I SA/Wa 2597/20

I SA/Wa 2597/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Elżbieta Lenart
Joanna Skiba /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2168/21 - Wyrok NSA z 2023-04-20
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2017 poz 1952
art. 3 pkt 16
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2020 poz 1359
art. 93 i 128
Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359).
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 134 par. 1i  art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska -Jaroszewicz WSA Elżbieta Lenart po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 5 lutego 2021 r. sprawy ze skargi J. S. na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społeczne ( Minister lub organ) decyzją z dnia [...] września 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2020 r., nr [...] orzekającą o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko G.R. w okresie od [...] listopada 2020 r. do [...] maja 2021 r.
Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne.
Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2019 r., złożonym w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...] J. S. ubiegała się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko G. R.. W treści formularza wniosku strona podała, że iż ojciec dziecka prowadzi działalność gospodarczą na terytorium [...] (dalej: [...]).Skarżąca natomiast jest osobą nieaktywną zawodowo w Rzeczpospolitej Polskiej (dalej; Polska), gdzie zamieszkuje wraz z dzieckiem.
Złożony wniosek ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego z dnia [...] sierpnia 2019 r. wraz z załącznikami, został przekazany, stosownie do art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci ( Dz. U z 2019 r. poz. 2407 ze zm.), do [...] Urzędu Wojewódzkiego w [...], w celu ustalenia czy w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W dniu [...] lipca 2019 r. Wojewoda [...] przyznał skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego od [...] października 2019 r. do [...] października 2019 r. w pełnej wysokości oraz w formie dodatku dyferencyjnego w wysokości [...] zł w okresie od [...] listopada 2019 r. do [...] października 2020 r.
Z kolei decyzją z dnia [...] lipca 2020 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego za okres od [...] listopada 2020 r. do [...] maja 2021 r. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji Wojewoda [...] wskazał, że dokonane przez ww. organ porównanie kwoty świadczeń przewidzianych we [...] z kwotą należną według polskiego ustawodawstwa pokazuje, że świadczenia włoskie są wyższe od świadczenia wychowawczego, o którego przyznanie ubiega się skarżąca w Polsce, tj. od kwoty 500 zł na dziecko miesięcznie. W związku z tym w Polsce, jako państwie zobowiązanym do wypłaty świadczeń w drugiej kolejności, nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego w okresie od [...] listopada 2020 r. do [...] maja 2021 r.
Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem J.S. wniosła od niego odwołanie.
W następstwie rozpatrzenia odwołania, Minister decyzją z [...] września 2020 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...]. Przywołując treść art. 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci, Minister wskazał, że w sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Zgodnie natomiast z art. 2 pkt 15 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, ilekroć w ustawie jest mowa o przepisach o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego - oznacza to rozporządzenia powołane w podstawie prawnej. Wymienione przepisy o koordynacji, tj. rozporządzenie 883/2004 oraz rozporządzenie 987/2009 zawierają normy kolizyjne pozwalające uniknąć sytuacji, w której członkowie rodziny uprawnieni do świadczeń rodzinnych przebywający na terenie różnych państw Unii Europejskiej będą pobierać świadczenia i w jednym i w drugim państwie zgodnie z kryteriami ustawowymi przepisów prawnych tych państw. W ocenie organu odwoławczego, w świetle zapisu art. 1 lit. i akapit li) rozporządzenia nr 883/2004, V. R., będący ojcem małoletniej G., jest członkiem jej rodziny i może być uznany jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia na rodzinę. W toku postępowania wyjaśniającego ustalił, że w dacie złożenia wniosku przez skarżącą ojciec jej dziecka przebywał i nadal przebywa we [...] oraz w tym kraju prowadzi działalność gospodarczą, co oznacza, że podlega pod zakres podmiotowy rozporządzenie nr 883/2004. W związku z tym, że ojciec dziecka prowadzi działalność gospodarczą na terytorium [...], a skarżąca jest osobą nieaktywną zawodowo na terytorium Polski, państwem właściwym do wypłaty świadczeń w pierwszej kolejności są [...] od dnia [...] listopada 2019 r., zgodnie z art. 68 ust. 1 rozporządzenia 883/2004. Wynika to z art. 59 ust. 1 rozporządzenia 987/2009 stanowiącego, że w przypadku gdy w danym miesiącu kalendarzowym zmienia się mające zastosowanie ustawodawstwo lub kompetencja do przyznawania świadczeń rodzinnych między państwami członkowskimi, bez względu na terminy płatności świadczeń rodzinnych przewidziane w ustawodawstwie tych państw członkowskich instytucja, która wypłaciła świadczenia rodzinne na podstawie ustawodawstwa, zgodnie z którym przyznano te świadczenia na początku tego miesiąca, wypłaca je do końca danego miesiąca.
W związku z powyższym w myśl powołanych przepisów, tj. art. 68 ust. 2 w związku z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia 883/2004 w Polsce, jako państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, lecz nie na zasadzie pierwszeństwa, za okres od dnia [...] listopada 2020 r. do dnia [...] maja 2021 r. mógłby przysługiwać skarżącej dodatek dyferencyjny, w przypadku gdyby wysokość świadczenia wychowawczego w Polsce, byłaby wyższa od odpowiedniego świadczenia przysługującego we [...]. Kwota świadczeń rodzinnych przysługujących we [...], zgodnie z informacjami zawartymi w tabelach porównawczych MISSOC, które są powszechnym źródłem prawa o wysokości świadczeń rodzinnych w państwach członkowskich, wynosi [...] euro na jedno dziecko. Oznacza to, że wartość włoskiego świadczenia stanowi równowartość [...] zł na dziecko (zgodnie z przelicznikiem kursów średnich walut Europejskiego Banku Centralnego na dzień 1 października 2019 r., tj. 1 euro = 4,3774 zł). Z uwagi na fakt, iż za okres od [...] listopada 2020 r. do [...] maja 2021 r. wysokość świadczeń, o których przyznanie ubiega się skarżąca w Polsce jest niższa, niż wysokość świadczenia możliwego do uzyskania na terytorium [...], organ I instancji zasadnie odmówił prawa do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego za okres od [...] listopada 2020 r. do [...] maja 2021 r.
Organ podkreślił również, że [...] Urząd Wojewódzki w [...], przekazał do [...] instytucji właściwej do wypłaty świadczeń dokument [...] z informacją o złożonym przez skarżącą wniosku w Polsce oraz decyzji o kwocie przyznanych świadczeń, w celu rozpatrzenia wniosku tak, jakby został złożony bezpośrednio w instytucji włoskiej, zgodnie z art. 68 ust. 3 rozporządzenia 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
Zważywszy na ustalony stan faktyczny Minister podzieli wywody organu pierwszej instancji, odnoszące się do kwestii dodatku dyferyncyjnego w rozumieniu 68 ust. 3 rozporządzenia nr 883/2004, zgadzając się z konstatacją, że nie przysługuje on skarżącej.
Skargę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społeczne z dnia [...] września 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. S. zarzucając jej naruszenie przepisów postępowania, tj.:
1. art. 7 k.p.a. poprzez brak działania w sprawie przez organy obu instancji w sposób wnikliwy, nie podjęcia przez organy obu instancji niezbędnych czynności w sprawie celem dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, załatwienia sprawy z naruszeniem słusznego interesu obywateli,
- art. 77 § 1 k.p.a. w z w. z art. 80 k.p.a. w z w. z art. 7 k.p.a. poprzez zaniechanie przez organy obu instancji wyczerpującego zebrania materiału dowodowego, a tym samym dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i wydanie orzeczenia na podstawie niekompletnego materiału dowodowego, brak dokonania przez organy obu instancji m.in. ustaleń czy ojciec dziecka sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, czy można uznać ojca dziecka za członka rodziny skarżącej, czy ojciec dziecka utrzymuje kontakty z dzieckiem, sprawuje nad nim opiekę i faktycznie łoży na jego utrzymanie, czy w związku z zamieszkiwaniem i prowadzeniem działalności gospodarczej we [...] przez ojca dziecka pobierał on we [...] jakiekolwiek świadczenie na dziecko i czy miał on zgodnie z przepisami prawa włoskiego możliwość uzyskania jakiegokoiwiek świadczenia we [...] na dziecko, w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej, a także w związku z brakiem sprawowania przez ojca dziecka faktycznej opieki nad dzieckiem, łożenia na jego utrzymanie, zamieszkiwania dziecka z matką w Polsce,
- art. 107 § 1 k.p.a. poprzez błędne wskazanie przez organ w zaskarżonej decyzji nazwiska skarżącej oraz błędnego podania numeru decyzji organu I instancji tj. Wojewody [...],
- art. 138 k.p.a., poprzez błędne utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze, podczas gdy jako organ odwoławczy winien był on zaskarżoną decyzję uchylić w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania, ponieważ decyzja organu I instancji została wydana z naruszeniem przepisów postępowania oraz z naruszeniem przepisów prawa materialnego, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy miał istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
II. przepisów prawa materialnego, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie:
- art. 4 ust. 2 w zw. z art. 5 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, poprzez jego niezastosowanie przez organy obu instancji i brak
przyznania świadczenia o które wnosiła skarżąca, jako osoba wyłącznie uprawniona do tegoż świadczenia,
- art. 68 ust. 1 i ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, poprzez ich błędną wykładnię przez organy obu instancji i uznanie, że w przedmiotowej sprawie pierwszeństwo znajdują przepisy dotyczące koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
- art. 68 ust. 2 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004, poprzez jego błędną wykładnię przez organy obu instancji i uznanie, że w przedmiotowej sprawie pierwszeństwo znajdują przepisy prawa włoskiego,
- art. 60 ust. 1 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, poprzez jego nie zastosowanie w przedmiotowej sprawie przez organy obu instancji i nie dokonania ustalenia w toku prowadzonego przez organ postępowania wyjaśniającego okoliczności; czy ojcu dziecka V. R. w systemie [...] zgodnie z obowiązującymi we [...] przepisami i istniejącym stanem faktycznym przysługują jakiekolwiek świadczenia, z różnych lub takich samych tytułów, jak świadczenie, o które ubiega się skarżąca, jako matka dziecka zamieszkującego z nią wspólnie w Polsce,
- art. 16 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, iż w przedmiotowej sprawie należy zastosować przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego,
- art. 22 ustawy z o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci poprzez jego niezastosowanie i pominięcie przez organy obu instancji okoliczności faktycznych sprawy, zgodnie z którymi skarżąca jest osobą samotnie wychowującą dziecko i to ona sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem, bez jakiegokolwiek udziału ojca dziecka V. R., który nie utrzymuje kontaktu z dzieckiem, nie łoży na jego utrzymanie i nie sprawuje jakiejkolwiek opieki faktycznej nad dzieckiem.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie decyzji obu instancji oraz zasądzenie na jej rzecz kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2016 r. poz. 1066, z późn. zm.), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Z tego też powodu w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Stosownie z kolei do art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r. poz. 1369, z późn. zm., zwanej dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną.
W ocenie sądu, w sprawie dokonano prawidłowych ustaleń i podjęto prawidłowe rozstrzygnięcie, które zostało należycie umotywowane. Z tego też powodu Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zasadniczym i zaakcentowanym jako podstawowy jest zarzut dotyczący wadliwego uznania ojca jako członka rodziny dziecka skarżącej, w sytuacji gdy nie zamieszkuje on wspólnie z dzieckiem, nie utrzymuje z nim kontaktu i nie płaci dobrowolnie na jego utrzymanie. Zdaniem organów obu instancji ojciec dziecka jest członkiem jej rodziny. W tym zakresie powołały się na przepisy rozporządzenie nr 883/2004, na przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz orzecznictwo Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Zdaniem organów obu instancji z powyższych regulacji oraz orzecznictwa wynika, że biologiczny ojciec, matka i dziecko zawsze powinni być traktowani jako członkowie rodziny w myśl rozporządzenia 883/2004. Sąd w składzie orzekającym zgadza się z powyższym stanowiskiem. Przedstawione przez organ stanowisko jest racjonalne i określa definicję rodziny, biorąc pod uwagę w pierwszej kolejności względy formalne i prawne. Z art. 1 lit. i rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz. UE L 166 str. 1 ze zm.) określenie "członek rodziny" oznacza: każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Ustawodawstwo unijne odsyła zatem do przepisów krajowych. Na datę wydania zaskarżonej decyzji, jak też decyzji organu I instancji nie obowiązywał już przepis definiujący "rodzinę" na potrzeby ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Dlatego też orzecznictwo przytoczone w skardze, odnoszące się do tego przepisu w zakresie definicji członka rodziny, nie można uznać za adekwatne do niniejszej sprawy.
Z kolei w myśl art. 3 pkt 16 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2017 r. poz. 1952 z późn. zm.) ilekroć w tej ustawie jest mowa o "rodzinie - oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz pozostające na utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dziecko, które ukończyło 25. rok życia legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162 i 972); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko". W świetle cytowanej definicji legalnej "rodziny", jej członkiem jest niewątpliwie ojciec dziecka, przy czym ustawodawca nie stawia jakichkolwiek dalszych wymagań - w szczególności, aby był to rodzic "wspólnie zamieszkujący", "prowadzący wspólne gospodarstwo domowe", "uczestniczący w wychowaniu dziecka", itp. Skoro ta ustawa nie wprowadza żadnych dodatkowych kryteriów (warunków) zaliczenia ojca dziecka do grona członków rodziny, to niedopuszczalne jest konstruowanie takich kryteriów (warunków) w drodze wykładni pozajęzykowej (a to zgodnie z zasadą "lege non distinguente nec nostrum est distinguere"). Tym bardziej wówczas, gdy - tak jak w analizowanym przypadku - przedmiotem wykładni jest przepis prawny stanowiący definicję legalną. Taką definicję cechuje bowiem szczególna waga interpretacyjna, która przejawia się m.in. w tym, że sformułowanego przez definicję legalną znaczenia terminu definiowanego (tu: znaczenia terminu "rodzina") nie wolno przełamać nawet w sytuacji, gdyby treść językowa tej definicji podważała inne założenia o racjonalnym prawodawcy (por. M. Zieliński, Wykładnia prawa. Zasady - reguły - wskazówki, Warszawa 2017, s. 190-191, Nb 380-381). Należy także zauważyć, że przedstawiona wyżej ocena prawna jest zbieżna z utrwalonym w orzecznictwie sądów administracyjnych stanowiskiem, zgodnie z którym w zakresie świadczeń rodzinnych ustawodawca określając pojęcie rodziny uwzględnia status prawny, nie zaś stan faktyczny lub przesłankę wspólnego gospodarowania. Zatem bez znaczenia dla ustalenia, czy określona osoba wchodzi w skład rodziny w rozumieniu ww. przepisów, jest w szczególności fakt wspólnego zamieszkiwania, gospodarowania i wspólnego wychowywania dziecka. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych w ogóle nie przewidują możliwości badania faktycznych okoliczności dotyczących statusu rodziny. W przypadku bowiem osób pozostających ze sobą w stosunku pokrewieństwa, niezależnie od łączących ich więzi emocjonalnych czy też innych okoliczności faktycznych jak wspólne zamieszkiwanie, powinni być oni traktowani jako członkowie rodziny. Z samego pokrewieństwa wynikają określone konsekwencje prawne np. uprawnienie do sprawowania władzy rodzicielskiej lub obowiązek alimentacyjny ( art. 93 i 128 k.r.i.o), bowiem na gruncie polskiego prawa rodzinnego obowiązek alimentacyjny stanowi zobowiązanie prawnorodzinne wynikające ex lege z różnych powiązań rodzinnych. Zatem ojciec dziecka jest zawsze dla niego rodziną w sensie prawnym, a właśnie ta kwestia ma w przedmiotowej sprawie znaczenie. Powyższa analiza pozwala tym samym przyjąć za prawidłowe stanowisko przedstawione przez organy obu instancji w zakresie stosowania przepisów o koordynacji.
Przechodząc dalej do oceny zaskarżonej decyzji wskazać należ, że poza sporem jest, że w okresie, na który skarżąca wystąpiła o przyznanie jej świadczenia wychowawczego na G. R. ojciec dziecka (V. R.), prowadził działalność gospodarczą na terytorium [...], w którym to państwie, jako kraju członkowskim Unii Europejskiej, znajdują zastosowanie wymienione w art. 2 pkt 15 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r., poz. 2407) przywoływanej dalej jako: "ustawa", przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, tj. rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego oraz rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonania rozporządzenia nr 883/2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.Urz.UE L 284, str. 1).
Wymienione unijne akty normatywne, stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodzin w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Samo natomiast pojęcie "świadczeń rodzinnych", zdefiniowane w art. 1 lit. z rozporządzenia nr 883/2004, oznacza wszelkie świadczenia rzeczowe lub pieniężne, które mają odpowiadać wydatkom rodziny, z wyłączeniem zaliczek z tytułu świadczeń alimentacyjnych oraz specjalnych świadczeń porodowych i świadczeń adopcyjnych wspomnianych w załączniku I. Zważywszy, że definicja ta obejmuje wszelkie świadczenia przyznawane na pokrycie wydatków rodziny (z wyjątkiem świadczeń wprost wymienionych w załączniku do rozporządzenia), odnosi się ona także do przewidzianego w ustawie z 11 lutego 2016 r. świadczenia wychowawczego. To przyznawane jest bowiem w celu częściowego pokrycia wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieka nad nim i zaspokajaniem jego potrzeb życiowych (art. 4 ust. 1 ustawy).
Stosownie do treści art. 1 ust. 2 pkt 1 w zw. z ust. 3 ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje obywatelom polskim, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Zgodnie z kolei z art. 4 ust. 2 ustawy, świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka. Z treści cytowanych przepisów wynika, że świadczenie wychowawcze przysługuje matce, ojcu, opiekunowi faktycznemu dziecka albo opiekunowi prawnemu dziecka do ukończenia przez dziecko 18 roku życia. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia wychowawczego jest również zamieszkiwanie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim dana osoba ma otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W postępowaniu zakończonym zaskarżoną decyzją organy odmówiły przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na córkę z uwagi na przebywanie i prowadzenie działalności gospodarczej przez ojca dziecka na terenie [...], a więc na obszarze Unii Europejskiej.
Po myśli art. 68 ust. 2 zd. pierwsze ww. rozporządzenia koordynacyjnego w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne ustalane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym, jako mającym pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1, a ustęp ten przewiduje pierwszeństwo prawa udzielonego z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek, w drugiej kolejności prawa udzielone z tytułu otrzymywania emerytury lub renty i w ostatniej kolejności prawa uzyskiwane na podstawie miejsca zamieszkania. Odnosząc przedstawione powyżej regulacje do realiów niniejszej sprawy zauważyć przyjdzie, że skarżąca wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2019 r., złożonym w Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w [...], ubiegała się o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na córkę, urodzoną [...] lipca 2017 r. We wniosku strona podała, że jest panną, a w skład jej rodziny wchodzi ona i córka G.. Podała również adres, dane oraz adres ojca dziecka. Zatem, jak trafnie przyjęły organy, w świetle art. 1 lit. i akapit 1 i rozporządzenia nr 883/2004, V.R., będący ojcem małoletniej G., co do którego nie orzeczono o pozbawieniu władzy rodzicielskiej, jest członkiem jej rodziny i może być uznany jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo polskie, na mocy którego przyznawane są świadczenia na rodzinę. Prawidłowo więc uznano, wobec brzmienia art. 11 ust. 1 pkt i 2 ustawy, że podmiotem wykonującym zadania w zakresie świadczenia wychowawczego w sprawach pozostających w związku z koordynacją systemów zabezpieczenia społecznego jest wojewoda właściwy ze względu na miejsce zamieszkania osoby ubiegającej się o świadczenie wychowawczego.
Ponadto z akt sprawy wynika, że skarżąca (matka dziecka ) od [...] listopada 2019 r. i nadal jest osobą nieaktywną zawodowo na terenie Polski, natomiast V.R. (ojciec dziecka) na terenie [...] prowadzi własną działalność gospodarczą. Zgodnie więc ze wskazanym wcześniej przepisem rozporządzenia koordynacyjnego, pierwszeństwo ma prawo udzielonego zgodnie z miejscem zatrudnienie lub pracy na własny rachunek, a w ostatniej kolejności zastosowanie ma prawo miejsca zamieszkania. W orzecznictwie sądów administracyjnych zgodnie podnosi się, że celem stosowania przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego jest rozwiązanie występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń. Wskazane akty normatywne prawa unijnego, stanowiąc element porządku prawnego obowiązującego w Polsce, wprowadzają regulacje przeciwdziałające kumulacji świadczeń, tj. pobierania świadczeń rodzinnych na tego samego członka rodziny w tym samym czasie w różnych krajach, poprzez ustalenie zasad pierwszeństwa ustawodawstwa właściwego przy ich przyznawaniu i zasad zawieszania już ustalonych świadczeń. Umożliwiają one jednocześnie ustalenie ustawodawstwa państwa, któremu podlega osoba pracująca lub prowadząca działalność za granicą (por. wyroki NSA z dnia: 18 października 2018 r. sygn. akt I OSK 1696/18 i z dnia 2 lipca 2018 r. sygn. akt I OSK 390/180, dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA). Są to więc normy, które służą rozwiązaniu występujących przypadków kolizji norm i wyeliminowanie kumulacji świadczeń, a nie pozbawienie strony uprawnień do świadczeń. Zgodnie bowiem ze sformułowaną w art., 11 ust. 1 rozporządzenia nr 883/04 ogólną zasadą podlegania ustawodawstwu tylko jednego Państwa Członkowskiego oraz stosownie do art. 68 rozporządzenia nr 883/04, świadczenia udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo (por. np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 541/16 ). Wobec powyższego odmienne zasady w różnych państwach unijnych przyznawania poszczególnych rodzajów świadczeń w ramach świadczeń rodzinnych, nie dają podstaw do ich porównywania. Przepisy rozporządzenia nr 883/2004 i rozporządzenia nr 987/2009 nie przewidują możliwości porównania rodzaju świadczeń rodzinnych i w przypadku zbiegu uprawnień, świadczenia rodzinne udzielane są zgodnie z ustawodawstwem wyznaczonym jako mające pierwszeństwo na podstawie przepisów ust. 1. Jednocześnie uprawnienia do świadczeń rodzinnych z tytułu innych kolidujących ustawodawstw są zawieszane do kwoty przewidzianej przez pierwsze ustawodawstwo i w odpowiednim przypadku, określany jest dodatek dyferencyjny dla sumy, która przekracza tę kwotę (art. 68 ust. 2 rozporządzenia nr 883/2004). Ustawodawca unijny nie przewiduje prawnej możliwości porównania poszczególnych rodzajów świadczeń rodzinnych, lecz jedynie wysokości, czyli kwoty które można uzyskać w ramach świadczeń rodzinnych w poszczególnych państwach.
Zważywszy na treść przedstawionych unormowań, powtórzyć przyjdzie, że w przedmiotowej sprawie krajem właściwym w pierwszej kolejności do wypłaty świadczenia wychowawczego na G. R., mieszkającą w Polsce, jest kraj właściwy ze względu na miejsce prowadzenia działalności gospodarczej przez ojca dziecka, a więc [...]. Dopiero w drugiej kolejności państwem właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych jest Polska, bowiem matka małoletniej G. R. nie jest aktywna zawodowo w Polsce od [...] listopada 2019 r, co znajduje potwierdzenie w jej oświadczeniu z dnia [...] sierpnia 2018 r. Dodatkowo zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 w zw. z art. 11 i art. 16 ustawy, w przypadku wydania przez wojewodę decyzji uwzględniającej zasady pierwszeństwa określone w art. 68 ust. 1 i 2 tego rozporządzenia, obowiązkiem wojewody jest przekazanie wniosku do instytucji właściwej państwa, którego ustawodawstwo ma zastosowanie z tytułu pierwszeństwa, oraz niezwłoczne poinformowanie o tym wnioskodawcy, a także zapewnienie, jeżeli to konieczne, dodatku dyferencyjnego.
W przedmiotowej sprawie, wymóg ten został dochowany, bowiem jak wynika z decyzji organu pierwszej instancji, wniosek o ustalenie uprawnień do świadczenia wychowawczego na dziecko skarżącej zostanie przekazany do instytucji właściwej we [...]. Rozstrzygnięcie to – nie kończy sprawy przysługiwania matce dziecka świadczenia wychowawczego. Nie przesądza ono wszak o tym czy w okresie wykonywania działalności przez członka rodziny we [...], świadczenie wychowawcze na rzecz mieszkającego w Polsce wraz ze skarżąca dziecka jej się należą, czy nie. Zostanie to ustalone w postępowaniu prowadzonym we [...] z udziałem skarżącej.
Natomiast w kontekście zarzutów skargi zaakcentować przyjdzie, aprobując w pełni stanowisko Ministra, że skarżąca nie ma możliwości wyboru z jakiego systemu prawnego będzie pobierała świadczenie wychowawcze, które mieści się w pojęciu świadczeń rodzinnych, gdyż decydują o tym zasady unijne. W sprawie niniejszej - zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia nr 883/2004 – [...] jako kraj pierwszeństwa są właściwe do wypłaty świadczeń rodzinnych ze względu na wykonywanie działalności w tym państwie przez ojca małoletniej córki skarżącej. Art. 60 ust. 1 rozporządzenia nr 987/2009 stanowi, że wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych kierowany jest do instytucji właściwej. Do celów stosowania art. 67 i 68 rozporządzenia podstawowego uwzględnia się - w szczególności w odniesieniu do prawa danej osoby do ubiegania się o takie świadczenia - sytuację całej rodziny, tak jak gdyby wszystkie osoby zainteresowane podlegały ustawodawstwu zainteresowanego państwa członkowskiego i miały miejsca zamieszkania w tym państwie. W przypadku, gdy osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenia nie wykonuje swego prawa, instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, uwzględnia wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożony przez drugiego rodzica, osobę traktowaną jak rodzic lub przez osobę lub instytucję występującą jako opiekun dziecka lub dzieci.
Nie są zasadne również te zarzuty skargi , które odnoszą się do błędnego podania nazwiska skarżącej oraz numeru decyzji. Te kwestie nie wpływają na ważność decyzji i mogą być przedmiotem postępowania prowadzonego w trybie art. 113 k.p.a.
W świetle przedstawionych rozważań, w ocenie Sądu, skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem jej zarzuty i argumenty nie podważają legalności kwestionowanej decyzji. Dlatego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku. Niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na mocy zarządzenia Przewodniczącego Wydziału I WSA w Warszawie, wydanego w oparciu o art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.), w związku z zarządzeniem Prezesa NSA z dnia 16 października 2020 r.