I SA/Wa 2599/23

I SA/Wa 2599/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-21
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Monika Sawa /przewodniczący/
Nina Beczek
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Świadczenie socjalne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, Sędziowie: sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Nina Beczek, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi R. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 23 października 2023 r. nr KOC/5945/Sr/23 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, po rozpatrzeniu odwołania R. W., decyzją z 23 października 2023 r. nr [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 6 września 2023 r. nr [...] o odmowie przyznania R. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką J. W.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 22 września 2022 r. odmówił R. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. W. Organ powołał się na przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Organ wskazał, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała po 18 roku życia albowiem zgodnie z orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z 25 sierpnia 2021 r. nie da się ustalić daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki. Nadio wskazał, że wnioskodawca posiada ustalone prawo do zasiłku stałego.
Od powyższej decyzji R. W. wniósł odwołanie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 23 sierpnia 2022 r. uchyliło powyższe rozstrzygnięcie i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu Kolegium wskazało na konieczność przeprowadzenia postępowania dowodowego w zakresie potwierdzenia, że rzeczywiście doszło do rezygnacji z zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki, czy pozostają inne osoby zobowiązane do alimentacji, a jeśli tak, to czy mają możliwość pełnienia opieki nad matką wnioskodawcy, jak również podkreśliło konieczność ostatecznego rozstrzygnięcia w zakresie pobierania przez wnioskodawcę zasiłku stałego.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy decyzją z 22 września 2022 r. Prezydent m.st. Warszawy odmówił R. W. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad matką J. W. W uzasadnieniu organ podtrzymał argumentację zawartą w decyzji z 15 czerwca 2022 r. W zakresie pobierania przez wnioskodawcę zasiłku stałego organ ustalił ostatecznie, że wnioskodawca nie zwrócił się formalnie o uchylenie decyzji przyznającej ten zasiłek, w efekcie czego nie wszczęto postępowania w tym zakresie. Organ ustalił, że z akt sprawy (w szczególności z pisma z wyjaśnieniami wnioskodawcy po uchyleniu decyzji z 15 czerwca 2022 r.) nie wynika, aby podjął on jakiekolwiek czynności w zakresie zaprzestania pobierania zasiłku stałego.
W przewidzianym ustawowo terminie pełnomocnik zainteresowanego wniósł odwołanie od powyższej decyzji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 24 listopada 2022 r. nr [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 195/23 uchylił decyzję Kolegium oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy. WSA wskazał, że organy w sposób niedostateczny pouczyły skarżącego w sprawie niemożności pobierania równocześnie zasiłku stałego oraz świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 6 września 2023 r. ponownie odmówił stronie wnioskowanego świadczenia podtrzymując dotychczasową argumentację w sprawie. Organ podał, że w trakcie postępowania poinformował wnioskodawcę, że powinien podjąć decyzję w przedmiocie tego, które ze świadczeń chce uzyskać i czy rezygnuje z pobierania zasiłku stałego. W odpowiedzi wnioskodawca wskazał, że zrezygnuje z zasiłku stałego z dniem przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego.
W przewidzianym ustawowo terminie pełnomocnik strony wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że kwestia daty powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie powinna być w ogóle brana pod uwagę w sprawie, a nadto, że wnioskodawca dokonał wyboru jednego ze świadczeń rezygnując de facto z pobierania zasiłku stałego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 23 października 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 6 września 2023 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że odwołujący ma ustalone prawo do zasiłku stałego, a decyzja w tym przedmiocie nie została uchylona. Sam zainteresowany nie złożył również formalnego wniosku w tej sprawie, po doręczeniu wnioskodawcy decyzji Kolegium z 23 sierpnia 2022 r., jak również po wyroku WSA, o którym mowa wyżej.
Bezsprzecznie zatem w okolicznościach sprawy istnieje przesłanka negatywna do uzyskania wnioskowanego świadczenia, co uniemożliwia wydanie decyzji pozytywnej dla strony.
Tymczasem, stosownie do treści art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2023 r. poz. 390 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą", świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli wnioskodawca ma ustalone prawo do m.in. zasiłku stałego.
Kolegium podało, że wnioskodawca nie podjął żadnych skutecznych czynności, tj. takich, które obligują organ do uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały.
Kolegium stanęło na stanowisku, że złożenie przez wnioskodawcę oświadczenia warunkowego, tj. takiego, zgodnie z którym wnioskodawca zrezygnuje z zasiłku stałego z chwilą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie może świadczyć o eliminacji negatywnej przesłanki przyznania świadczenia.
Zdaniem Kolegium odwołujący złożył oświadczenie warunkowe, które nie może odnieść skutku w postaci uchylenia decyzji przyznającej zasiłek stały.
Nie jest natomiast możliwe kumulatywne pobieranie zarówno świadczenia pielęgnacyjnego, jak i zasiłku stałego. Warunkiem przyznania nowego świadczenia jest przy tym nie tylko rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia (czego skarżący w tej sprawie zresztą nie uczynił), lecz również fakt ustania dotychczasowego prawa do zasiłku stałego poprzez uchylenie lub zmianę wcześniejszej decyzji go przyznającej, co nastąpić winno w odpowiedniej prawem przewidzianej procedurze. Konieczne jest zatem, aby przed rozstrzygnięciem o prawie do świadczenia pielęgnacyjnego, prawo do zasiłku stałego zostało w odpowiedniej procedurze uchylone. W tej sprawie nie wystarczyłoby zatem złożenie wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego lub w toku postępowania oświadczenia, w którym skarżący stwierdziłby, że z dniem przyznania mu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do zasiłku stałego.
Złożenie takiego oświadczenia nie stanowiłoby, samo w sobie, zaprzestania korzystania przez skarżącego z przyznanego mu zasiłku stałego. Warunkiem koniecznym do ustalenia świadczenia pielęgnacyjnego jest ostateczne uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały.
Od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 października 2023 r. R. W. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Zaskarżonej decyzji zarzucił naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, polegającą na pominięciu celów ustawy i przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna zasiłku stałego stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł o: 1) uchylenie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 23 października 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 6 września 2023 r. i orzeczenie, co do istoty sprawy poprzez przyznanie R. W. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania; 2) zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych; 3) skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. W uzasadnieniu wskazał przede wszystkim, że z art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2019 r. poz. 1507 ze zm.), wynika, iż w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego zasiłek stały nie przysługuje. Tym samym, w przypadku zbiegu uprawnień do zasiłku i świadczenia pielęgnacyjnego prawo do zasiłku stałego nie przysługuje. Z poglądu wypracowanego przez doktrynę wynika, iż w sytuacji nabycia uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego w czasie pobierania zasiłku stałego organ musi uchylić decyzję przyznającą ten zasiłek (I. Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. V, WKP 2020, uwagi do art. 37). Z licznych judykatów wynika, że już sam wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego powinien być potraktowany jako skorzystanie przez stronę z prawa wyboru świadczenia korzystniejszego. Aby wybór mógł zostać skutecznie dokonany, nie zachodzi konieczność rezygnacji z przyznanego już świadczenia przed otrzymaniem zapewnienia organu, że drugie z tych świadczeń rzeczywiście zostanie przyznane (por. wyrok WSA w Krakowie z 10 czerwca 2020 r. sygn. akt III SA/Kr 504/20).
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymało stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie. Dodatkowo Kolegium wniosło o rozpoznanie sprawy w postępowaniu uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona.
Dla niniejszej sprawy znaczenie miała ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania zaprezentowane w uzasadnieniu prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I SA/Wa 195/23. W sprawie tej Sąd ocenił, że R. W. miał świadomość, że nie można pobierać zasiłku stałego i świadczenia pielęgnacyjnego. Wynikało to m.in. z pouczenia zawartego we wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
WSA przychylił się do poglądów orzecznictwa sądowego z których wynika, że dopóki strona posiada prawo do zasiłki stałego dopóty nie może jej być przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Sąd zaznaczył wówczas, że skarżący od początku deklarował chęć zrezygnowania z zasiłku stałego ale nigdy z niego nie zrezygnował.
W ocenie Sądu na organie przyznającym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego spoczywał, zgodnie z art. 9 kpa, obowiązek pouczenia skarżącego o konieczności złożenia wniosku o rezygnację z zasiłku stałego. O ile bowiem skarżący wiedział, że nie może pobierać dwóch świadczeń, to nie wiedział, że musi złożyć wniosek o rezygnację z zasiłku stałego.
Sąd stwierdził, że organ miał obowiązek wskazania skarżącemu jakich działań od niego oczekuje.
WSA w Warszawie zalecił, aby przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ ustalił, czy skarżący nadal pobiera zasiłek stały, a jeżeli tak, to pouczył go, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z świadczenia i udzielił skarżącemu terminu do podjęcia inicjatywy w tym zakresie. Stwierdził przy tym, że dalsze rozstrzygnięcie (pozytywne lub negatywne) będzie konsekwencją działań skarżącego.
Stosując się do oceny prawnej zawartej w powyższym wyroku i jego wytycznych Prezydent m.st. Warszawy pismem z 25 sierpnia 2023 r. wezwał skarżącego za pośrednictwem pełnomocnika adw. M. Z. do wyjaśnienia w terminie 7 dni od daty otrzymania pisma, czy skarżący nadal pobiera zasiłek stały, czy zamierza złożyć wniosek o rezygnację z zasiłku stałego, a jeżeli tak, to o potwierdzenie tego faktu poprzez stosowną czynność/przedłożenie decyzji w tym zakresie.
Tymczasem pełnomocnik skarżącego w piśmie z 31 sierpnia 2023 r. oświadczył organowi I instancji, że R. W. zrezygnuje z zasiłku stałego z momentem przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, a nie zrezygnuje z należnego mu świadczenia do momentu uzyskania potwierdzenia, że świadczenie pielęgnacyjne zostanie mu przyznane.
Skarżący nie dostrzega tego, że tak jak nie można złożyć żądania (wniosku) o przyznanie prawa (art. 63 § 3 kpa) z zastrzeżeniem warunku, aby uruchomić konkretne postępowanie administracyjne, tak samo nie można złożyć warunkowego oświadczenia mającego istotny wpływ na wynik sprawy, np. warunkowego oświadczenia o wyrażeniu zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (art. 28 ust. 1 i 2 ustawy), czy warunkowego oświadczenia o rezygnacji z zasiłku stałego (art. 27 ust. 5 ustawy).
Zdaniem Sądu albo skarżący decyduje się złożyć organowi stanowcze oświadczenie woli albo nie i jest to jego decyzja.
Wobec treści art. 9 kpa i art. 79a § 1 kpa Prezydent m.st. Warszawy poinformował pełnomocnika skarżącego, że przesłanką zależną od strony, która musi być wykazana, aby uzyskać świadczenie pielęgnacyjne, jest wykazanie faktu złożenia wniosku o rezygnacji z zasiłku stałego (w kontekście przeszkody do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego – art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy), co może wynikać, np. z przedłożonej organowi decyzji w tym zakresie (art. 79a § 2 kpa).
Skarżący jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, ale nie przedłożył organowi wniosku zawierającego stanowcze oświadczenie o rezygnacji z zasiłku stałego ani też wykonalnej decyzji eliminującej decyzję o przyznaniu prawa do zasiłku stałego, która potwierdzałaby tę okoliczność.
Skarżący pomija to, że art. 9 i art. 79a kpa nie obligują organu do oceny zasadności żądania strony przed wydaniem decyzji kończącej sprawę administracyjną. Przepisy te obligują organ do wskazania przesłanek zależnych od strony, które nie zostały na dzień wysłania informacji spełnione lub wykazane, co może (ale nie musi) skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony.
Taką przesłanką zależną było w niniejszej sprawie wykazanie przez stronę stanowczej woli rezygnacji z zasiłku stałego, np. poprzez wykazanie braku tytułu prawnego do pobierania zasiłku stałego.
Skoro zatem skarżący nie złożył stanowczego oświadczenia o rezygnacji z zasiłku stałego ani też wykonalnej decyzji eliminującej prawo do zasiłku stałego, to organy orzekające w niniejszej sprawie nie miały podstaw do uwzględnienia żądania strony, co też prawidłowo uczyniły powołując się na art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a ustawy, który uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego m.in. od niepobierania równolegle zasiłku stałego.
Dodatkowo trzeba wskazać, że R. W. jest niezdolny do samodzielnej egzystencji do 31 grudnia 2023 r., a daty tej niezdolności nie można ustalić, co potwierdza złożone przez pełnomocnika skarżącego orzeczenie lekarza orzecznika ZUS z 13 grudnia 2022 r. nr [...]. Zatem skarżącemu nie mogłoby być przyznane 23 października 2023 r. (data wydania zaskarżonej decyzji) świadczenie pielęgnacyjne także z tego powodu, że był wówczas osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym (art. 3 pkt 21 lit. e ustawy).
Skarżący nie dostrzega tego, że tego rodzaju osoby nie są uprawnione do świadczeń pielęgnacyjnych, co wynika wprost z treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że art. 37 ust. 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) ma zastosowanie wówczas, gdy strona ma przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego i dokumentuje to stosowna decyzja, a w tym czasie ubiega się o zasiłek stały. Taka sytuacja nie zachodzi w niniejszej sprawie. Poza tym wątpliwe jest to, aby organ pomocy społecznej wszczął z urzędu postępowanie o uchylenie decyzji przyznającej zasiłek stały przy braku stanowczej zgody strony na uchylenie takiej decyzji. Z art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej wynika, że jedynie zmiana decyzji na korzyść strony nie wymaga jej zgody. Przepis ten nie dotyczy zatem przypadku uchylenia decyzji na korzyść strony. Art. 102 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej nie ma zaś w sprawie o uchylenie decyzji zastosowania bowiem przepis ten dotyczy spraw o przyznanie świadczeń z pomocy społecznej, a więc spraw prowadzonych w postępowaniu zwyczajnym.
Na zakończenie Sąd zwraca uwagę, że w sytuacji, gdy do 31 grudnia 2023 r. skarżący nie spełnił przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (prawo do tego świadczenia nie powstało do 31 grudnia 2023 r.), to już definitywnie nie może uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad osobą pełnoletnią. Zgodnie bowiem z art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz.U. z 2023 r. poz. 1429) w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne i specjalny zasiłek opiekuńczy, o których mowa w ustawie zmienianej w art. 43 w brzmieniu dotychczasowym, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Od 1 stycznia 2024 r. art. 17 ustawy uległ istotnej zmianie i od tej daty świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko z tytułu opieki nad osobą w wieku do ukończenia 18 roku życia, co wynika z art. 43 ustawy o świadczeniu wspierającym.
Z tych względów, na podstawie art. 151 w zw. z art. 119 pkt 2 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł, jak w wyroku.