I SA/WA 2610/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-02-05
NSAAdministracyjneŚredniawsa
prawo administracyjnepostępowanie administracyjnestwierdzenie nieważnościprawo własnościgrunt warszawskidekret warszawskiZUSSKOlegitymacja procesowainteres prawny

Podsumowanie

WSA w Warszawie oddalił skargę ZUS na decyzję SKO o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1956 r. dotyczącego prawa własności czasowej do gruntu, uznając, że ZUS nie posiada legitymacji procesowej.

Zakład Ubezpieczeń Społecznych domagał się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1956 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu. Samorządowe Kolegium Odwoławcze umorzyło postępowanie, uznając, że ZUS nie jest stroną w sprawie, ponieważ nie wykazał swojego następstwa prawnego po pierwotnym właścicielu gruntu ani nie posiada tytułu praworzeczowego do nieruchomości. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę ZUS, podzielając stanowisko SKO, że brak legitymacji procesowej uniemożliwia skuteczne żądanie wszczęcia postępowania nieważnościowego.

Sprawa dotyczyła skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy wcześniejszą decyzję o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego z 1956 r. Orzeczenie z 1956 r. odmawiało przyznania prawa własności czasowej do gruntu. ZUS wnioskował o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia, twierdząc, że jest następcą prawnym pierwotnego właściciela gruntu, Funduszu [...]. SKO umorzyło postępowanie na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., uznając je za bezprzedmiotowe, ponieważ ZUS nie wykazał swojego następstwa prawnego ani nie posiadał tytułu praworzeczowego do nieruchomości, która obecnie stanowi własność komunalną lub Skarbu Państwa. ZUS nie wystąpił również o wydanie decyzji stwierdzającej jego następstwo prawne w trybie art. 115 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę ZUS, podzielając stanowisko organów administracji. Sąd uznał, że ZUS nie posiadał przymiotu strony w rozumieniu art. 28 k.p.a. w związku z art. 157 § 2 k.p.a. i art. 7 dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, co uniemożliwiało skuteczne żądanie wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności. Sąd podkreślił, że prawo do występowania o zwrot nieruchomości na podstawie art. 115 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych wymaga legitymacji prawnej, a w przypadku, gdy nieruchomość została skomunalizowana, konieczne byłoby wzruszenie decyzji komunalizacyjnej, co jest zazwyczaj niewykonalne.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiada legitymacji procesowej do żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia, ponieważ nie wykazał swojego następstwa prawnego ani nie posiada tytułu praworzeczowego do nieruchomości, a postępowanie stało się bezprzedmiotowe.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych na podstawie dekretu o gruntach warszawskich przysługuje właścicielom, ich następcom prawnym oraz podmiotom posiadającym prawa rzeczowe. ZUS nie przedstawił dokumentów potwierdzających jego tytuł prawnorzeczowy ani następstwo prawne po Funduszu [...], a nieruchomość stanowi obecnie własność komunalną lub Skarbu Państwa. Brak legitymacji procesowej uzasadnia umorzenie postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie podlega umorzeniu, gdy z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, w tym gdy zostało wszczęte na wniosek podmiotu niebędącego stroną.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania administracyjnego, która musi posiadać interes prawny lub obowiązek.

k.p.a. art. 157 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

dekret warszawski art. 7 § ust. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Określa krąg podmiotów uprawnionych do zgłoszenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej lub prawa zabudowy.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzeczenie sądu w przypadku nieuwzględnienia skargi.

Pomocnicze

u.s.u.s. art. 115 § ust. 1

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

ZUS jest następcą prawnym działających do 1950 r. podmiotów ubezpieczeniowych i jest uprawniony do występowania o zwrot nieruchomości, o ile nie narusza to praw osób trzecich.

u.s.u.s. art. 115 § ust. 3

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Stwierdzenie następstwa prawnego i orzeczenie o zwrocie nieruchomości następuje w drodze decyzji administracyjnej wojewody.

u.s.u.s. art. 115 § ust. 4

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Ostateczna decyzja wojewody stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej.

u.s.u.s. art. 115 § ust. 5

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Wpis prawa własności Zakładu do księgi wieczystej następuje na jego jednostronny wniosek, gdy nie jest ujawnione prawo osób trzecich.

u.s.u.s. art. 115 § ust. 6

Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych

Wnioski o wszczęcie postępowania w trybie art. 115 u.s.u.s. zgłaszano do dnia 31 grudnia 2010 r.

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

Zakres kognicji sądów administracyjnych.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykazał następstwa prawnego po pierwotnym właścicielu gruntu (Funduszu [...]). Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie posiada tytułu praworzeczowego do nieruchomości. Nieruchomość stanowi obecnie własność komunalną lub Skarbu Państwa, co uniemożliwia dochodzenie roszczeń bez wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wystąpił o wydanie decyzji stwierdzającej jego następstwo prawne w trybie art. 115 u.s.u.s. przed upływem terminu. Brak legitymacji procesowej wnioskodawcy uzasadnia umorzenie postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.

Odrzucone argumenty

ZUS argumentował, że nie składał wniosku o zwrot nieruchomości w trybie art. 115 u.s.u.s., a jedynie o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1956 r., co nie powinno być uzależnione od decyzji wojewody. ZUS twierdził, że następstwo prawne wynika wprost z art. 115 u.s.u.s., a wymóg decyzji wojewody dotyczy tylko postępowań o zwrot nieruchomości. ZUS podnosił, że wniosek z 2002 r. został złożony zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami, a skutki zmian prawa nie powinny pogarszać jego sytuacji prawnej. ZUS zarzucał organom naruszenie przepisów postępowania (art. 7, 77, 80 k.p.a.) poprzez niewyczerpujące rozpatrzenie materiału dowodowego i dowolną jego ocenę.

Godne uwagi sformułowania

przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa interes prawny powinien wynikać z przepisów prawa materialnego postępowanie stało się bezprzedmiotowe nie posiadał przymiotu strony w rozumieniu art. 157 § 2 kpa w związku z art. 28 kpa nie przedstawił natomiast jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałby jego tytuł prawnorzeczowy nie jest następcą prawnym ww. Funduszu [...] w [...] dochodzenie słusznego roszczenia przez ZUS wymagałoby uprzedniego wzruszenia ostatecznej decyzji komunalizacyjnej

Skład orzekający

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

sprawozdawca

Elżbieta Lenart

członek

Joanna Skiba

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Ustalenie kręgu podmiotów uprawnionych do żądania stwierdzenia nieważności orzeczeń dotyczących praw do nieruchomości wydanych na podstawie dekretów z okresu powojennego, a także kwestia legitymacji procesowej ZUS w takich sprawach."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z gruntami warszawskimi i następstwem prawnym ZUS po przedwojennych funduszach ubezpieczeniowych. Interpretacja art. 115 u.s.u.s. w kontekście postępowań nieważnościowych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy złożonych kwestii prawnych związanych z reprywatyzacją gruntów warszawskich i następstwem prawnym ZUS, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i nieruchomościach.

ZUS nie odzyskał gruntu warszawskiego – sąd potwierdza brak legitymacji procesowej.

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Wa 2610/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-05
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-11-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /sprawozdawca/
Elżbieta Lenart
Joanna Skiba /przewodniczący/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 301/22 - Wyrok NSA z 2025-02-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 105
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska -Jaroszewicz (spr.) WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego 2021 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziału w [...] na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] listopada 2019 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] listopada 2019 r. nr [...] utrzymało w mocy swoją wcześniejszą decyzję z [...] lutego 2019 r. nr [...] umarzającą postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] grudnia 1956 r. nr [...] odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], w części dotyczącej gruntu stanowiącego obecnie własność [...], tj. gruntu wchodzącego obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...].
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] wnioskiem z [...] września 2002 r. wystąpił o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydium Rady Narodowej w [...] z [...] grudnia 1956 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości [...].
Minister Infrastruktury i Budownictwa [...] marca 2017 r. przekazał wniosek do SKO w Warszawie wskazując jednocześnie, że grunt dawnej hipoteki [...] wchodzi obecnie w skład działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...] i nr [...] z obrębu [...]. Działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa, natomiast pozostałe trzy są własnością komunalną.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] decyzją z [...] lutego 2019 r. działając na podstawie art. 105 § 1 kpa, umorzyło postępowanie jako bezprzedmiotowe.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w [...] Oddział [...] wystąpił z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej ww. decyzją wnosząc o jej uchylenie i stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] grudnia 1956 r.
SKO w Warszawie rozpatrując sprawę przytoczyło art. 105 § 1 kpa, stosowne orzecznictwo i zasady dotyczące umorzenia postępowania i podkreśliło, że Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych nie przysługuje prawo skutecznego żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia z [...] grudnia 1956 r., bowiem podmiot ten nie jest następcą prawnym Funduszu [...] w [...]. Organ nadzoru zaznaczył, że z akt sprawy wynika, że nieruchomość [...] położona przy ul. [...] i [...] ozn. nr hip. [...] uregulowana była wpisem jawnym na imię Funduszu [...]. Okoliczność tę potwierdza świadectwo Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] z [...] maja 1946 r. Fundusz [...] został powołany do życia rozporządzeniem Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o zmianie ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 95, poz. 855), które wprowadziło jeden Zakład Ubezpieczeń Społecznych i równocześnie powołało do życia pięć funduszy ubezpieczeniowych, w tym ww. Fundusz. Uprawnienia tych instytucji zostały zniesione wraz z wejściem w życie ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych
Na podstawie art. 115 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r. poz. 300) zakład jest następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych i jest uprawniony, jeżeli nie narusza to ujawnionego w księdze wieczystej prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osób trzecich, do występowania o zwrot nieruchomości stanowiących w podanym okresie własność tych podmiotów. Jednakże, stosownie do art. 115 ust. 3 wskazanej ustawy stwierdzenie, że Zakład jest następcą prawnym właściciela nieruchomości, w rozumieniu ust. 1 oraz orzeczenie o zwrocie na rzecz Zakładu nieruchomości następuje w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez wojewodę.
W myśl art. 115 ust. 4 ustawy ostateczna decyzja wojewody, o której mowa w ust. 3, stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej. Decyzja, o której mowa w ust. 3, nie jest wymagana, jeżeli jedynym ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem jest działający do 1950 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalnia społeczna lub fundusze ubezpieczeniowe, którego następcą prawnym jest Zakład, oraz nie jest ujawnione w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego osób trzecich. Wpis prawa własności Zakładu do księgi wieczystej następuje na jego jednostronny wniosek (art. 115 ust. 5). Wnioski o wszczęcie postępowania zgłasza się do dnia 31 grudnia 2010 r. (art. 115 ust. 6).
SKO w [...] podkreśliło, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych we wskazanym w ustawie terminie nie wystąpił o stwierdzenie, że jest następcą prawnym Funduszu [...] w [...], co wynika z treści pisma Wojewody [...] z [...] października 2016 r.
Wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] grudnia 1956 r. o odmowie przyznania prawa własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości [...] nie został więc złożony przez podmiot posiadający interes prawny we wszczęciu takiego postępowania.
Organ przytoczył orzecznictwo sądowoadministracyjne odnoszące się do pojęcia interesu prawnego podkreślając, że przymiot strony w sprawie dotyczącej stwierdzenia nieważności decyzji wydanej na podstawie przepisów dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze [...], przysługuje byłym właścicielom nieruchomości [...] objętych działaniem dekretu i ich następcom prawnym, a także wszystkim podmiotom, które obecnie legitymują się tytułem prawnorzeczowym do danej nieruchomości.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 11 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1193/05 stosownie do art. 115 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (zarówno w wersji pierwotnej, jak i obecnie obowiązującej) Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych i jest uprawniony, jeżeli nie narusza to ujawnionego w księdze wieczystej prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osób trzecich, do występowania o zwrot nieruchomości stanowiących w podanym okresie własność tych podmiotów. Ma więc on roszczenie o odzyskanie własności nieruchomości, które to roszczenie może być skutecznie dochodzone, tylko wówczas, gdy nieruchomość będąca jego przedmiotem nie zostanie skomunalizowana. W przeciwnym wypadku, dochodzenie słusznego roszczenia przez ZUS wymagałoby uprzedniego wzruszenia ostatecznej decyzji komunalizacyjnej. W zdecydowanej większości przypadków byłoby to absolutnie niewykonalne wobec apriorycznej wręcz niemożliwości spełnienia przesłanek wzruszalności decyzji ostatecznej, sformułowanych w przepisach rozdziału 12 i 13 działu 11 kpa (LEX nr 321157).
Tym samym zdaniem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wniosek o wszczęcie postępowania wniesiony został przez podmiot niebędący stroną w rozumieniu art. 28 kpa, zatem postępowanie jako bezprzedmiotowe należało umorzyć.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] wniósł skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 kpa, art. 77 kpa i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie oraz naruszenie art. 105 § 1 kpa oraz art. 115 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez ich niewłaściwe zastosowanie.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów wskazując w szczególności, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie składał wniosku o zwrot nieruchomości w trybie art. 115 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych, na którym swoje rozstrzygnięcie opiera organ pierwszej instancji. Stwierdzenie następstwa prawnego właściciela nieruchomości w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez wojewodę następuje zaś właśnie w takim przypadku. Art. 115 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, reguluje wprost postępowanie o zwrot nieruchomości, a nie przyznanie prawa własności czasowej. Rozstrzygnięcie prawidłowo złożonego wniosku o przyznanie prawa własności czasowej nie może być zatem uzależnione od decyzji wojewody stwierdzającej następstwo prawne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Następstwo prawne wynika bowiem wprost z art. 115 ww. ustawy, w którym ustawodawca wskazał, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych, a wymóg wydania decyzji odniósł wyłącznie do postępowania o zwrot nieruchomości.
Skarżący przytoczył przepisu regulujące zasady powołania i funkcjonowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i zaznaczył, że art. 115 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych kreuje następstwo prawne Zakładu Ubezpieczeń Społecznych powołanego mocą tej ustawy po Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalniach społecznych i funduszach ubezpieczeniowych funkcjonujących do 1950 r. Wykładnia autentyczna tego unormowania pozwala również na przyjęcie, że reguluje ono tryb postępowań o wydanie nieruchomości stanowiących przed 1950 r. własność ww. jednostek w taki sposób, aby nie naruszyć praw osób trzecich. Ustawodawca przyjął, że w sytuacji, gdy w księdze wieczystej nie jest ujawnione prawo własności lub użytkowania wieczystego osoby innej niż Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalnia społeczna czy fundusz ubezpieczeniowy, nie istnieje ryzyko zagrożenia praw osób trzecich, w związku z czym nie jest konieczne prowadzenie postępowania administracyjnego przed wojewodą.
Skarżący podkreślił ponadto, że wniosek z [...] września 2002 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z [...] grudnia 1956 r., w którym powołano się na następstwo prawne w oparciu o art. 115 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, złożone zostało w oparciu o obowiązujące wówczas brzmienie tego przepisu. Nawet jeśli uznać, że obecny Zakład Ubezpieczeń Społecznych może wykazać swoje następstwo prawne wyłącznie w oparciu o art. 115 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, to Zakład składając wniosek dopełnił wszelkich formalności zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa. Wniosek nie został on rozpatrzony do dnia dzisiejszego. Skutki wynikające z upływu czasu i zmian przepisów, nie zawinionego przez stronę, nie mogą jednak powodować pogorszenia interesów prawnych strony. Tym samym w ocenie skarżącego organ wydając decyzję umarzającą postępowanie w sprawie nie rozpoznał wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych co do istoty i nie uzasadnił istnienia przesłanek przewidzianych w art. 105 § 1 kpa, dających organowi pierwszej instancji podstawy uznania postępowania wszczętego wnioskiem z [...] września 2002 r. za bezprzedmiotowe. Organ drugiej instancji powielił ustalenia oraz argumentację dokonane przez organ pierwszej instancji. Skarga jest więc uzasadniona.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja z [...] lutego 2019 r. nie naruszają prawa.
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] umorzyło postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] grudnia 1956 r. odmawiającego przyznania prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] położonej przy ul. [...], ozn. nr hip. [...], uznając, że wnioskodawcy – Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddziałowi w [...] nie przysługuje status strony w rozumieniu art. 28 kpa i podmiot ten nie mógł skutecznie wystąpić z wnioskiem o stwierdzenie nieważności tego orzeczenia.
Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe.
Zgodnie z art. 157 § 2 kpa postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu. Legitymację do żądania wszczęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji na wniosek ma strona postępowania zakończonego wydaniem decyzji, której ma dotyczyć stwierdzenie nieważności oraz każdy podmiot, który twierdzi, że decyzja ta dotyczy jego interesu prawnego lub obowiązku, w rozumieniu art. 28 kpa, albo którego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności tej decyzji. Stroną, stosownie do art. 28 kpa, jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa powinien zaś wynikać z przepisów prawa materialnego.
W orzecznictwie wskazuje się, że posiadanie interesu prawnego w danym postępowaniu administracyjnym wymaga, by ten interes był osobisty, własny, indywidualny, konkretny, aktualny i dający się obiektywnie stwierdzić. Od tak pojmowanego interesu prawnego odróżnia się interes faktyczny, polegający na tym, że dany podmiot jest wprawdzie bezpośrednio zainteresowany rozstrzygnięciem określonej sprawy administracyjnej, ale nie może jednak tego zainteresowania oprzeć na konkretnym przepisie prawa, mającym stanowić podstawę skierowanego żądania w zakresie podjęcia stosownych czynności przez organ administracji.
Podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 105 § 1 kpa, zgodnie z którym, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania. Jedną z takich przyczyn jest stwierdzenie przez organ, że postępowanie zostało wszczęte na wniosek podmiotu, który nie jest stroną.
Istotą rozpoznawanej sprawy było zatem ustalenie czy Zakład Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w [...] posiada przymiot strony w rozumieniu art. 157 § 2 kpa w związku z art. 28 kpa oraz art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), gdyż tylko posiadanie tego przymiotu uprawniało go do skutecznego złożenia wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z [...] grudnia 1956 r. odmawiającego przyznania własności czasowej do gruntu ww. nieruchomości [...].
Zauważyć trzeba, że zgodnie z art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawne jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Z powyższego wynika, że przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji wydanych na podstawie przepisów ww. dekretu przysługuje właścicielom nieruchomości, ich następcom prawnym oraz podmiotom, które aktualnie posiadają prawa rzeczowe do takiej nieruchomości.
Zdaniem Sądu słusznie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] uznało, że wnioskodawca Zakład Ubezpieczeń Społecznych I Oddział w [...] nie posiada przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia dekretowego z [...] grudnia 1956 r.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że opisana wyżej nieruchomość hipoteczna nr [...] uregulowana była wpisem jawnym na rzecz Funduszu [...], co potwierdza świadectwo Wydziału Hipotecznego Sądu Okręgowego w [...] z [...] maja 1946 r. nr [...]. Obecnie grunt dawnej hipoteki [...] wchodzi w skład działek ewidencyjnych nr [...], nr [...], nr [...], które są własnością komunalną. Działka nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa.
Skarżący występując z wnioskiem o stwierdzenie nieważności orzeczenia dekretowego z [...] grudnia 1956 r. nie przedstawił natomiast jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałby jego tytuł prawnorzeczowy do przedmiotowej nieruchomości, a tym samym, że przysługuje mu prawo skutecznego żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia, w części dotyczącej gruntu stanowiącego obecnie własność [...].
Zgodzić się trzeba z organem nadzoru, że wnioskodawca nie jest następcą prawnym ww. Funduszu [...] w [...], który powstał na mocy rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 października 1934 r. o zmianie ustawy z dnia 28 marca 1933 r. o ubezpieczeniu społecznym (Dz. U. Nr 95, poz. 855). Rozporządzenie to wprowadziło jeden Zakład Ubezpieczeń Społecznych i powołało do życia pięć funduszy ubezpieczeniowych, w tym Fundusz [...]. Uprawnienia tych instytucji zostały zniesione na mocy art. 11 ustawy z dnia 20 lipca 1950 r. o Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. Nr 36, poz. 333). Status i funkcjonowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych regulowany był następnie kolejnymi ustawami. W ustawie z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych wprowadzono natomiast przepis art. 115 ust. 1, zgodnie z którym (zarówno w wersji pierwotnej jak i obecnie) Zakład Ubezpieczeń Społecznych jest następcą prawnym działających do 1950 r. Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalni społecznych i funduszy ubezpieczeniowych w zakresie ubezpieczeń społecznych i jest uprawniony, jeżeli nie narusza to ujawnionego w księdze wieczystej prawa własności lub prawa użytkowania wieczystego osób trzecich, do występowania o zwrot nieruchomości stanowiących w podanym okresie własność tych podmiotów. Stosownie do art. 115 ust. 3 stwierdzenie, że Zakład jest następcą prawnym właściciela nieruchomości, w rozumieniu ust. 1 oraz orzeczenie o zwrocie na rzecz Zakładu nieruchomości następuje w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez wojewodę. Ostateczna decyzja wojewody, o której mowa w ust. 3, stanowi podstawę wpisu w księdze wieczystej (art. 115 ust. 4). Decyzja, o której mowa w ust. 3, nie jest wymagana, jeżeli jedynym ujawnionym w księdze wieczystej właścicielem jest działający do 1950 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczalnia społeczna lub fundusze ubezpieczeniowe, którego następcą prawnym jest Zakład, oraz nie jest ujawnione w księdze wieczystej prawo użytkowania wieczystego osób trzecich. Wpis prawa własności Zakładu do księgi wieczystej następuje na jego jednostronny wniosek (art. 115 ust. 5). Wnioski o wszczęcie postępowania zgłasza się do dnia 31 grudnia 2010 r. (art. 115 ust. 6).
Powyższy przepis stanowi zatem podstawę do wystąpienia ze stosownym roszczeniem o odzyskanie własności nieruchomości podmiotowi legitymującemu się tytułem prawnorzeczowym do nieruchomości w postaci własności lub prawa użytkowania wieczystego, ujawnionego w księdze wieczystej.
Sąd podziela stanowisko wyrażone w powołanym przez organ nadzoru wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 września 2006 r. sygn. akt I OSK 1193/05, w którym wskazano, że Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych przysługuje roszczenie o odzyskanie własności nieruchomości, które może być skutecznie dochodzone, tylko wówczas, gdy nieruchomość będąca jego przedmiotem nie zostanie skomunalizowana. W przeciwnym wypadku, dochodzenie słusznego roszczenia przez ZUS wymagałoby uprzedniego wzruszenia ostatecznej decyzji komunalizacyjnej.
Jak wynika z akt sprawy Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wystąpił w trybie określonym ww. art. 115 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o stwierdzenie, że jest następcą prawnym Funduszu [...] w [...], co potwierdza pismo Wojewody [...] z [...] października 2016 r. nr [...]. Zgodzić się zatem trzeba z twierdzeniami organu nadzoru, że wnioskodawca nie przedstawił jakiegokolwiek dokumentu, z którego wynikałoby, że jest następcą prawnym poprzedniego właściciela nieruchomości, a tym samym, że przysługuje mu przymiot strony w rozumieniu art. 28 kpa. Bez znaczenia są tym samym powoływane przez skarżącego akty prawne regulujące zasady powołania i funkcjonowania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Nie ulega wątpliwości, że skarżący nie posiada tytułu prawnego do ww. nieruchomości. Słusznie zatem organ nadzoru uznał, że skoro wnioskodawca nie posiada legitymacji do zainicjowania postępowania nieważnościowego to zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia. Jak wskazano postępowanie staje się bezprzedmiotowe w rozumieniu art. 105 § 1 kpa, m.in. w sytuacji, gdy strona nie posiada przymiotu strony, o którym mowa w art. 28 kpa. Wydane w sprawie decyzje organów obu instancji są więc zgodne z prawem. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę