I OSK 594/05

I OSK 594/05 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2006-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2005-05-20
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Stankowski
Małgorzata Jaśkowska
Zbigniew Rausz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Przejęcie mienia
Sygn. powiązane
IV SA 3192/03 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-02-04
IV SA 3191/03 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-02-04
IV SA 3193/03 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-02-04
IV SA 3190/03 - Wyrok WSA w Warszawie z 2005-02-04
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono zaskarżony wyrok i przekazano sprawę do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny
Powołane przepisy
Dz.U. 1945 nr 3 poz 13
art. 2 ust. 1 lit. e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
par. 5, par. 6
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 185 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Zbigniew Rausz (spr.) Sędziowie Małgorzata Jaśkowska Jerzy Stankowski Protokolant Michał Zawadzki po rozpoznaniu w dniu 31 sierpnia 2006 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej Hanny D.-K., Grażyny D., Teresy D. oraz Barbary Urszuli G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2005 r. (...) w sprawie ze skargi Hanny D.-K., Grażyny D., Teresy D. oraz Barbary Urszuli G. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 23 lipca 2003 r. (...) w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie 2. oddala wniosek wnoszących skargę kasacyjną o zwrot kosztów postępowania kasacyjnego.
Uzasadnienie
Jak wskazał Sąd w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku, decyzją z dnia 23 lipca 2003 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, na podstawie art. 138 par. 1 pkt 1 Kpa utrzymał w mocy decyzję Wojewody W. z dnia 27 lipca 2001 r. odmawiającą stwierdzenia, że nieruchomość o oznaczeniach geodezyjnych obręb Z., mapa nr 1, działka 57/2, o pow. 13.4129 ha, na której znajduje się pałac wraz z otaczającym go parkiem, stanowiąca uprzednio własność Joachima Karola D. - nie podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13/ o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wskazał, że kluczowym dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy jest ocena materiału dowodowego, pod kątem istnienia w przedmiotowej sprawie możliwości wykorzystania zespołu pałacowo-parkowego na cele reformy rolnej, wskazane w dekrecie o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Przedmiotowa nieruchomość została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. Zgodnie z art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej pod jego działanie podpadały nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni.
Zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, żaden przepis dekretu nie wskazuje jakoby zespoły pałacowo-parkowe podlegały wyłączeniu spod działania przepisów art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu. Natomiast par. 11 rozporządzenia wykonawczego do dekretu wskazując składniki mienia, które nie podlegały przejęciu przez Skarb Państwa przy nacjonalizacji majątków nie wymienia pałacu, czy dworu. Istotnym dla rozstrzygnięcia sprawy - zdaniem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi jest fakt, iż zespół pałacowo-parkowy nie był wyodrębniony prawnie i nie posiadał wyodrębnionej księgi wieczystej. Powołując się na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 05.10.1998 r. /IV SA 1658/96/ organ II instancji zaznaczył, że aby pałac mógł być wyłączony z pod działania art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu należało wskazać, iż był on odrębną częścią nieruchomości ziemskiej, wyodrębnioną w wyniku dokonanego podziału prawnego.
Z zebranego materiału dowodowego wynika ponadto, że istniał związek funkcjonalny pomiędzy zespołem pałacowo-parkowym, a majątkiem ziemskim w Z. Związek ten organ wywodzi z powiązania podmiotowego /przez osobę właściciela/, terytorialnego /pałac i park mieściły się na terenie majątku ziemskiego w Z. i objęte były tą samą księgą wieczystą/ oraz finansowego /majątek dostarczał co najmniej część dochodów na pokrycie kosztów utrzymania zespołu pałacowo-parkowego/. Ustalenie przez organ I instancji, że przedmiotowa nieruchomość w dacie wejścia w życie dekretu, tj. w dniu 13 września 1944 r. spełniała normy obszarowe wskazane w dekrecie wyłącza możliwość stwierdzenia, że dana nieruchomość nie podpadała pod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W skardze na tę decyzję pełnomocnik spadkobierców byłego właściciela wniósł o jej uchylenie, jako wydanej z mającym wpływ na rozstrzygnięcie sprawy rażącym naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej oraz par. 11 i 44 rozporządzenia w sprawie wykonania wymienionego powyżej dekretu. Pełnomocnik skarżących powołując się na dotychczasowe orzecznictwo NSA, powstałe w oparciu o uchwałę Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19.09.1990 r., W 3/89, wskazał, iż przejęty zespół pałacowo-parkowy nie miał charakteru rolniczego, a więc nie stanowił nieruchomości ziemskiej. Uznał także, że nie został dostatecznie udowodniony związek funkcjonalny łączący pałac z pozostałą częścią nieruchomości, który organ wywodził z powiązania podmiotowego, terytorialnego oraz finansowego. Zdaniem pełnomocnika okoliczność, że zespół pałacowo-parkowy nie był prawnie wyodrębniony nie zmienia faktu, że faktycznie i funkcjonalnie stanowił odrębną od gospodarstwa część majątku o dających się określić granicach. Powołane przez Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi przepisy par. 11 i 44 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, przekraczają - jak podnosi pełnomocnik skarżących - w sposób nieuzasadniony, zakres delegacji zawartej w dekrecie /art. 8 i 20 dekretu/. W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżących jednocześnie podniósł, iż przedmiotowa decyzja narusza art. 2, 21 i 64 Konstytucji RP poprzez zastosowanie art. 2 ust. 1 dekretu, wywłaszczającego właścicieli bez należnego odszkodowania.
W odpowiedzi na skargę organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi podtrzymał swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdzając nieważność zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji zważył, iż zgodnie z par. 5 omawianego rozporządzenia na wniosek strony organ administracji mógł orzec o tym czy "dana nieruchomość" podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, który statuował przejście na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskich, przyjmując jako kryterium tego przejścia wielkość jej areału, w tym wielkość użytków rolnych. Wprawdzie w par. 5 rozporządzenia jest mowa o orzekaniu w sprawach czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, co mogłoby sugerować, że przepis ten dozwala również na rozstrzyganie o tym czy określona część majątku ziemskiego nie podpada pod działanie dekretu, z uwagi na swój charakter, czy społeczno-gospodarcze przeznaczenie to jednak zestawienie treści tego uregulowania z par. 6 rozporządzenia i odniesienie do art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu wyraźnie wskazuje, że decyzja przewidziana w par. 5 może dotyczyć wyłącznie podpadania pod działanie dekretu nieruchomości ziemskiej w odniesieniu do powierzchni gruntów, jaki ona łącznie obejmuje. par. 6 cytowanego wyżej rozporządzenia nakłada na stronę, składającą wniosek wszczynający postępowanie, obowiązek przedłożenia dowodów stwierdzających dokładny obszar nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju, z czego jednoznacznie wynika, że przedmiotem postępowania może być wyłącznie orzeczenie o tym, czy nieruchomość ziemska jako całość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu, z uwagi na wielkość powierzchni gruntów składających się na ten majątek ziemski. Podnieść należy, że par. 5 rozporządzenia koncentruje się na określeniu organu właściwego do rozpozna sprawy. Natomiast rodzaj sprawy administracyjnej kreuje w istocie dopiero par. 6 tego rozporządzenia.
Kierując się taką wykładnią omawianych przepisów skład orzekający w rozpoznawanej sprawie przyjął odmiennie niż czyniło to w przeważającej mierze dotychczasowe orzecznictwo, że przewidziana w par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. decyzja może wyłącznie rozstrzygać o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z uwagi na łączną wielkość jej areału, w tym użytków rolnych i tylko w tym zakresie organ administracyjny posiadał kompetencje do rozstrzygania.
W niniejszej sprawie nie było sporne, że łączny obszar całej nieruchomości należącej do Joachima Karola D. wynosił 1026,6353 ha, a więc ponad dziesięciokrotnie przekraczał normy obszarowe określone w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu.
Kwestia spełniania przez tą nieruchomość norm obszarowych z art. 2 ust. 1 lit. "e" nie była przedmiotem złożonego wniosku ani przedmiotem rozstrzygania przez organy administracyjne w sprawie.
Natomiast złożony w sprawie wniosek dotyczył ustalenia, że wymieniony w nim zespół pałacowo-parkowy nie podlegał przejęciu na cele reformy rolnej w trybie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu o reformie rolnej z uwagi na brak jego "ziemskiego" charakteru. Był więc żądaniem rozstrzygnięcia sporu o prawa rzeczowe do wskazanej we wniosku nieruchomości, a zatem sporu cywilnego. Tego rodzaju spór o prawa rzeczowe nie mógł być rozstrzygany przez organ administracji publicznej. Zgodnie bowiem z art. 2 par. 1 i 3 Kpc do rozpoznawania spraw cywilnych powołane są sądy powszechne o ile sprawy te nie należą do właściwości sądów szczególnych lub Sądu Najwyższego, a także, jeżeli przepisy szczególne nie przekazują ich do właściwości innych organów. W niniejszej sprawie brak jest przepisu szczególnego przekazującego taką właściwość organowi administracyjnemu.
W par. 5 cytowanego rozporządzenia, o czym była mowa wyżej, przewidziano drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygania o prawach rzeczowych /własności/ do nieruchomość ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. W ocenie składu orzekającego brak jest podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sporach dotyczących praw rzeczowych, w tym do ustalania, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest nieruchomością ziemską i nie stanowi jej części składowej. Nie oznacza to, że w ogóle jest wyłączone dochodzenie roszczeń z tytułu prawa własności do tych nieruchomości, które nie miały charakteru nieruchomości ziemskich, a które w powołaniu na uregulowania dekretu, w tym art. 2 ust. 1 lit. "e" zostały faktycznie przejęte przez państwo. Wszak ani dekret, ani wydane na jego postawie przepisy wykonawcze, nie wykluczyły dochodzenia tych roszczeń o charakterze cywilnym na właściwej dla nich drodze to jest w postępowaniu przed sądem powszechnym, w drodze powództwa o uzgodnienie treści wpisu w księdze wieczystej, czy też w powództwie windykacyjnym lub w powództwie o ustalenie prawa.
W związku z powyższym Sąd ocenił, że decyzja organu I instancji oraz utrzymująca ją w mocy decyzja organu II instancji zapadły bez podstawy prawnej, zatem są dotknięte wadą nieważności przewidzianą w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa. Z uwagi na przesłanki wydania wyroku w niniejszej sprawie, Sąd nie wypowiedział się czy i w jakiej mierze dla oceny charakteru przedmiotowej nieruchomości winna mieć zastosowanie przywołana w skardze i w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wykładnia pojęcia "nieruchomość ziemska" zawarta w uchwale Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. /sygn. akt W 3/39/.
Sąd zaznaczył, że wyrażony w niniejszej sprawie pogląd prawny został zaprezentowany już w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 listopada 2004 r. /IV SA/Wa 250/04/ oraz innych wydanych po tej dacie orzeczeniach.
Skargę kasacyjną na powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 4 lutego 2005 r. złożyły Hanna D.-K., Grażyna D., Teresa D. i Barbara Urszula G., wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, ewentualnie wnosząc o odroczenie rozpoznanie sprawy i przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego zagadnienia prawnego budzącego poważną wątpliwość prawną i polegającego na konieczności rozstrzygnięcia, czy zgodnie z par. 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej dopuszczalne jest w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie tych przepisów ustalenie, iż nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, z uwagi na okoliczność, iż nie była nieruchomością ziemską.
Zaskarżonemu wyrokowi pełnomocnik skarżących zarzucił:
I. rażące naruszenie prawa materialnego - par. 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, w zw. z art. 2 Konstytucji RP, przez błędną ich wykładnię i uznanie, iż niedopuszczalne jest w drodze postępowania administracyjnego prowadzonego w trybie tych przepisów ustalenie, iż nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, z uwagi na okoliczność, iż nie była nieruchomością ziemską, a prowadzenie takiego postępowania jest dopuszczalne jedynie w celu ustalenia, iż nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej z uwagi na okoliczność, iż jej rozmiar łączny nie przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej,
II. rażące naruszenie prawa procesowego, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy - art. 145 par. 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych wydanych w przedmiotowej sprawie w sytuacji, gdy nie zostały one wydane bez podstawy prawnej.
Jak podniesiono w uzasadnieniu skargi kasacyjnej zaskarżony wyrok narusza par. 5 i 6 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Błędne, zdaniem skarżących, jest stanowisko WSA, zgodnie z którym par. 6 rozporządzenia wyraźnie wskazuje, że o tym, czy nieruchomość podpadała pod działanie dekretu organ rozstrzyga wyłącznie w oparciu o wielkość areału nieruchomości. Przepis ten określa jedynie, jakie dokumenty strona postępowania winna przedłożyć w toku postępowania. W żadnym wypadku jego literalna wykładnia nie pozwala na stwierdzenie, iż zawęża on zakres par. 5 rozporządzenia, wymieniając zakres spraw, których rozpoznanie w toku postępowania administracyjnego prowadzonego na jego podstawie jest dopuszczalne. Odmiennie - par. 6 nakazuje, aby strona przedłożyła dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju. Można zatem wnioskować, że istotne znaczenie ma rodzaj użytku, w szczególności do oceny, czy nieruchomość ma charakter ziemskiej, czy też nie.
Z żadnego przepisu dekretu i rozporządzenia nie wynika, iż w toku postępowania wszczętego w trybie par. 5 rozporządzenia organ bada wyłącznie obszar nieruchomości, której wniosek dotyczy. Żaden przepis nie wyłącza w szczególności możliwości badania, czy nieruchomość ma czy nie ma charakteru ziemskiego. Przepis ten przyznaje organowi - wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu - generalną kompetencję do rozpoznania w całości sprawy, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu. Brak jest podstaw do przyjęcia zwężającej jego wykładni.
Przepis par. 5 rozporządzenia nakazuje organowi zbadać, czy nieruchomość podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu. Zgodnie z tym przepisem, Skarb Państwa nabywał własność nieruchomości pod warunkiem, że: nieruchomość miała charakter ziemski, jej rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W wypadku, gdy nie została spełniona choć jedna z tych przesłanek, nieruchomość nie przechodziła na własność Skarbu Państwa, a nieruchomość nie podpadała pod przepisy dekretu.
Zdaniem skarżących, aby stwierdzić, czy nieruchomość podpadała pod te przepisy, w toku postępowania organ winien zbadać zatem zarówno: czy nieruchomość miała określony obszar, jak i czy była nieruchomością ziemską. Dlatego też trafnie w rozporządzeniu znalazła się norma wyrażona w par. 6, nakazująca składać dowody i badać rozmiar łączny nieruchomości. W wypadku, gdy rozmiar ten nie przekraczał limitów określonych w dekrecie, organ nie musiał badać charakteru nieruchomości. W odmiennym wypadku, aby uznać, czy nieruchomość podpadała, czy też nie podpadała organ musi zbadać, czy była nieruchomością ziemską. Nie badając tego organ nie może uznać, iż podpadała pod przepisy dekretu. Również na tej podstawie uznać należy wykładnię przeprowadzoną przez WSA za błędną, a zaskarżony wyrok za niezasadny.
Zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie poglądem, w trybie postępowania wszczętego na podstawie par. 5 rozporządzenia, strona może żądać ustalenia, iż nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 pkt e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, z uwagi na okoliczność, iż nie była nieruchomością ziemską. W taki sposób wypowiadały się zarówno Trybunał Konstytucyjny, Sąd Najwyższy, sądy apelacyjne oraz Naczelny Sąd Administracyjny. Kwestia ta była niesporna również w doktrynie prawa.
W zaskarżonym wyroku WSA zmienił ugruntowaną i utrwaloną w orzecznictwie linię. Nie tylko skarżący, ale również dziesiątki tysięcy innych właścicieli nieruchomości bezprawnie przejętych przez Skarb Państwa, stosowały się do dotychczas przyjętej wykładni przepisów, układając swoje stosunki prawne w zaufaniu do tej wykładni przez ostatnie kilkanaście lat. Zmiana została dokonana niespodziewanie, bez należytej, uprzedniej informacji i, zdaniem skarżących, arbitralnie. Co więcej, uznając, iż decyzje wydane w trybie par. 5 rozporządzenia, stwierdzające, iż nieruchomość nie podpadała pod zastosowanie przepisów dekretu, były wydane bez podstawy prawnej, tj. z kwalifikowanym naruszeniem prawa, o którym mowa w art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa, WSA otworzył możliwość stwierdzenia nieważności dotychczas wydanych decyzji w tym przedmiocie. Podważył zatem również stabilność orzecznictwa administracyjnego z ostatnich 50 lat oraz zaufanie obywateli do państwa.
Zdaniem skarżących zasady zaufania obywateli do państwa oraz pewności prawa i stabilności wyroków i decyzji przemawiają przeciw zmianie linii orzecznictwa dokonanej przez WSA w zaskarżonym wyroku. Te zasady również wskazują, iż interpretacja par. 5 i 6 rozporządzenia dokonana przez WSA jest błędna, co uzasadnia uchylenie zaskarżonego wyroku i orzeczenie jak na wstępie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Dokonując oceny zasadności wniesionej przez Hannę D.-K., Grażynę D., Teresę D. i Barbarę Urszulę G. skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 4 lutego 2005 r., o którym wyżej mowa, Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że skarga ta ma usprawiedliwione podstawy.
Decyzja Wojewody W. z 27.07.2001 r. - odmawiająca stwierdzenia, że nieruchomość oznaczona geodezyjnie w obrębie Z. jako działka nr 57/2 o pow. 13,4129 ha, na której znajduje się pałac wraz z otaczającym go parkiem, stanowiąca uprzednio własność Joachima Karola D. - nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Decyzję tę utrzymał w mocy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 23.07.2003 r., podzielając tym samym stanowisko organu I instancji, co do podstawy prawnej wydania w tej sprawie decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, w wyniku skargi wniesionej przez wnioskodawczynie postępowania stwierdził nieważność ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji, ponieważ w ocenie Sądu obie te decyzje zostały wydane bez podstawy prawnej /art. 156 par. 1 pkt 2 Kpa/. Sąd orzekając w tej sprawie przyjął - jak sam to stwierdził - odmiennie niż czyniło to w przeważającej mierze dotychczasowe orzecznictwo, że przewidziana w par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1.03.1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej decyzja, może rozstrzygać wyłącznie o tym czy nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu z uwagi na łączna wielkość jej areału, w tym użytków rolnych i tylko w tym zakresie organ administracyjny posiadał kompetencje do rozstrzygnięcia.
Zdaniem Sądu cyt. par. 5 rozporządzenia, przewiduje więc drogę postępowania administracyjnego dla rozstrzygnięcia o prawach rzeczowych do nieruchomości ziemskich w zakresie objęcia ich działaniem art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu - tylko - z uwagi na wielkość powierzchni majątku ziemskiego. Brak jest natomiast według Sądu podstaw do stosowania tego przepisu do rozstrzygania o innych sprawach dotyczących praw rzeczowych związanych z nieruchomością, w tym do ustalenia, że dana nieruchomość z uwagi na swój charakter nie jest częścią nieruchomości ziemskiej.
Spór w tym zakresie - jako mający charakter sporu cywilnego - nie może zatem być rozstrzygany przez organ administracji publicznej, a właściwym do jego rozstrzygnięcia jest sąd powszechny ponieważ - jak stwierdza Sąd - brak jest przepisu prawa, który przekazywałby taką właściwość organowi administracyjnemu.
Zaskarżony skargą kasacyjną wyrok jest jednym z szeregu orzeczeń Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wydanych w ostatnim czasie, w których Sąd ten odszedł od w zasadzie jednolitej od kilkunastu lat linii orzeczniczej sądownictwa administracyjnego jaka ukształtowała się na tle stosowania przepisów par. 5 i par. 6 wzmiankowanego rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1.03.1945 r.
Rozbieżnością związaną ze stosowaniem przepisu par. 5 cyt. rozporządzenia zajął się w wyniku wystąpienia jednego ze składów orzekających NSA, skład siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego, który w uchwale z 5 czerwca 2006 r. I OPS 2/06 wyraził pogląd prawny, że "Przepis par. 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51 ze zm./, może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowej z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. 1945 nr 3 poz. 13 ze zm./".
Skład Sądu orzekający w niniejszej sprawie, stanowisko to podziela. To zaś oznacza, że błędny jest pogląd Sądu I instancji, że par. 5 omawianego rozporządzenie nie mógł stanowić podstawy prawnej do rozpoznania przez organ administracyjny wniosku następców prawnych byłego właściciela o uznanie, że zespół pałacowo-parkowy usytuowany na działce nr 57/2 w Z., nie miał charakteru "nieruchomości ziemskiej" i z tego względu wyłączony był spod działania przepisów dekretu z 6.09.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Z tego względu na podstawie art. 185 par. 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględniając skargę kasacyjną uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Oddalił natomiast Naczelny Sąd Administracyjny żądanie wnoszących skargę kasacyjną o zasądzenie zwrotu na ich rzecz kosztów postępowania kasacyjnego ponieważ żądanie to nie znajduje uzasadnienia w świetle art. 203, powołanej ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zgodnie z postanowieniem art. 199 tej ustawy w tym przypadku strona skarżąca ponosi koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie.