I SA/WA 267/18

I SA/Wa 267/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-07-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2018-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Chaciński /przewodniczący/
Elżbieta Sobielarska /sprawozdawca/
Emilia Lewandowska
Symbol z opisem
6291 Nacjonalizacja przemysłu
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2180/20 - Postanowienie NSA z 2024-02-16
I OZ 228/19 - Postanowienie NSA z 2019-03-15
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie Sędzia WSA Emilia Lewandowska Sędzia WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant starszy specjalista Joanna Pleszczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 lipca 2018 r. sprawy ze skargi A. J., S. J., J. J., U. R., R. J. i A. D. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju i Finansów zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2017 r.,
nr [...], po rozpatrzeniu wniosku A. J., U. R., J.J., S. J., R. J. i A. D. (dalej jako: skarżący) o ponowne rozpatrzenie sprawy, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] I. B. i [...-...], ul. [...][...] oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1953 r. wydanego
w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa [...].
J. B. i [...-...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
A. J., T. J., J. J., U. R. i R. J. wystąpili do Ministra Gospodarki o stwierdzenie nieważności w całości decyzji o przejęciu przez [...] Zakłady Przemysłu [...] im. [...] w [...] protokołem z dnia [...] maja 1950 r. na podstawie orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. nieruchomości w postaci działki gruntu o powierzchni [...] m2, położonej w [...] przy ul. [...][...], dla której prowadzona była księga wieczysta nr [...] – dawniej
nr hip.[...] rep. Hip. [...] oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia
[...]września 1953 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa [...] [....i...].
We wniosku wyjaśnili, że są spadkobiercami dawnych właścicieli znacjonalizowanej nieruchomości – F. i W. J. Wskazali, że nieruchomość objęta ww. decyzjami nie wchodziła w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa [...] [...] [...i....]. Powołali się ponadto na wyrok Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] września 1957 r., sygn. akt [...], którym Sąd zobowiązał Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] do wydania przedmiotowej nieruchomości poprzednikom prawnym wnioskodawców.
Po rozpatrzeniu wniosku Minister Gospodarki decyzją z dnia [...] grudnia 2014 r., utrzymaną w mocy decyzją własną z dnia [...] lipca 2015 r., nie stwierdził nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] lutego 1948 r., nr [...] oraz
ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1953 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wa 1684/15, stwierdził nieważność decyzji Ministra Gospodarki
z dnia [...] lipca 2015 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Ministra Gospodarki z dnia
[....]grudnia 2014 r.
Ponownie rozpatrując sprawę Minister Rozwoju i Finansów decyzją z dnia [...] maja 2017 r., nr [...], odmówił stwierdzenia nieważności ww. orzeczenia Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., nr [...] oraz
ww. orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1953 r.
Nie zgadzając się z powyższą decyzją wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy złożyli skarżący.
Po rozpatrzeniu wniosku organ utrzymał w mocy decyzję I instancji.
Organ, przytaczając treść art. 28 kpa, wyjaśnił, że treścią pojęcia "interes prawny" jest prawo podmiotowe, rozumiane jako przyznanie danej osobie przez przepis prawa konkretnych uprawnień, które może ona realizować w postępowaniu administracyjnym. Wyjaśnił również, że taki interes w przedmiotowej sprawie posiada właściciel znacjonalizowanego przedsiębiorstwa, po udokumentowaniu prawa własności do niego w dacie wejścia w życie ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej (Dz. U. z 1946 r. Nr 3, poz. 17, dalej jako: ustawa nacjonalizacyjna), tj. 5 lutego 1946 r. Zaznaczył również, że dopuszczalna była przy tym zmiana podmiotowa w zakresie własności przedsiębiorstwa w toku postępowania nacjonalizacyjnego, gdyż przepisy regulujące kwestię przejęcia przedsiębiorstw na własność Państwa nie wyłączały możliwości obrotu nimi po wszczęciu postępowania nacjonalizacyjnego. Przy czym orzekając w trybie kasacyjnym organ bierze pod uwagę stan prawny i faktyczny z daty wydania orzeczenia nacjonalizacyjnego, według stanu na dzień 5 lutego 1946 r. Późniejsze zmiany podmiotowe, w zakresie własności przedsiębiorstwa, nie mają wpływu na skuteczność decyzji nacjonalizacyjnej i odnoszą się do każdorazowego właściciela przedsiębiorstwa.
Organ ustalił, że przedsiębiorstwo, będące przedmiotem decyzji nacjonalizacyjnej było tkalnią tkanin wełnianych i półwełnianych. W okresie okupacji przedsiębiorstwo zostało skonfiskowane przez władze okupacyjne i następnie istniało pod nazwą: [...] [...] [...] [...]. Fabryka [...] [...] [...]
i [...]. Od [...] stycznia 1945 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo znajdowało się pod zarządem państwowym [....] Zjednoczenia [...][....]. Zarządca ww. [...] na skutek przeprowadzonej akcji komasacyjnej wprowadził do przedsiębiorstwa składniki majątkowe zlikwidowanych [...] mieszczących się
w [...] przy ul. [...] Nr [...], tj. [...][...].
Pierwotnym właścicielem przedsiębiorstwa [...] [...]. [...i....], znajdującego się w [...] przy ul. [...][....] Nr [...], była spółka firmowa zarejestrowana
w rejestrze handlowym Sądu Okręgowego w [...], Wydział [...][...], Dział [...]
nr [...], której wspólnikami byli: S. B., J. B., M. A., A. B i I.H. Po śmierci M. A. jego spadkobiercy sprzedali wkład i udział w tej spółce na rzecz braci B.. Od tego momentu przedsiębiorstwo działało pod firmą [...]. B. wł. B. B.
W księdze wieczystej prowadzonej dla nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...][...] Nr [...], nr KW [...] - dawniej nr hip. [...] rep. hip. [...], o powierzchni [....] m2, na której zorganizowane było znacjonalizowane przedsiębiorstwo, ujawnieni byli w zakresie: [...] udziału – J. C., [...] – A. B., [...] – I. H., [...] – S.D., [...] – S. B, [...] – H. S. oraz [...] – S. B., zamężna A.
A. B. oraz I. B.i C. vel H. B., powołując się na spadkobranie po ww. zmarłych współwłaścicielach nieruchomości i wspólnikach spółki, sprzedali, w dniu [...] października 1946 r., wyżej wymienioną nieruchomość F. i W. J. "w takim stanie jak się znajduje /.../ z prawa natury i przeznaczenia nic na rzecz swoją /sprzedających/ nie wyłączając", a małżeństwo J. zostało ujawnione w wykazie hipotecznym.
Mocą zarządzenia Przewodniczącego Wojewódzkiej Komisji do spraw Upaństwowienia Przedsiębiorstw w [...] z dnia [...] października 1946 r. przedmiotowe przedsiębiorstwo zostało umieszczone w [...] wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa na zasadzie art. 3 ustawy nacjonalizacyjnej. Zarządzenie to, wraz z ww. wykazem, zostało ogłoszone w [...] Dzienniku [...] Nr [...], poz. [...] z dnia [...] listopada 1946 r.
Zdaniem organu, wynika z tego, że postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte w dniu [...] listopada 1946 r., a więc z zachowaniem terminu określonego
w art. 3 ust. 6 ustawy nacjonalizacyjnej, tj. przed dniem 31 marca 1947 r. Od zarządzenia o umieszczeniu ww. przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw przejmowanych na własność Państwa nie wniesiono odwołania.
Minister Przemysłu i Handlu, działając na podstawie art. 3 ust. 1 i 5 oraz art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej oraz § 65 ust. 1 pkt a) i § 71 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu i postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. z 1947 r. Nr 16, poz. 62, dalej jako: rozporządzenie z dnia 30 stycznia 1947 r.), wydał w dniu [...] lutego 1948 r. orzeczenie nr [...], mocą którego przeszło na własność Państwa m.in. przedsiębiorstwo pn. [...] [...]. [....i...] – [....], ul. [...][...]. Objęcie poszczególnych składników majątkowych tego przedsiębiorstwa, tj. nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...][...]
(daw. [...]) Nr [...], oznaczonej Nr hip. [...], rep. Hip [...] o pow. [...] m2, na której znajdowały się szczegółowo wymienione budynki [...] i pomocnicze wraz
z [...] i urządzeniami [....] oraz urządzeniami pomocniczymi
i biurowymi nastąpiło protokołem zdawczo - odbiorczym z dnia [...] maja 1950 r.
Minister Przemysłu Lekkiego orzeczeniem z dnia [...] września 1953 r., wydanym w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, działając na podstawie § 75a rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r., zatwierdził protokół zdawczo - odbiorczy z dnia [...] maja 1950 r., sporządzony przez [...] [...] Przemysłu [...] im. [...][....] ustalając, że wszystkie składniki w nim ujęte stanowią część składową tego przedsiębiorstwa i przechodzą na własność Państwa.
Organ wskazał, że materiaInoprawną podstawą orzeczenia Ministra Przemysłu
i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r., nr [...] o przejęciu na własność Państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] [...]. [....i....]- [...], ul. [...][...], był art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16) ustawy nacjonalizacyjnej, który stanowił, że: "za odszkodowaniem przejmuje Państwo na własność (...) wielki i średni przemysł włókienniczy". Na podstawie § 1 pkt 8) rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 24 października 1946 r.
w przedmiocie określenia wielkich i średnich przedsiębiorstw przemysłu włókienniczego (Dz.U. Nr 62, poz. 343) za wielkie i średnie przedsiębiorstwa przemysłu włókienniczego w rozumieniu ww. art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16) ustawy nacjonalizacyjnej uznaje się tkalnie wełny, posiadające ponad 8 krosien mechanicznych.
W ocenie organu, zebrany materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie,
że w dniu 5 lutego 1946 r., to jest w chwili wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, przedsiębiorstwo [...] [...]. [....i....]- [...], ul. [...][...], spełniało przesłankę nacjonalizacyjną, określoną w art. 3 ust. 1 lit. A pkt 16) ustawy. Z protokołu zdawczo - odbiorczego wynika bowiem, że w dniu [...] maja 1950 r. przedsiębiorstwo posiadało [...] [....] mechanicznych, których stopień zużycia określono na 50% oraz [...] [...] mechaniczne, których zużycie oszacowano na 90%.
Pozwala to zatem, zdaniem organu, na przyjęcie, że przedsiębiorstwo można zaliczyć do spełniających wymagania przewidziane powszechnie obowiązującym prawem.
Organ podał także, że z uwagi na to, iż dokonane ustalenia w zakresie spełniania przez przedsiębiorstwo pn. [...] [...]. [....i....] [....], ul. [....][...], kryteriów warunkujących jego nacjonalizację, nie zostały w żaden sposób zakwestionowane przez skarżących, nie wymagają one dalszego dowodzenia.
Organ stwierdził również, że w stanie sprawy prawidłowe jest stanowisko zawarte w decyzji I instancji z dnia [...] maja 2017 r., iż orzeczenie Ministra Przemysłu i Handlu
z dnia [...] lutego 1948 r., nr [...], o przejęciu przedsiębiorstw na własność Państwa
w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] [...]. [...i....]- [...], ul. [...][...], nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
W obszernym uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ szczegółowo odniósł się do sformułowanych przez skarżących we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy zarzutów. Sąd uznał, że nie ma potrzeby przytaczania stanowiska organu w tym zakresie.
Na decyzję Minister Rozwoju i Finansów z dnia [...] listopada 2017 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli skarżący, zarzucając naruszenie:
1. przepisów postępowania, mające wpływ na treść zaskarżonego rozstrzygnięcia,
a mianowicie:
a) art. 107 § 1 i 3 kpa poprzez zaniechanie sporządzenia uzasadnienia prawnego
i faktycznego rozstrzygnięcia w zakresie odnoszącym się do nie stwierdzenia nieważności orzeczenia nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r
o przyjęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] [...i....] – [...], ul. [...][...] oraz orzeczenia Ministra Przemyślu Lekkiego z dnia [...] września 1953 r. wydanego w porozumieniu
z przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa [...] [...]. [...i...] [....] ul. [...][...] nr [...];
b) art. 7 i art. 8 kpa statuujących zasadę uwzględnienia słusznego interesu obywateli oraz pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej, poprzez wydanie przez organ II instancji niekorzystnego dla strony rozstrzygnięcia w sytuacji, gdy było możliwie rozstrzygniecie sprawy ze zgodnym interesem strony.
2. prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez błędną jego wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, w szczególności:
a) art. 6 ust. 1 w zw. z art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej przez przyjęcie, że nieruchomość będąca przedmiotem niniejszej sprawy przeszła na własność Państwa, pomimo że stanowiła własność osób trzecich, nie będących właścicielami nacjonalizowanego przedsiębiorstwa, w sytuacji, gdy ww. przepisy wskazują jakie składniki przedsiębiorstwa przechodzą na własność Państwa, nie wymieniając własności osób trzecich;
b) § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu
i postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa przez przyjęcie, że na podstawie tego przepisu nieruchomości stanowiące własność innych osób niż właściciel przedsiębiorstwa, także przeszły na własność Państwa, choć
w rzeczywistości organ, który wydał ten przepis ewidentnie przekroczył zakres ustawowego upoważnienia, skutkiem czego akty administracyjne wydane na jego podstawie są nieważne.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Przedmiotem oceny dokonanej w ramach postępowania nieważnościowego przez Ministra Rozwoju i Finansów było orzeczenie nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu dnia [...] lutego 1948 r. o przejściu przedsiębiorstw na własność państwa w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] [...]. [...i....] ul. [...][....] oraz orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1953 r. wydanego w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego powyższego przedsiębiorstwa.
Podstawą prawną przejęcia na własność państwa wyżej opisanego przedsiębiorstwa była ustawa z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej ( Dz. U. nr 3, poz. 17 ze zm.). Natomiast rozpatrując wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Ministra Przemysłu Lekkiego z dnia [...] września 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo- odbiorczego przedsiębiorstwa jako podstawę materialnoprawną powołano przepis § 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. (Dz.U. Nr 16, poz. 62 ze zm.).
Przepis ten stanowił, że osoba lub organizacja gospodarcza wyznaczona do sporządzenia protokołu zdawczo- odbiorczego winna przedstawić właściwemu ministrowi do zatwierdzenia protokół zdawczo- odbiorczy wraz ze zgłoszonymi uwagami i zarzutami. Zatwierdzając protokół zdawczo- odbiorczy właściwy minister miał rozpatrzyć zgłoszone uwagi i zarzuty i ustalić w porozumieniu z Przewodniczącym Państwowej Komisji Planowania Gospodarczego, które składniki majątkowe objęte protokołem zdawczo- odbiorczym stanowią część składową przedsiębiorstwa i przechodzą lub zostają przejęte wraz z nim na własność Państwa albo osób prawnych prawa publicznego. Przepis ten stanowił wyraz woli ustawodawcy, że protokół zdawczo- odbiorczy jest formalnym spisem (zestawieniem) składników przedsiębiorstwa znacjonalizowanego decyzją właściwego organu administracji publicznej, który wymagał dla swojej ważności zatwierdzenia przez właściwy organ odrębną decyzją. Obie decyzje, to jest decyzja nacjonalizacyjna oraz decyzja o zatwierdzeniu protokołu zdawczo- odbiorczego pozostają w ścisłym związku.
Jednocześnie wskazać należy, że zawarte w przepisach § 71- 75a rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. określenie funkcji protokołu zdawczo- odbiorczego jako spisu składników majątkowych przejmowanego z mocy prawa przedsiębiorstwa, stanowiącego integralną część orzeczenia właściwego ministra o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa oznacza, że orzeczenie zatwierdzające protokół zdawczo- odbiorczy stanowi jedynie prawnie określoną formę oceny prawidłowości sporządzenia tego protokołu jako dokumentu i zarazem oceny zasadności zgłoszonych wobec tego protokołu uwag i zarzutów.
Skoro zaś podstawą prawną orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo- odbiorczego są przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa, wydawanego na podstawie ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r., to charakter prawny orzeczenia o zatwierdzeniu protokołu zdawczo- odbiorczego jest określany w odniesieniu do celu, któremu służy powołane rozporządzenie, jako określające procedurę przejęcia przedsiębiorstwa, a nie prawnomaterialne skutki tego przejęcia. Orzeczenie o zatwierdzeniu protokołu zdawczo- odbiorczego posiada zatem jedynie prawnoprocesowy, a nie prawnomaterialny charakter. Orzeczenie to nie może zatem samodzielnie wykonywać skutków prawnomaterialnych w sferze rzeczowej. Jest ono jedynie sformalizowanym sposobem uznania w postępowaniu administracyjnym przez właściwy organ, że dokument jakim jest protokół zdawczo- odbiorczy odpowiada wymogom jego sporządzenia. Skutki prawnomaterialne wywołuje więc orzeczenie o przejściu lub przejęciu przedsiębiorstwa na własność Państwa, wydawane na podstawie przepisów ustawy nacjonalizacyjnej z dnia 3 stycznia 1946 r.
Stwierdzenie nieważności decyzji jest instytucją umożliwiającą wycofanie z obrotu prawnego decyzji administracyjnej dotkniętej najcięższymi wadami materialnoprawnymi. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej zostały enumeratywnie wyliczone w art. 156 § 1 Kpa. Przy czym stwierdzenie nieważności decyzji powoduje ten skutek, że decyzja taka traci swą moc obowiązującą w dniu jej wydania. Decyzja stwierdzająca nieważność innej decyzji administracyjnej uchyla wszelkie skutki prawne, jaki powstały od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji nieważnej, a organ nadzoru wydający decyzję o stwierdzeniu nieważności jedynie potwierdza ten fakt swoim rozstrzygnięciem.
W przedmiotowej sprawie skarga dotyczy decyzji o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczeń nacjonalizacyjnych. A zatem istota sprawy opiera się na ocenie, czy Minister Rozwoju i Finansów w sposób prawidłowy zastosował przy ocenie decyzji wywłaszczeniowej art. 156- 158 Kpa.
Przechodząc do oceny zarzutów skargi, Sąd zauważa, że postępowanie nacjonalizacyjne zostało wszczęte [...] listopada 1946 r. , a więc z zachowaniem terminu określonego w art. 3 ust 6 ustawy nacjonalizacyjnej tj. przed dniem 31 marca 1947 r. Od zarządzenia o umieszczeniu przedsiębiorstwa [...] [....] [...i....] nie wniesiono odwołania. W dacie jego przejęcia tj. 18 stycznia 1945 r. współwłaścicielami przedsiębiorstwa położonego w całości na działce o powierzchni [....] m² byli J. C. S. B., H. S., S. B., zamężna A., A. B., I. H. B., S. D. B.. Dopiero w dniu [...] października 1946 r. spadkobiercy po zmarłych właścicielach nieruchomości i wspólnikach spółki sprzedali powyższą nieruchomość F. i W. J., która była już znacjonalizowana. Z akt sprawy wynika, że jedynie sprzedano nieruchomość o powierzchni [...] m², a znacjonalizowano [...] m². Dlatego też zarzut dotyczący naruszenia prawa materialnego tj. art. 6 ust 1 w związku z art. 3 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. (Dz. U. z 1946 r., Nr 3, poz. 19) nie zasługuje na uwzględnienie.
Nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut, że organ nie zbadał prawidłowości protokołu zdawczo – odbiorczego z dnia [...] maja 1950 r. oraz orzeczenia z [...] września 1953 r. go zatwierdzającego. Przeczy temu zebrany w sprawie materiał dowodowy w tym mapa (Plan sytuacyjny w skali 1:500) pozyskana z Archiwum Państwowego w [...], z której wbrew twierdzeniom skarżących wynika, że na działce o powierzchni [...] m2 były zlokalizowane wszystkie budynki należące do przejętego przedsiębiorstwa. Przejmowane przedsiębiorstwo posiadało w dacie nacjonalizacji [...] [....], co oznacza, że w chwili wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej spełniało przesłanki określone w art. 3 ust. 1 lit. a pkt. 16 tej ustawy. Tym samym Sąd podziela stanowisko organu, że orzeczenie Nr [....] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. o przejęciu na własność państwa przedsiębiorstw w części dotyczącej przedsiębiorstwa [...] [...]. [...i....] w [...] nie zostało wydane z rażącym naruszeniem prawa.
Należy podkreślić, co słusznie podnosi organ, że dla procesu nacjonalizacji istotny był przedmiot – przedsiębiorstwo, w rozumieniu art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej w zw. z art. 40 kodeksu handlowego z dnia 27 czerwca 1934 r. (Dz. U. Nr 57, poz. 502 z późń. zm.).
W dacie wydania orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu i Handlu z dnia [...] lutego 1948 r. brak było definicji legalnej przedsiębiorstwa, dlatego obowiązującą normę prawną w tym zakresie określał art. 40 Kodeksu handlowego. Z treści tego przepisu wynika, że w skład przedsiębiorstwa wchodziły różne, stanowiące określoną, wymierną wartość składniki takie jak: firma, znaki towarowe, księgi handlowe, nieruchomości i ruchomości należące do przedsiębiorstwa, towary, patenty, wzory użytkowe i zdobnicze oraz wierzytelności i prawa wynikające z umów (najmu, dzierżawy).
Przepis art. 6 ust. 1 ustawy nacjonalizacyjnej natomiast stanowi, że przedsiębiorstwa przejęte na podstawie przepisów art. 2 lub 3 ustawy przechodzą na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w całości wraz z nieruchomym i ruchomym majątkiem i wszelkimi prawami, wolne od obciążeń i zobowiązań wskazanych w ustawie. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 8 lipca 2010 r., sygn. akt I OSK 1193/09 "ustawa nacjonalizacyjna nie zawierała własnej definicji przedsiębiorstwa, chociaż w art. 6 ust 1 zawierała przepis mówiący o tym, co przechodzi na rzecz Państwa lub polskich osób prawnych prawa publicznego w ramach nacjonalizowanego przedsiębiorstwa. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntował się pogląd, że przepis ten został zredagowany na podstawie art. 40 kodeksu handlowego (rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 27 czerwca 1934 r., Dz. U. RP nr 57, poz. 502), który określał, jakie składniki przedsiębiorstwa, kiedy i w jakim zakresie przechodzą na nabywcę w przypadku zbycia przedsiębiorstwa. Zbycie przedsiębiorstwa i nacjonalizacja przedsiębiorstwa, pomimo zasadniczych różnic leżących u podłoża tych instytucji, odnosiły w sferze skutków ten sam efekt – powodowały zmianę właściciela przedsiębiorstwa (por. wyrok NSA z dnia 13 września 2001 r., IV SA 1246/99, OSP 2003 r., nr 7-8, poz. 90; uchwała NSA z dnia 5 listopada 2007 r., I OSP 2/07, ONSAiWSA 2008 r., nr 1 poz . 5).
Tym samym organy państwowe, podejmując decyzje dotyczące nacjonalizacji ww. przedsiębiorstwa obowiązane były oceniać przesłanki nacjonalizacji na dzień wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej, tj. 5 lutego 1946 r., natomiast fakt zbycia nieruchomości po tej dacie nie może mieć znaczenia w niniejszej sprawie, gdyż przedsiębiorstwo nie uległo likwidacji, a jego mienie jedynie zmieniło właścicieli. Okoliczność zbycia nieruchomości fabrycznej pozostającej pod zarządem państwowym od dnia [...] stycznia 1945 r. została ujawniona w toku postępowania nacjonalizacyjnego. W protokole zdawczo – odbiorczym odnotowano fakt nabycia przez F. i W. J. nieruchomości fabrycznej integralnej części znacjonalizowanego przedsiębiorstwa już po dacie wejścia w życie ustawy nacjonalizacyjnej.
Mając zatem na uwadze istotę ustawy nacjonalizacyjnej i jej art. 1 w zw. z art. 3, 6 i 11 oraz aktualne orzecznictwo sądowoadministracyjne, które wskazuje na ocenę przedsiębiorstwa na dzień [...] lutego 1946 r. organ nacjonalizacyjny przyjął stan przedsiębiorstwa w ww. dacie ze wskazaniem, że zbycie składników majątkowych przedsiębiorstwa, które umożliwiały jego funkcjonowanie, w istocie skutkowało jedynie zmianą podmiotową, która pozostała bez wpływu na ocenę, czy znacjonalizowane przedsiębiorstwo, zidentyfikowane w sposób umożliwiający ustalenie "o jakie przedsiębiorstwo chodzi", spełniało kryteria warunkujące jego upaństwowienie. Zgodnie z § 25 i § 66 rozporządzenia z dnia 30 stycznia 1947 r. nie miały znaczenia prawnego drobne niedokładności w określaniu nazwy lub przedmiotu przedsiębiorstwa, jeżeli z całości ogłoszenia wynika, o jakie przedsiębiorstwo chodzi. Dane wskazujące na właścicieli przedsiębiorstwa nie były obligatoryjnym składnikiem ogłaszanych: zarządzenia o umieszczeniu przedsiębiorstwa w wykazie przedsiębiorstw przechodzących na własność Państwa oraz orzeczenia o przejściu przedsiębiorstwa na własność Państwa. Obligatoryjnie organ nacjonalizacyjny obowiązany był wskazać m.in. nazwę i przedmiot przedsiębiorstwa oraz miejsce jego położenia.
Z tego też względu organ słusznie uznał, że interes prawny wnioskodawców w niniejszym postępowaniu nie wynika, jak to wskazano we wniosku nieważnościowym – z tytułu następstwa prawnego po współwłaścicielach nieruchomości (osób trzecich wobec właściciela przedsiębiorstwa), lecz jako spadkobierców współwłaścicieli przedsiębiorstwa, (por. wyrok NSA z dnia 24 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 159/10). Powyższe stanowiło podstawę do oceny kryteriów, czy przedsiębiorstwo podlegało nacjonalizacji.
Należy zauważyć, że zarówno w dniu wejścia ustawy nacjonalizacyjnej, to jest w dniu 5 lutego 1946 r., jak i w dniu podpisania umowy kupna sprzedaży przedmiotowej działki, na terenie Rzeczpospolitej Polskiej nie funkcjonowało zunifikowane prawo rzeczowe. Na obszarze województwa [...], które historycznie wchodziło w skład [...] [....], obowiązywał[ ...-....] system prawny. Stosunki rzeczowe uregulowane były w kodeksie cywilnym Napoleona z 1804 r. (dalej: KcN), zgodnie z którym przedmioty znajdujące się w na nieruchomości i powiązane z nią funkcjonalnie, stanowią jej przynależność (art. 524 KcN). Ponadto, zgodnie z art. 525 KcN: "uważa się, że właściciel przywiązał stale i na zawsze przedmioty ruchome do nieruchomości, gdy te i do takowej przytwierdzane na gips, wapno lub cement albo gdy nie mogą być odłączone bez ich złamania, uszkodzenia, albo bez zniszczenia lub uszkodzenia części nieruchomości, do której są przytwierdzone". Z powyższego wynika, że nabywając nieruchomość, F. i W. J. stali się właścicielami przedsiębiorstwa, które było na nim prowadzone. Kupując nieruchomość stali się jednocześnie właścicielami posadowionych na niej budynków oraz ruchomości spełniających warunki określone w art. 524 i 525 KcN.
W niniejszej sprawie należy również zwrócić uwagę na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1090/10, w którym Sąd wykazał, iż: "przepis art. 6 ustawy nacjonalizacyjnej prawidłowo odczytany wraz z § 75 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 30 stycznia 1947 r. w sprawie trybu postępowania przy przejmowaniu przedsiębiorstw na własność Państwa (Dz. U. nr 16, poz. 62 ze zw.) prowadził wyłącznie do wniosku, że przejęcie przedsiębiorstwa na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 3 stycznia 1946 r. o przejęciu na własność Państwa podstawowych gałęzi gospodarki narodowej obejmowało wszystkie składniki niezbędne do jego prawidłowego funkcjonowania, niezależnie od tego czyją stanowiły własność. Taka wykładnia cytowanych przepisów ustawy nacjonalizacyjnej i przepisów wykonawczych do tej ustawy wynika z utrwalonych podglądów w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego – porównaj wyrok NSA z dnia 14 maja 1998 r. sygn. akt IV SA 628/98 publikowany w zbiorze Lex nr 45929 oraz postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 25 lipca 2001 r. sygn. akt I CKN 1350".
Zatem Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę w pełni podziela stanowisko organu, że ww. decyzje nacjonalizacyjne, odnoszą się do przedsiębiorstwa [...].[...i....] – [...], ul. [...][...], nie zaś do poprzedników prawnych wnioskodawców, którzy byli osobami trzecimi w tym postępowaniu.
Odnosząc się do zarzutu pominięcia przez Ministra Rozwoju i Finansów wyroku Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] września 1957 r. o sygn. akt [...], w którym Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] zostało zobowiązane do wydania ww. nieruchomości poprzednikom prawnym wnioskodawców, ponieważ nie wchodziła ona w skład znacjonalizowanego przedsiębiorstwa. Sąd zauważa, że skarżący formułując ww. zarzut całkowicie pomijają fakt, iż aktach niniejszej sprawy znajduje się kopia postanowienia Wojewódzkiego Sądu w [...] z dnia [...] grudnia 1974 r. sygn. akt [...] oddalającego rewizję R. J. na dokonanie wpisu w dziale [...] księgi wieczystej nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...][...] / dawniej [...]/.[...] na rzecz Skarbu Państwa. W uzasadnieniu ww. postanowienia Sąd wprost wskazał, iż ww. wyrok Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] września 1957 r. zapadł już po prawomocnym rozstrzygnięciu prawa własności Państwa do nieruchomości w trybie administracyjnym/ tj. na podstawie decyzji nacjonalizacyjnych.
Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organ art. 7 i 8 KPA oraz art. 107 § 1 i 3 KPA. Zdaniem Sądu organ prawidłowo ocenił znajdujący się w aktach spawy materiał dokumentacyjny, uzupełnił go, a swoje stanowisko w sposób jasny i zrozumiały przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wbrew stanowisku skarżących organ zasadnie uznał, że zaskarżone orzeczenia nie zostały dotknięte wadą rażącego naruszenia prawa, a tym samym słusznie nie stwierdził ich nieważności. Sąd nie dopatrzył się także naruszenia przez organ innych przepisów prawa, które mogłyby mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Mając na uwadze wszystkie wskazane wyżej okoliczności Sąd, na podstawie art. 151 ustawy- Prawo o postępowaniami przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2017, poz. 1369 ze zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.