I SA/WA 2601/20

I SA/Wa 2601/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-06-17
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-26
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Apostolidis /przewodniczący sprawozdawca/
Iwona Ścieszka
Joanna Skiba
Symbol z opisem
6182 Zwrot wywłaszczonej nieruchomości i rozliczenia z tym związane
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 533/22 - Wyrok NSA z 2025-03-12
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 1980 nr 9 poz 26
art. 61a
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dorota Apostolidis (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Iwona Ścieszka, po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. B. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] postanowieniem z [...] września 2020 r., nr [...] po rozpatrzeniu zażalenia M. N. oraz M. B. utrzymał w mocy postanowienie Starosty Powiatu [...] z [...] sierpnia 2020 r.
Zaskarżone postanowienie wydane zostało w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
Wnioskiem z [...] maja 2020 r. M.B. zwróciła się do Starosty [...] o zwrot nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], przejętej na rzecz Skarbu Państwa:
1) Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] [...] z [...] maja 1954 r., w którym orzeczono o wywłaszczeniu od S. C. gruntu o pow. [...] ha i ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia,
2) Orzeczeniem Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] Urzędu Spraw  Wewnętrznych [...] z [...] maja 1964 r., w którym orzeczono o wywłaszczeniu od S.C. gruntu o pow. [...] ha i ustaleniu odszkodowania z tytułu wywłaszczenia.
Wojewoda [...], postanowieniem z [...] lipca 2020 r., wyłączył Starostę [...] od prowadzenia sprawy zwrotu w/wym. nieruchomości i do rozpatrzenia przedmiotowego wniosku wyznaczył Starostę Powiatu [...].
Postanowieniem z [...] sierpnia 2020 r. Starosta [...] orzekł o odmowie wszczęcia postępowania w sprawie zwrotu przedmiotowej nieruchomości
Na powyższe postanowienie Starosty [...] zażalenie złożyła M. N. oraz M.B..
Wojewoda [...] postanowieniem z [...] września 2020 r., nr [...] po rozpatrzeniu zażalenia M. N. oraz M. B. utrzymał w mocy postanowienie Starosty Powiatu [...] z [...] sierpnia 2020 r. W uzasadnieniu wskazano, że z treści wniosku o zwrot w/wym. nieruchomości wynika, że M.B. jest spadkobierczynią S. C.. Powyższe jednak nie znajduje potwierdzenia w dokumentacji dołączonej do wniosku. Z załączonego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] listopada 2005 r. wynika, że spadek po S. C., zmarłym [...] lipca 1981 r., nabyły żona A.C. i córki R. B., Z. B. i I.F..
Pismem z [...] lipca 2020r. M. N. złożyła do Starosty Powiatowego w [...] pismo, w którym wniosła o uznanie jej za uprawnioną do występowania w postępowaniu o zwrot zainicjowanym na wniosek M. B.. Do pisma jednak nie załączono żadnych dokumentów spadkowych.
Wnioskodawczyni M. B., poinformowała, że Z. B., I. F. oraz R. B. nie żyją.
Ponadto wskazano, że pełnomocnik M. B. poinformował, że przed Sądem Rejonowym w [...] toczy się postępowanie spadkowe po Z. B., a przed Sądem Rejonowym dla [...] w [...] toczy się postępowanie spadkowe po I.F..
Pełnomocnik wskazał ponadto, że prawdopodobnie toczy się również postępowanie spadkowe po R.B..
Z powyższego wynika, że na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości, nie zostali ustaleni spadkobiercy poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości. Wnioskodawczynie nie wykazały, że są uprawnione do żądania zwrotu nieruchomości.
Mając powyższe na wzgędzie Wojewoda wskazał, że postępowanie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest postępowaniem prowadzonym na wniosek osoby uprawnionej do jej wszczęcia, do czego wprost zobowiązuje przepis art. 136 ust. 3 ustawy o gospodarce nieruchomościami, który wskazuje, że zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części wywłaszczonej nieruchomości mogą żądać poprzedni właściciel lub jego spadkobierca. Oznacza to, że uprawnionym do złożenia wniosku o zwrot nieruchomości wywłaszczonej jest poprzedni właściciel nieruchomości wywłaszczonej oraz spadkobiercy tych osób, legitymujący się postanowieniem sądowym o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnym poświadczeniem dziedziczenia bądź też umową o nabyciu spadku od spadkobiercy.
Podkreślono, że organ administracji w prowadzonym postępowaniu o zwrot nieruchomości, nie jest władny, we własnym zakresie, ustalać kręgu spadkobierców zmarłych stron postępowania wywłaszczeniowego. Udowodnienie bycia spadkobiercą poprzedniego właściciela jest obowiązkiem strony, która od organu żąda przeprowadzenia postępowania.
Wskazano, że z uwagi na fakt, że wnioskodawczynie na dzień złożenia wniosku o zwrot nie legitymowały się postanowieniem sądowym o stwierdzeniu nabycia spadku albo notarialnym poświadczeniem dziedziczenia, bądź też umową o nabyciu spadku od spadkobiercy, po dawnym właścicielu wywłaszczonej nieruchomości i tym samym nie udowodniły swojej legitymacji procesowej do wszczęcia postępowania zwrotowego - jako następczynie prawne dawnego właściciela nieruchomości, to należało odmówić wszczęcia postępowania.
Wojewoda odnosząc się do zarzutu związanego z nierozpoznaniem wniosku o zawieszenie postępowania, podkreślił, że formuła art. 61 a k.p.a. została wprowadzona w celu odróżnienia postępowania wstępnego, polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego, od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy, co do istoty, przez wydanie decyzji administracyjnej. Wniosek o zawieszenie postępowania może być rozpatrywany dopiero po wszczęciu postępowania, które w niniejszej sprawie nie nastąpiło.
Skargę na powyższe postanowienie Wojewody [...] z [...] września 2020 r. wniosła M. B.. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła:
I. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 925 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1740 - dalej jako: K.c.), poprzez błędną wykładnię, polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że toczące się postępowanie spadkowe wyklucza uznanie wnioskodawcy za spadkobiercę wywłaszczonego właściciela nieruchomości wg stanu na dzień złożenia wniosku, podczas gdy prawidłowo organ winien uznać, że z uwagi na to, że spadkobierca nabywa spadek z chwilą otwarcia spadku (tj. z dniem śmierci spadkodawcy) wydanie postanowienia stwierdzającego nabycie spadku po złożeniu wniosku potwierdza ze skutkiem ex tunc (tj. od daty otwarcia spadku), że wnioskodawca był spadkobiercą wywłaszczonego właściciela już w ww. dacie,
2. naruszenie art. 136 ust. 7 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 65 z późn. zm. - dalej: u.g.n.) w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r. poz. 801 - dalej jako: nowelizacja u.g.n.), poprzez brak zastosowania, polegający na bezzasadnej odmowie wszczęcia postępowania ws. zwrotu nieruchomości, pomimo zakreślenia przez ustawodawcę terminu zawitego na składanie wniosków o zwrot nieruchomości wraz z normą intertemporalną,
II. naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1. naruszenie art. 28 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3 u.g.n., poprzez błędną wykładnię, polegającą na bezzasadnym przyjęciu, że brak zakończenia postępowania spadkowego na dzień złożenia wniosku o zwrot nieruchomości przesądza o braku interesu prawnego wnioskodawcy, podczas gdy prawidłowo organ winien uznać, że taki interes prawny wnioskodawczym posiada,
2. naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, że w sprawie zachodzą przesłanki odmowny wszczęcia postępowania, podczas gdy prawidłowo organ winien za zasadne i konieczne uznać zastosowanie art. 61 § 3 i 4 k.p.a., a to w związku z tym, że wniosek skarżącej skutecznie wszczął postępowanie administracyjne ws. zwrotu spornych nieruchomości,
3. naruszenie art. 61 § 1 k.p.a. w zw. z art. 62 k.p.a. w zw. z art. 136 ust. 3a i 3b ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 65 z późn. zm. - dalej jako: u.g.n.) poprzez brak zastosowania, polegający na pominięciu części dalszych spadkobierców S. C., mimo że u.g.n. wymaga zawiadomienia pozostałych uprawnionych,
4. naruszenie art. 107 § 1 pkt 6 i § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez brak zastosowania, przejawiający się brakiem wyjaśnienia powyższej kwestii w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia,
5. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. poprzez błędne zastosowanie oraz art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a., poprzez brak zastosowania, polegające na wydaniu postanowienia utrzymującego w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji, zamiast postanowienia uchylającego rozstrzygniecie organu I instancji w całości i przekazującego sprawę do ponownego rozpatrzenia.
Mając powyższe na uwadze skarżąca wniosła o uchylenie w całości postanowienia organu II instancji oraz o uchylenie w całości rozstrzygnięcia organu I instancji, tj. postanowienia Starosty Powiatu [...] z [...] sierpnia 2020 roku. Ponadto wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, na rzecz skarżącej, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje;
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r. poz. 2167) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Stosownie natomiast do art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c ustawy z 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r. poz. 2325, dalej jako p.p.s.a.) uwzględnienie przez sąd administracyjny skargi i uchylenie decyzji następuje, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania, inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu. Sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności (art. 134 § 2 p.p.s.a.).
Mając na uwadze tak zakreślony zakres kognicji Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Wydając postanowienie z [...] sierpnia 2020 r. Starosta Powiatu [...] działał na podstawie art. 61a k.p.a., natomiast Wojewoda [...] w sposób prawidłowy zastosował w sprawie art.138§1 pkt 1 k.p.a. W myśl tego unormowania, gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (wszczęcia postepowania), zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Artykuł 61a § 1 k.p.a. ustanawia dwie autonomiczne podstawy wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, z których pierwsza obejmuje wniesienie podania przez osobę, która nie jest stroną, a druga - zaistnienie innych uzasadnionych przyczyn uniemożliwiających wszczęcie postępowania.
Zastosowanie art. 61a § 1 k.p.a. ograniczone jest wyłącznie do tych przypadków, które są oczywiste i w których już na "pierwszy rzut oka" stwierdzić można, że zachodzi brak interesu prawnego po stronie wnoszącej podanie bądź zachodzą inne przyczyny uniemożlwiające wszczęcie postępowania. W każdym przypadku wystąpienie przesłanek zastosowania art. 61a § 1 k.p.a. musi być niewątpliwe. Stwierdzenie ich wystąpienia powinno być na tyle proste, że nie powinno wymagać prowadzenia postępowania wyjaśniającego lub złożonego procesu wykładni przepisów prawa materialnego.
Zakres okoliczności faktycznych, które w sprawie zakończonej zaskarżonym postanowieniem muszą być oczywiste i niebudzące wątpliwości, aby móc zastosować art. 61a § 1 k.p.a. wynika z hipotezy normy prawnej ujętej w art. 136 ust. 7 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (teks jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 1990, dalej jako u.g.n.) oraz art. 2 ust. 1 ustawy z 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2019 r., poz. 801, dalej jako u.z.u.g.n.). Pierwszy z przepisów stanowi, że uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3 (zwroty wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w niej), wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust. 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust. 2 (powiadomienie poprzedniego właściciela wywłaszczonej nieruchomości o zamiarze użycia jej na inny cel niż określony w decyzji o wywłaszczeniu). Natomiast przywołany wyżej przepis ustawy o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami stanowi, że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej w art. 1, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Ustawa zmieniająca ustawę o gospodarce nieruchomościami, zgodnie z unormowaniem jej art. 5, weszła w życie z dniem 14 maja 2019 r. Zatem dwunastomiesięczny termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w niej liczony od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej ustawę o gospodarce nieruchomościami, o którym stanowi art. 2 ust. 1, upływał w dniu 14 maja 2020 r. Termin ten został zachowany i jedynie dla porządku można wskazać, że art. 15 zzr dodany przez art. 1 pkt 14 ustawy z 31 marca 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, i innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 568) do ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374) zawiesił od 31 marca 2020 r. bieg terminu do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w niej wynikający z art. 2 ust. 1 u.z.u.g.n. Odwieszenie biegu tego terminu nastąpiło z dniem 24 maja 2020 r. stosownie do unormowania art. 46 pkt 20 w zw. z art. 68 ust. 1 i art. 76 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 (Dz. U. z 2020 r., poz. 875). Od dnia zawieszenia biegu terminu do 14 maja 2020 r. pozostawało 44 dni. Zatem dwunastomiesięczny termin z art. 2 ust. 1 u.z.u.g.n. do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w niej liczony od dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej ustawę o gospodarce nieruchomościami przesunięty został o 44 dni i mijał 7 lipca 2020 r. Tym niemniej w przedmiotowej sprawie organy obu instancji prawidłowo uznały, że na datę złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości przez M.B. – [...] maja 2020 r. nie wykazała ona legitymacji do jego złożenia, bowiem nie przedstawiła dowodu w postaci czy to postanowienia stwierdzającego prawa do spadku po następcach prawnych byłego właściciela nieruchomości, bądź poświadczenia dziedziczenia po nich. Były właściciel przedmiotowej nieruchomości S. C. nie żyje, a skarżąca wywodzi swoje następstwo po nim, gdyż jedną z jego spadkobierców była Z. B. – matka skarżącej, która zmarła [...] lipca 2018 r.. Sąd podkreśla, że ani na datę składania wniosku [...] maja 2020 r., ani [...] lipca 2020 r., ani nawet w dacie składania niniejszej skargi (choć ostatnie dwie cezury czasowe są w sprawie irrelewantne prawnie) prawa do spadku po matce skarżącej nie zostały stwierdzone.
Zastosowanie art. 61a §1 k.p.a. w niniejszej sprawie nie wymagało zatem konieczności przeprowadzenia skomplikowanej wykładni, stan faktyczny był bowiem oczywisty i niebudzący wątpliwości. Zatem, pomimo, że został zachowany termin do złożenia wniosku o zwrot wywłaszczonej nieruchomości brak wykazania przez skarżącą legitymacji do jego złożenia słusznie skutkował w ocenie Sądu odmową wszczęcia postepowania w sprawie zwrotu nieruchomości.
Dodać należy mając na uwadze, że termin przedawnienia (wygaśnięcia uprawnienia do zwrotu) z art. 136 ust. 7 u.g.n. jest terminem prawa materialnego, zatem na końcową datę wypełnić należało wszystkie ustawowe wymagania, a w szczególności wymóg bycia stroną postępowania, którego wszczęcia określony podmiot się domaga. Tym samym nie było możliwe uwzględnienie przez organ wniosku o zawieszenie postępowania do czasu stwierdzenia przez sąd powszechny prawa do spadku, gdyż ustawodawca w sposób wyraźny wyposażył w prawo do wystąpienia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości jedynie poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę.
Z tych powodów stwierdzić należy, że postanowienie utrzymane w mocy zaskarżonym postanowieniem nie zostało wydane z naruszeniem art. 61a § 1 k.p.a..
Wobec powyższego Sąd orzekł jak w sentencji wyroku i oddalił skargę na podstawie art.151 p.p.s.a.