I SA/WA 2581/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-07-12
NSAnieruchomościŚredniawsa
uwłaszczenieprawo użytkowania wieczystegonieruchomości Skarbu Państwazarząd nieruchomościągospodarka nieruchomościamiustawa o gospodarce nieruchomościamiKodeks postępowania administracyjnegodowodypostępowanie administracyjne

WSA w Warszawie oddalił skargę spółki domagającej się stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu, uznając brak wystarczających dowodów na jego zarząd w kluczowym dniu.

Spółka [...] S.A. zaskarżyła decyzję Ministra Rozwoju i Technologii, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu z dnia 5 grudnia 1990 r. Skarżąca argumentowała, że grunt znajdował się w zarządzie jej poprzednika prawnego. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że spółka nie przedstawiła wymaganych dokumentów potwierdzających prawo zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r., a sam wpis własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej nie dowodzi istnienia takiego prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę spółki [...] S.A. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu z dnia 5 grudnia 1990 r. Skarżąca domagała się stwierdzenia nabycia tego prawa, twierdząc, że grunt znajdował się w zarządzie jej poprzednika prawnego, przedsiębiorstwa państwowego [...]. Minister Rozwoju i Technologii, utrzymując w mocy decyzję organu pierwszej instancji, wskazał, że podstawą do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa jest posiadanie gruntu w zarządzie w dniu 5 grudnia 1990 r. Organ odwoławczy stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła wymaganych dokumentów (decyzji, umowy o przekazaniu lub nabyciu nieruchomości) potwierdzających istnienie prawa zarządu w tym dniu. Umowa sprzedaży z 1976 r., na podstawie której wpisano własność Skarbu Państwa, nie dowodziła prawa zarządu przedsiębiorstwa. Sąd administracyjny podzielił stanowisko organów administracji. Podkreślił, że zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz rozporządzenia wykonawczego, konieczne jest udokumentowanie prawa zarządu w sposób określony przepisami. Sam fakt korzystania z nieruchomości lub wpis własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej nie jest wystarczający do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa. Sąd uznał, że skarżąca nie wykazała istnienia przesłanek do uwłaszczenia, a tym samym jej skarga była niezasadna.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, spółka nie przedstawiła wymaganych dokumentów potwierdzających prawo zarządu do nieruchomości w dniu 5 grudnia 1990 r.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że sam fakt korzystania z nieruchomości lub wpis własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej nie jest wystarczający do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego. Konieczne jest przedstawienie dokumentów takich jak decyzja o oddaniu w zarząd, umowa o przekazaniu lub nabyciu nieruchomości, zgodnie z przepisami ustawy o gospodarce nieruchomościami i rozporządzenia wykonawczego.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (9)

Główne

u.g.n. art. 200 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Warunkiem stwierdzenia nabycia z mocy prawa prawa użytkowania wieczystego gruntu z dnia 5 grudnia 1990 r. jest posiadanie tego gruntu w zarządzie w tym dniu przez państwowe lub komunalne osoby prawne.

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa prawna do oddalenia skargi, gdy jest niezasadna.

Pomocnicze

Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu art. § 4 § 1 pkt 1

Określa dokumenty, na podstawie których można stwierdzić istnienie prawa zarządu nieruchomością w dniu 5 grudnia 1990 r. (np. decyzja o oddaniu w zarząd, umowa o przekazaniu lub nabyciu nieruchomości).

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości art. 38 § ust. 2

Przewidywała powstanie prawa zarządu do gruntu w ściśle określony sposób, a dowodem mogła być m.in. decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu w zarząd.

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek organu do podejmowania działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego.

k.p.a. art. 8

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów.

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego.

k.p.a. art. 80

Kodeks postępowania administracyjnego

Zasada swobodnej oceny dowodów.

k.p.a. art. 75 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

Obowiązek zebrania dowodów w celu ustalenia stanu faktycznego.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Brak przedstawienia przez skarżącą dokumentów potwierdzających prawo zarządu nieruchomością w dniu 5 grudnia 1990 r.

Odrzucone argumenty

Naruszenie przepisów KPA (art. 7, 8, 77 § 1, 75 § 1) poprzez brak wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Naruszenie prawa materialnego (art. 200 ugn w zw. z § 4 ust. 1 rozporządzenia) poprzez nieuwzględnienie, że nieruchomość znajdowała się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego.

Godne uwagi sformułowania

Zarząd był prawną formą władania. Sam więc fakt korzystania z nieruchomości przez przedsiębiorstwo, a następnie spółkę, tego prawa nie kreował. Nieprzedstawienie przez skarżącą powołanych dokumentów ma dla rozstrzygnięcia sprawy o uwłaszczenie decydujące znaczenie. Władanie tą działką przez ten podmiot miało jedynie charakter faktyczny. To z kolei wykluczało możliwość potwierdzenia na jego rzecz konwersji z mocy art. 200 ugn owego władania w prawo użytkowania wieczystego.

Skład orzekający

Anna Falkiewicz-Kluj

przewodniczący

Marta Kołtun-Kulik

członek

Nina Beczek

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Wykazanie, że samo korzystanie z nieruchomości lub wpis własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej nie jest wystarczające do stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego z mocy prawa; konieczność udokumentowania prawa zarządu zgodnie z przepisami."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu prawnego i faktycznego związanego z uwłaszczeniem przedsiębiorstw państwowych na dzień 5 grudnia 1990 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia uwłaszczenia i prawa własności nieruchomości, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie nieruchomości i administracyjnym.

Czy posiadanie gruntu wystarczy do jego uwłaszczenia? Sąd wyjaśnia kluczowe wymogi formalne.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2581/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-07-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-10-25
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący/
Marta Kołtun-Kulik
Nina Beczek /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I OSK 3027/23 - Wyrok NSA z 2025-11-19
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik asesor WSA Nina Beczek (spr.) Protokolant referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 12 lipca 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 16 sierpnia 2022 r. nr DO-II.7610.295.2021.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntu oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju i Technologii, po rozpatrzeniu odwołania spółki [...] S.A. z siedzibą w [...], decyzją z 16 sierpnia 2022 r. nr DO-II.7610.295.2021.JL utrzymał w mocy decyzję Wojewody Śląskiego z 11 sierpnia 2021 r., nr NWIV/752.67.2017 odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 5 grudnia 1990 r. przez [...] S.A. w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu, położonego w [...], obręb [...], obejmującego niezabudowaną działkę nr [...] o pow. [...] ha, wpisaną w księdze wieczystej nr [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w [...] VI Wydział Ksiąg Wieczystych.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Minister przywołał treść art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm.) i podał, że Wojewoda rozpoznając wniosek [...] S.A. ustalił, że przedmiotowy grunt w dniu 5 grudnia 1990 r. oraz obecnie stanowi własność Skarbu Państwa, zaś podstawę ujawnienia prawa własności Skarbu Państwa w księdze wieczystej nr [...], w której w dziale II figuruje wpis: "Państwo – Dyrekcja Okręgowa [...] w [...]", stanowi umowa sprzedaży zawarta w formie aktu notarialnego z 5 marca 1976 r. Rep. A Nr [...].
Powyższa okoliczność nie budzi wątpliwości organu odwoławczego i nie jest również kwestionowana przez skarżącą. Sporne natomiast pozostaje czy przedmiotowy grunt znajdował się w zarządzie [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. Minister przywołał treść art. 38 ust. 2 i art. 87 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) obowiązującej w dniu 5 grudnia 1990 r., która przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Ponadto zarząd, to prawna forma władania nieruchomością i był ustanawiany nie w sposób ogólny, lecz tylko dla ściśle określonych składników mienia. Istnienia zarządu nie można w żadnym przypadku domniemywać.
Dalej organ odwoławczy podniósł, że stwierdzenie prawa zarządu do nieruchomości następuje na podstawie co najmniej jednego z dokumentów wymienionych enumeratywnie w § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczania osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 z późn. zm.). Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, wnioskodawczyni wywodzi prawo zarządu do spornej działki z księgi wieczystej nr [...], w której w dziale II jako właściciel wpisane jest "Państwo - Dyrekcja Okręgowa [...] w [...]". Jednakże umowa sprzedaży nie dowodzi istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Jak wynika z treści wskazanej umowy z 5 marca 1976 r. działka objęta niniejszym postępowaniem została nabyta przez Skarb Państwa od osoby fizycznej w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1968 r. Nr 18, poz. 61 z późn. zm.). Skutkiem zawarcia tej umowy sprzedaży było jedynie przejście prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, natomiast przepisy ustawy z dnia 12 marca 1958 r. nie przewidywały wywłaszczenia nieruchomości z jednoczesnym oddaniem jej w użytkowanie przedsiębiorstwu państwowemu.
Minister podkreślił, że zgodnie z kolejnymi ustępami § 4 przytoczonego wyżej rozporządzenia, jeżeli właściwy organ nie dysponuje dokumentami, o których wyżej mowa, może wezwać państwowe i komunalne osoby prawne do ich dostarczenia w wyznaczonym terminie. Jeżeli nie zachowały się dokumenty, o których mowa w ust. 1, stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu do nieruchomości można dokonać na podstawie zeznań świadków lub oświadczeń stron złożonych zgodnie z art. 75 Kodeksu postępowania administracyjnego, potwierdzających przekazanie nieruchomości państwowym i komunalnym jednostkom organizacyjnym. Dokumenty stanowiące podstawę stwierdzenia dotychczasowego prawa zarządu wskazuje się w uzasadnieniu decyzji, o której mowa w art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami
Minister wyjaśnił, że przedstawiona umowa sprzedaży z 5 marca 1976 r. została zawarta jeszcze przed wejściem w życie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r., tj. przed dniem 1 sierpnia 1985 r., tym samym brak jest podstaw do stosowania powyższych przepisów w odniesieniu do wskazanej umowy sprzedaży. Dodatkowo Wojewoda Śląski pismem z 29 listopada 2017 r. zwrócił się do wnioskodawczyni i Prezydenta Miasta [...] o informację, czy przedmiotowy grunt pozostawał w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie [...]. W odpowiedzi Prezydent poinformował, że [...] nie legitymowały się dokumentami o przekazaniu spornej działki w zarząd w formie prawem przewidzianej. Spółka [...] zaś nie nadesłała żadnych dokumentów świadczących o istnieniu w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu.
Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, że w sprawie nie została spełniona przesłanka posiadania przez przedsiębiorstwo [...] z siedzibą w [...] prawa zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r., aby uzyskać decyzję uwłaszczeniową.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Rozwoju i Technologii wniosły [...] S.A. z siedzibą w [...], zarzucając jej naruszenie:
1) przepisów postępowania, tj.:
a) art. 7 i art. 8 kpa poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy,
b) art. 77 § 1 i art. 80 kpa w zw. z art. 75 § 1 ab initio kpa poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
2) prawa materialnego, tj. art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami w zw. z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu poprzez nieuwzględnienie, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego [...] z siedzibą w [...], co winno doprowadzić do przyjęcia, że [...] nabyły z dniem 5 grudnia 1990 r. prawo użytkowania wieczystego tej nieruchomości.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła stanowisko na poparcie podniesionych zarzutów.
Wskazując na powyższe skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji oraz rozpatrzenie sprawy zgodnie z jej wnioskiem. Ponadto wniosła o zasądzenie kosztów postępowania sądowego.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że w zaskarżonej decyzji nie zawarto uzasadnienia pozwalającego na przyjęcie, że organ podjął w sprawie czynności niezbędne do załatwienia sprawy, jak również dokonał właściwej oceny w zakresie niespełnienia jednej z przesłanek warunkujących zastosowanie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami.
Zdaniem skarżącej, zgromadzony materiał dowodowy potwierdza, że przedmiotowy grunt w dniu 5 grudnia 1990 r. znajdował się w zarządzie skarżącej. Skarżąca wywodzi prawo zarządu do spornej działki z księgi wieczystej nr [...], gdzie w dziale II jako właściciel wpisane jest: Państwo - Dyrekcja Okręgowa [...] w [...]. Podstawę wpisu własności stanowi umowa sprzedaży z 5 marca 1976 r., Rep. A Nr [...].
Ponadto, skarżąca podniosła, że to na organie ciążył obowiązek dokonania wszelkich czynności niezbędnych do załatwienia sprawy. Był on zobowiązany do zebrania materiału dowodowego w sposób wyczerpujący, tak aby na jego podstawie możliwe było ustalenie, czy w niniejszej sprawie zrealizowano wszystkie pozytywne przesłanki uwłaszczenia. Powyższe obejmuje ustalenie choćby tego czy grunt był w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego (poprzednika prawnego skarżącej) według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r., jak też ewentualnego wystąpienia sytuacji obalającej nabycie prawa w trybie art. 200 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dopiero bowiem rozważenie wszystkich aspektów uwłaszczenia umożliwia należyte rozpoznanie sprawy.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest niezasadna, ponieważ zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 200 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 z późn. zm.), powoływana dalej jako "ugn". Zgodnie z art. 200 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, w sprawach stwierdzenia nabycia, z mocy prawa, na podstawie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, z dniem 5 grudnia 1990 r. prawa użytkowania wieczystego gruntów oraz własności budynków, innych urządzeń i lokali przez państwowe i komunalne osoby prawne oraz Bank Gospodarki Żywnościowej, które posiadały w tym dniu grunty w zarządzie, niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, nabycie prawa użytkowania wieczystego oraz własności stwierdza w drodze decyzji wojewoda - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność Skarbu Państwa lub wójt, burmistrz albo prezydent miasta - w odniesieniu do nieruchomości stanowiących własność gminy. Zatem wydanie decyzji w powołanym trybie możliwe jest tylko wtedy, gdy objęta wnioskiem o uwłaszczenie nieruchomość w dniu 5 grudnia 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa oraz wnioskodawca legitymował się w tym dniu prawem zarządu do tej nieruchomości.
W sprawie nie jest przez skarżącą kwestionowane, że sporny grunt objęty zaskarżoną decyzją stanowił w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i aktualnie, własność Skarbu Państwa. Podstawę wpisu Skarbu Państwa w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, stanowiła umowa sprzedaży z 5 marca 1976 r., na podstawie której Dyrekcja Okręgowa [...] w [...] w imieniu Skarbu Państwa nabyła od osoby fizycznej grunt obejmujący przedmiotową działkę.
Spór dotyczy natomiast tego czy przedmiotowy grunt pozostawał w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie przedsiębiorstwa państwowego [...].
Jak trafnie zauważył organ odwoławczy zarząd był prawną formą władania. Sam więc fakt korzystania z nieruchomości przez przedsiębiorstwo, a następnie spółkę, tego prawa nie kreował. Decydujące znaczenie miały natomiast w tym zakresie dzień wejścia w życie ustawy z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, tj. dzień 5 grudnia 1990 r. oraz obowiązujące wówczas przepisy pozwalające stwierdzić, że w tym dniu określone mienie należało do przedsiębiorstw państwowych. Obowiązująca w tym czasie ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99) przewidywała powstanie prawa zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Stosownie do art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być decyzja terenowego organu administracji państwowej o oddaniu w zarząd, zawarta za zezwoleniem tego organu umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, bądź umowa o nabyciu nieruchomości.
W kwestii sposobu dokumentowania prawa zarządu zasadnicze znaczenie mają przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 lutego 1998 r. w sprawie przepisów wykonawczych dotyczących uwłaszczenia osób prawnych nieruchomościami będącymi dotychczas w ich zarządzie lub użytkowaniu (Dz. U. Nr 23, poz. 120 z późn. zm.), zwane dalej "rozporządzeniem". W myśl § 4 ust. 1 tego rozporządzenia, wojewoda lub organ wykonawczy gminy stwierdza fakt przysługiwania państwowym osobom prawnym zarządu w dniu 5 grudnia 1990 r. na podstawie co najmniej jednego z wymienionych w pkt 1-10 dokumentów.
W niniejszej sprawie, pomimo wezwania skarżącej przez organ I instancji pismem z 29 listopada 2017 r. do udzielenia informacji czy przedmiotowy grunt pozostawał w dniu 5 grudnia 1990 r. w zarządzie [...] w formie prawem przewidzianej, skarżąca nie wylegitymowała się w odniesieniu do spornego gruntu ani decyzją, ani umową, ani żadnym z dokumentów wymienionych w § 4 ust. 1 rozporządzenia, które potwierdzałyby, że przedmiotowa nieruchomość znajdowała się 5 grudnia 1990 r. w jej zarządzie czy użytkowaniu. Nieprzedstawienie przez skarżącą powołanych dokumentów ma dla rozstrzygnięcia sprawy o uwłaszczenie decydujące znaczenie. O zarządzie lub użytkowaniu nie świadczy bowiem samo przeznaczenie gruntu lub jego wykorzystywanie pod infrastrukturę kolejową. Powyższy pogląd znajduje potwierdzenie w utrwalonym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, a także w uchwale Naczelnego Sądu Administracyjnego podjętej w składzie 7 sędziów w dniu 27 lutego 2017 r., sygn. akt I OPS 2/16. W powołanej uchwale Naczelny Sąd Administracyjny wyraził pogląd, że: "Pozostawanie nieruchomości we władaniu przedsiębiorstwa [...] bez udokumentowanego prawa w sposób określony w art. 38 ust. 2 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 22, poz. 99 ze zm.) oznacza, że nieruchomość ta należała w dniu 27 maja 1990 r. do rad narodowych i terenowych organów administracji państwowej stopnia podstawowego w rozumieniu art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.)". W uzasadnieniu powyższej uchwały NSA wskazał, że od czasu uchylenia ustawą z 1960 r. o kolejach rozporządzenia Prezydenta RP z 1926 r. (ze zmianami) o utworzeniu przedsiębiorstwa "[...]" nie został uchwalony żaden akt prawny przyznający [...] nabycie prawa zarządu z mocy prawa.
Prawidłowo zatem uznały organy orzekające w sprawie, że za dowód przesądzający o istnieniu prawa zarządu [...] w dniu 5 grudnia 1990 r. do przedmiotowego gruntu nie można uznać umowy sprzedaży z 5 marca 1976 r., bowiem nie świadczy ona o prawie zarządu [...] do spornego gruntu, a co za tym idzie również dokonany na jej podstawie wpis Skarbu Państwa do księgi wieczystej nie dowodzi istnienia prawa zarządu do gruntu. Rację mają organy orzekające w sprawie, że wpis dokonany w dziale II księgi wieczystej nr [...] jest jedynie uszczegółowieniem prawa własności, świadczącym o tym kto jest uprawniony do wykonywania w imieniu własnym własności państwowej. Zatem umowa sprzedaży zawarta 5 marca 1976 r. świadczy jedynie o tytule Skarbu Państwa do ujętej w nim nieruchomości i nie przyznaje [...] w [...] żadnych praw rzeczowych do gruntu, co w konsekwencji oznacza, że dokument ten nie stanowi podstawy do stwierdzenia istnienia w dniu 5 grudnia 1990 r. prawa zarządu gruntem i wydania na rzecz [...] w [...] decyzji uwłaszczeniowej. Obowiązująca wówczas ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, przewidywała powstanie zarządu do gruntu w ściśle określony sposób. Tak więc stosownie do art. 38 ust. 2 tej ustawy dowodem potwierdzającym istnienie prawa zarządu państwowej jednostki organizacyjnej mogły być: 1) decyzja o oddaniu w zarząd, 2) zawarta za zezwoleniem tego organu, umowa o przekazaniu nieruchomości między państwowymi jednostkami organizacyjnymi, 3) bądź umowa o nabyciu nieruchomości. W konsekwencji istnienia powyższego prawa nie można domniemywać. Tego rodzaju dokumentami kreującymi prawo zarządu skarżąca Spółka (uprzednio przedsiębiorstwo) nie legitymuje się, a sam fakt korzystania przez przedsiębiorstwo z nieruchomości nie kreuje prawa zarządu.
Zdaniem skarżącej, wystarczające dla udokumentowania zarządu do spornej nieruchomości – na datę 5 grudnia 1990 r. – jest brzmienie wpisu prawa własności na rzecz Państwa - Dyrekcji Okręgowej [...] w [...] (KW nr [...]).
Ze stanowiskiem skarżącej jednak nie sposób się zgodzić.
Jak słusznie wskazał Minister korzystanie przez przedsiębiorstwo ze spornej nieruchomości w dacie 5 grudnia 1990 r. w żaden sposób nie potwierdza prawa zarządu. Wpis w księdze wieczystej i powołany tam tytuł na podstawie, którego prawo własności powstało, w żaden sposób nie nawiązuje do aktu (decyzji) kreującego prawo zarządu. Prowadzone przez organ wojewódzki postępowanie wyjaśniające okazało się bezskuteczne. Co istotne sama skarżąca na potwierdzenie przekazania spornej działki w zarząd nie przedłożyła żadnych dokumentów. Jeśli więc organ podejmował działania, jak w niniejszej sprawie, w celu odszukania dokumentów mogących potwierdzać okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, to nie sposób skutecznie postawić organowi zarzut naruszenia w toku procedowania sprawy przepisów art. 7 i art. 77 § 1 kpa przejawiającego się brakiem podjęcia działań niezbędnych do wyjaśnienia sprawy.
Skoro zatem zebrany w sprawie materiał dowodowy nie wykazał, aby przedsiębiorstwo [...] dysponowało indywidualnym aktem dotyczącym przedmiotowego gruntu, czy to w formie decyzji, umowy, czy też protokołu zdawczo-odbiorczego, który ustanowiłby na jego rzecz zarząd bądź użytkowanie i na taki akt nie powołuje się również skarżąca, to uzasadnione jest wnioskowanie, że władanie tą działką przez ten podmiot miało jedynie charakter faktyczny. To z kolei wykluczało możliwość potwierdzenia na jego rzecz konwersji z mocy art. 200 ugn owego władania w prawo użytkowania wieczystego. Tym samym niezasadny okazał się zarzut naruszenia art. 200 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. w związku z § 4 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z dnia 10 lutego 1998 r. Podkreślić trzeba, że ten ostatni przepis wśród dokumentów potwierdzających dotychczasowe prawo zarządu nieruchomością wskazuje decyzję o przekazaniu nieruchomości w zarząd. Takiej zaś decyzji skarżąca w niniejszej sprawie nie przedłożyła.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia zarzucanych w skardze przepisów postępowania. Analiza akt sprawy potwierdza, że jej stan faktyczny w kwestiach kluczowych z punktu widzenia wydanego rozstrzygnięcia został ustalony prawidłowo. Dowody zaś, na podstawie których ten stan ustalono, organy oceniły w sposób niewykraczający poza granice wyznaczone treścią art. 80 kpa. Z tych przyczyn niezasadny okazał się zarzut naruszenia powołanej normy, a także art. 7, art. 8 i art. 77 § 1 kpa. Poza polemiką ze stanowiskiem organu skarżąca nie wskazała bowiem na żadne inne dowody, których ewentualne przeprowadzenie mogłoby doprowadzić do odmiennych wniosków niż poczynione przez organy. Stąd również zarzut naruszenia art. 75 § 1 kpa nie zasługuje na uwzględnienie. Zaznaczyć przy tym trzeba, że na gruncie rozpoznawanej sprawy ciężar dowodu w zakresie wykazania istnienia przesłanek wynikających z art. 200 ust. 1 ustawy o gospodarce nieruchomościami spoczywał również na inicjującej przedmiotowe postępowanie Spółce. To bowiem skarżąca, jako następczyni prawna przedsiębiorstwa państwowego [...], powinna mieć najpełniejszą wiedzę o nieruchomościach będących w zarządzie [...] według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. Przez to powinna ona posiadać realną możliwość wykazania, że przedmiotowy grunt pozostawał we wspomnianej dacie w zarządzie jej poprzednika prawnego. Wprawdzie, jak trafnie dostrzegł Minister, organ jest zobowiązany do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia materiału dowodowego (art. 7 i 77 § 1 kpa), a następnie jego oceny z zachowaniem zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 kpa), nie oznacza to jednak, że skarżąca miała w tym postępowaniu pozostawać bierna. Z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, normujących postępowanie dowodowe, nie można bowiem wywodzić, że organy zobowiązane są w nieskończoność poszukiwać dowodów służących poparciu twierdzeń strony w sytuacji, gdy strona ich nie przedkłada. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony.
Orzekając zatem o odmowie uwłaszczenia Wojewoda nie naruszył przepisu art. 200 ugn. Nie naruszył go w związku z tym także Minister Rozwoju i Technologii, utrzymując w mocy decyzję organu I instancji.
W rezultacie Sąd uznał, że skarga jest niezasadna i na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259 z późn. zm.) orzekł jak w sentencji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI