I SA/WA 2681/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę PKP S.A. w sprawie komunalizacji nieruchomości kolejowej, uznając, że spółka nie wykazała formalnoprawnego tytułu do jej władania.
Sprawa dotyczyła skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego o stwierdzeniu nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Gdynia prawa własności nieruchomości gruntowej. PKP S.A. zarzucało, że nieruchomość nie podlegała komunalizacji, ponieważ od dziesięcioleci służyła infrastrukturze kolejowej i była zarządzana przez PKP. Sąd uznał jednak, że spółka nie wykazała formalnoprawnego tytułu do władania nieruchomością, co było kluczowe dla wyłączenia jej z komunalizacji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Polskich Kolei Państwowych S.A. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej dotyczącą komunalizacji nieruchomości gruntowej. Sprawa koncentrowała się na ustaleniu, czy nieruchomość, od lat wykorzystywana przez PKP na infrastrukturę kolejową, mogła zostać z mocy prawa nabyta przez Gminę Miasto Gdynia z dniem 27 maja 1990 r. PKP S.A. argumentowało, że nieruchomość nie podlegała komunalizacji, powołując się na długoletnie zarządzanie nią i specyficzne przepisy dotyczące mienia kolejowego. Sąd, analizując przepisy ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych, a także przepisy dotyczące gospodarowania gruntami, uznał, że kluczowe dla wyłączenia nieruchomości z komunalizacji było wykazanie formalnoprawnego tytułu do jej władania. Skarżąca spółka nie przedstawiła takich dowodów, opierając się głównie na faktycznym posiadaniu i zarządzaniu nieruchomością. Sąd podkreślił, że sam fakt korzystania z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu w rozumieniu przepisów, a ustanowienie takiego prawa wymagało odpowiedniej formy prawnej (decyzji lub umowy). Wobec braku wykazania formalnoprawnego tytułu, sąd uznał, że nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego i tym samym podlegała komunalizacji. Skarga została oddalona na podstawie art. 151 ppsa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, nieruchomość nie podlegała komunalizacji, ponieważ skarżąca spółka nie wykazała formalnoprawnego tytułu do jej władania, który wyłączałby możliwość komunalizacji.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że kluczowym warunkiem wyłączenia nieruchomości z komunalizacji było wykazanie formalnoprawnego tytułu do jej władania (zarządu lub użytkowania) w formie decyzji administracyjnej lub umowy. Sam fakt faktycznego posiadania i zarządzania nieruchomością przez PKP S.A. nie był wystarczający do stwierdzenia, że nieruchomość ta nie należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu przepisów komunalizacyjnych.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (11)
Główne
ustawa art. 5 § ust. 1 pkt 1
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Mienie ogólnonarodowe należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z dniem wejścia w życie ustawy (27 maja 1990 r.) z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Kluczowe jest ustalenie, czy nieruchomość należała do tych organów w sensie prawnym.
ustawa art. 18 § ust. 2
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych
Określa przesłanki komunalizacji, w tym wymóg, aby mienie należało do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego.
ugg art. 38 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogła być decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, umowa o przekazaniu nieruchomości lub umowa o nabyciu nieruchomości.
Pomocnicze
kpa art. 138 § § 1 pkt 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego
Utrzymanie w mocy decyzji organu pierwszej instancji.
ugg art. 87 § ust. 1
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Przekształcenie użytkowania gruntów państwowych w zarząd.
ugg art. 87 § ust. 2
Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości
Możliwość uregulowania stanu prawnego gruntów posiadanych bez formalnego tytułu.
ustawa o PKP art. 34
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe
Grunty będące w posiadaniu PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. nie podlegają komunalizacji.
ustawa o PKP art. 34a
Ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe
Potwierdza wyłączenie z komunalizacji gruntów, o których mowa w art. 34.
rozporządzenie o PKP art. 4
Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "PKP"
Dotyczy utworzenia przedsiębiorstwa PKP i może stanowić podstawę do ustalenia praw do mienia.
rozporządzenie o PKP art. 6 § ust. 3
Rozporządzenie Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "PKP"
Dotyczy utworzenia przedsiębiorstwa PKP i może stanowić podstawę do ustalenia praw do mienia.
ppsa art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Oddalenie skargi.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Brak formalnoprawnego tytułu do władania nieruchomością przez PKP S.A. w dniu 27 maja 1990 r. Nieruchomość należała do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego w sensie prawnym. Sam fakt faktycznego posiadania i zarządzania nieruchomością nie wyłącza komunalizacji.
Odrzucone argumenty
Nieruchomość od dziesięcioleci służyła infrastrukturze kolejowej i była zarządzana przez PKP. Przepisy dotyczące komercjalizacji PKP S.A. wyłączają możliwość komunalizacji. Naruszenie przepisów postępowania przez organy administracji.
Godne uwagi sformułowania
należenie jest kategorią prawną odmienną od stanu faktycznego wyrażanego w pojęciach typu "posiadanie", "władanie" sam fakt korzystania z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu dysponowanie czy zarządzanie majątkiem ogólnokrajowym, nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, w tym także na podstawie art. 87 ugg, nie pozwala na przyjęcie, że majątek ten "należał" do faktycznego zarządcy czy dysponenta. istotą problemu w kontrolowanej sprawie nie jest kwestia posiadania gruntu, bo ta nie budzi wątpliwości, lecz kwestia dysponowania przez poprzednika skarżącej formalnoprawnego tytułu do ww dysponowania.
Skład orzekający
Magdalena Durzyńska
przewodniczący sprawozdawca
Jolanta Dargas
sędzia
Mateusz Rogala
asesor
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ustalenie, że dla wyłączenia nieruchomości z komunalizacji kluczowe jest wykazanie formalnoprawnego tytułu do jej władania, a nie tylko faktycznego posiadania czy zarządzania. Interpretacja przepisów dotyczących komunalizacji mienia państwowego w kontekście przedsiębiorstw państwowych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego z okresu transformacji ustrojowej (przełom lat 80. i 90. XX wieku) i przepisów dotyczących komunalizacji.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z komunalizacją mienia państwowego, które miało istotne konsekwencje dla wielu przedsiębiorstw, w tym PKP. Pokazuje, jak kluczowe jest formalne udokumentowanie praw do nieruchomości.
“Czy PKP straciło cenne nieruchomości? Sąd wyjaśnia, co liczy się bardziej: faktyczne władanie czy formalny tytuł prawny.”
Sektor
transport
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 2681/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-02-06 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2022-11-14 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Jolanta Dargas Magdalena Durzyńska /przewodniczący sprawozdawca/ Mateusz Rogala Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Hasła tematyczne Inne Skarżony organ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2022 poz 329 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.) sędzia WSA Jolanta Dargas asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Polskich Kolei Państwowych S.A. w W. na decyzję Krajowej Komisji Uwłaszczeniowej z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr KKU-106/21 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. prawa własności nieruchomości oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją KKU - 106/21 z 25 sierpnia 2022r., działając na podstawie art. 18 ust. 2 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191, z późn. zm., dalej jako ustawa), art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (dalej jako kpa) oraz art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego i niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) Krajowa Komisja Uwłaszczeniowa (dalej jako organ/KKU/komisja) utrzymała w mocy decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia 26 lutego 2021 r. znak: NSP-II.7532.149.2016.DK, stwierdzającą nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę Miasto Gdynia prawa własności nieruchomości gruntowej położonej w mieście G., w obrębie [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o powierzchni [...] ha ([...]). W uzasadnieniu decyzji komisja wskazała, że materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, zgodnie z którym mienie ogólnonarodowe, należące do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego staje się z dniem wejścia w życie ustawy – tj. 27 maja 1990 r. - z mocy prawa mieniem właściwych gmin. Tym samym w ocenie komisji obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie komunalizacji jest ustalenie, czy według stanu na 27 maja 1990 r. nieruchomość stanowiła własność Skarbu Państwa i czy należała do rady narodowej bądź terenowego organu administracji terenowej stopnia podstawowego, przedsiębiorstwa państwowego dla którego rady narodowe i terenowe organy administracji państwowej stopnia podstawowego pełniły funkcję organów założycielskich albo zakładów lub innych jednostek organizacyjnych podporządkowanych powołanym wyżej organom. KKU uznała, że w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości przesłanka własności Skarbu Państwa na dzień 27 maja 1990 r. jest bezsporna – wówczas właścicielem był Skarb Państwa - zgodnie z wpisem w matrykule nr [...] oraz dokumentacji gruntowej, a obecnie Skarb Państwa jest ujawniony w księdze wieczystej nr [...]. W odniesieniu do przesłanki "należenia" do rad narodowych bądź terenowych organów administracji terenowej stopnia podstawowego komisja wskazała, że "należenie" jest kategorią prawną odmienną od stanu faktycznego wyrażanego w pojęciach typu "posiadanie", "władanie", toteż pojęcie to trzeba rozumieć w kategoriach prawnych, zwłaszcza gdy mienie takie nie należało faktycznie do określonych organów samorządowych. Organ przywołał szereg dokumentów, w tym podał m.in., że w 1990r. nieruchomość objęta była miejscowym planem ogólnym zagospodarowania przestrzennego i znajdowała się w obszarze oznaczonym jako "[...]" - linia kolejowa [...]. W ewidencji gruntów, we wskazanych datach (wówczas jako działka nr [...]) była ona oznaczona jako "tk - tereny kolejowe", a jako właściciela podano Skarb Państwa P.D.O.K.P. (Północna Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych) w G. Ponadto Wojewoda wskazał, że zgodnie z pismem Referatu Katastru Nieruchomości Urzędu Miasta G. z dnia 20 października 2017 r. w dowodach zmian ewidencji gruntów nie odnaleziono dokumentu stanowiącego podstawę wpisu ww. podmiotu. W ocenie Wojewody Pomorskiego, a następnie ministra, w postępowaniu komunalizacyjnym, nie udowodniono, że nieruchomość należała w sensie prawnym do PKP, a zatem nie było przeszkód do komunalizacji, jak również nie ustalono, aby tytuł prawny PKP do przedmiotowej nieruchomości wynikał z ogólnych przepisów dotyczących utworzenia i działalności Polskich Kolei Państwowych. Jak wskazano spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie (dalej jako skarżąca) na potwierdzenie przysługującego jej poprzednikowi prawnemu prawa zarządu do ww działki nie przedłożyła jakichkolwiek dokumentów potwierdzających istnienie tego prawa. KKU wskazała, że zarząd, to prawne formy władania, które uprawniają do władania nieruchomością oraz że sam fakt korzystania z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu (wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 listopada 2011 r., I SA/Wa 1196/11). Nawet faktyczne władanie nieruchomością odpowiada bowiem przesłance wymienionej w art. 5 ust. 1 pkt 1 ustawy, tj. że mienie należało do rady narodowej i terenowego organu administracji państwowej. Z powołanych wyżej przepisów wg KKU wynika, że aby przeciwstawić się komunalizacji mienia podmiot faktycznie mieniem tym władający musi w postępowaniu komunalizacyjnym wykazać, że mienie to należało do niego w sensie prawnym, a nie jedynie faktycznym. Udowodnienie władania mieniem w sensie prawnym (także mieniem wykorzystywanym na infrastrukturę kolejową) wymagało przedłożenia właściwemu wojewodzie odpisu decyzji lub umowy, o których mowa w art. 38 ust. 2 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości lub aktów (np. decyzji administracyjnych, protokołów przekazania mienia) wydanych na podstawie poprzednio obowiązujących przepisów z zakresu gospodarki gruntami, dokumentujących określony tytuł prawny (użytkowanie, zarząd i użytkowanie, zarząd). Wg komisji z powyższymi regulacjami koresponduje art. 38 ust. 2 ustawy "gruntowej", zgodnie z którym dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Analogiczne regulacje dotyczące obowiązku formalnego przekazania terenu państwowego m.in. przedsiębiorstwom państwowym w prawną formę władania zwaną zarządem (użytkowaniem) występowały również we wcześniejszym stanie prawnym (por. art. 3 ust. 1 i 8 ust. 1 ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, czy też art. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych, Dz. U. z 1952 r. poz. 31). W ocenie komisji z powyższych regulacji wynika, że sam fakt gospodarowania mieniem stosownie do obowiązujących przepisów przez gminę (radę narodową) świadczy co do zasady o należeniu tego mienia do gminy (rady narodowej). Jednocześnie, wg KKU, z akt sprawy nie wynika, aby w formie prawem przewidzianej przedmiotowa nieruchomość została oddana w zarząd lub użytkowanie na rzecz jakiegokolwiek podmiotu, a tylko wówczas nieruchomości te nie należałyby do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. Wg KKU stanu powyższego nie zmienił przejściowy art. 80 ust. 1 ustawy gruntowej (w brzmieniu z dnia 27 maja 1990 r.), zgodnie z którym grunty państwowe będące w dniu wejścia w życie ustawy w użytkowaniu państwowych jednostek organizacyjnych przechodzą w zarząd tych jednostek. Przepis ten odnosił się bowiem w istocie do analogicznego do zarządu z ustawy gruntowej formy władztwa przedsiębiorstw państwowych, w ramach zasady jednolitej własności Skarbu Państwa, w postaci "użytkowania". Użytkowania tego nie można sprowadzać wbrew literalnemu brzmieniu ww. przepisu i ww. zasadzie do "użytkowania" stricte w znaczeniu cywilistycznym, czy też faktycznego władztwa (posiadania), którego nie można utożsamiać z użytkowaniem. Wskazano to na ust. 2 ww. regulacji, zgodnie z którym posiadaczom gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa lub własność gminy, którzy w dniu 1 sierpnia 1988 r. nie legitymują się dokumentami o przekazaniu gruntów wydanymi w formie prawem przewidzianej i nie wystąpią w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. o uregulowanie stanu prawnego, mogą być przekazane grunty będące w ich posiadaniu odpowiednio w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Organ II instancji wskazał ponadto, że w sprawie nie wystąpiły również przesłanki negatywne z art. 11-12 ustawy, a zatem w ocenie komisji wszystkie przesłanki komunalizacji zostały w niniejszej sprawie spełnione, przez co sporna decyzja znajduje swoje uzasadnienie. Przywołano tu szeroko orzecznictwo oraz stan prawny związany z oddawaniem nieruchomości w zarząd. Skargę na powyższą decyzję złożyła Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie (dalej jako skarżąca/spółka/PKP) zarzucając, że nieruchomość nie podlegała komunalizacji. Spółka zarzuciła KKU: I. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 7 w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez nierozpatrzenie w całości materiału dowodowego, w tym nie uwzględnienie faktu, iż od wielu dziesiątek lat przedmiotowa działka zajęta jest pod infrastrukturę kolejową, a tą infrastrukturą zarządzało i mogło zarządzać wyłącznie PKP (obecnie PKP S.A.); -art. 6 w zw. z art. 77 § 1 kpa poprzez brak działania organu administracji publicznej I i II instancji na podstawie przepisów prawa oraz całkowite pominięcie regulacji prawnych w zakresie statusu prawnego i sposobu przechodzenia praw i obowiązków na PKP, a także zupełne pominięcie kwestii kto może być posiadaczem samoistnym "infrastruktury kolejowej", "terenu kolejowego" i "obszaru kolejowego"; - art. 28 kpa polegające na nieprawidłowym określeniu kręgu stron i uczestników postępowania administracyjnego oraz zaniechanie zawiadomienia i doręczenia PKP PLK S.A. pism w sprawie; PKP PLK S.A. jako spółka będąca zarządem kolei w rozumieniu ustawy o transporcie kolejowym do tej pory nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, a postępowania te dotyczą jej interesu prawnego oraz ewentualnego obowiązku, co daje podstawę wznowienia postępowania administracyjnego; II. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy tj.: - art. 18 ust. 2 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt. 1 ustawy poprzez błędne uznanie, że doszło do spełnienia się przesłanek komunalizacji; - art. 11 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy polegające na ich niezastosowaniu i błędnym przyjęciu, iż przedmiotowa nieruchomość stanowiąca własność Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej nie służyła do wykonywania zadań publicznych należących do właściwości organów administracji rządowej lub nie "należała do" Polskich Kolei Państwowych przedsiębiorstwa państwowego; - art. 18 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego Polskie Koleje Państwowe (dalej jako ustawa o PKP) poprzez uznanie, że gmina może nabyć nieruchomość stanowiącą mienie wchodzące w skład linii kolejowej o państwowym znaczeniu będącej własnością PKP S.A., PLK S.A. lub Skarbu Państwa, podczas gdy linie kolejowe o znaczeniu państwowym są wyłączone z obrotu; - art. 34 i 34a ustawy o PKP poprzez stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez Gminę Miasto G. działki nr [...] podczas, gdy art. 34a ustawy o PKP wyraźnie stanowi, że grunty o których mowa w art. 34 ustawy o PKP tj. będące w posiadaniu PKP w dniu 5 grudnia 1990 r., nie podlegają komunalizacji na podstawie ustawy z dnia 10 maja 1990 r - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. poz. 191, z późn. zm.); Przepisy te zawierają bezwzględną przesłankę wyłączającą komunalizację z mocy prawa i pomimo iż znajdują się poza ogólnym aktem prawnym określającym przesłanki komunalizacji, to stanowią niezbędny element normy prawnej, której treść Sąd powinien zrekonstruować i zastosować; - art. 4 w zw. z art. 6 ust. 3 rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926 r. o utworzeniu przedsiębiorstwa "PKP" (dalej: rozporządzenie o PKP), poprzez przyjęcie, iż przesłanką przejścia tytułu prawnego do linii kolejowych w postaci zarządu na PKP nie był wyłącznie fakt jego uprzedniego "zarządzania przez Ministerstwo Komunikacji". Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej oraz zasądzenie kosztów postępowania. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Sąd zważył co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Istota zarzutów podniesionych w skardze polega na podważaniu stanowiska KKU o braku podstaw do wyłączenia spornej nieruchomości z komunalizacji z uwagi na prawne dysponowanie nią przez skarżącą spółkę. Przed 1990 r. przekazywanie nieruchomości w zarząd państwowych jednostek organizacyjnych (np. przedsiębiorstw państwowych) następowało w drodze decyzji administracyjnej lub w przypadkach prawem przewidzianych, zgodnie z art. 38 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz.U. Nr 22, poz. 99), a wcześniej na podstawie obowiązującej do dnia 31 lipca 1985 r. ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach (Dz.U. z 1969 r. Nr 22, poz. 159), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 4 października 1958 r. w sprawie przekazywania w ramach administracji państwowej przedsiębiorstw, instytucji oraz zakładów, nieruchomości i innych obiektów majątkowych (Dz. U. nr 67, poz. 332 ze zm.), w formie decyzji i protokołu zdawczo - odbiorczego po uprzednim uzyskaniu stosownej zgody oraz na podstawie art. 3 dekretu z dnia 26 kwietnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. z 1952 r. nr 4, poz. 31 ze zm.) i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 2 sierpnia 1949 r. o nabywaniu i przekazywaniu nieruchomości niezbędnych dla realizacji narodowych planów gospodarczych (Dz. U. Nr 47, poz. 354 ze zm.). Warunkiem stwierdzenia nabycia przez gminę prawa własności nieruchomości w trybie art. 5 ust. 1 ustawy jest ustalenie, czy nieruchomość Skarbu Państwa w dniu wejścia w życie ustawy "należała" do terenowego organu administracji państwowej stopnia podstawowego. O przynależności mienia do terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego decydowała treść art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, w brzmieniu obowiązującym na dzień wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej. Zgodnie z tym przepisem, terenowe organy administracji państwowej zarządzały gruntami, które nie zostały oddane w zarząd, użytkowanie lub użytkowanie wieczyste. Analiza tego przepisu wskazuje, że nieruchomości, które nie zostały przez terenowy organ administracji państwowej rozdysponowane w sposób określony w tym przepisie, należały do tego organu niezależnie od tego, jaki podmiot faktycznie władał danym mieniem. Podkreślenia wymaga, że sformułowanie "należące do" rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego oznacza w takim ujęciu przynależność mienia państwowego do tych podmiotów w sensie prawnym, a nie tylko w sensie faktycznym. Zatem za nieruchomość nienależącą do terenowego organu administracji państwowej można uznać tylko taką nieruchomość, która w dniu 27 maja 1990 r. była w sposób prawem przewidziany oddana w zarząd lub użytkowanie państwowej jednostce organizacyjnej. W tej dacie ustanowienie zarządu wymagało określonej formy prawnej – tj. decyzji lub umowy, co jednoznacznie wynikało z art. 38 ust. 2 ugg. Brak takiej decyzji lub umowy oznacza, że nieruchomość w dniu 27 maja 1990 r. "należała" do terenowego organu administracji państwowej. Dysponowanie czy zarządzanie majątkiem ogólnokrajowym, nawet na podstawie upoważnienia ustawowego, w tym także na podstawie art. 87 ugg, nie pozwala na przyjęcie, że majątek ten "należał" do faktycznego zarządcy czy dysponenta. Jak już wielokrotnie podniesiono w orzecznictwie, według art. 38 ugg dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogła być decyzja o oddaniu gruntu w zarząd, zawarta za zezwoleniem organu administracji umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości. Przy czym zgodnie z art. 87 ust. 2 ugg, zainteresowane jednostki, które nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu gruntów, wydanymi w formie prawem przewidzianej, a były w dniu 1 sierpnia 1988 r. posiadaczami gruntów stanowiących własność Skarbu Państwa, mogły złożyć wniosek o uregulowanie stanu prawnego do posiadanego gruntu. Oznacza to, że takie prawo do gruntu jak zarząd, użytkowanie, użytkowanie wieczyste nie mogło powstać w sposób dorozumiany. Natomiast stosownie do ustawy z dnia 14 lipca 1961 r. o gospodarce terenami w miastach i osiedlach, którą zastąpiła ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r., państwowe jednostki organizacyjne mogły uzyskać tytuł prawny do gruntu w postaci użytkowania na podstawie decyzji administracyjnej. Użytkowanie to z dniem wejścia w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., w myśl art. 87 ust. 1, przekształcało się w prawo zarządu. Stąd też sam fakt posiadania nieruchomości (nie kwestionowany w tej sprawie) nie decydował o powstaniu tego prawa. Grunty takie mogły być użytkowane przez określone podmioty bez tytułu prawnego, lecz ich prawnym dysponentem był, według ustawy, terenowy organ administracji państwowej stopnia podstawowego. Podkreślić przy tym należy, że zgodnie z orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego istnienia zarządu nie można domniemywać (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lutego 2006 r. sygn. akt I OSK 1295/05 oraz z dnia 23 lutego 2021 r., sygn. akt I OSK 2299/20). Stanowisko takie znajduje potwierdzenie w uchwałach Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16, i 26 lutego 2018 r., sygn. akt I OPS 5/17, które wiążą skład orzekający w rozpoznawanej sprawie na podstawie art. 269 § 1 ppsa. Wbrew zarzutom skargi, prawa zarządu PKP do spornej nieruchomości nie sposób również wywieść z mających charakter ogólny aktów normatywnych dotyczących przedsiębiorstwa państwowego PKP. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowało się stanowisko, iż akty regulujące status prawny przedsiębiorstwa PKP oraz akty ustawowe i wykonawcze, na podstawie których przeprowadzono nacjonalizację kolei, mają charakter ogólnych aktów normatywnych i nie regulowały stanu prawnego konkretnych nieruchomości, lecz mogły tylko stanowić podstawę do podejmowania aktów indywidualnych dotyczących poszczególnych składników mienia ogólnonarodowego. Stąd, np. art. 34 oraz 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego PKP, jako że spółka nie przedstawiła wymaganej przepisami decyzji wojewody – nie może stanowić przeszkody do komunalizacji ww gruntu. Podobnie gdy chodzi o przepisy rozporządzenia Prezydenta RP z dnia 24 września 1926r. o utworzeniu przedsiębiorstwa PP "Polskie Koleje Państwowe". Należy przy tym zdecydowanie podkreślić, że w sprawie nie jest kwestionowanie samo faktyczne dysponowanie ww gruntem przez skarżącą, stąd zarzuty co do naruszenia przepisów procedury – nie znajdują uzasadnienia. Nie są w szczególności zasadne zarzuty co do naruszenia art. 6, 7, czy 77 § 1 kpa poprzez pominięcie w postępowaniu dowodowym posiadania ww gruntu przez spółkę. Istotą problemu w kontrolowanej sprawie nie jest kwestia posiadania gruntu, bo ta nie budzi wątpliwości, lecz kwestia dysponowania przez poprzednika skarżącej formalnoprawnego tytułu do ww dysponowania. Orzecznictwo sądowoadministracyjne w tym zakresie jest ugruntowane, na co wskazują przywołane wyżej uchwały NSA. Skoro zatem w toku postępowania skarżąca nie wykazała przysługującego jej prawa do spornej nieruchomości, które w świetle obowiązujących wówczas i przywołanych przez organ przepisów wyłączałoby możliwość komunalizacji tej nieruchomości, za niezasadne należało uznać określone w skardze zarzuty co do niepodlegania ww nieruchomości pod art. 5 ustawy. Prawidłowo też wskazał organ, że mienie PKP nie zostało także wyłączone z komunalizacji na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 9 lipca 1990 r. w sprawie ustalenia wykazu przedsiębiorstw państwowych i jednostek organizacyjnych, których mienie nie podlega komunalizacji (Dz.U. Nr 51, poz. 301), wydanego na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy. W tej sytuacji zasadnie organ uznał, że sporna działka podlegała komunalizacji z dniem 27 maja 1990 r. I wreszcie nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 28 kpa poprzez niepowiadomienie o sprawie innego podmiotu. Zarzut z art. 145 § 1 pkt. 4 kpa może podnieść tylko ten podmiot, którego prawa zostały wprost naruszenie a nie podmiot, który brał udział w sprawie (vide art. 147 zd 2 kpa). Skutkowało to oddaleniem skargi (art. 151 ppsa).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI