I SA/Wa 267/19
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę dotyczącą objęcia majątku ziemskiego reformą rolną, uznając stawy rybne i ogrody za nieruchomości ziemskie podlegające nacjonalizacji.
Skarga dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymującej w mocy decyzję Wojewody o objęciu części majątku ziemskiego reformą rolną na podstawie dekretu PKWN z 1944 r. Skarżąca kwestionowała uznanie stawów rybnych i ogrodów za nieruchomości ziemskie podlegające nacjonalizacji bez badania związku funkcjonalnego z pozostałą częścią majątku. Sąd uznał, że stawy rybne i ogrody owocowo-warzywne mają charakter rolniczy i podlegają reformie rolnej, co wyklucza potrzebę badania związku funkcjonalnego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę E. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody o objęciu części majątku ziemskiego reformą rolną. Przedmiotem sporu było zakwalifikowanie stawów rybnych oraz ogrodów warzywnych i owocowych jako nieruchomości ziemskich podlegających nacjonalizacji na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z 1944 r. Skarżąca zarzucała organom błędne przyjęcie, że nie ma potrzeby badania związku funkcjonalnego między działalnością rybacką a rolniczą, oraz arbitralne uznanie stawów rybnych za nieruchomości ziemskie. Sąd podzielił stanowisko organów, uznając, że stawy rybne, ze względu na prowadzoną w nich produkcję hodowlaną i uzyskiwane dochody, a także ogrody warzywne i owocowe jako użytki rolne, mają charakter rolniczy i podlegają reformie rolnej. W związku z tym, że nieruchomości te spełniały kryterium ziemskości, nie było konieczne badanie ich związku funkcjonalnego z pozostałą częścią majątku. Sąd podkreślił, że hodowla ryb w stawach jest działalnością rolniczą, a ogrody owocowo-warzywne stanowią klasyczne użytki rolne, co uzasadnia ich przejęcie na cele reformy rolnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Tak, stawy rybne i ogrody warzywne/owocowe mają charakter rolniczy i podlegają reformie rolnej.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że hodowla ryb w stawach jest działalnością rolniczą, a ogrody stanowią użytki rolne, co kwalifikuje je jako nieruchomości ziemskie w rozumieniu dekretu. W związku z tym, spełniona została norma obszarowa, a badanie związku funkcjonalnego z pozostałą częścią majątku nie było konieczne.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (14)
Główne
Dekret PKWN o reformie rolnej art. 2 § 1 lit e
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Nieruchomości ziemskie stanowiące własność lub współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał normy obszarowe, przeznaczone były na cele reformy rolnej.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. art. 5
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Umożliwia orzekanie, czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Pomocnicze
Dekret PKWN o reformie rolnej art. 1 § ust. 2 lit d
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Jednym z celów reformy rolnej było zarezerwowanie terenów dla przemysłu rolnego.
Dekret PKWN o reformie rolnej art. 1 § ust. 2 lit c
Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Jednym z celów reformy rolnej było tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej.
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. art. 4
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej
Definicja użytków rolnych, obejmująca ogrody warzywne i owocowe.
Dekret z 12 czerwca 1945 r. art. 1 § pkt 2
Dekret z dnia 12 czerwca 1945 r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na Spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej
Definicja resztówek obejmująca m.in. stawy rybne, co potwierdza ich objęcie reformą rolną.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do działania na podstawie przepisów prawa i podejmowania wszelkich niezbędnych czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek organu do oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy zostały udowodnione okoliczności faktyczne uzasadniające wydanie decyzji.
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych
Zakres kontroli sprawowanej przez sąd administracyjny.
p.p.s.a. art. 134
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Zakres rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny, niezwiązanie zarzutami i wnioskami skargi.
p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Rozstrzygnięcie sądu w przypadku nieuwzględnienia skargi.
k.c. art. 461
Kodeks cywilny
Wskazuje, że nieruchomości rolne obejmują grunty przydatne do produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej.
Dz.U. Nr 32 poz. 250 art. § 50
Rozporządzenie Ministra Skarbu z 31 marca 1937 r. o wymiarze i poborze państwowego podatku gruntowego
Grunty pod wodami zamkniętymi, w tym stanowiące gospodarstwo rybne, były objęte podatkiem gruntowym.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Stawy rybne i ogrody warzywne/owocowe mają charakter rolniczy i podlegają reformie rolnej. Spełnienie normy obszarowej dla nieruchomości ziemskich uzasadnia przejęcie. Badanie związku funkcjonalnego nie jest konieczne dla nieruchomości o oczywistym charakterze rolniczym.
Odrzucone argumenty
Konieczność badania związku funkcjonalnego między stawami rybnymi a gruntami rolnymi. Stawy rybne nie były ściśle i nierozerwalnie związane z gruntami rolnymi majątku. Błędne przyjęcie, że stawy rybne stanowią nieruchomość ziemską bez oceny dowodów.
Godne uwagi sformułowania
przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów hodowla ryb w urządzonych stawach jest działalnością rolniczą, uzasadniającą nacjonalizację takich gruntów ogrody warzywne i owocowe podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Stanowią bowiem klasyczne użytki rolne.
Skład orzekający
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
przewodniczący
Joanna Skiba
sprawozdawca
Bożena Marciniak
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'nieruchomość ziemska' na potrzeby reformy rolnej, kwalifikacja stawów rybnych i ogrodów jako podlegających nacjonalizacji, a także kwestia badania związku funkcjonalnego."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego związanego z dekretami o reformie rolnej z okresu powojennego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznego aktu prawnego (reforma rolna) i jego zastosowania do specyficznych rodzajów gruntów, co może być ciekawe dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i historii prawa.
“Czy stawy rybne i ogrody z czasów reformy rolnej nadal podlegają nacjonalizacji? Sąd wyjaśnia.”
Sektor
rolnictwo
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 267/19 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2019-10-24 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2019-02-13 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/ Bożena Marciniak Joanna Skiba /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6290 Reforma rolna Hasła tematyczne Reforma rolna Nieruchomości Sygn. powiązane I OSK 2224/20 - Wyrok NSA z 2024-02-08 Skarżony organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 1945 nr 3 poz 13 art. 2 ust. 1 lit e Dekret Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska - Jaroszewicz Sędziowie WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Bożena Marciniak Protokolant referent stażysta Agnieszka Stefańska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2019 r. ze skargi E. L. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę. Uzasadnienie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z [...] grudnia 2018 r., nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2015 r., nr [...]. Zaskarżone orzeczenie zostało wydane w oparciu o następujący stan faktyczny i prawny sprawy. E. L. i A. L. wniosły o wydanie decyzji stwierdzającej, że część majątku ziemskiego [...] T., położonego w powiecie [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3 poz. 13). Decyzją z [...] listopada 2015 r. Wojewoda [...] odmówił stwierdzenia, że nieruchomość położona w obrębie T. Kolonia. Gmina Z.. powiat [...], województwo [...], będąca częścią majątku ziemskiego pn. "[...] T.", stanowiąca: 1) stawy rybne na działce nr [...], liczącej [...] ha oraz oznaczone na mapie ze wstępnym projektem podziału jako projektowane działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], liczących łącznie [...] ha; 2) ogrody warzywne na projektowanych działkach nr [...], nr [...], nr [...]. nr [...], nr [...] i nr [...], o łącznej powierzchni [...] ha; 3) ogrody owocowe na działce nr [...], liczącej [...] ha oraz na projektowanych działkach nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...], o powierzchni [...] ha. Wojewoda [...] uzasadnił, że powyższy majątek liczył [...] ha, składał się z dawnych działek: - nr [...] - zajętej pod grunty orne, łąki i stawy rybne; - nr [...] - stanowiącej grunty orne oraz - nr [...] - obejmującej grunty orne, ogrody owocowe i warzywne, stawy z [...] oraz zabudowania (dom mieszkalny główny, dom [...], domy [...], stodołę, stajnię, obory i [...]). Przedmiotowa nieruchomość na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej. Została przejęta na rzecz Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 13 września 1944 r. Obecnie wskazane we wniosku stawy rybne, ogrody warzywne i owocowe są posadowione na działkach objętych kw nr [...], stanowiących własność Skarbu Państwa - Agencji Nieruchomości Rolnych, dzierżawionych przez Gospodarstwo R. "T." sp. z o.o. W ocenie Wojewody [...] został w odniesieniu do wskazanych nieruchomości spełniony cel reformy rolnej, tj. zarezerwowane zostały odpowiednie tereny dla przemysłu rolnego (art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu PKWN). Grunty pod wodami zamkniętymi, w tym stanowiącymi gospodarstwo rybne, objęte były podatkiem gruntowym (§ 50 rozporządzenia Ministra Skarbu z 31 marca 1937 r. o wymiarze i poborze państwowego podatku gruntowego Dz.U. Nr 32 poz. 250), a ponadto powojenne akty prawne oraz art. 461 kc wskazywały, że nieruchomości rolne obejmują grunty przydatne do produkcji ogrodniczej, sadowniczej i rybnej. Ogrody warzywne i owocowe stanowiły użytki rolne, zgodnie z § 4 rozporządzenia. Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10 poz. 51). Wojewoda podniósł, że z uwagi na to, że wskazana nieruchomość miała charakter rolniczy, to nie badał już jej związku funkcjonalnego z pozostałą częścią tego majątku ziemskiego. W ocenie organu I instancji stawy rybne, ogrody owocowo-warzywne były przeznaczone do prowadzenia szeroko rozumianej działalności rolniczej i nadawały się do realizacji celów określonych w art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu o reformie rolnej. Z tego względu podlegały nacjonalizacji, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) ww. dekretu. E. L. wniosła odwołanie od tej decyzji Wskazanym na wstępie orzeczeniem Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2015 r. Organ odwoławczy podzielił ocenę Wojewody o zdatności rolnej stawów rybnych i ogrodów owocowo – warzywnych, gdyż ten ostatni trafnie wyjaśnił, że już sama potencjalna przydatność rolna (ziemski charakter) uzasadnia przejęcie wnioskowanej części majątku T. i wyklucza badanie związku funkcjonalnego. Wskazany związek dotyczy bowiem gruntów pozarolnych (np. zespołów dworsko-parkowych, dróg, kolonii pracowników). Podniósł, że stosownie do art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego "na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego, śląskiego, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni." Majątek T. został przejęty, na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zasadniczo reformie rolnej podlegały nieruchomości ziemskie, tj. przydatne rolniczo. Jednak dekret rolny objął nie tylko grunty o cechach typowo rolnych, lecz także i te, które nie nadawały się bezpośrednio do produkcji, ale były niezbędne do funkcjonowania części rolnej i miały uzasadnienie w prowadzeniu gospodarstwa rolnego, tj. pozostawały w związku funkcjonalnym z prowadzeniem tego gospodarstwa. Wskazane we wniosku nieruchomości miały charakter rolniczy (spełniały podstawowe kryterium normatywne ziemskości). Nie było więc potrzeby badania związku funkcjonalnego. To kryterium jest bowiem nieadekwatne w tej sprawie, która obejmuje grunty o potencjalnym przeznaczeniu rolniczym, tj. część typowej nieruchomości ziemskiej z art. 2 ust. 1 in principio dekretu rolnego. Działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] bezspornie stanowiły stawy rybne. Natomiast produkcyjne cechy tych stawów potwierdzają protokół z [...] października 1945 r. o przekazaniu resztówki z majątku T., protokół z [...] grudnia 1945 r., wstępny rejestr pomiarowy z 1946 r., decyzja z [...] grudnia 1992 r. o likwidacji Państwowego Gospodarstwa R., działającego na wnioskowanych gruntach, decyzje z [...] lutego 1994 r. i dnia [...] grudnia 1994 r., wykaz zmian gruntowych [...] T., a także wypisy z rejestru gruntów. Hodowla ryb w urządzonych stawach jest działalnością rolniczą, uzasadniającą nacjonalizację takich gruntów. Manifest PKWN deklarował przeprowadzenie "szerokiej reformy rolnej", dlatego nie wyłączał spod nacjonalizacji stawów rybnych. Przy czym zarezerwowanie odpowiednich terenów dla ośrodków wytwórczości hodowlanej i przemysłu rolnego stanowiło przecież jeden z celów reformy rolnej (art. 1 ust. 2 lit. d) dekretu rolnego). Wbrew zarzutom odwołującej się § 44 pkt 8 lit. b) i c) rozporządzenia rolnego potwierdza argumentację o przejęciu stawów rybnych. Bezspornie bowiem przejęciu na reformę rolną nie podlegały stawy niehodowlane (tylko rekreacyjne, reprezentacyjne), które zresztą nie były wyposażane w [...] i inne urządzenia stawowe, jak niniejsze stawy. Odnosząc się z kolei do gruntu obejmującego działki nr [...], nr [...], nr [...], nr [...], nr [...] i [...] Minister stwierdził, iż znajdowały się na nich ogrody warzywne, a działki nr [...], [...], [...], [...], [...], [...] i nr [...] stanowiły ogrody owocowe. Sposób zagospodarowania wnioskowanych nieruchomości nie jest kwestionowany. Omawiane ogrody owocowo - warzywne liczyły łącznie [...] ha, a ich lokalizacja została dokładnie utrwalona w materiale dowodowym. W aspekcie prawnym, ogrody warzywne i owocowe podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN. Stanowią bowiem klasyczne użytki rolne. Wynika to z jednoznacznej definicji legalnej z § 4 rozporządzenia z 1 marca 1945 r. Co więcej, tworzenie gospodarstw dla produkcji ogrodniczo - warzywniczej było jednym z celów reformy rolnej (art. 1 ust. 2 lit. c) dekretu). Opisane ogrody warzywne i owocowe liczyły łącznie ponad [...] ha i mogły posłużyć do utworzenia lub upełnorolnienia kilku gospodarstw ogrodniczo - warzywniczych. Minister, odnosząc się do zarzutu odwołania, stwierdził, że nieodnalezienie przez organ I instancji protokołu z [...] września 1944 r. nie miało wpływu na rozstrzygnięcie sprawy, gdyż organ odwoławczy odnalazł ten dowód. Przy czym dokument ten potwierdza ustalenia Wojewody. Skargę na powyższe rozstrzygnięcie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła E. L., zaskarżając je w całości. Zaskarżonej decyzji zarzuciła: 1. naruszenie art. 80 kpa. w związku z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 3 poz. 13 ze zm.) oraz w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51 ze zm.), poprzez błędne przyjęcie, że brak jest konieczności badania związku funkcjonalnego pomiędzy działalnością rybacką a działalnością rolniczą w niniejszej sprawie, z uwagi na arbitralne, tj. z pominięciem oceny dowodów zgromadzonych w sprawie, przyjęcie, że stawy rybne stanowią nieruchomość ziemską, mającą charakter rolniczy, a tylko stawy o charakterze rekreacyjnym mogły nie podpadać pod art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu. 2. naruszenie art. 7 oraz art. 77 § 1 kpa. w związku z art. 2 ust. 1 list. e) dekretu oraz w związku z § 5 ww. rozporządzenia, poprzez arbitralne i sprzeczne z materiałem dowodowym przyjęcie, że stawy rybne należące do majątku o nazwie [...] T. były ściśle, nierozerwalnie i funkcjonalnie związane z gruntami rolnymi tego majątku, podczas gdy w toku postępowania zgromadzono dowody wskazujące na brak owego powiązania, o czym świadczy także fakt, iż gospodarstwo rybackie po przejęciu majątku [...] T. przez Skarb Państwa funkcjonowało i nadal funkcjonuje, jako jedna całość, a grunty rolne jeszcze w latach 40. uległy parcelacji. W oparciu o tak postawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organom administracji publicznej. Odpowiadając na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Powyższa ocena dokonywana jest według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu, na podstawie materiału dowodowego zebranego w toku postępowania administracyjnego. Natomiast zgodnie z art. 134 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm dalej ppsa), sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2015 r. Decyzją tą organ wojewódzki stwierdził, że nieruchomość położona w obrębie T. Kolonia, pochodząca z majątku ziemskiego "[...] T..", stanowiąca stawy rybne, ogrody warzywne i ogrody owocowe położone na określonych działkach wymienionych szczegółowo w decyzji, podlegała działaniu przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13), zwanego dalej "dekretem". Minister orzekł o podleganiu przedmiotowej nieruchomości pod działanie przepisów dekretu, gdyż uznał, że w sprawie została spełniona norma obszarowa określona w art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, jak również przejęte nieruchomości miały charakter nieruchomości ziemskiej . Po analizie akt sprawy Sąd powyższe stanowisko organu odwoławczego w całości podziela. Postawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowi § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r., Nr 10, poz. 51), który umożliwia orzekanie czy dana nieruchomość ziemska podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Stosownie do tego ostatniego przepisu, na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. W celu ustalenia zarówno ogólnej powierzchni dawnego majątku "[...] T." jak i poszczególnych rodzajów użytków położonych na terenie tej nieruchomości organy poddał analizie następujące dokumenty znajdujące się w aktach sprawy a w szczególności : a) odpis z księgi hipotecznej założonej dla majątku " [...] T.", b) akt notarialny z dnia [...] marca 1937 r., c) plan z rejestru pomiarowego sporządzonego w 1936 r. przez mierniczego przysięgłego A. G., d) zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] lutego 1946 r., e) ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających dekretowi z 6 września 1944 r. Analiza dokumentów zgromadzonych przez organy, pochodzących z różnych okresów, potwierdza stanowisko organu, że przedmiotowa nieruchomość miała powierzchnię [...] ha, w tym grunty orne [...] ha, łąki [...] ha, ogrody warzywne [...] ha, wody [...] ha, nieużytki [...] ha, drogi [...] ha, rowy [...] ha, czyli miała powierzchnię większą niż 100 ha, jak też zawierała 50 ha użytków rolnych, a więc spełniała normy powierzchniowe, wymienione w art. 2 ust. 1 lit e dekretu. Z art. 2 ust. 1 lit. e dekretu wynika również, że na cele reformy rolnej mogą być przeznaczone tylko "nieruchomości ziemskie", których charakter, czy też przydatność, odpowiadają celom wskazanym w "art. 1, część druga" dekretu. Tak więc nie chodzi tu o wszystkie nieruchomości, które mogły być nazwane jako ziemskie, ale o pewną ich grupę, przydatną do realizacji określonych celów, które zostały wyczerpująco wymienione w punktach a, b, c, d i e art. 1 ust. 2 dekretu. Jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z dnia 10 stycznia 2011 r., I OPS 3/10 ( publik. CBOSA), należy uwzględnić, że dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej wszedł w życie z dniem 13 września 1944 r. (z dniem ogłoszenia). Z dniem wejścia w życie dekretu o reformie rolnej przeszły na własność Skarbu Państwa nieruchomości ziemskie o charakterze rolniczym, przeznaczone na cele wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu. Dekret nie obejmował jednak (co do zasady) nieruchomości, które nie miały charakteru rolniczego. Nieruchomości ziemskie, które nie miały charakteru rolniczego, mogły przejść na własność państwa w trybie dekretu tylko wówczas, gdy pozostawały w funkcjonalnym związku z nieruchomością ziemską o charakterze rolniczym. Podobną definicję pojęcia "nieruchomości ziemskiej" dla potrzeb dekretu, przyjął również Trybunał Konstytucyjny w uchwale z dnia 19 września 1990 r. W. 3/89 (OTK 1990, poz. 26, s. 174). W uchwale tej stwierdzono, że definiując pojęcie "nieruchomości ziemskiej" z art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu przyjąć należy, że ustawodawca, poprzez określenie nieruchomości przymiotnikiem "ziemskie", miał na względzie te obiekty mienia nieruchomego, które mają charakter rolniczy. Wniosek taki znajduje uzasadnienie zarówno w tytule dekretu /o przeprowadzeniu reformy rolnej/, jak też w treści niektórych przepisów dekretu oraz rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej /Dz.U. nr 10 poz. 51/ w tym w art. 1 ust. 2 lit. "a i b" oraz art. 6 dekretu. Wywiedziono, iż intencją ustawodawcy było przeznaczenie na cele reformy rolnej tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w rolnictwie w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, z tym, że przez inne podmioty. Uchwała ta znalazła aprobatę w orzecznictwie sądowym. Odwołują się do niej liczne orzeczenia Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego (np. uchwała Sądu Najwyższego z 27 września 1991 r., III CZP 90/91, OSNC 1992/5/72; wyrok Sądu Najwyższego z 13 lutego 2003 r., III CKN 1492/00, LEX nr 78867; wyrok NSA z 18 października 2005 r., OSK 1518/04, LEX nr 201351; wyrok NSA z 22 kwietnia 2004 r., OSK 46/04, ONSAiWSA 2004/1/20; wyrok NSA z 8 czerwca 2001 r., IV SA 2724/98, LEX nr 75563). W orzecznictwie podkreśla się także, że obowiązkiem organów administracji orzekających na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. jest ustalenie, czy wszystkie nieruchomości wchodzące w skład konkretnej nieruchomości ziemskiej miały charakter rolniczy, bądź były funkcjonalnie związane z taką nieruchomością ziemską. Związek taki zachodzi, jeżeli nie jest możliwe prawidłowe funkcjonowanie gospodarstwa rolnego bez określonej nieruchomości (zob. np. wyrok NSA z 3.10.2008 r., I OSK 1162/07, LEX nr 516755). W oparciu o wskazane uchwały przyjmuje się, że na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia szeroko pojętej działalności rolniczej. Z akt niniejszej sprawy (w szczególności z rejestru pomiarowego z 1936 r oraz z ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających przejęciu) wynika, że przedmiotowy majątek składał się w znacznej części z wód, w niektórych dokumentach opisanych jako stawy i [...]. W tej sytuacji bardziej szczegółowej oceny wymaga charakter wód, które stanowiły znaczną część przejętej nieruchomości. Jak wynika z akt postępowania administracyjnego bezsporne między stronami jest to, że stawy wchodzące w skład przedmiotowej nieruchomości to były stawy rybne. Prawidłowe jest również stanowisko organu co do tego, że prowadzona była w nich produkcja hodowlana. Wynika dokumentów szczegółowo opisanych na str. 5 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi. Ze zgromadzonych dokumentów wynika zatem, że przedmiotowy majątek prowadził działalność także w zakresie hodowli i połowu ryb. Informacje o rybołówstwie jako ważnym źródle dochodów w przedwojennych majątkach znajduje potwierdzenie z publikacjach prasowych: "W okresie międzywojennym była to ważna dziedzina gospodarki. [...] Większość społeczeństwa ściślej trzymała się postów, a na popyt wpływ miały też religijne reguły paromilionowej mniejszości. Hodowla ryb słodkowodnych często ratowała majątki ziemskie przed kryzysem (M. Henzler, Bohdan Zdziennicki. Marzenie gimnastyczne, "Polityka" z dnia 6 stycznia 2009 r., https://www.polityka.pl/tygodnikpolityka/kraj/278794,l,zdziennicki-bohdan.read). W ocenie sądu zarówno zarybianie stawów, łowienie i przechowywanie ryb, uzyskiwane dochody z tego tytułu pozwalają przyjąć, że służyły one celom produkcyjnym w zakresie gospodarki rolnej zwierzęcej. Istotnym aktem prawnym dla rozpatrywanej sprawy jest również dekret z dnia 12 czerwca 1945 r. o przeniesieniu własności resztówek majątków rozparcelowanych na Spółdzielnie Samopomocy Chłopskiej (Dz. U. Nr 27, poz. 162). W art. 1 pkt 2 tego dekretu zawarto definicję resztówek majątków rozparcelowanych, zgodnie, z którą są to części pozostałe z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej wraz ze znajdującymi się na nich budynkami i zakładami przemysłowymi, sadami, pasiekami, stawami rybnymi i wszelkimi innymi urządzeniami oraz inwentarzem. Skoro do resztówek pozostałych z majątków rozparcelowanych na podstawie dekretu PKWN zaliczono stawy rybne to wprost wskazuje, że reforma rolna obejmowała także stawy rybne, a więc stanowiły one nieruchomości ziemskie w rozumieniu art. 2 ust.1 dekretu PKWN. Przedstawione stanowisko znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądowym (wyroki WSA w Warszawie z dnia 24 stycznia 2014 r., I SA/Wa 2537/13; oraz z dnia 16 lipca 2014 r, l SA/Wa 2665/13; a także wyrok NSA z dnia 19 lipca 2017 r., I OSK 2254/15 publik. CBOSA). Natomiast w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 marca 2005 r., sygn. akt: OSK 473/04 wskazano, że "bez wątpienia do przedsiębiorstw przemysłu rolnego objętych zakresem art. 6 dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej zaliczane są i były gorzelnie, młyny, browary, przetwórnie warzywno-owocowe czy gospodarstwa rybne. Zatem przejęciu podlegały zarówno tzw. fabryka marmolady, jak i stawy rybne (...)". Ustalenie że nieruchomość mogła co do zasady być przeznaczona na cele reformy rolnej wskazane w art. 1 ust. 2 dekretu ma charakter priorytetowy, zatem w tej sytuacji nie zachodzi konieczność badania istnienia związku funkcjonalnego tej części majątku z jego pozostałą częścią. Tym samym zarzuty skargi odnoszące się do braku zbadania przez organ kwestii związku funkcjonalnego stawów rybnych z pozostałym gospodarstwem nie mogły odnieść skutku. Jak wskazano wyżej, w sytuacji ustalenia, że stawy rybne przeszły na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit e dekretu jako nieruchomość ziemska, kwestia związku funkcjonalnego nie miała znaczenia. Sąd podziela również stanowisko organu co do podpadaniu pod działanie dekretu o reformie rolnej działek (szczegółowo wymienionych w decyzji), wchodzących w skład przedwojennej działki nr [...], na których usytuowane były ogrody warzywne i ogrody owocowe. Stanowisko przestawione w tym zakresie przez organ jest wyczerpujące. Nie ma potrzeby powielania tych kwestii w ramach niniejszego uzasadnienia, bowiem rozważania poczynione w szczególności przez organ odwoławczy w sposób klarowny odnoszą się do tej kwestii. Zatem wbrew zarzutom skargi, zdaniem Sądu, materiał dowodowy został w sprawie zgromadzony i oceniony zgodnie z regułami wynikającymi z norm art. 7, 77 i 80 kpa. Analiza zgromadzonych dowodów pozwalała organom na dokonanie ustaleń stanowiących podstawę dla wydania decyzji. Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI