I SA/Wa 257/19

I SA/Wa 257/19 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2019-11-28
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2019-02-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Chaciński /przewodniczący/
Elżbieta Sobielarska /sprawozdawca/
Joanna Skiba
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Sygn. powiązane
I OSK 2442/20 - Wyrok NSA z 2024-06-18
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 170 art. 153
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Dz.U. 1945 nr 10 poz 51
par. 4
Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodnicząca Sędzia WSA Dariusz Chaciński Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant referent stażysta Aneta Suchecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2019 r. sprawy ze skarg A. G. i T. O. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej oddala skargi.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania J. Z. i A. G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w części dotyczącej pkt 2 – utrzymał w mocy pkt 2 decyzji Wojewody [...] z wyłączeniem działek ewidencyjnych nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, położonych w [...], gm. [...], powiat [...].
Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Dnia [...] maja 2011 r. J. Z. i A. G. zwrócili się do Wojewody [...] z wnioskiem o stwierdzenie, że [...] ha gruntów obejmujących [...] wyszczególnione działki ewidencyjne, położone na terenie miasta [...] i stanowiące dawniej część majątku ,, [...] ", nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13, ze zm.; dalej jako "dekret").
Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] stycznia 2012 r., nr [...], stwierdził w pkt 1, że określone działki nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu a w pkt 2, że określone działki podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi, po rozpatrzeniu odwołań J. Z. i A. G., decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r., nr [...], uchylił w całości powołaną decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...]:
1) stwierdził, że działki oznaczone nr geod.: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha wraz z budynkami oraz nr [...] o pow. [...] ha, wchodzące w skład majątku "[...] ", nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu;
2) stwierdził, że działki oznaczone nr geod.: nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha. nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha. nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha (powstałe z podziału działki nr [...], w części o pow. [...] ha, wskazanej na zdjęciu numer 5 stanowiącym załącznik do geodezyjno-prawnej rekonstrukcji zasięgu dóbr [...] w [...] sporządzonej przez inż. W. K. i inż. B. A.), nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha (powstałe z podziału działki nr [...], w części o pow. [...] ha, wskazanej na zdjęciu numer [...] stanowiącym załącznik do geodezyjno-prawnej rekonstrukcji zasięgu dóbr [...] w [...] sporządzonej przez inż. W K. i inż. B. A.), nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha. nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha. nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha. nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha, wchodzące w skiad majątku "[...] ", podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu.
Odwołanie od ww. decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. w części dotyczącej punktu 2 wnieśli J. Z. i A. G..
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] listopada 2013 r., nr [...], uchylił pkt 2 kwestionowanej decyzji w części dotyczącej działki nr [...] o powierzchni [...] ha oraz działki nr [...] o powierzchni [...] ha (pkt 1) oraz stwierdził, że działki wskazane w ww. pkt 1 nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (pkt 2) a także utrzymał w mocy pkt 2 kwestionowanej decyzji w pozostałym zakresie (pkt 3).
Skargi na opisaną decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi złożyli J. Z. i A. G.oraz Powiat [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 164/14: 1) ze skargi J. Z. i A. G. uchylił zaskarżoną decyzję w części dotyczącej punktu 3; 2) stwierdził, że zaskarżona decyzja w zakresie opisanym w punkcie pierwszym sentencji wyroku nie podlega wykonaniu; 3) oddalił skargę Powiatu [...]; 4) zasądził od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz skarżących J. Z. i A. G. solidarnie kwotę 440 (czterysta czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd I inastancji wskazał, że bezsporne jest, iż majątek ziemski należący do K. Z. posiadał cztery księgi wieczyste, w tym księgę [...], obejmującą grunty położone na terenie miasta [...]. Bezsporne jest również, że w 1922 r. mierniczy rządowy A. B. sporządził plan parcelacyjny nieruchomości opisanych w księdze [...]. Zarówno księga wieczysta jak i dołączony do niej plan parcelacyjny zaginęły. Słuszne jest także stanowisko organów, że samo położenie nieruchomości w granicach miasta nie oznacza, że nie mogła ona mieć charakteru rolnego i po spełnieniu koniecznych przesłanek podpadać pod działanie dekretu o reformie rolnej. Jednakże stan faktyczny w niniejszej sprawie jest o tyle odmienny, że z powołaniem się na plan mierniczego B. były zawierane akty notarialne dotyczące sprzedaży, darowizn nieruchomości podzielonych na podstawie tego planu. Przy czym Sąd stwierdził, że pomimo tego, iż nie odnaleziono dokumentu zatwierdzającego plan parcelacyjny nie oznacza to, że takiego zatwierdzenia nie było – co szczegółowo Sąd uzasadnił. Zdaniem Sądu organ dokonując oceny dowodów (tym bardziej z lat tak odległych, kiedy wręcz niemożliwe okazało się zgromadzenie wszystkich dokumentów), powinien kierować się zasadami logicznego rozumowania, opierając się na innych dowodach, przy założeniu, że podejmowane przez władze czynności miały określone cele, a nie były podejmowane bez koniecznej przyczyny oraz bezprawnie. Skoro zatem bezsporne jest, że był dokonany plan podziału nieruchomości opisanej w księdze [...], położonej w granicach miasta oraz, że były dokonane liczne transakcje sprzedaży w formie prawem nakazanej, które nie zostały nigdy uznane za wadliwe, to w ocenie Sądu I instancji nie sposób przyjąć, że nie dokonano parcelacji nieruchomości w mieście. Zatem wadliwe jest stanowisko organu, że nieruchomość pochodząca z tej księgi podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Wobec tego kwestia, jakim planem podatkowym były objęte działki nie ma istotnego znaczenia. Przy czym zdaniem Sądu okoliczności sprawy oraz wskazane dowody, w szczególności dotyczące zawartych w formie aktów notarialnych umów rozporządzających przemawiają za tym, że nieruchomość stanowiąca własność K. Z. położona w granicach miasta [...] nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Została przed 1 września 1939 r. rozparcelowana, a znaczna część z niej sprzedana lub darowana. Wobec powyższego organ naruszył przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o reformie rolnej oraz przepisy art. 7, art. 80 i art. 107 § 3 kpa, poprzez wadliwe ustalenie, że działki położone na terenie [...], a objęte pkt 3 zaskarżonej decyzji podlegały pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e) tego dekretu. Mając powyższe na uwadze, uwzględniając skargę J. Z. i A. G., Sąd orzekł jak w pkt 1, 2 i 4 sentencji wyroku, z mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit a) i c) ppsa. Ponownie rozpoznając sprawę z wniosku skarżących organ uwzględni stanowisko przedstawione w niniejszym uzasadnieniu i wyda rozstrzygnięcie co do istoty sprawy.
Natomiast odnośnie skargi Powiatu [...] Sąd I instancji wskazał, że jest ona niezasadna, gdyż rozstrzygnięcie organu co do działki nr [...], której skarga dotyczy, jest prawidłowe z przyczyn wyżej omówionych. Działka ta położona jest na terenie miasta, w jego części centralnej. Objęta była planem mierniczego rządowego B., tak jak inne działki miejskie. Wbrew stanowisku skarżącego Powiatu, przy ocenie czy dana nieruchomość podpada czy też nie podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu o reformie rolnej, nie jest decydujące tylko kryterium powierzchni. Dekret nie zdefiniował pojęcia nieruchomości ziemskiej na potrzeby przeprowadzenia reformy rolnej. W orzecznictwie sądowo administracyjnym ugruntowany został pogląd, że pod pojęciem "nieruchomości ziemskiej" należy rozumieć nieruchomości, które są lub mogą być wykorzystywane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej, a więc nieruchomości o charakterze rolniczym. Za nieruchomość ziemską należy więc uznać nieruchomość wykorzystywaną i przeznaczoną na cele rolnicze. Zatem niewątpliwie działka nr [...] takich kryteriów w nie spełnia, jak również nie jest położona na trenie nieruchomości ziemskiej.
Po rozpoznaniu skarg kasacyjnych Powiatu [...],[...]"[...] "' SA i Federacji Związków [...] w Polsce od powołanego wyroku Sądu I instancji z dnia 26 stycznia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 20 lutego 2018 r., sygn. akt I OSK 3329/15 orzekł:
1) ze skargi kasacyjnej Powiatu [...] o uchyleniu pkt 3 zaskarżonego wyroku oraz punktów 1 i 2 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. w zakresie działki o numerze geodezyjnym [...],
2) o oddaleniu skargi kasacyjnej Powiatu [...] w pozostałym zakresie, 3) ze skargi kasacyjnej [...] "[...] " SA z siedzibą w [...] o uchyleniu punktów l i 2 zaskarżonego wyroku w zakresie odnoszącym się do działki o numerze geodezyjnym [...] i o oddaleniu skargię J. Z. i A. G. w tym zakresie,
4) o oddaleniu skargi [...] "[...]" SA z siedzibą w [...] w pozostałym zakresie odnoszącym się do punktów 1 i 2 zaskarżonego wyroku oraz o oddaleniu skargi kasacyjnej [...] "[...] " SA z siedzibą w [...] w zakresie pkt 4 zaskarżonego wyroku,
5) ze skargi kasacyjnej Federacji Związków [...] w Polsce o uchyleniu punktu 1 zaskarżonego wyroku w zakresie odnoszącym się do działki o numerze geodezyjnym [...] i o oddaleniu skargi J. Z. i A. G. w tym zakresie,
6) o odstąpieniu od zasądzenia kosztów postępowania sądowego w całości.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Naczelny Sąd Administracyjny w odniesieniu do skargi kasacyjnej Federacji Związków [...] w Polsce zauważył, że dekret wszedł w życie z dniem jego ogłoszenia, co nastąpiło w dniu 13 września 1944 r. (Dz. U. Nr 4, poz. 17). Z tym też dniem wszystkie nieruchomości ziemskie objęte dekretem przeszły (ex lege) bez żadnego odszkodowania na własność Skarbu Państwa. Ówczesny prawodawca przewidział jednak możliwość orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na podstawie § 5 pkt 1 rozporządzenia. W dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęto, że na podstawie § 5 rozporządzenia można rozpatrywać wnioski dotyczące zarówno tego, czy cała nieruchomość, czy też jej część podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. "e" dekretu. Powołane rozporządzenie w § 6 przewidywało dopuszczalność złożenia przez osobę zainteresowaną wniosku o uznanie, że nieruchomość jest wyłączona spod działań postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Przy czym Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale w składzie siedmiu sędziów NSA z 7 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, wyraził pogląd prawny, że przepis § 5 rozporządzenia może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Analogiczny pogląd został wyrażony w uchwale Sądu Najwyższego z dnia 18 maja 2011 r. sygn. akt III CZP 21/11.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że wniosek o stwierdzenie, iż nieruchomość nie podlegała pod działanie dekretu może być złożony przez uprawnionych tj. byłych właścicieli lub ich następców prawnych także obecnie, o ile nieruchomość przejęta została na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu. Istotne jest więc szczegółowe zbadanie, czy obecnie zgłaszane roszczenia spadkobierców byłych właścicieli ziemskich są słuszne w świetle postanowień dekretu. Przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu stanowi, że na cele reformy rolnej przejęciu będą podlegały stanowiące własność czy współwłasność osób fizycznych lub prawnych nieruchomości ziemskie o określonym areale. Decyzja administracyjna, o której mówi § 5 rozporządzenia stanowi wyłączną podstawę do uzyskania przez byłych właścicieli lub ich spadkobierców wiedzy, że Skarb Państwa nie nabył z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Uzyskanie takiej decyzji jest też niezbędne dla ewentualnego dochodzenia roszczenia odszkodowawczego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego ponieważ przepisy dekretu, ani rozporządzenia nie definiowały pojęcia " nieruchomości ziemskiej", przyjęto rozumienie tego pojęcia wynikające z uchwały Trybunału Konstytucyjnego z 19 września 1990 r., W 3/89, OTK 1990/1/26 (dalej uchwała W 3/89). Trybunał w części III uzasadnienia uchwały W 3/89, (akceptowanej w uzasadnieniu uchwały z 16 kwietnia 1996 r., W 15/95 (Dz. U. nr 54, poz. 572, dalej uchwała W 15/95) przyjął, że przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dotyczy nieruchomości ziemskich o charakterze rolniczym. Reforma rolna dotyczyła tych nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej, sadowniczej. Jakkolwiek uchwały Trybunału Konstytucyjnego w sprawie ustalenia powszechnie obowiązującej wykładni ustaw utraciły moc obowiązującą z dniem wejścia życie Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. (art. 239 ust. 3), to jednak miały zasadniczy wpływ na ukształtowanie praktyki co do rozumienia zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Takie rozumienie przepisów dekretu oznaczało, że możliwy był spór nie tylko o to, czy nieruchomość ziemska podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu ze względu na przyjęte normy obszarowe. Wobec tego w oparciu o wskazane uchwały Trybunału Konstytucyjnego przyjmowano, że na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności rolniczej. Przy orzekaniu na podstawie § 5 rozporządzenia, winna być oceniana możliwość wyłączenia spod działania art. 2 ust. 1 lit. e dekretu tej części nieruchomości, która nie była funkcjonalnie powiązana z gospodarstwem rolnym, a więc nie mogła być przeznaczona na cele określone w dekretu (uchwała NSA z: 5.6.2006 r., I OPS 2/06, ONSAiWSA 2006/5/123, dalej uchwała I OPS 2/06; 10.1.2011 r., I OPS 3/10, ONSAiWSA 2011/2/23, dalej uchwała I OPS I OPS 3/10 i powołane w tych uchwałach liczne orzeczenia SN i NSA).
Naczelny Sąd Administracyjny podniósł też, iż z samego faktu położenia nieruchomości w granicach miasta nie można wyciągać wniosku o ich miejskim charakterze. Akty prawne z okresu międzywojennego, tj. ustawa z dnia 26 września 1922 r. (Dz. U. R.P. 89, poz. 812) oraz ustawa z dnia 29 kwietnia 1925 r. (Dz. U. R.P. Nr 5, poz. 346) o rozbudowie miast wyraźnie stanowią o nieruchomościach ziemskich położonych w obrębie miast. Do tych nieruchomości miały zastosowanie przepisy o wykonaniu reformy rolnej (Dz. U. R.P. z 1920 r. Nr 70, poz. 462). Ustawy przewidywały swobodę w dobrowolnym obrocie ziemią i dobrowolną parcelację gruntów w obrębie miast, przy czym parcelacja nie mogła naruszać planów regulacyjnych. Stąd konieczne było zezwolenie na parcelacyjny podział nieruchomości. Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast w brzmieniu obowiązującym od dnia 1 lutego 1936 r. (Dz. U. R. P. z 1936 r. Nr 10, poz. 107) uchyliło ustawę z dnia 29 kwietnia 1925 r. o rozbudowie miast. W art. 20 wprowadziło nową regulację prawną w odniesieniu do nieruchomości ziemskich położonych w granicach administracyjnych miast. Według tego przepisu do nieruchomości ziemskich w obrębie miast nie stosuje się Rozporządzenia Tymczasowego Rady Ministrów z dnia 1.09.1919 r. o przenoszeniu własności nieruchomości ziemskich, a podział takich nieruchomości może nastąpić tylko na podstawie planu podziałowego zatwierdzonego przez zarząd miejski. Zgodnie natomiast z rozporządzeniem "strona ubiegająca się o uznanie, że dana nieruchomość jest wyłączona spod działania postanowień zawartych w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu winna przedłożyć wojewódzkiemu urzędowi ziemskiemu dowody, stwierdzające dokładny obszar tej nieruchomości z wyszczególnieniem użytków każdego rodzaju."(§ 6). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z powyższego wynika, że to zainteresowana strona winna przedstawić dowody pozwalające na uznanie, że dana nieruchomość nie podpada pod działanie dekretu. Oczywiście postanowienia powołanego § 6 rozporządzenia powinny być "łagodzone" postanowieniami obecnie obowiązującego k.p.a., w myśl których obowiązek ustalenia stanu faktycznego obciąża organ prowadzący postępowanie w sprawie. Skoro bowiem postępowanie administracyjne toczyło się obecnie, to mają do niego zastosowanie aktualne standardy procedury administracyjnej. Powyższa konstatacja, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie zmienia jednak faktu, że w prowadzonym postępowaniu organy słusznie przyjęły, iż nie ma dowodów potwierdzających, że działka [...] miała miejski charakter. Przy tym Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w powołanej wcześniej uchwale z dnia 19 września 1990 r., że działki wydzielone przed 1 września 1939 r. przez właściciela na potrzeby budownictwa mieszkaniowego z obszaru nieruchomości ziemskiej poprzez przedstawienie projektu parcelacji i zatwierdzenie tego projektu, w dniu wejścia w życie dekretu, stanowiły według Trybunału odrębny od nieruchomości ziemskich przedmiot własności nie podlegający przejęciu przez Skarb Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że sam akt parcelacji nie może świadczyć o dokonaniu parcelacji zgodnie z obowiązującymi ówcześnie przepisami. Przede wszystkim nie ma dowodu potwierdzającego okoliczności zatwierdzenia owej parcelacji przez odpowiednie władze w okresie międzywojennym. Zatem nie można ustalić jakie działki obejmował sporządzony w 1922 r. plan parcelacyjny [...], a w konsekwencji, czy działki objęte przedmiotowym wnioskiem były również objęte planem parcelacji. Tylko wgląd w zatwierdzony plan parcelacji pozwoliły ustalić, które z działek objętych parcelacją zostały przeznaczone na działki budowlane. Zatem skoro taki plan się nie zachował , to nawet uznanie, że zatwierdzonym projektem parcelacji był plan sporządzony przez mierniczego B. nie pozwala przyjąć, że wszystkie działki w nim wymienione zostały wydzielone w celu utworzenia działek budowlanych. Założeniu, że wszystkie działki wymienione w planie sporządzonym przez mierniczego B. zostały przeznaczone na cele budowlane, przeczy choćby okoliczność, że w planie klasyfikacyjnym do celów podatkowych z lat 1936/1937 działki te oznaczono jako grunty orne bądź łąki. Według Naczelnego Sądu Administracyjnego istnieje ponadto wątpliwość, czy dokument parcelacyjny mierniczego B. z 1922 r., odnoszący się do kw [...], może być uznany za akt parcelacyjny w rozumieniu przepisów rozporządzenia Prezydenta z dnia 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast, skoro plan mierniczego B. został sporządzony pięć lat przed wejściem w życie powołanego rozporządzenia, a treść tego planu nie jest znana. Dodać też należy, że okoliczność zatwierdzenia planu parcelacji z 1922 r. nie wynika z aktów notarialnych z dnia [...] września 1926 r. oraz z dnia [...] czerwca 1931 r. Jednocześnie okolicznością świadczącą o budowlanym charakterze działki o numerze geodezyjnym [...] nie może być fakt, iż w stosunku do części nieruchomości ziemskiej zapadło orzeczenie wydane w trybie i na podstawie dekretu z dnia 8 marca 1946 r. o majątkach opuszczonych i poniemieckich (Dz.U. z 1946 r., Nr 13, poz. 87 ze zm.). W aktach administracyjnych znajduje się również późniejsze orzeczenie Sądu Wojewódzkiego w [...] z dnia [...] stycznia 1960 r., sygn. akt [...] C [...], oddalające powództwo K. Z.. Z uzasadnienia wyroku wynika, że nieruchomości ziemskie, położone w [...] o łącznej powierzchni [...] ha, objęte pozwem przeszły na własność Skarbu Państwa na zasadzie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Dodać też należy, że w myśl art. 39 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich, przepisy tego dekretu nie naruszają postanowień dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Zestawienie art. 39 dekretu o majątkach opuszczonych i poniemieckich z art. 2 ust. 1 lit e dekretu o wykonaniu reformy rolnej dowodzi, że powołany art. 2 ust. 1 lit e dekretu miał pierwszeństwo przed przepisami o przywróceniu posiadania majątków opuszczonych.
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał również, że podnoszona przez Sąd I instancji okoliczność nieodniesienia się przez organy do zaświadczenia Burmistrza [...] z dnia [...] marca 1996 r., że wymienione w nim nieruchomości, nie były związane z nieruchomością ziemską K. Z., w świetle poczynionych przez Wojewodę ustaleń, nie może być uznana za istotne uchybienie. Przede wszystkim skoro według orzecznictwa stwierdzenie czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu wymaga wydania decyzji, to próba potwierdzenia tej okoliczności na podstawie zaświadczenia nie może być uznana za prawnie skuteczną. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 P.p.s.a. uchylił punkt pierwszy zaskarżonego wyroku w zakresie odnoszącym się do działki o numerze geodezyjnym [...] i oddalił skargę J. Z. i A. G. w tym zakresie.
Odnosząc do zarzutów skargi kasacyjnej [...] [...] S.A. Naczelny Sąd Administracyjny uznał za uzasadnione zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu, w zakresie odnoszącym się do działki o numerze geodezyjnym [...], która to działka według ustaleń organów i oświadczenia pełnomocnika skarżącej złożonego w dniu [...] stycznia 2018 r. na rozprawie, znajduje się w użytkowaniu wieczystym [...] [...] S.A. W tym zakresie uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jest tożsame z uzasadnieniem dotyczącym zarzutów skargi kasacyjnej Federacji Związków [...] w Polsce.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 151 P.p.s.a. uchylił punkty pierwszy i drugi zaskarżonego wyroku w zakresie odnoszącym się do działki o numerze geodezyjnym [...] i oddalił skargę J. Z. i A. G. w tym zakresie. Jednocześnie na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną [...] [...] S.A. w pozostałym zakresie odnoszącym się do punktów 1 i 2 zaskarżonego wyroku, gdyż w odniesieniu do pozostałych nieruchomości [...] [...] S.A. nie wykazał interesu prawnego. Jak również nie wykazał interesu prawnego w zakresie kwestionowania punktu 4 zaskarżonego wyroku, rozstrzygającego o kosztach pomiędzy organem a J. Z. i A. G..
Odnosząc do zarzutów skargi kasacyjnej Powiatu [...] Naczelny Sąd Administracyjny uznał je za uzasadnione. Uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego jest tożsame z uzasadnieniem do zarzutów skargi kasacyjnej Federacji Związków [...] w Polsce. Ustalenia Wojewody [...] w zakresie rolnego charakteru działki o numerze geodezyjnym [...] są spójne i logiczne w świetle całokształtu materiału dowodowego. Zdaniem NSA trafnie wskazuje organ I instancji, iż nie ma dowodu potwierdzającego okoliczności zatwierdzenia owej parcelacji przez odpowiednie władze w okresie międzywojennym. Nie można ustalić które działki obejmował sporządzony w 1922 r. plan parcelacyjny [...], a zatem czy działki objęte przedmiotowym wnioskiem były również objęte planem parcelacji. Zatem okoliczności wskazane przez organ odwoławczy, w tym także fakt, że działka [...] położona jest w centrum miasteczka, są niewystarczające dla stwierdzenia, że owa działka miała charakter budowlany. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 188 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c P.p.s.a. uchylił punkt trzeci zaskarżonego wyroku oraz punkty 1 i 2 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r., w zakresie działki o numerze geodezyjnym [...], gdyż zarzut skargi kasacyjnej kwestionuje wyrok Sądu I instancji tylko w tym zakresie. Skarga kasacyjna nie kwestionuje rozstrzygnięcia Sądu I instancji w odniesieniu do innych nieruchomości, dlatego też w pozostałym zakresie skargę kasacyjną oddalono.
Następnie Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] - po rozpatrzeniu odwołania J. Z. i A. G. od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...] w części dotyczącej pkt 2 – utrzymał w mocy pkt 2 decyzji Wojewody [...] z wyłączeniem działek ewidencyjnych nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha, położonych w [...], gm. [...], powiat [...]. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że niniejsze postępowanie toczy się na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51; dalej jako "rozporządzenie"), przewidującego orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu. Zgodnie z przywołanym przepisem na cele reformy rolnej przeznaczone były nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekraczał bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekraczał 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Wszystkie tak opisane nieruchomości ziemskie przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia w całości, na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga dekretu. W tym miejscu Minister przytoczył treść art. 1 ust. 2 opisującego co obejmowały cele reformy rolnej.
Zdaniem organu odwoławczego na obecnym etapie sprawy do rozpatrzenia pozostało odwołanie J. Z. i A. G. od punktu 2 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. z wyłączeniem działek ewidencyjnych: nr [...] (w tym zakresie NSA oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r.), nr [...] (w tym zakresie NSA oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r.) i nr [...] (w tym zakresie decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. nie została w ogóle zaskarżona).
Minister wskazał, że majątek ziemski w [...] stanowił własność K. Z., którego aktualnymi następcami prawnymi są T. O. i A. G.. Jednocześnie kilka działek będących przedmiotem postępowania odwoławczego uległo podziałowi po wydaniu przez Wojewodę [...] decyzji z dnia [...] sierpnia 2012 r. I tak działka nr [...] o powierzchni [...] ha została podzielona na działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, działka nr [...] o powierzchni [...] ha - na działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, działka [...] o pow. [...] ha - na działki nr [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha, a działka nr [...] o powierzchni [...] ha - na działki [...] o pow. [...] ha i [...] o pow. [...] ha.
W opinii organu odwoławczego istota sporu sprowadza się do ustalenia, czy nieruchomość [...], stanowiąca własność K. Z. została przed II wojną światową objęta zatwierdzonym planem parcelacji na działki budowlane. Zatwierdzenie takiego planu wyłącza bowiem nieruchomość spod zakresu przedmiotowego art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, na co zwrócił uwagę Trybunał Konstytucyjny w uchwale z 19 września 1990 r. (sygn. akt W 3/89). Organ odwoławczy podniósł, że w decyzji z dnia [...] listopada 2013 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zauważył, iż nie zachował się plan nieruchomości [...], który miał być sporządzony w 1922 r. przez mierniczego przysięgłego B. i brak jest jakiejkolwiek wzmianki o jego zatwierdzeniu, w szczególności w aktach notarialnych mających za przedmiot sprzedaż poszczególnych działek z tego majątku. W wyroku z dnia 26 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że nieodnalezienie dokumentu zatwierdzającego plan parcelacyjny nie oznacza, iż takiego zatwierdzenia nie było. Przy czym Minister podkreślił, że znaczny upływ czasu powoduje, iż nie zachowały się wszystkie dokumenty, jednak - jak dowodził Wojewódzki Sąd Administracyjny - skuteczne dokonanie wielu czynności notarialnych przemawia za przyjęciem, że działania te były zgodne z prawem, tj. oparte były o zatwierdzony plan parcelacji. W konsekwencji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał za wadliwe stanowisko organu, że nieruchomość pochodząca z księgi [...] podlegała przejęciu na cele reformy rolnej. Z kolei w wyroku z dnia 20 lutego 2018 r. Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż sam akt parcelacji nie może świadczyć o dokonaniu parcelacji zgodnie zobowiązującymi ówcześnie przepisami. Przede wszystkim nie ma dowodu potwierdzającego okoliczności zatwierdzenia owej parcelacji przez odpowiednie władze w okresie międzywojennym. Zatem - zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego - nie można ustalić, jakie działki obejmował sporządzony w 1922 r. plan parcelacyjny, a w konsekwencji czy działki objęte wnioskiem były również objęte planem parcelacji. Naczelny Sąd Administracyjny zauważył również, iż istnieje wątpliwość, czy dokument parcelacyjny mierniczego B. z 1922 r. może być uznany za akt parcelacyjny w rozumieniu przepisów rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 22 kwietnia 1927 r. o rozbudowie miast (Dz.U. Nr 42, poz. 372, ze zm.), skoro został sporządzony pięć lat przed wejściem w życie powołanego rozporządzenia, a treść tego planu nie jest znana.
Minister wskazał, że w zakresie działki nr [...] związany jest stanowiskiem Naczelnego Sądu Administracyjnego (pkt 1 wyroku NSA z dnia 20 lutego 2018 r.), a w zakresie pozostałych działek, co do których odwołanie nie zostało rozpatrzone - stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (pkt 1 wyroku WSA z dnia 26 stycznia 2015 r., prawomocny w części nieobejmującej działek [...] i [...]). Zdaniem organu odwoławczego okoliczności prawne i faktyczne są jednakowe dla wszystkich działek objętych domniemanym planem parcelacji, tymczasem ocena prawna przedstawiona przez sądy obu instancji jest diametralnie różna. Tymczasem w demokratycznym państwie prawnym nie jest dopuszczalna sytuacja, w której organ administracji publicznej - w tożsamym stanie faktycznym, w ramach jednego postępowania administracyjnego - wyda dwa odmienne rozstrzygnięcia w odniesieniu do różnych działek ewidencyjnych. Godziłoby to w zasadę pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej.
W tym stanie rzeczy Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastosował się do oceny prawnej zawartej w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego, gdyż uznał, że winien wziąć pod uwagę moc wiążącą tego wyroku - zgodnie z art. 170 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Przytaczając orzecznictwo sądowoadministracyjne wskazał, że na gruncie tego przepisu prawomocność orzeczenia sądu administracyjnego należy rozumieć w ten sposób, iż wywiera ono skutek nie tylko w danym i zakończonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, ale oddziałuje także w razie ponownego prowadzenia postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w danej sprawie. Wobec tego rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem kwestia prawna nie może być juz w odniesieniu do danego podmiotu kontestowana i poddana innej ocenie. Jednocześnie powyższe odnosi się do sentencji orzeczenia, lecz również do uzasadnienia wyroku zawierającego wykładnię przepisów mających w sprawie zastosowanie i prezentującego tok rozumowania sądu orzekającego. W konsekwencji zdaniem Ministra nie bez znaczenia jest fakt, że w obrocie prawnym funkcjonuje obecnie rozstrzygnięcie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi stwierdzające, że działki [...] i [...] podpadały pod przepisy dekretu - prawomocne na skutek wyroku NSA z dnia 20 lutego 2018 r. Wobec tego w opinii organu odwoławczego zastosowanie oceny prawnej wyrażonej w tym wyroku w obecnie prowadzonym postępowaniu pozwoli zachować spójność i logikę działania administracji publicznej.
W rezultacie w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym, Minister przypomniał, że plan nieruchomości [...] sporządzony w 1922 r. przez mierniczego przysięgłego B. nie zachował się. Nie zostało odnalezione orzeczenie zatwierdzające plan parcelacji ani jakikolwiek dokument, który zawierałby choćby wzmiankę o jego zatwierdzeniu. Takiej informacji nie zawierają także akty notarialne z dnia [...] września 1926 r. (sprzedaż na rzecz P. L.) oraz z dnia [...] czerwca 1931 r. (sprzedaż na rzecz W. i A. Z.), gdzie wspomina się wprawdzie o tym, że zbywane działki z nieruchomości [...] oznaczone są określonymi numerami na planie sporządzonym przez geometrę rządowego B., ale bez wskazania, że projekt parcelacji został zatwierdzony. W ocenie Ministra brak planu parcelacyjnego nie pozwala ustalić, jakich dotyczył działek, a w konsekwencji czy działki objęte wnioskiem były również nim objęte. Nie wiadomo też, na jakiej podstawie miałby zostać zatwierdzony pian parcelacyjny z 1922 r., skoro odpowiednie przepisy zostały uchwalone dopiero kilka lat później. W tym kontekście Minister uznał, że nie wiadomo w ogóle, czego dotyczył i jakim celom służył plan z 1922 r. W związku z tym, zdaniem organu odwoławczego, teren ten nie został przeznaczony na działki budowlane, a zatem w świetle uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. nie utracił charakteru nieruchomości ziemskiej. Również położenie nieruchomości w granicach miasta nie pozwala, w ocenie Ministra, uznać, że pozbawiona jest ona ziemskiego charakteru. Natomiast zgodnie z przywołaną uchwałą przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dotyczy wyłącznie nieruchomości ziemskich, przez które należy rozumieć nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej.
Minister podniósł, że działki ewidencyjne objęte postępowaniem odwoławczym uwidocznione są w kompleksach I, II, III, VI i VIII, wyznaczonych w dokumentacji geodezyjno-prawnej sporządzonej przez geodetę uprawnionego C. L.. Na planie klasyfikacyjnym do celów podatkowych z 1936/1937 r. całe te kompleksy oznaczone są jako grunty orne bądź łąki. Grunty orne i łąki zaliczane były do użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z I marca 1945 r. i jako takie stanowiły nieruchomość ziemską. Ze względu na swój charakter mogły być przeznaczone na cele reformy rolnej wskazane w art. I ust. 2 lit. a-c dekretu. W opinii Ministra przynajmniej część gruntów została w ten sposób wykorzystana, o czym świadczy pismo Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] do Ministerstwa Rolnictwa z dnia [...] sierpnia 1959 r. (karta 11 tomu 1 dokumentacji) dotyczące gruntów stanowiących b. własność K. Z. znajdujących się w [...], gdzie wskazuje się, że [...] ha rozparcelowano zgodnie z dekretem o przeprowadzeniu reformy rolnej. W tym samym piśmie podano, że [...] ha przewidziano na rozbudowę miasta w formie osiedla robotniczego, a [...] ha posiada szkoła rolnicza, a zatem spełniono cele z art. 1 ust. 2 lit. d i e dekretu. Minister wskazał, że choć wspomniane obszary przeznaczone na poszczególne cele nie dają się odnieść bezpośrednio do działek będących przedmiotem postępowania, to informacje zawarte w tym piśmie spójne są z ustaleniami dokonanymi na postawie planu klasyfikacyjnego z 1936/1937 r. Znajdują one także potwierdzenie w części opisowej dokumentacji geodezyjno-prawnej, gdzie podano, że w nieruchomości [...] znajdowały się tereny wyłącznie związane z produkcją rolną, np. kompleks I i II. Kompleks VI i III stanowił grunty położone w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki, jeśli chodzi natomiast o kompleks VIII, to był on dzielony na działki budowlane dopiero od 1956-1957 r. Mając na uwadze rolny charakter tych działek i możliwość przeznaczenia ich na cele reformy rolnej, a także fakt. że stanowiły one część nieruchomości K. Z. przekraczającej normy powierzchniowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (1500 ha powierzchni ogólnej, w tym 167 ha użytków rolnych) – Minister uznał, że działki wymienione w pkt 2 decyzji Wojewody [...] (z wyłączeniem działek ewidencyjnych nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha) podpadały pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a zaskarżona decyzja Wojewody [...] zasługuje na utrzymanie w mocy w tym zakresie.
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2018 r., nr [...] skargi wnieśli A. G. (sygn. akt I SA/Wa 257/19) oraz T. O. (sygn. akt I SA/Wa 258/19).
A. G., reprezentowany przez adwokata, zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art, 80 k.p.a. - poprzez niezastosowanie się przez organ do wiążącego w tej mierze organ stanowiska oraz wskazań, wyrażonych w wydanym uprzednio w niniejszej sprawie, prawomocnym w tym zakresie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 164/14 i zajęcie przez organ w zaskarżonej decyzji stanowiska sprzecznego z powyższym stanowiskiem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, w którym Sąd ten stwierdził w szczególności, iż okoliczności faktyczne niniejszej sprawy oraz wskazane tamże przez Sąd dowody, znajdujące się w aktach sprawy, przemawiają za tym. że przedmiotowa nieruchomość [...]. stanowiąca własność K. Z., położona w granicach miasta [...], nie podlegała przejęciu na cele reformy rolnej, została przed 1 września 1939 r. rozparcelowana, a znaczna część z niej sprzedana lub darowana, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
2) naruszenie przepisów art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez brak dokładnego zbadania przez organ stanu faktycznego niniejszej sprawy i wskutek tego wadliwe uznanie, że w okolicznościach niniejszej sprawy brak było zatwierdzonego planu parcelacyjnego i że teren ten nie został przeznaczony na działki budowlane i w związku z tym nie utracił on charakteru nieruchomości ziemskiej, co stoi w sprzeczności z wiążącymi w tej mierze organ wskazaniami, zawartymi w wydanym uprzednio, ww. prawomocnym w tym zakresie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 164/14, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
a w konsekwencji powyższego także:
3) naruszenie przepisu § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10. poz. 51) w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.) - poprzez bezzasadne uznanie, iż działki wymienione w pkt. 2 ww. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. podpadały pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, w sytuacji, gdy zgodnie z wyraźnym, wiążącym organ w tej mierze, stanowiskiem zawartym w ww. wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 164/14, nieruchomości te nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej i brak było podstaw do odmiennego stwierdzenia, wyrażonego przez organ w zaskarżonej decyzji, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy;
4) naruszenie przepisu art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. - poprzez bezzasadne utrzymanie w mocy pkt 2 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r., nr [...], w sytuacji gdy brak było ku temu podstaw, które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy.
W związku z powyższym A. G. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości.
T. O., reprezentowany przez radcę prawnego, zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie przepisu art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez wydanie decyzji w sposób niezgodny z oceną prawną i oceną stanu faktycznego wyrażoną w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Wa 164/14 w sytuacji, gdy ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie było przedmiotem zaskarżenia,
2) naruszenie przepisu art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich istotnych dla sprawy okoliczności, co skutkowało wydaniem rozstrzygnięcia w oparciu o nieprawidłowo ustalony stan faktyczny, w tym w zakresie stanu prawnego nieruchomości pod kątem parcelacji dokonanej przed wejściem w życie przepisów o rozbudowie miast.
Wobec podniesionych zarzutów T. O. wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Ministrowi Rolnictwa i Rozwoju Wsi lub o zmianę zaskarżonej decyzji poprzez stwierdzenie, że działki wskazane w pkt 2 zaskarżonej decyzji nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Postanowieniem z dnia 27 maja 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 258/19, zostały połączone do wspólnego rozpoznania i rozstrzygnięcia oraz prowadzenia ich pod sygn. akt I SA/Wa 257/19.
W odpowiedzi na skargi Minister wniósł o ich oddalenie, podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skargi nie zasługują na uwzględnienie.
Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana w następstwie uchylenia przez Naczelny Sąd Administracyjny zarówno wyroku sądu pierwszej instancji ze skargi kasacyjnej Powiatu [...] w zakresie jego pkt 3 jaki i pkt 1 i 2 decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] listopada 2013 r. w zakresie działki ewidencyjnej nr [...], oddalenia skargi kasacyjnej Powiatu [...] w pozostałym zakresie, uchyleniu pkt 1 i 2 powyższego wyroku w zakresie odnoszącym się do działki ewidencyjnej nr [...] ze skargi kasacyjnej [...] S.A. z siedzibą w [...] oraz oddaleniu skargi J. Z. i A. G. w tym zakresie, oddaleniu skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] w pozostałym zakresie odnoszącym się do pky 1 i 2 sądu pierwszej instancji, oddaleniu skargi kasacyjnej tego organu w zakresie pkt 4 tego wyroku, uchyleniu pkt 1 wyroku w zakresie działki ewidencyjnej nr [...] ze skargi kasacyjnej Federacji Związków [...] w Polsce i oddaleniu skargi J. Z. i A. G. w tym zakresie.
Zatem obowiązkiem Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi było rozpatrzenie odwołania J. Z. i A. G. od pkt 2 decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2012 r. z wyłączeniem działek ewidencyjnych nr [...], nr [...] (ponieważ NSA oddalił skargę w powyższym zakresie na decyzję tego organu z dnia [...] listopada 2013 r.) i działki ewidencyjnej nr [...] (w tym zakresie decyzja nie została w ogóle zaskarżona). Rozpoznając sprawę organ utrzymał w mocy pkt 2 decyzji Wojewody [...] (ten pkt był przedmiotem odwołania J. Z. i A. G.) z wyłączeniem wyżej wymienionych działek tj. nr [...], nr [...] i nr [...].
Kwestią o podstawowym znaczeniu dla uznania zgodności z prawem zaskarżonej decyzji jest ocena Sądu co do zastosowania się organu do oceny prawnej oraz wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku NSA z dnia 20 lutego 2018 r. wydanego w przedmiotowej sprawie w zakresie działki nr [...], chociaż w zakresie pozostałych działek (za wyjątkiem działek nr [...] i [...]) związany był oceną prawną zawartą w pkt 1 wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2015 r. Istotnym w sprawie jest, że oceny prawne zawarte w powyższych wyrokach diametralnie się różnią, chociaż okoliczności prawne i faktyczne są jednakowe dla wszystkich działek objętych domniemanym planem parcelacji.
Sąd rozpoznający przedmiotową sprawę podziela stanowisko organu, że w demokratycznym państwie prawnym nie jest dopuszczalna sytuacja, w której organ administracji publicznej w takim samym stanie faktycznym w ramach jednego postępowania administracyjnego mógłby wydać dwa odmienne rozstrzygnięcia w odniesieniu do różnych działek ewidencyjnych znajdujących się w jednym kompleksie.
Zdaniem Sądu prawidłowo organ w stanie faktycznym przedmiotowej sprawy zastosował się do oceny prawnej zawartej w wyroku NSA zgodnie z art. 170 p.p.s.a.
Z oczywistych względów, motywowanych treścią zarówno art. 153 p.p.s.a, jak i zasadą prawomocności materialnej wyroku (art. 170 p.p.s.a), nie jest dopuszczalna w toku postępowania jakakolwiek polemika z ocenami prawnymi wyrażonymi w prawomocnym wyroku NSA wydanym w tej samej sprawie. Argumenty podniesione w obu skargach stoją w oczywistej sprzeczności z tymi zasadami.
Zgodnie z art. 170 p.p.s.a. prawomocny wyrok NSA wiąże strony i Sąd orzekający oraz inne strony i organy państwowe, a w przypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Prawomocność orzeczenia sądu administracyjnego należy rozumieć w ten sposób, że wywiera ono skutek nie tylko w danym i zakończonym postępowaniu sądowoadministracyjnym, ale oddziałuje także w razie ponownego prowadzenia postępowania administracyjnego i sądowoadministracyjnego w danej sprawie (podobnie: wyrok NSA z dnia 9 listopada 2007 r. o sygn. akt I OSK 106/07; LEX nr 427631). Rozstrzygnięta prawomocnym wyrokiem kwestia prawna nie może być już w odniesieniu do danego podmiotu kontestowana i poddana innej ocenie. Powyższe odnosi się do sentencji orzeczenia, lecz również do uzasadnienia wyroku zawierającego wykładnię przepisów mających zastosowanie i prezentującego tok rozumowania sądu orzekającego.
Zdaniem Sądu prawidłowo Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi zastosował się do oceny prawnej dotyczącej tej spornej kwestii zawartej w wyroku NSA jako sądu wyższej instancji, co pozwoliło organowi odwoławczemu w prowadzonym postępowaniu zachować spójność postępowania w jednej sprawie administracyjnej w stosunku do działek znajdujących się w jednym kompleksie. Prawidłowo zatem przyjął organ, że brak planu parcelacyjnego nie pozwala ustalić, jakich dotyczył działek, a w konsekwencji czy działki objęte wnioskiem były również nim objęte. Nie wiadomo też, na jakiej podstawie miałby zostać zatwierdzony plan parcelacyjny z 1922 r., skoro odpowiednie przepisy zostały uchwalone dopiero kilka lat później. W tym kontekście Minister prawidłowo zdaniem Sądu uznał, że nie wiadomo w ogóle, czego dotyczył i jakim celom służył plan z 1922 r.
W związku z tym, można uznać, że teren ten nie został przeznaczony na działki budowlane, a zatem w świetle uchwały Trybunału Konstytucyjnego z dnia 19 września 1990 r. nie utracił charakteru nieruchomości ziemskiej. Również położenie nieruchomości w granicach miasta nie pozwala na uznanie, że pozbawiona jest ona ziemskiego charakteru. Natomiast przepis art. 2 ust. 1 lit. e dekretu dotyczy wyłącznie nieruchomości ziemskich, przez które należy rozumieć nieruchomości lub ich części, które są lub mogą być wykorzystane do prowadzenia działalności wytwórczej w zakresie produkcji roślinnej, zwierzęcej i sadowniczej.
Działki ewidencyjne objęte postępowaniem odwoławczym uwidocznione są w kompleksach I, II, III, VI i VIII, wyznaczonych w dokumentacji geodezyjno-prawnej sporządzonej przez geodetę uprawnionego C. L.. Na planie klasyfikacyjnym do celów podatkowych z 1936/1937 r. całe te kompleksy oznaczone są jako grunty orne bądź łąki. Grunty orne i łąki zaliczane były do użytków rolnych w rozumieniu § 4 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z 1 marca 1945 r. i jako takie stanowiły nieruchomość ziemską. Ze względu na swój charakter mogły zatem być przeznaczone na cele reformy rolnej wskazane w art. 1 ust. 2 lit. a-c dekretu.
Natomiast z części opisowej dokumentacji geodezyjno-prawnej, wynika, że w nieruchomości [...] znajdowały się tereny wyłącznie związane z produkcją rolną, np. kompleks I i II. Kompleks VI i III stanowił grunty położone w bezpośrednim sąsiedztwie rzeki, jeśli chodzi natomiast o kompleks VIII, to był on dzielony na działki budowlane dopiero od 1956-1957 r. Mając na uwadze rolny charakter tych działek i możliwość przeznaczenia ich na cele reformy rolnej, a także fakt, że stanowiły one część nieruchomości K. Z. przekraczającej normy powierzchniowe wskazane w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu (1500 ha powierzchni ogólnej, w tym 167 ha użytków rolnych) – Minister prawidłowo uznał, że działki wymienione w pkt 2 decyzji Wojewody [...] (z wyłączeniem działek ewidencyjnych nr [...] o pow. [...] ha, nr [...] o pow. [...] ha oraz nr [...] o pow. [...] ha) podpadały pod przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W świetle powyższych wywodów nie zasługują na uwzględnienie zarzuty obu skarg dotyczące naruszenia przez organ art. 153 p.p.s.a. w związku z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa oraz art. 107 § 3. Zdaniem Sądu organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy, właściwie go ocenił, a swoje stanowisko w sposób logiczny i spójny przedstawił w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Zdaniem Sądu wobec odmiennych ocen prawnych dotyczących rozpoznawanej sprawy administracyjnej zawartych w wiążących organ wyrokach WSA w Warszawie z dnia 26 stycznia 2015 r. (sygn. akt I SA/Wa 164/14) i NSA z dnia 20 lutego 2018 r. (sygn. akt I SOK 3329/15) organ prawidłowo oparł swoje orzeczenie na ocenie prawnej zawartej w wyroku NSA. Organ nie naruszył, także zdaniem Sądu przepisów § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) w związku z art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu (Dz. U. z 1945 r., Nr 3, poz. 13 ze zm.).
Mając powyższe na uwadze, nie znajdując podstaw do zakwestionowania legalności zaskarżonej decyzji, Sąd oddalił skargę, na podstawie art. 151 p.p.s.a.