. K. i W. S. na decyzję Wojewody Mazowieckiego z dnia 12 września 2022 r. nr 2955/2022 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda Mazowiecki (dalej: "Wojewoda"), po rozpatrzeniu odwołania M. N. oraz odwołania W. S. i A. K., decyzją z 12 września 2022 r., nr SPN-III.755.2.37.2022.KG, utrzymał w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy (dalej: "Prezydent") z 4 marca 2022 r. nr 83/SD/2022 orzekającą o umorzeniu postępowania prowadzonego z wniosków o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], w odniesieniu do jej części stanowiącej aktualnie część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] jako bezprzedmiotowego.
Decyzja Wojewody wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Część nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisana w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], stanowiąca plac oznaczony na planie sytuacyjnym pod nr [...], znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279) dalej: "dekret warszawski". Z dniem wejścia w życie dekretu, tj. z dniem 21 listopada 1945 r., część przedmiotowej nieruchomości objęta jego działaniem przeszła na własność Gminy m.st. Warszawy, a następnie na własność Skarbu Państwa w oparciu o art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz.U. 1950, Nr 14, poz. 130). Na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy (tj. Dz.U. z 2018 r., poz. 1817) część gruntu przedmiotowej nieruchomości oznaczonej na planie sytuacyjnym pod nr [...] stanowi własność m.st. Warszawy.
Zgodnie ze znajdującą się w aktach sprawy opinią geodezyjną sporządzoną w dniu 26 lutego 2016 r. przez uprawnionego geodetę mgr inż. A K, obecnie grunt ten obejmuje działki ewidencyjne: nr [...]. z obrębu [...] stanowiącą drogi o pow. [...] m2, będącą własnością Skarbu Państwa; nr [...]. z obrębu [...]stanowiącą drogi o pow. [...] m2 będącą własnością Skarbu Państwa; nr [...] z obrębu [....] stanowiącą zurbanizowany teren niezabudowany o pow. [...] m2 będącą własnością Miasta Stołecznego Warszawy; nr [...] z obrębu [...] stanowiącą zurbanizowane tereny niezabudowane o pow. [...] m2 będącą własnością podmiotu prywatnego.
Z treści ww. opinii wynika ponadto, że część dz. ew. nr [...] oraz część dz. ew. nr [...], a także dz. ew. nr[...] o łącznej pow. [...] m2 znajdują się na terenie objętym działaniem dekretu warszawskiego, zaś dz. ew. nr [...] o pow. [...] m2 stanowi teren objęty wywłaszczeniem.
Jak stanowi zaświadczenie z 4 lutego 1971 r., nr L. dz. 401/71 wystawione przez Państwowe Biuro Notarialne w [...] Sekcja [....], w ewidencji gruntów nie była prowadzona tabela likwidacyjna wsi [...].
Ze znajdującej się w aktach sprawy poświadczonej za zgodność z oryginałem kopii aktu notarialnego sporządzonego za Repertorium nr [...] w dniu 3 maja 1943 r. wynika, że właścicielami przedmiotowej nieruchomości byli małżonkowie S. i J. C..
Przeddekretowi właściciele nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...] nie złożyli w terminie przewidzianym w art. 7 ust. 1 dekretu warszawskiego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej gruntu.
Zgodnie z nieformalną umową z 31 marca 1949 r. małżonkowie S. i J. C. sprzedali przedmiotową nieruchomość o łącznej powierzchni [...] m2 małżonkom I. i W. Z..
Wnioskami z 31 stycznia 1990 r., z 24 kwietnia 1991 r. oraz z 14 lutego 1992 r. M.N. i A. Z. (następcy prawni I. Z. na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego w [....] z 15 grudnia 1971 r., sygn. akt [...] oraz W. Z. na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w [....] Wydział I Cywilny z 25 listopada 1991 r., sygn. akt [...]) wystąpili o odzyskanie nieruchomości położnej w [...] przy ul. [...].
Urząd Dzielnicy Gminy Warszawa [...] decyzją z 22 września 1992 r. nr 140/92 odmówił uwzględnienia ww. wniosków z uwagi na złożenie ich po terminie.
Następnie w dniu 16 września 1996 r. M. Z. i A. Z. złożyli wniosek o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Tożsame wnioski w różnych terminach złożyli również: M. N., W. Z., A. Z., E. F., E. C., S. W., E. M., W. Z., S. K. i H. K.
Postanowieniem z 18 kwietnia 2008 r. nr 234/GK/SP/2008, sprostowanym postanowieniem z 23 czerwca 2008 r., nr 372/GK/SP/2008, Prezydent przekazał Wojewodzie zgodnie z właściwością do rozpoznania wniosek o zwrot ww. nieruchomości dotyczącej część dz. ew. nr [...].
Postanowieniem z 10 lipca 2008 r. nr 498/08 Wojewoda wskazał Starostę [...] jako organ właściwy do rozpoznania ww. wniosków dotyczących wywłaszczonej działki nr [...]. Decyzją z 18 marca 2014 r. nr 64/2014 Starosta [...] orzekł o zwrocie wywłaszczonej nieruchomości ozn. jako dz. ew. nr [...] w obrębie [...] (działka projektowa [...] z obrębu [...]) na rzecz W. Z., M. N., A. Z., W. S., H. K., S. K., E. C., J. Z., W. Z., E. F., S. W., E. M. Wojewoda decyzją z 21 sierpnia 2014 r. nr 1469/2014 uchylił ww. decyzję Starosty w części dotyczącej rozliczenia z tytułu zwrotu i orzekł o zobowiązaniu W. Z., M. N., A.Z., W. S., H. K., S. K., E. C., J. Z., W. Z., E. F., S. W. E. M. do wpłacenia m.st. Warszawie kwoty [...] złotych jako zwaloryzowanego odszkodowania wywłaszczeniowego, a w pozostałym zakresie utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Decyzją z 17 lutego 2022 r. nr 50/SD/2022, utrzymaną w mocy decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 15 czerwca 2022 r. nr KOC/I744/G0/22, Prezydent orzekł o umorzeniu postępowania prowadzonego z wniosków o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], w odniesieniu do jej części stanowiącej aktualnie część dz. ew. nr [...] z obrębu [...] jako bezprzedmiotowego.
Decyzją z 4 marca 2022 r. Prezydent orzekł o umorzeniu postępowania prowadzonego z wniosków o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w tabeli likwidacyjnej wsi [...] pod nr [...], w odniesieniu do jej części stanowiącej aktualnie część dz. ew. nr [...] o pow. [...] m2, z obrębu [...] oraz część dz. ew. nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] jako bezprzedmiotowego. W uzasadnieniu wskazał, że wniosek inicjujący prowadzone postępowanie został wniesiony w dniu 16 marca 1996 r., zatem zobowiązany był do rozpatrzenia go w oparciu o przepisy wynikające z art. 214 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 344) dalej: "u.g.n.", zgodnie z którym poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. zgłosili oni lub ich następcy prawni wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona nieruchomość stanowiąca ich dawną własność.
Podkreślił, że osoby występujące z żądaniem o zwrot nieruchomości nie sprostały obowiązkowi wykazania następstwa prawnego po dawnych właścicielach nieruchomości.
Podał, że wnioskodawcy swoje roszczenia do przedmiotowego gruntu wywodzą bowiem z nieformalnej umowy sprzedaży z 31 marca 1949 r. na mocy której małżonkowie C. sprzedali przedmiotową nieruchomość o łącznej powierzchni [...] m2 I. i W. małżeństwu Z.. Wskazał, że zgodnie z obowiązującym w tym czasie art. 46 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz.U. z 1946 r., Nr 57, poz. 319), "umowa o przeniesienie własności nieruchomości winna być pod nieważnością zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy zgody na przejście własności nieruchomości, wyrażonej w wykonaniu umowy, zawartej z zastrzeżeniem warunku lub terminu". W świetle powyższych ustaleń stwierdził, że w przedmiotowym postępowaniu nie zostało wykazane, aby I. i W. małżeństwo Z., nabyli przedmiotową nieruchomość oraz roszczenia do gruntu od przeddekretowych właścicieli, zatem należało postępowanie w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości umorzyć w trybie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) dalej jako: "k.p.a.".
Niezgadzając się z powyższą decyzję M. N. oraz W. S. i A. K. wnieśli odwołanie, zarzucając jej naruszenie art. 107 § 1 pkt 3, art. 7, 77, 80 i 107 § 3, art. 8 § 1 i 2; art. 105 § 1, art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a.
Decyzją z 12 września 2022 r. Wojewoda utrzymał w mocy decyzję Prezydenta z 4 marca 2022 r. W uzasadnieniu stwierdził, że strony występujące z żądaniem nie wykazały skutecznie legitymacji do występowania z roszczeniem o ustanowienie użytkowania wieczystego w trybie art. 214 ust. 1 u.g.n. Wskazał, że wnioskodawcy swoje roszczenie do przedmiotowej nieruchomości wywodzą z nieformalnej umowy kupna - sprzedaży zawartej w dniu 31 marca 1949 r. na podstawie, której J. i S. małżeństwo C. sprzedali przedmiotową nieruchomość I. i W. małżeństwu Z.. Podkreślił, że nieformalna umowa kupna-sprzedaży nieruchomości, zgodnie z obowiązującym wówczas art. 46 dekretu dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe oraz aktualnie obowiązującymi przepisami (art. 158 ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny - Dz. U. 2022, poz. 1360) nie wywołuje żadnych skutków prawnych.
Wskazał również, że w dacie sporządzania ww. umowy sprzedający tj. małżeństwo C., nie dysponowali prawem własności do tej nieruchomości, w związku z tym nie mogli go skutecznie zbyć. Podał, że w jej treści brak jest również wpisu, aby przenosiła prawa związane z roszczeniami wynikającymi z dekretu, tj. prawa do występowania o ustanowienie prawa własności czasowej, czy prawa do przyznania odszkodowania za przedmiotową nieruchomość. Zdaniem Wojewody, I. i W. małżonkowie Z. na mocy powołanej umowy sprzedaży nie nabyli skutecznie prawa własności do przedmiotowej nieruchomości, z uwagi na fakt, że w roku 1949 była ona własnością Państwa, nabyta w trybie dekretu warszawskiego. Nie nabyli również roszczeń wynikających z ww. dekretu bowiem w umowie nie zawarto informacji o zbyciu roszczeń z jego tytułu. Z treści umowy wynika, że intencją stron była sprzedaż przedmiotowej nieruchomości. Wskazał, że w aktach sprawy znajduje się oświadczenie J. i S. małżonków C. złożone w postępowaniu o odszkodowanie w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U z 1974 r. Nr 10, poz. 64), w zakresie nabycia przez I. i W. małżonków Z. przedmiotowej nieruchomości jednak, nie potwierdza ono, że intencją stron była sprzedaż roszczeń dekretowych. Podkreślił jednocześnie, że organy administracji publicznej nie są władne do decydowania, jaka była intencja stron, po upływie 73 lat od zawarcia nieformalnej umowy dotyczącej przedmiotowej nieruchomości.
Wojewoda stwierdził, że w aktach sprawy znajduje się decyzja z 6 maja 1974 r., nr WT.V.632/651/74/JR na podstawie, której Naczelnik Urzędu Dzielnicowego [...] ustalił, w trybie ww. ustawy - o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, na rzecz W. Z., A. Z., M. Z. i W. Z. odszkodowanie za zabudowania i rośliny przy ul. [...]. Jednakże w jego ocenie fakt uznania przez ówczesny organ administracji publicznej w postępowaniu odszkodowawczym prowadzonym w trybie ww. ustawy z dnia 12 marca 1958 r., za strony postępowania W. Z. i spadkobierców I. Z., nie może stanowić podstawy do oceny interesu prawnego w postępowaniu z wniosku o zwrot nieruchomości w trybie art. 214 ust. u.g.n. Wskazał także, że skutecznego zbycia praw do nieruchomości nie może stanowić oświadczenie przeddekretowych właścicieli zawarte w protokole przesłuchań w postępowaniu o ustalenie odszkodowania w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., które zakończyło się wydaniem ww. decyzji z 6 maja 1974 r.
Odnosząc się do zarzutów odwołania stwierdził, że Prezydent prowadził, w sposób prawidłowy, postępowanie administracyjne z udziałem wszystkich podmiotów wywodzących swój interes prawny w postępowaniu z wniosków o zwrot przedmiotowej nieruchomości. W jego ocenie mimo, że nie oznaczył stron zgodnie z art. 107 § 1 k.p.a., jednakże fakt, kto jest podmiotem postępowania zakończonego decyzją z 4 marca 2022 r. wynika z treści uzasadnienia tej decyzji oraz z rozdzielnika adresowego decyzji. Zdaniem organu odwoławczego w razie wielości stron oznaczenie stron przez wskazanie w wyliczeniu adresatów, którym decyzje się doręcza nie stanowi wadliwości, która przesądzałaby o wpływie na wynik sprawy.
Na decyzję Wojewody skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli W. S. i A. K. zarzucając jej naruszenie:
1. art. 107 § 1 pkt 3 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z pominięciem oznaczenia stron postępowania;
2. art. 7, 77, 80 i 107 § 3 k.p.a. poprzez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, niewyczerpujące zgromadzenie materiału dowodowego w sprawie, dokonanie nieprawidłowej oceny dowodów zgromadzonych w sprawie oraz dokonanie ustaleń faktycznych z pominięciem części dowodów;
3. art. 8 § 1 i 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji z naruszeniem zasad równego traktowania i nieodstępowania od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;
4. art. 105 § 1 k.p.a. poprzez nieprawidłowe uznanie, że postępowanie w niniejszej sprawie stało się bezprzedmiotowe i bezpodstawne umorzenie postępowania,
5. art. 11 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez szczątkowe i niepełne uzasadnienie zaskarżonej decyzji, brak ustosunkowania się do zarzutów skarżących zawartych w odwołaniu od decyzji organu I instancji;
6. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez utrzymanie I instancji.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
skarga nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż zakwestionowana decyzja nie narusza prawa.
Przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja Wojewody z 12 września 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z 4 marca 2022 r. umarzającą postępowanie prowadzone z wniosków o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], zapisanej w tabeli likwidacyjnej, we wsi [....] w odniesieniu do jej części stanowiącej aktualnie część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...] oraz część działki ewidencyjnej nr [...] o pow. [...] m2 z obrębu [...]. Powodem umorzenia było uznanie, że strony występujące z żądaniem nie wykazały skutecznie legitymacji do występowania z roszczeniem o ustanowienie użytkowania wieczystego w trybie art. 214 ust. 1 u.g.n.
Kluczowe zatem dla oceny legalności tej decyzji było ustalenia kręgu podmiotów uprawnionych do wszczęcia i udziału w takim postępowaniu, a więc jego stron. Pojęcie strony postępowania zdefiniowane zostało w art. 28 k.p.a., stanowiącym, że stroną jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Przepis ten nie stanowi jednak samoistnej normy prawnej do uznania danej osoby za stronę postępowania, gdyż ustalenie interesu prawnego lub obowiązku prawnego może nastąpić tylko w związku z normą prawa materialnego. Wymaga zatem stwierdzenia związku między sferą indywidualnych praw i obowiązków wnioskodawcy a przedmiotem sprawy. Interes prawny musi być bowiem rozumiany jako obiektywna, czyli realnie istniejąca potrzeba ochrony prawnej i jak podkreśla się w judykaturze oraz doktrynie charakteryzuje się ona następującymi cechami: jest indywidualny, konkretny, aktualny, sprawdzalny obiektywnie, a jego istnienie znajduje potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006 r., s. 225, wyroki NSA: z 30 stycznia 2014 r. sygn. akt II OSK 2084/12, Lex nr 1450872; z 29 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 3086/12, Lex nr 2122446).
Zgodnie z art. 214 ust. 1 u.g.n. poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. zgłosili oni lub ich następcy prawni wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona nieruchomość stanowiąca ich dawną własność.
Z treści powyższego przepisu jasno wynika, że roszczenie o zwrot nieruchomości przysługuje dawnemu właścicielowi lub jego następcom prawnym.
Z akt sprawy bezspornie wynika, że w dniu 16 września 1996 r. M. Z. i A. Z. złożyli wniosek o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...]. Tożsame wnioski w różnych terminach złożyli również: M. N., W. Z., A. Z., E. F., E. C., S. W., E. M., W. Z., S. K. i H. K. Wnioskodawcy swoje roszczenie do przedmiotowej nieruchomości wywodzą z nieformalnej umowy kupna - sprzedaży zawartej w dniu 31 marca 1949 r. na podstawie, której J. i S. małżeństwo C. (właściciele przedmiotowej nieruchomości) sprzedali przedmiotową nieruchomość I. i W. małżeństwu Z.
Rację ma organ twierdząc, że umowa z 31 marca 1949 r. nie zawierała formy prawnej wymaganej dla tego typu transakcji. Zgodnie z obowiązującym wówczas art. 46 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe "umowa o przeniesienie własności nieruchomości winna być pod nieważnością zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy zgody na przejście własności nieruchomości, wyrażonej w wykonaniu umowy, zawartej z zastrzeżeniem warunku lub terminu". Również z aktualnie obowiązującymi przepisami art. 158 k.c. "umowa zobowiązująca do przeniesienia własności nieruchomości powinna być zawarta w formie aktu notarialnego. To samo dotyczy umowy przenoszącej własność, która zostaje zawarta w celu wykonania istniejącego uprzednio zobowiązania do przeniesienia własności nieruchomości; zobowiązanie powinno być w akcie wymienione.". Brak formy aktu notarialnego powoduje, że ww. umowa nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Jak słusznie stwierdził organ z treści umowy wynika jedynie, że intencją stron była sprzedaż przedmiotowej nieruchomości. Również idąc za organem, w aktach sprawy znajduje się oświadczenie J. i S. małżonków C. złożone w postępowaniu o odszkodowanie w trybie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości w zakresie nabycia przez I. i W. małżonków Z. przedmiotowej nieruchomości jednak, nie potwierdza ono, że intencją stron była sprzedaż roszczeń dekretowych. Sąd podziela stanowisko Wojewody, że organy administracji publicznej nie są władne do decydowania, jaka była intencja stron, po upływie 73 lat od zawarcia nieformalnej umowy dotyczącej przedmiotowej nieruchomości.
Podkreślenia wymaga również, że w dacie sporządzania ww. umowy J. i S. małżeństwo C. nie dysponowali już prawem własności do przedmiotowej nieruchomości, gdyż z dniem wejścia w życie dekretu warszawskiego, tj. z dniem 21 listopada 1945 r. przeszła ona na własność Gminy m.st. Warszawy, a następnie własność Skarbu Państwa, w związku z tym nie mogli jej skutecznie zbyć.
W związku z powyższym stanowisko organu, że wnioskodawcy, będący następcami prawnymi I. i W. małżonków Z., co szczegółowo wykazał w zaskarżonej decyzji, nie mają legitymacji do wystąpienia z roszczeniem o ustanowienie użytkowania wieczystego w trybie art. 214 ust. 1 u.g.n., Sad uznaje za prawidłowe.
Postępowanie administracyjne zaś wszczęte z wniosku osoby nie będącej stroną postępowania jest bezprzedmiotowe z przyczyn podmiotowych i podlega, zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., umorzeniu.
W konsekwencji Wojewoda prawidłowo stwierdził, że skoro wnioskodawcy nie mogą być uznani za stronę postępowania, należy je umorzyć jako bezprzedmiotowe.
W ocenie Sądu, przy wydaniu zaskarżonej decyzji nie doszło również do naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania w stopniu uzasadniającym konieczność jej uchylenia. Analiza akt sprawy potwierdza bowiem, że została ona rozpoznana przez organ z zachowaniem zasad określonych w art. 7, 77 § 1 i 80 k.p.a., a dokonanej przez organ oceny nie można uznać za dowolną. Nie doszło również do naruszenia art. 6 i 8 k.p.a. oraz art. 107 k.p.a. Zaskarżona decyzja zawiera bowiem wszystkie elementy wymagane prawem, została również w należyty sposób uzasadniona.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 3 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 r., poz. 259), orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI