I SA/Wa 2602/23

I SA/Wa 2602/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-03-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Kamil Kowalewski
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 2023 poz 390
art. 23a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik, Sędziowie sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska (spr.), asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Krzysztof Włoczkowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 marca 2024 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce z dnia 19 października 2023 r. nr SKO/4111/967/2023 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 19 października 2023 r., nr SKO/4111/967/2023 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Ostrołęce, po rozpoznaniu odwołania A. W. od decyzji Wójta Gminy [...] z 11 września 2023 r., nr OPS-SR.5211.54.2023 w przedmiocie uchylenia decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
W uzasadnieniu Kolegium wskazało, że po przeprowadzaniu wszczętego z urzędu postępowania, organ I instancji uchylił od 1 sierpnia 2022 r. decyzję z 1 kwietnia 2021 r., nr SR.4152.39.70.2021 przyznającą A. W. świadczenie pielęgnacyjne na syna R. W.. Wójt wyjaśnił, że 17 lipca 2023 r. do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] wpłynęła informacja z Mazowieckiego Urzędu
Wojewódzkiego w Warszawie Wydział Rodzinny i Polityki Społecznej, że w okresie od 1 sierpnia 2022 r. do nadal mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczania społecznego w związku z aktywnością zawodową na terenie Niemiec męża A. W. – J. W., co skutkowało koniecznością uchylenia decyzji przyznającej świadczenie. Wójt powołał przy tym treść art. 23a ust. 5 oraz art. 32 ust. 1 ustawy z 28 lipca 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.).
Odwołanie od decyzji Wójta Gminy [...] złożyła A. W..
Rozpoznając sprawę Kolegium wskazało, że materialnoprawną podstawę decyzji stanowi art. 23a ust. 1- 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zgodnie z którym:
1. W przypadku gdy osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami wojewodzie.
2. W przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka
rodziny tej osoby w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
2a. Przepisów ust. 1 i 2 nie stosuje się w przypadku wyjazdu lub pobytu turystycznego,
leczniczego lub związanego z podjęciem przez dziecko kształcenia poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
3. W przypadkach, o których mowa w ust. 1 i 2, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
4. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, wydaje decyzję zgodnie z art. 21.
5. W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, w którym osoba podlega ustawodawstwu w zakresie świadczeń rodzinnych w innym państwie, o którym mowa w ust. 1, w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Kolegium wyjaśniło, że wydawanie decyzji w sprawach świadczeń rodzinnych realizowanych w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego należy do zadań wojewody w zakresie świadczeń rodzinnych (art. 21 ust. 1 pkt 2 ustawy).
Zgodnie zaś z art. 32 ust. 1 przywołanej ustawy, organ właściwy oraz wojewoda mogą bez zgody strony zmienić lub uchylić ostateczną decyzję administracyjną, na mocy której strona nabyła prawo do świadczeń rodzinnych, jeżeli uległa zmianie sytuacja rodzinna lub dochodowa rodziny mająca wpływ na prawo do świadczeń rodzinnych, członek rodziny nabył prawo do świadczeń rodzinnych w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, osoba nienależnie pobrała świadczenie rodzinne lub wystąpiły inne okoliczności mające wpływ na prawo do świadczeń.
Organ odwoławczy wyjaśnił, że przepis ten tworzy nadzwyczajny tryb wzruszania decyzji ostatecznej, w której orzeczono o ustaleniu prawa do świadczenia rodzinnego, ustalono jego wysokość albo określono inny składnik prawa do świadczenia rodzinnego, uwzględniając - w części lub w całości - wniosek strony (zob. M. Kotulski, Zmiana lub uchylenie decyzji z zakresu pomocy społecznej, ST 2008, Nr 3, s. 2).
Kolegium podało, że w rozpatrywanej sprawie decyzją z 1 kwietnia 2021 r. przyznano skarżącej świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad synem R. W. na okres od 1 marca 2021 r. do 31 marca 2024 r.
Podczas przeprowadzonego 27 czerwca 2023 r. wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącej ustalono, że ojciec R. W. i mąż A. W. – J. W. pracuje w firmie "[...]" z [...], wykonując prace na terenie Polski i Niemiec. Ośrodek, pismem z 17 lipca 2023 r., wezwał skarżącą do dostarczenia danych pracodawcy męża oraz aktualnego miejsca i okresu jego pobytu, czy też zamieszkania na terytorium Niemiec w celu dalszej realizacji wypłat świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca złożyła 27 lipca 2023 r. oświadczenie, że mąż jest zatrudniony w firmie "[...]", przez którą został oddelegowany do pracy w Niemczech od 1 sierpnia 2022 r., gdzie też zamieszkuje pod wskazanym w oświadczeniu adresem. Wobec tego organ wystąpił do Wojewody Mazowieckiego o rozstrzygnięcie, czy i od kiedy mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W odpowiedzi, pismem z 16 sierpnia 2023 r., Wojewoda Mazowiecki poinformował, że w okresie od 1 sierpnia 2022 r. do nadal mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Pismem z 25 sierpnia 2023 r. organ zawiadomił skarżącą o wszczęciu postępowania z urzędu i następnie wydał decyzję z 11 września 2023 r.
W ocenie Kolegium treść przywołanych powyżej przepisów jednoznacznie wskazuje, że w przypadku gdy wojewoda ustali, że w konkretnej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, to skutkiem tego jest uchylenie przez organ właściwy decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w art. 23a ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W orzecznictwie wskazuje się, że z art. 23a ust. 2 ustawy nie wynika, by ustawodawca nałożył na "organy właściwe" obowiązek czynienia jakichkolwiek innych ustaleń, poza tym, czy osoba uprawniona lub członek jej rodziny przebywał w dniu wydania decyzji przyznającej świadczenia rodzinne lub po dniu jej wydania poza granicami RP w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. To do wojewody należy ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy ustawy nie dają natomiast jakichkolwiek kompetencji do weryfikowania prawidłowości stanowiska wojewody, ani też do dokonywania jakiejkolwiek kontroli w tym zakresie. Prawidłowość poczynionych przez wojewodę ustaleń, że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego mają zastosowanie, może być poddana ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanych przez wojewodę decyzji (wyrok WSA w Gdańsku z 6 lutego 2020 r., sygn. III SA/Gd 858/19). Organ właściwy, po otrzymaniu informacji od wojewody, nie ma swobody działania, tylko jest zobligowany do zastosowania art. 23a ust. 5 ustawy.
Odnosząc się do zarzutów odwołania Kolegium wskazało, że przesłanką determinującą wydanie decyzji, o której mowa w art. 23 ust. 5 ustawy jest okoliczność samego przebywania ojca dziecka poza granicami Polski w kraju, gdzie mógł on potencjalnie starać się o przyznanie tam świadczeń. Natomiast przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego określone zostały w art. 3 pkt 15a ustawy o świadczeniach rodzinnych i oznaczają: rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 166 z 30.04.2004 z póżn. zm.) oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE L 284 z 30.10.2009) i mają na celu wyeliminowanie skutków podlegania różnym systemom zabezpieczenia społecznego różnych państw, a w konsekwencji pobierania świadczeń w ramach tych różnych systemów. Pozwalają one ustalić, ustawodawstwu którego państwa podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą.
Kolegium podkreśliło, że uchylenie decyzji w trybie art. 23a ust. 5 ustawy nie niesie ze sobą skutku w postaci obowiązku zwrotu pobranych świadczeń lub odmowy ich przyznania, lecz przenosi jedynie kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczeń rodzinnych na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu. Z art. 23a ust. 6 ustawy wynika bowiem, że w przypadku, o którym mowa w ust. 5, wojewoda wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych zgodnie z art. 21 od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, o którym mowa w ust. 1, w zakresie świadczeń rodzinnych w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Oznacza to, że od dnia, w którym osoba uprawniona do świadczeń rodzinnych lub członek rodziny tej osoby przebywa poza granicami RP w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, właściwym organem do orzekania w sprawie świadczeń rodzinnych jest wojewoda. Osoba otrzymująca świadczenia rodzinne nie zostaje ich definitywnie pozbawiona, a jedynie kompetencja do orzeczenia w ich zakresie zostaje przeniesiona na inny organ (por. wyrok WSA w Szczecinie z 13 lipca 2017 r., sygn. akt II SA/Sz 633/17 oraz wyrok WSA w Olsztynie z 14 września 2017 r., sygn. akt II SA/Ol 522/17).
Skoro z uzyskanych przez organ danych, w tym z oświadczenia samej skarżącej wynikało, że ojciec dziecka wymagającego opieki przebywa poza granicami RP, a wojewoda ustalił, iż mają w związku z tym zastosowanie przepisy o koordynacji świadczeń, to w świetle przywołanych regulacji, organ zobligowany był do wydania zaskarżonej decyzji. Cały opisany powyżej mechanizm polega bowiem na przeniesieniu właściwości rzeczowej w zakresie orzekania w przedmiocie świadczeń rodzinnych z organów gminy na wojewodę.
Kolegium podniosło, że zgodnie z art. 19 kpa organy administracji publicznej przestrzegają swojej właściwości rzeczowej i miejscowej z urzędu.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Ostrołęce złożyła A. W.. Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów mających istotny wpływ na wydanie zaskarżonego rozstrzygnięcia:
1. art. 7 kpa, poprzez zaniechanie wyjaśnienia wszystkich okoliczności sprawy niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy mając na uwadze interes społeczny i słuszny interes obywateli, poprzez zaniechanie wyjaśnienia, czy J. W. posiada centrum aktywności w Polsce, czy w Niemczech;
2. art. 23a ust. 2 i 5 ustawy, poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie znajdują zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego w rozumieniu rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego i pominięcie faktu, że J. W. jedynie okresowo był delegowany do prac na terenie Niemiec, a jego stałe miejsce pracy i zamieszkania znajdowało się w Polsce, gdzie opłacał składki emerytalno - rentowe, a poza tym miał on orzeczony stopień niepełnosprawności i ustalone prawo do renty w Polsce, co stanowi, że jego centrum życiowe było w Polsce.
Wskazując na powyższe zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, ewentualnie o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji lub uchylenie decyzji obydwu instancji i umorzenie postępowania. Zarzuty rozwinęła w uzasadnieniu skargi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z 12 marca 2024 r. skarżąca opisała świadczenie pielęgnacyjne i zasiłek rodzinny w Niemczech i wskazała, że nie spełnia warunków do ich przyznania, gdyż syn jest pełnoletni.
Na rozprawie przeprowadzonej 22 marca 2024 r. skarżąca przedłożyła do akt sprawy: zaświadczenie o składkach na ubezpieczenie społeczne opłacane w Polsce przez J. W., zaświadczenie z ZUS i informację o dochodach męża uzyskanych w Niemczech w 2023 r. Nie wniosła o przeprowadzenie dowodu z tych dokumentów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
Zgodnie z art. 23a ust. 2 ustawy w przypadku przebywania osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych lub członka rodziny tej osoby lub rodzica dziecka w dniu wydania decyzji ustalającej prawo do świadczeń rodzinnych lub po dniu jej wydania poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, o którym mowa w ust. 1, organ właściwy występuje do wojewody o ustalenie, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Natomiast stosownie do art. 23a ust. 5 ustawy w przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 2 ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy uchyla decyzję przyznającą świadczenia rodzinne za okres, o którym mowa w ust. 3, tj. za okres, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Z powyższego przepisu wynika, że uzyskanie przez organ gminy informacji od wojewody, że według jego ustaleń, w stosunku do danej osoby mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, obliguje ten organ do uchylenia decyzji przyznającej świadczenia rodzinne od dnia, w którym osoba podlega ustawodawstwu państwa, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji. Organ nie jest przy tym uprawniony do badania zasadności ustaleń wojewody, ani rozważania na tym etapie postępowania, jakie mogą być potencjalne skutki uchylenia decyzji. Organ gminy nie jest bowiem uprawniony do weryfikowania prawidłowości działań wojewody, gdyż nie dysponuje odpowiednimi narzędziami pozwalającymi na potwierdzenie albo zaprzeczenie uznania się przez wojewodę za organ właściwy w sprawie.
Podkreślenia wymaga, że ustawodawca wyraźnie wskazał w art. 23a ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych, że to wojewoda (a nie inny organ) samodzielnie ustala, czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Prawidłowość tego ustalenia może być poddana ocenie dopiero na etapie kontrolowania wydanych przez wojewodę decyzji.
Jak trafnie wskazało Kolegium uchylenie decyzji przez Wójta Gminy [...] za okres od 1 sierpnia 2022 r., w trybie art. 23a ust. 5 ustawy, nie powoduje obowiązku zwrotu pobranych świadczeń lub odmowy ich przyznania. Przenosi wyłącznie kompetencję do rozstrzygnięcia sprawy w przedmiocie świadczeń rodzinnych na rzecz innego, umocowanego do tego prawnie organu, tj. wojewody.
Skoro wojewoda uznał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji, to przed tym organem skarżąca może podnosić, czy w sprawie ma zastosowania art. 12 rozporządzenia nr 883 oraz podnosić kwestie związane z okresowym pobytem męża w Niemczech, braku pobierania tam świadczeń, itd. Natomiast w niniejszej sprawie zarzuty te nie mogą być skuteczne, gdyż jak wyżej zaznaczono sprawa dotyczy przeniesienia kompetencji do rozstrzygania w przedmiocie świadczeń rodzinnych na rzecz właściwego organu - wojewody. Wobec tego nie mają także znaczenia kwestie dotyczące uzyskanych dochodów przez męża skarżącej w Niemczech w 2023 r., opłacanie składek na ubezpieczenie społeczne w Polsce z tytułu jego zatrudnienia w Niemczech i pobieranie w Polsce renty socjalnej (dokumenty złożone przez skarżącą na rozprawie).
Z art. 23a ust. 6 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że w przypadku, gdy wojewoda ustali, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji wydaje decyzję w sprawie świadczeń rodzinnych. Uchylenie decyzji w trybie art. 23a ust. 5 ustawy nie zamyka postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego lecz oznacza zmianę właściwości organu do orzekania w tej sprawie.
Z powyższych przyczyn chybione są zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów art. 23a ust. 2 i ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Wbrew zarzutom skargi organy nie naruszyły wskazanego w skardze przepisu postępowania. Organ rozpatrzył zebrany w sprawie materiał dowodowy i prawidłowo go ocenił. Wskazał na orzecznictwo sądowe. Podał podstawy prawne i dokonał subsumcji do prawidłowo ustalonego stanu faktycznego. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 kpa.
Mając na uwadze wszystkie wyżej wskazane okoliczności Sąd, z mocy art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji wyroku.