I SA/WA 2261/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1960 r., uznając, że nowe przepisy KPA wprowadzają 30-letni termin na wszczęcie takiego postępowania.
Skarżący L. J. zaskarżył decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1960 r. dotyczącego prawa własności czasowej nieruchomości. Skarżący zarzucił naruszenie przepisów KPA, w tym prowadzenie postępowania wobec osoby zmarłej i pominięcie następców prawnych, a także błędne ustalenie stanu faktycznego. Sąd administracyjny oddalił skargę, uznając, że zgodnie z nowelizacją KPA z 2021 r., postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji, a niezakończone przed wejściem w życie nowej ustawy, podlegają umorzeniu z mocy prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2022 r., która utrzymała w mocy własną decyzję stwierdzającą umorzenie z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Wydział Gospodarki Terenami z dnia 28 listopada 1960 r. dotyczącego ustanowienia prawa własności czasowej nieruchomości. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów KPA, w tym prowadzenie postępowania wobec osoby zmarłej (J. L.) bez ustalenia jej następców prawnych, błędne ustalenie stanu faktycznego oparte na zmienionych orzeczeniach sądowych, a także inne uchybienia proceduralne, jak brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania czy niezałatwienie sprawy w ustawowym terminie. Podniósł również zarzuty naruszenia prawa materialnego, w tym przepisów Konstytucji RP, wskazując na sprzeczność art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA z normami wyższego rzędu. Sąd oddalił skargę, stwierdzając, że przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest jednoznaczny i wprowadza 30-letni termin na wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, licząc od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Postępowania wszczęte po tym terminie i niezakończone przed wejściem w życie nowej ustawy podlegają umorzeniu z mocy prawa. Sąd uznał, że nowelizacja ta jest zgodna z Konstytucją RP, mając na celu stabilizację stanów prawnych i gospodarczych oraz zasadę pewności prawa. Sąd odrzucił zarzuty dotyczące braku udziału następców prawnych zmarłej strony, wskazując, że postępowanie nadzorcze uległo umorzeniu z mocy prawa i nie ma możliwości jego kontynuowania, niezależnie od ewentualnych uchybień proceduralnych.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej (16.09.2021 r.), umarzają się z mocy prawa zgodnie z art. 2 ust. 2 tej ustawy.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest jednoznaczny i nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Nowelizacja ta ma na celu stabilizację stanów prawnych i gospodarczych oraz zasadę pewności prawa, a okres 30 lat jest skorelowany z terminem zasiedzenia nieruchomości.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (26)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa art. 2 § ust. 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego
Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy umarzają się z mocy prawa.
Pomocnicze
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 10 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 30 § § 4
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 4
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 145 § § 1 pkt 8
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 30 § § 5
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 35 § § 1 i 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 36 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 97 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 158 § § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 138 § § 1 ust. 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 127 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
dekret art. 7
Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy
p.p.s.a. art. 61 § § 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 53 § § 2 b
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.c. art. 172
Kodeks cywilny
k.c. art. 118
Kodeks cywilny
k.k. art. 101 § § 1
Kodeks karny
Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego
Argumenty
Skuteczne argumenty
Nowelizacja KPA z 2021 r. wprowadza 30-letni termin na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, co skutkuje umorzeniem postępowań wszczętych po tym terminie. Przepis art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA jest jednoznaczny i zgodny z Konstytucją RP, zapewniając stabilizację prawną i pewność prawa. Umorzenie postępowania z mocy prawa wyłącza badanie zarzutów dotyczących wadliwości proceduralnych postępowania nadzorczego.
Odrzucone argumenty
Naruszenie przepisów KPA poprzez prowadzenie postępowania wobec osoby zmarłej i pominięcie następców prawnych. Błędne ustalenie stanu faktycznego przez organ. Naruszenie przepisów postępowania, w tym brak zawiadomienia o zakończeniu postępowania, niezałatwienie sprawy w terminie. Naruszenie prawa materialnego, w tym przepisów Konstytucji RP, poprzez zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA. Brak merytorycznego rozpoznania sprawy przez organ. Przewlekłość postępowania.
Godne uwagi sformułowania
postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (...) wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji (...) i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy (...) umarza się z mocy prawa. Sąd w całości podziela więc stanowisko organu co do tego, że zmiana kpa dokonana mocą ustawy, a w szczególności jej art. 2, uniemożliwiają dalsze procedowanie w zakresie nadzoru nad aktami administracyjnymi z połowy XX wieku, czy z 1960r. Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego (...) miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego z 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13 (...), w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 kpa z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (...) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Trzeba też zdecydowanie podkreślić, że kwestie przedawnienia roszczeń są znane w niemal wszystkich dziedzinach prawa, a jedynie prawo administracyjne, w sposób całkowicie nieracjonalny (...) nie dysponowało takim terminem, co wywoływało liczne kontrowersje. Wszelkie zarzuty skargi wskazujące na brak ustaleń organu w tym zakresie są zatem chybione, tak jak w konsekwencji chybione są zarzuty co do naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy – z powodu (rzekomo) braku jakichkolwiek działań organu zmierzających do ustalenia czy sporne orzeczenie z 1960r. weszło do obrotu. Nowelizacja kpa spowodowała następczy brak możliwości prowadzenia postępowania nadzorczego w stosunku do ww orzeczenia z 1960r. Postępowanie w tym zakresie nie może być kontynuowane bez względu na jego uchybienia - o ile miałyby one miejsce.
Skład orzekający
Magdalena Durzyńska
przewodniczący sprawozdawca
Jolanta Dargas
członek
Anna Falkiewicz-Kluj
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i stosowanie przepisów przejściowych nowelizacji KPA z 2021 r. dotyczących terminów wszczęcia postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, a także kwestia zgodności tych przepisów z Konstytucją RP."
Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA i 30-letnim terminem na wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji. Może być mniej bezpośrednio stosowalne do spraw, gdzie termin ten nie upłynął lub gdzie nie zachodzą przesłanki umorzenia z mocy prawa.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy ważnej zmiany w prawie administracyjnym, która zamyka drogę do kwestionowania starych decyzji administracyjnych po 30 latach. Pokazuje, jak nowe przepisy mogą wpływać na możliwość dochodzenia praw związanych z dawnymi decyzjami, nawet jeśli były one wadliwe.
“Koniec z kwestionowaniem starych decyzji administracyjnych po 30 latach – Sąd potwierdza skutki nowelizacji KPA.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 2261/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-01-30 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2022-09-08 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anna Falkiewicz-Kluj Jolanta Dargas Magdalena Durzyńska /przewodniczący sprawozdawca/ Symbol z opisem 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich Hasła tematyczne Gospodarka mieniem Sygn. powiązane I OSK 2663/23 - Postanowienie NSA z 2023-11-22 Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2023 poz 259 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi L. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 15 czerwca 2022 r. nr KO C/2592/Go/22 w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 15 czerwca 2022 r. sygn. KOC/2592/GO/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej jako organ/SKO) powołując się na art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021r. poz. 1491; dalej jako ustawa) utrzymało w mocy własną decyzję stwierdzającą umorzenie z mocy prawa z dniem 16.09.2021r. postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej Wydział Gospodarki Terenami z dnia 28 listopada 1960 r. nr [...] w przedmiocie ustanowienia prawa własności czasowej nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], oraz [...] (hip. [...], [...], [...]). W skardze na ww decyzję skarżący L. J. zarzucił SKO: 1/ naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, tj.: a) art. 7, art. 10 § 1 w zw. z art. 28 kpa w ten sposób, że organ prowadził postępowanie wobec osoby zmarłej (tj. J. L.) w obydwu instancjach - do niej zaadresował decyzję w I instancji a przy doręczeniu decyzji w II instancji ją pominął - z całkowitym pominięciem jej następców prawnych/spadkobierców i bez dążenia w jakimkolwiek zakresie do ich ustalenia (organ dysponował pozyskaną przez stronę informacją o dacie i miejscu jej śmierci oraz miejscu pochówku - zmarła dnia [...] czerwca 1969 r. w G., tym samym organ uniemożliwił następcom prawnym wzięcia czynnego udziału w postępowaniu nadzorczym, podczas gdy osoby takie (nie przesądzając kto jest tym następcą prawnym) powinny wziąć udział w postępowaniu jako osoby współuprawnione - dawni współwłaściciele nieruchomości położonej w W. przy ul. [...] oraz [...] (hip.[...], [...], [...]); co z kolei wypełnia dyspozycję art. 145 § 1 pkt 4 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa; b) art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa, art. 30 § 4 kpa oraz art. 7 kpa , art. 77 kpa, art. 80 kpa i 107 § 3 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 8 kpa, w ten sposób, że przy ustalaniu stanu faktycznego w zakresie następstwa prawnego stron (w odniesieniu do współwłasności ww nieruchomości) organ oparł się w obydwu instancjach (w I instancji wprost w uzasadnieniu decyzji, a w II instancji nie dokonał żadnej zmiany swoich ustaleń) na orzeczeniach sądowych następnie zmienionych oraz uchylonych, tj. na: a) postanowieniu Sądu Okręgowego w W. V Wydział Cywilny Odwoławczy z dnia 13 kwietnia 2012 r., sygn. [...], które zostało uchylone postanowieniem Sądu Najwyższego z dnia 11 października 2013 r. I CSK 6/13, b) postanowieniu Sądu Rejonowego [...] III Wydział Cywilny z dnia 3 grudnia 1999 r. sygn. akt [...], które zostało zmienione prawomocnym postanowieniem Sądu Rejonowego [...] I Wydział Cywilny z dnia 6 października 2011 r. sygn. akt [...] w ten sposób, że jedynym spadkobiercą po J. S. jest skarżący L. J., a którego to orzeczenia organ nie uwzględnił przy wydawaniu decyzji błędnie przyjmując, że zostało uchylone postanowieniem Sądu Okręgowego w W. wskazanym powyżej w lit. a), co z kolei wypełnia dyspozycję art. 145 § 1 pkt 8 kpa w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. b ppsa i stanowi samoistną przesłankę uwzględnienia skargi, a ponadto może być również kwalifikowane jako przesłanka stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z art. 156 § 1 pkt 4 kpa, tj. skierowania decyzji do osób zmarłych/niebędących następcami prawnymi; 2. naruszenie przepisów postępowania mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 6 kpa oraz art. 10 § 1 kpa w zw. z art. 28 kpa w ten sposób, że organ zaniechał prawidłowego ustalenia wszystkich stron postępowania (tj. kręgu podmiotowego następców prawnych poprzednich właścicieli nieruchomości) i tym samym uniemożliwił im wzięcia czynnego udziału w postępowaniu nadzorczym, - art. 10 § 1 kpa w ten sposób, że organ zaniechał (zarówno w I jak i w II instancji) zawiadomienia strony o zakończeniu postępowania celem umożliwienia wypowiedzenia się co do materiału dowodowego oraz zajęcia końcowego stanowiska w sprawie, - art. 15 kpa oraz art. 8 kpa w ten sposób, że organ w ogóle nie rozpoznał istoty sprawy po raz drugi w postępowaniu II instancyjnym, praktycznie w ogóle nie odniósł się do podnoszonych w odwołaniu strony zarzutów (w tym co do doręczenia orzeczenia administracyjnego wszystkim stronom), zaś z treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji wprost wynika, że organ myli pierwotne postępowanie z postępowaniem nadzorczym (...); - art. 30 § 5 kpa poprzez pominięcie wystąpienia do właściwego sądu z wnioskiem o ustanowienie kuratora spadku dla zmarłej p. J. L.; - art. 35 § 1 i 2 kpa oraz art. 36 § 1 kpa poprzez niezałatwienie sprawy w ustawowym jednomiesięcznym terminie, podczas gdy organ dysponował już w zasadzie pełnym materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie (sprawa była w toku od około 12 lat), a zatem organ mógł i powinien załatwić sprawę przed wejściem w życie przepisów będących podstawą wydania zaskarżonej decyzji i poprzedzającej jej decyzji organu I instancji; - art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa poprzez wadliwe przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego (a de facto zaniechanie jego przeprowadzenia): i brak powzięcia jakichkolwiek ustaleń, czy i ewentualnie kiedy orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział Gospodarki Terenami z dnia 28 listopada 1960 r. ([...]) zostało doręczone J. L. - ustaleń takich nie ma w uzasadnieniach żadnej z decyzji wydanych w sprawie w administracyjnym toku instancji, a tym samym brak ustaleń czy i ewentualnie kiedy ww. orzeczenie administracyjne zostało doręczone wszystkim stronom będącym współuczestnikami koniecznymi; nadto zaś bezzasadne przyjęcie, że okoliczność wejścia do obrotu ww. orzeczenia administracyjnego miałaby zostać potwierdzona wpisem Skarbu Państwa do księgi wieczystej na podstawie postanowienia Sądu Powiatowego [...] Wydział III Ksiąg Publicznych z dnia 28 września 1960 r. (a więc czynności wcześniejszej, niż sama decyzja), co nie odpowiada logice, - art. 97 § 1 pkt 1 kpa poprzez brak zawieszenia postępowania pomimo ustalenia okoliczności śmierci strony tj. J. L. (skarżący przekazał organowi informację o dacie i miejscu śmierci oraz miejscu pochówku), celem ustalenia jej następców prawnych, - art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego poprzez ich zastosowanie i w konsekwencji stwierdzenie umorzenia postępowania z mocy prawa, podczas gdy przepisy te są sprzeczne z normami wyższego rzędu, tj. preambułą, art. art. 2, 7, 8 ust. 1 i 2, 9, 32 ust. 1, 45 ust. 1, 64 ust. 2, 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej; - art. 2 ust. 2 ustawy poprzez utrzymanie w mocy decyzji stwierdzającej umorzenie postępowania z mocy prawa, podczas gdy nie zostało wykazane, że orzeczenie administracyjne Prezydium Rady Narodowej [...] Wydział Gospodarki Terenami z dnia 28 listopada 1960 r. ([...]) zostało doręczone wszystkim adresatom lub ogłoszone, przy czym jeżeli kwalifikowana przedmiotowym przepisem okoliczność "doręczenia lub ogłoszenia" ww. orzeczenia administracyjnego nie zaszła, to postępowanie nie podlega umorzeniu z mocy prawa; - art. 7, 77, 80 i 107 § 3 kpa oraz art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 158 § 2 kpa w ten sposób, że organ nie rozpoznał merytorycznie istoty sprawy (orzekając zarówno w I jak i II instancji) i nie wydał decyzji w przedmiocie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 28 listopada 1960 r. lub stwierdzenia, że orzeczenie to zostało wydane z naruszeniem prawa; - art. 138 § 1 ust. 1 kpa w zw. z art. 127 § 3 kpa poprzez niezasadne utrzymanie w mocy decyzji wydanej w I instancji; 3) naruszenia prawa materialnego, które miało pływ na wynik sprawy: - preambuły, art. art. 2, 7, 8 ust. 1 i 2, 9, 32 ust. 1, 45 ust. i, 64 ust. 2, 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w ten sposób, że organ zastosował sprzeczny z tym przepisami (oraz wynikającymi z nich zasadami) przepis niższego rzędu w postaci art. 2 ust. 2 ustawy i utrzymał w mocy wcześniejszą własną decyzję, która niezasadnie stwierdzała umorzenie postępowania nadzorczego z mocy prawa, - art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz.U. Nr 50, poz. 279; dalej jako dekret) w ten sposób, że organ utrzymał w mocy decyzję zapadłą w I instancji zamiast stwierdzić nieważność (ewentualnie wydanie z naruszeniem prawa) orzeczenia administracyjnego 28 listopada 1960 r. ([...]) jako wydanego z rażącym naruszeniem przedmiotowego przepisu i po myśli art. 156 § 1 pkt 2 kpa oraz art. 158 § 2 kpa. Skarżący wniósł o: 1. zbadanie decyli pod kątem praworządności, 2. uchylenie w całości zaskarżonej decyzji wraz z poprzedzającej ją decyzji I instancji, 3. ewentualnie stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji i decyzji I instancji, 4. wstrzymanie wykonania zaskarżonej decyzji na podstawie art. 61 § 3 ppsa albowiem zachodzi niebezpieczeństwo wyrządzenia znacznej szkody majątkowej lub spowodowania trudnych do odwrócenia skutków, 5. zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania procesowego, według norm przepisanych, 6. zawieszenie postępowania do czasu rozpatrzenia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy K 2/22 wywołanej wnioskiem Rzecznika Praw Obywatelskich z dnia 28.12.2021 r. albowiem rozstrzygniecie Trybunału zmierza do zbadania zgodności z Konstytucją RP przepisu będącego podstawą wydania zaskarżonej decyzji, tj. art. 2 ust. 2 ustawy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 2 ust. 2 ustawy postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (...) wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji (...) i niezakończone przed dniem wejścia w życie tej ustawy tj. 16 września 2021r. ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Ww przepis jest jednoznaczny i nie budzi żadnych wątpliwości interpretacyjnych. Sąd w całości podziela więc stanowisko organu co do tego, że zmiana kpa dokonana mocą ustawy, a w szczególności jej art. 2, uniemożliwiają dalsze procedowanie w zakresie nadzoru nad aktami administracyjnymi z połowy XX wieku, czy z 1960r. – jak w kontrolowanej sprawie. Z treści przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 powołanej nowelizacji kpa wynika, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy ostateczną decyzją, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1 (kpa), w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 1), a więc przepisy nowe. Powyższe oznacza, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczęte po upływie trzydziestu lat umarza się z mocy prawa. Nowelizacja Kodeksu postępowania administracyjnego dokonana przepisami ustawy, jak wynika z jej uzasadnienia, miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego wydanego z 12 maja 2015 r. w sprawie o sygn. P 46/13 (OTK ZU Nr 5A, poz. 62), w którym stwierdzono niezgodność art. 156 § 2 kpa z Konstytucją Rzeczypospolitej Polskiej. Z treści ww orzeczenia TK wynika, że art. 156 § 2 kpa w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji RP. TK przypomniał, że możliwość stwierdzenia nieważności decyzji jest wyjątkiem od zasady poszanowania trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. Jednocześnie podniósł, że "brak wyłączenia dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej z przyczyny (wady) określonej w art. 156 § 1 pkt 2 in fine kpa po znacznym upływie czasu skutkuje destabilizacją porządku prawnego, jeśli decyzją przyznano stronie ekspektatywę nabycia prawa, z której zamierza ona skorzystać. W tym kontekście Trybunał Konstytucyjny zwrócił uwagę, że ustawodawca, określając przesłanki stwierdzania nieważności decyzji oraz zakres ich zastosowania, powinien brać pod uwagę wszystkie zasady mieszczące się w klauzuli państwa prawnego, przewidzianej w art. 2 Konstytucji RP, a odstępstwa od zasady trwałości decyzji ostatecznej (do których trzeba zaliczyć możliwość stwierdzenia nieważności decyzji) nie powinny naruszać wynikających z art. 2 Konstytucji RP zasad bezpieczeństwa prawnego oraz ochrony zaufania jednostki do państwa i stanowionego przez nie prawa. Trybunał zaakcentował także, że żadna z zasad, które w analizowanym przypadku są konkurencyjne, nie ma charakteru absolutnego. W ocenie TK ustawodawca ma wręcz obowiązek kształtowania regulacji prawnych, które będą sprzyjały wygaszaniu - wraz z upływem czasu - stanu niepewności. Niezbędne jest zatem ustanowienie odpowiednich granic dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji. Wskazano przy tym, że trwałość decyzji organów władzy publicznej nie może być pozorna. Taka pozorność występowałaby nie tylko, jeżeli ustawodawca nie przewidywałby ograniczeń wzruszalności ostatecznych decyzji, ale również jeżeli ograniczenia te nie byłyby wystarczające dla zachowania zasady zaufania obywatela do państwa i zasady pewności prawa. Ustawodawca nie może bowiem z jednej strony deklarować trwałości decyzji z uwagi na jej ostateczność, a z drugiej strony przewidywać, nieograniczoną terminem, możliwość wzruszania decyzji, na podstawie której strona nabyła prawo lub ekspektatywę. Z tego powodu ustawodawca wprowadził "przeszkodę" czasową uniemożliwiającą wszczęcie postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jeżeli od jej doręczenia lub ogłoszenie upłynęło 30 lat. Jest to okres skorelowany z przewidzianym w Kodeksie cywilnym terminem zasiedzenia nieruchomości w złej wierze (art. 172 kc). Sąd odrzuca zatem zarzuty skargi oparte na przywołanych w skardze przepisach Konstytucji, w tym zwłaszcza jej art. 2, 7, 8 czy art. 77. W ocenie Sądu, racje konstytucyjne w aspekcie zasady praworządności mogły zostać ograniczone przez potrzebę stabilizacji stanów społeczno-gospodarczych ukształtowanych mocą aktu administracyjnego, a ponadto przez zasadę zaufania obywatela do państwa, w tym zasadę pewności prawa, które wynikają z art. 2 Konstytucji RP. Z tego względu przyjęte rozwiązanie normatywne spełnia zasadę proporcjonalności, w zakresie w jakim racje konstytucyjne przemawiające za retroaktywnością równoważą jej negatywne skutki (vide wyrok tut. Sądu w sprawie I SA/Wa 148/22 (LEX nr 3354507) i przywołany tam wyrok ETPCz z 30 sierpnia 2007 r., Wielka Izba, skarga nr 44302/02, § 68). Według art. 71 ust. 1 Konstytucji RP każdy ma prawo do wynagrodzenia szkody, jaka została mu wyrządzona przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej; wbrew zarzutom skargi przepis ten nie stanowi jednak, że prawo to jest bezterminowe bądź że nie podlega jakimkolwiek ograniczeniom. Trzeba też zdecydowanie podkreślić, że kwestie przedawnienia roszczeń są znane w niemal wszystkich dziedzinach prawa, a jedynie prawo administracyjne, w sposób całkowicie nieracjonalny - gdy chodzi o pewność prawa i zasady formułowania "roszczeń" w trzecim a nawet w czwartym pokoleniu, po 60-ciu czy po 70-ciu latach od daty zdarzenia administracyjnoprawnego – nie dysponowało takim terminem, co wywoływało liczne kontrowersje. Aktualnie Kodeks cywilny przewiduje 6-letni termin przedawnienia roszczeń, 3-letni termin przedawnienia roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej (art. 118 kc), a z kolei Kodeks karny w art. 101 § 1 na 30 lat określa termin przedawnienia zbrodni zabójstwa. Nie jest też nowym zjawiskiem zmiana prawa w trakcie trwania stosunku prawnego, i przykłady tego rodzaju regulacji można mnożyć. Istotne jest natomiast to, co dominuje w ważeniu argumentów stron i ustawodawcy. Argumentację w zakresie ważenia równorzędnych norm konstytucyjnych zawiera zaś uzasadnienie ww wyroku TK z 12 maja 2016r. Gdy chodzi o trzydziestoletni termin przedawnienia "roszczeń administracyjnych" Sąd w tym składzie nie ma wątpliwości co do tego, że ww regulacja była wręcz konieczna w realiach coraz bardziej powszechnego negowania prawidłowości orzeczeń administracyjnych nawet z połowy ubiegłego wieku - zresztą z oczywistym, acz niezasadnym, wykorzystywaniem przez strony kwestii braku dokumentacji mającej podlegać merytorycznej ocenie. Niemniej trzeba podkreślić, że w okresie, w jakim było prowadzone kontrolowane w ramach nadzoru postępowanie, kwestia zaliczania akt do materiałów archiwalnym oraz kwestia okresu ich przechowywania uregulowana była w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 19 lutego 1957 r. w sprawie państwowego zasobu archiwalnego (Dz. U. Nr 12, poz. 66). Na mocy § 3 pkt 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia w skład państwowego zasobu archiwalnego zaliczone zostały m.in. materiały archiwalne powstałe w wyniku prowadzonej po dniu 22 lipca 1944 r. działalności organów władzy i administracji państwowej. Urzędy organów administracji były zobowiązane czasowo przechowywać wytworzone materiały archiwalne w swoich składnicach akt (§ 7 rozporządzenia), przy czym najdłużej - w przypadku urzędów na szczeblu centralnym i okres przechowywania wynosił maksymalnie 15 lat (§ 10 ust. 1 lit a rozporządzenia). Po upływie okresu przechowywania materiały archiwalne podlegały przekazaniu do właściwych archiwów państwowych (§ 11 rozporządzenia), z tym że materiały nie posiadające historycznej wartości politycznej, społecznej, gospodarczej i naukowej, które utraciły znaczenie praktyczne - podlegały wybrakowaniu i przekazaniu na zniszczenie (§ 12 ust. 1 rozporządzenia). Stąd powoływanie się przez stronę skarżącą na brak odnalezienia dokumentów potwierdzających "publikację" czy doręczenie ww orzeczenia z 1960r. wszystkim stronom – w świetle ww przepisów nie znajduje uzasadnienia. Wywodzenie z tej okoliczności pozytywnych dla strony skutków prawnych jest zatem chybione. Nade wszystko jednak w sprawie nie budzi wątpliwości, że ww orzeczenie weszło do obrotu, z akt wynika, że zostało ono doręczone S. S. i S. S. w konkretnie wskazanej przez organ dacie: 29-11-1960r. Wszelkie zarzuty skargi wskazujące na brak ustaleń organu w tym zakresie są zatem chybione, tak jak w konsekwencji chybione są zarzuty co do naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy – z powodu (rzekomo) braku jakichkolwiek działań organu zmierzających do ustalenia czy sporne orzeczenie z 1960r. weszło do obrotu. Sąd nie dopatrzył się też potrzeby zawieszenia postępowania do czasu rozpoznania przez TK skargi Rzecznika Praw Obywatelskich. Ewentualne stwierdzenie niekonstytucyjności art. 158 § 3 kpa czy art. 2 ustawy - będzie podstawą do zastosowania art. 145a kpa. Na tym etapie sprawy powoływanie się na normy Konstytucyjne - przy negowaniu ważności aktu administracyjnego sprzed 6 dekad – w ocenie Sądu nie znajduje uzasadnienia. I wreszcie, całkowicie chybione i niezasadne są wszystkie, zresztą nadmiernie rozbudowane, zarzuty co do braku udziału w postępowaniu nadzorczym następców prawnych strony zmarłej w 1969r – niczym nie powiązanej ze skarżącym., jak i te dotyczące naruszenia art. 97 § 1 pkt. 1 kpa poprzez brak zawieszenia postępowania nadzorczego do czasu ustalenia jej następców prawnych (zwłaszcza, że nie zmarła w toku postępowania nadzorczego); podobnie niezasadne są zarzuty co do niewystąpienia przez organ do sądu powszechnego o ustanowienie kuratora, itd. itd. W okolicznościach tej sprawy wszystkie te zarzuty są całkowicie bezprzedmiotowe, tak jak wszystkie zarzuty dotyczące ewentualnego zaistnienia przesłanek wznowieniowych czy nieważnościowych. Nowelizacja kpa spowodowała następczy brak możliwości prowadzenia postępowania nadzorczego w stosunku do ww orzeczenia z 1960r. Postępowanie w tym zakresie nie może być kontynuowane bez względu na jego uchybienia - o ile miałyby one miejsce. Postępowanie nadzorcze uległo umorzeniu z mocy prawa i nie mają do niego zastosowania żadne procedury nadzwyczajne, bo przedawnieniu uległa możliwość procedowania w zakresie zgodności z prawem orzeczenia z lat 60-tych XX wieku. Stąd bez wpływu na wynik sprawy są jakiekolwiek zarzuty proceduralne, w tym zwłaszcza te związane z niezapewnieniem udziału w postępowaniu wszystkich stron, w szczególności że jakiekolwiek uchybienia w tym zakresie nie dotyczą osoby skarżącego. Podnoszenie przesłanki wznowieniowej opartej na art. 145 § 1 pkt. 4 kpa zastrzeżone jest wyłącznie dla strony, która nie brała udziału w postępowaniu (art. 147 kpa). W okolicznościach tej sprawy nie było też podstaw prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy nadzorczej. Wszelkie zarzuty zawarte w skardze, a odwołujące się do braku merytorycznego rozpoznania przez organ zgłoszonych zarzutów np. co do naruszenia art. 7 dekretu - pozostają zatem chybione, a szersza analiza w tym zakresie nie znajduje uzasadnienia. Na tym etapie sprawy chybione i przede wszystkim bezprzedmiotowe są też zarzuty skargi wskazujące na przewlekłość postępowania. Nie może więc być w tym postępowaniu uwzględniony zarzut naruszenia art. 35 § 1 i 2 kpa oraz art. 36 § 1 kpa, gdyż kwestie przewlekłości postępowania czy bezczynności Sąd rozpoznaje w innym trybie (art. 53 § 2 b ppsa). Ponadto po zakończeniu postępowania decyzją skarga w tym zakresie podlega odrzuceniu (vide uchwała NSA z 22 czerwca 2020 r., sygn. II OPS 5/19, ONSAiWSA 2020/6/79). Również niezasadne było domaganie się stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji. Trzeba ponownie podkreślić, że kontrolowane w sprawie postępowanie nadzorcze uległo umorzeniu z mocy samego prawa, a jedynym aspektem podlegającym ocenie organu, który potwierdził tę okoliczność zaskarżoną decyzją, było zbadanie daty doręczenia orzeczenia z 1960r. i upływ 30-letniego terminu, który nastąpił w tym przypadku ponad 30 lat temu (w 1990r.). Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI