I SA/Wa 2559/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2022-04-07
NSAAdministracyjneWysokawsa
reprywatyzacjanieruchomości warszawskiedecyzja administracyjnaKodeks postępowania administracyjnegoart. 155 k.p.a.stwierdzenie nieważnościuchylenie decyzjisąd administracyjnyKomisja do spraw reprywatyzacji

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzję Komisji ds. reprywatyzacji, uznając, że błędnie stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta z 2012 r. zmienionej w trybie art. 155 k.p.a.

Sąd uchylił decyzję Komisji ds. reprywatyzacji, która stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta z 2012 r. zmieniającej decyzję z 2011 r. w trybie art. 155 k.p.a. Sąd uznał, że Komisja błędnie zakwalifikowała naruszenie art. 155 k.p.a. jako rażące, wskazując, że interpretacja tego przepisu jest niejednolita w orzecznictwie, a przesłanki do zmiany decyzji zostały spełnione. Sąd podkreślił, że zmiana decyzji związanej w trybie art. 155 k.p.a. nie jest z góry wykluczona, a w tym przypadku doszło do nabycia praw przez nowych wnioskodawców, co uzasadniało zmianę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich, która stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta z dnia 24 kwietnia 2012 r. nr [...]. Decyzja ta, wydana na podstawie art. 155 k.p.a., zmieniała wcześniejszą decyzję Prezydenta z dnia 27 października 2011 r. nr [...] w zakresie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego do gruntu. Komisja uznała, że zmiana decyzji w trybie art. 155 k.p.a. była niedopuszczalna, ponieważ pierwotna decyzja była decyzją związaną, a ponadto nie uzyskano zgody wszystkich pierwotnych stron postępowania. Sąd administracyjny uznał jednak, że stanowisko Komisji było błędne. Sąd podkreślił, że kwestia stosowania art. 155 k.p.a. do decyzji związanych jest przedmiotem rozbieżnych poglądów w orzecznictwie, a sama okoliczność, że decyzja była związana, nie wyklucza jej zmiany w tym trybie. Sąd stwierdził, że przesłanki do zmiany decyzji w trybie art. 155 k.p.a. zostały spełnione: decyzja była ostateczna, strony nabyły prawo, nie było przepisów sprzeciwiających się zmianie, a wniosek o zmianę złożyli nowi beneficjenci praw dekretowych, co należy uznać za zgodę na zmianę. Sąd uznał, że nie doszło do rażącego naruszenia prawa, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji zmieniającej. Sąd odniósł się również do zarzutu braku udziału stron w postępowaniu przed Komisją, wskazując na możliwość doręczenia przez obwieszczenie zgodnie z art. 49 k.p.a. i art. 16 ust. 3 ustawy reprywatyzacyjnej. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Komisji.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (4)

Odpowiedź sądu

Tak, możliwość weryfikacji decyzji związanych w trybie art. 155 k.p.a. nie jest wykluczona, a kwestia ta jest przedmiotem rozbieżnych poglądów w orzecznictwie.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że sama okoliczność, iż decyzja miała charakter związany, nie wyklucza jej zmiany w trybie art. 155 k.p.a., wskazując na rozbieżności w orzecznictwie w tej kwestii.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (9)

Główne

p.p.s.a. art. 145 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.

k.p.a. art. 155

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Zmiana lub uchylenie ostatecznej decyzji.

k.p.a. art. 156 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Stwierdzenie nieważności decyzji z powodu rażącego naruszenia prawa.

ustawa reprywatyzacyjna art. 29 § 1

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej.

ustawa reprywatyzacyjna art. 38 § 1

Ustawa z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa

Podstawa do stwierdzenia nieważności decyzji reprywatyzacyjnej.

dekret warszawski art. 7

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

Ustanowienie prawa własności czasowej lub prawa zabudowy.

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli sądu administracyjnego.

k.p.a. art. 28

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Definicja strony postępowania.

k.p.a. art. 49 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Doręczenie przez obwieszczenie.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Błędna kwalifikacja naruszenia art. 155 k.p.a. jako rażącego przez Komisję. Dopuszczalność zmiany decyzji związanej w trybie art. 155 k.p.a. Spełnienie przesłanek do zmiany decyzji w trybie art. 155 k.p.a., w tym zgoda stron (poprzez nabycie praw i złożenie wniosku o zmianę). Brak rażącego naruszenia prawa, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji zmieniającej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Komisji o niedopuszczalności zmiany decyzji związanej w trybie art. 155 k.p.a. Argumentacja Komisji o braku zgody wszystkich pierwotnych stron na zmianę decyzji. Argumentacja Komisji o braku zbadania interesu społecznego lub słusznego interesu strony. Argumentacja Komisji o rażącym naruszeniu prawa przy wydaniu decyzji zmieniającej.

Godne uwagi sformułowania

nie każde naruszenie prawa, nawet oczywiste, może być uznane za rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oczywistość naruszenia prawa polega natomiast na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. nie chodzi zatem o spór o wykładnię prawa, gdyż odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa nie może być podstawą żądania stwierdzenia nieważności decyzji, lecz o działanie wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w prawie. ani rozstrzygnięcie, ani uzasadnienie nie mogą bowiem funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie, niezależnie od siebie. Złożenie natomiast przez stronę wniosku o zmianę decyzji, jest – jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do uchwały składu siedmiu sędziów z 3 listopada 2009 r. II GPS 2/09 (ONSAiWSA 2010/1/4) – równoznaczne z wyrażeniem zgody na jej zmianę.

Skład orzekający

Jolanta Dargas

przewodniczący sprawozdawca

Anna Falkiewicz-Kluj

sędzia

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 155 k.p.a. w kontekście decyzji związanych oraz kwestia rażącego naruszenia prawa."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji reprywatyzacji warszawskiej i stosowania ustawy z 2017 r.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy reprywatyzacji warszawskiej i interpretacji kluczowych przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, co jest tematem budzącym duże zainteresowanie prawników i opinii publicznej.

Sąd uchyla decyzję Komisji ds. reprywatyzacji: kluczowa interpretacja art. 155 k.p.a. w sprawach o zwrot majątku.

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2559/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-04-07
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-11-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Falkiewicz-Kluj
Jolanta Dargas /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Grunty warszawskie
Sygn. powiązane
I OSK 636/23 - Wyrok NSA z 2025-03-13
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a-c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 49
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.), Sędziowie sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, , Protokolant referent Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 kwietnia 2022 r. sprawy ze skarg B. Z., K. P., R. J., S. P. i [...] na decyzję Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] na rzecz skarżących B. Z., K. P., R. J. oraz S. P. solidarnie kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; 3. zasądza od Komisji do spraw reprywatyzacji nieruchomości [...] na rzecz [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] września 2020 r., nr [....] Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich na podstawie art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z dnia 9 marca 2017 r. o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości warszawskich, wydanych z naruszeniem prawa (Dz.U. z 2018 r. poz. 2267: dalej: "ustawa z 9 marca 2017 r.") w związku z art. 156 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 155 k.p.a. w związku z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta [...] z dnia [....] kwietnia 2012 r. nr [...] w całości.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Komisja do spraw reprywatyzacji nieruchomości warszawskich (dalej: Komisja), działając na podstawie art. 15 ust. 2 i 3 w związku z art. 16 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r., postanowieniem z dnia [...] grudnia 2019 r. wszczęła z urzędu postępowanie rozpoznawcze w sprawie decyzji Prezydenta [....] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] zmienionej decyzją Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] dotyczącej gruntu oznaczonego nr ewidencyjnym [...] o powierzchni [...] m2 położonego w [...].
Prezydent [...], po rozpoznaniu wniosku W. K. z dnia [...] maja 1949 r. o przyznanie prawa własności czasowej gruntu położonego przy ul. [....] oznaczonego nr hip. [...] "[...]", działka [...] i teren użyteczności publicznej, decyzją z dnia [...] października 2011 r. nr [...]:
w pkt 1 ustanowił na 99 lat prawo użytkowania wieczystego gruntu niezabudowanego położonego w [...] w rejonie ul. [...], [...], [...], [...], oznaczonego jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni [...] m2, na rzecz: B. Z. w udziale [...] części gruntu oaz R. J. w udziale [...] części gruntu,
w pkt 2 ustalił "czynsz symboliczny" z tytułu ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu opisanego w pkt 1 decyzji w wysokości [...] zł netto, wskazując, że czynsz ten płatny jest z góry w terminie do dnia 31 marca każdego roku na konto Dzielnicy [...][...] [...] oraz, że "czynszu symbolicznego" nie pobiera się za rok, w którym zostanie ustanowione umową w formie aktu notarialnego prawo użytkowania wieczystego.
Prezydent [...] decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] na postawie art. 155 k.p.a. w związku z art. 39 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym, art. 1 ust. 1, art. 20 ust. 1 i art. 26 ust. 2 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju m.st. Warszawy, po rozpatrzeniu wniosku z dnia [...] listopada 2011 r. złożonego przez S. P. i K.P. o zmianę ostatecznej decyzji Prezydenta [...] z dnia [..] października 2011 r. nr [...], orzekł:
- zmienić za zgodą stron pkt 1 ostatecznej decyzji Prezydenta [...] nr [...] z dnia [...] października 2011 r. nadając mu brzmienie: "1. ustanowić na lat 99 prawo użytkowania wieczystego do niezabudowanego gruntu położonego w [...] w rejonie ulic [...], opisanego w ewidencji gruntów jako działka [...] o pow. [...] m2 w obrębie [...], uregulowanego w księdze wieczystej nr [...] na rzecz S. P. i K. P. - na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej.",
- pozostałe punkty decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2011 r. nr [...] pozostawiono bez zmian.
Notarialną umową z dnia [...] września 2012 r., Rep. A [...], oddano w użytkowanie wieczyste nieruchomość oznaczoną numerem ewidencyjnym [...] w obrębie [...], na rzecz K. P. oraz S. P., na okres 99 lat od zawarcia umowy, tj. do dnia [...] września 2111 r.
Decyzją Zarządu Dzielnicy [...]-[...] [...] w [...] z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...], przekształcono nieodpłatnie prawo użytkowania wieczystego do działki ewidencyjnej oznaczonej nr [...], w prawo własności, na rzecz K. P. i S. P. na zasadach wspólności ustawowej majątkowej małżeńskiej.
Pismem z grudnia 2018 r. Prokurator del. do Prokuratury Regionalnej w [...] wniósł do SKO sprzeciw, którym zaskarżył ostateczną decyzję zmieniającą wydaną z upoważnienia Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...].
SKO postanowieniem z dnia [...] stycznia 2020 r. sygn. [...] zawiesiło postępowanie administracyjne w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] ze sprzeciwu Prokuratora.
Komisja wskazała, że modyfikacja pierwotnej decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2011 r. polegała de facto na zmianie podmiotowej beneficjentów decyzji, tj. w pierwotnej decyzji z dnia [...] października 2011 r. jako beneficjentów decyzji wskazano B.Z. i R. J., zaś w decyzji zmieniającej jako beneficjentów decyzji wskazano S.P. i K. P. - na zasadzie małżeńskiej wspólności ustawowej.
Komisja wskazała również, że uchylenie lub zmiana decyzji w trybie art. 155 k.p.a. może mieć miejsce jedynie w sytuacji, gdy brak jest podstaw prawnych do jej uchylenia lub zmiany w trybie wznowienia postępowania lub do stwierdzenia nieważności tej decyzji (por. wyrok SN z dnia 6 stycznia 1999 r., sygn. akt III RN 101/98, OSNP 1999/20/637; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 października 2013 r., sygn. akt VII SA/Wa 714/13, LEX nr 1644480). W konsekwencji, w postępowaniu nadzwyczajnym mającym na celu podważenie ostatecznej decyzji administracyjnej z powodu jej wadliwości, tj. postępowaniu wznowieniowemu oraz postępowaniu o stwierdzenie jej nieważności, należy przypisać pierwszeństwo w stosunku do innych trybów postępowania administracyjnego wynikających z przepisów prawa materialnego, mogących doprowadzić również do uchylenia decyzji administracyjnej, bez wykazywania jej wadliwości, w tym do trybu z art. 155 k.p.a. W szczególności, w razie zbiegu trybów stwierdzenia nieważności decyzji oraz jej zmiany na podstawie art. 155 k.p.a. pierwszeństwo należy dać trybowi stwierdzenia nieważności (por. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r. sygn. akt II OSK 811/09, LEX nr 597877). Wymienione tryby składają się na system kilku nadzwyczajnych trybów postępowania administracyjnego obejmujących przypadki weryfikacji decyzji dotkniętych wadami kwalifikowanymi lub niekwalifikowanymi oraz decyzji prawidłowych pod względem prawnym. System ten - co podkreśla się w orzecznictwie (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 grudnia 2014 r., sygn. akt III SA/Gd 480/14, LEX nr 1605575) i doktrynie (B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, C.H. Beck 2014) - oparty jest na zasadzie niekonkurencyjności, co oznacza, że poszczególne tryby nadzwyczajne mają na celu usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości i nie mogą być stosowane zamiennie. Naruszenie wyłączności stosowania określonego trybu nadzwyczajnego weryfikacji decyzji stanowi rażące naruszenie prawa, będące podstawą do stwierdzenia nieważności decyzji. To ogólne założenie stosowania trybów nadzwyczajnych ma pełne zastosowanie również do weryfikacji decyzji prawidłowych, których wzruszenie może nastąpić na podstawie art. 154 albo art. 155 k.p.a., stosownie do cech samej decyzji i dalszych przesłanek określonych odrębnie w obu wymienionych przepisach (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 25.05.2016r., sygn. akt I SA/Gd 375/16).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, Komisja wskazała, że już zaistnienie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2011 r. nr [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - z uwagi na ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób nieuprawnionych (wniosek o przyznanie własności czasowej złożony przez W. K., osobę której nigdy nie przysługiwał status właściciela, nie mógł skutkować ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego na rzecz jego następców prawnych) - przesądzało o niedopuszczalności jej zmiany w trybie art. 155 k.p.a.
Ponadto w orzecznictwie zgodnie się podkreśla się, że na podstawie art. 154 k.p.a. lub art. 155 k.p.a. nie mogą być uchylane lub zmieniane tzw. decyzje związane, przy wydaniu których przepisy prawa nie pozwalają organom na swobodne uznanie. Tę okoliczność, tj. czy decyzja mająca być zmieniona w trybie art. 154 lub art. 155 k.p.a. jest decyzją swobodną, czy związaną, organ powinien zbadać w pierwszej kolejności. W sprawach, w których nie jest możliwe rozpoznanie sprawy w ramach tzw. uznania administracyjnego, wzruszenie decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. nie jest możliwe.
Komisja stwierdziła zaś, że decyzja wydana na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego jest decyzją związaną. Zgodnie z powołanym przepisem dekretu gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania, a jeżeli chodzi o osoby prawne, gdy użytkowanie gruntu zgodnie z jego przeznaczeniem w myśl planu zabudowania nie pozostaje w sprzeczności z zadaniami ustawowymi lub statutowymi tej osoby prawnej. Według art. 7 ust. 1 dekretu dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
Rozpatrując wniosek, organ obowiązany jest zawsze ustalić, czy zaistniały przesłanki pozytywne oraz przesłanki negatywne do uwzględniania wniosku, przy czym organ nie może odmówić uwzględniania wniosku na zasadzie uznania. Organ administracyjny związany jest bowiem treścią norm art. 7 ust. 1 i 2 dekretu.
Rozstrzygnięcie sprawy dekretowej nie zależy zatem od swobodnego uznania organu administracji publicznej. Organ administracyjny posiada jednak luz decyzyjny (korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania) przy rozstrzyganiu w sprawie wniosku dekretowego. Jak jednak wykazano, luz decyzyjny nie stanowi o uznaniu administracyjnym. Taka kwalifikacja decyzji wydanej na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu skutkuje tym, że niedopuszczalne było zastosowanie trybu art. 155 k.p.a. do decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] października 2011 r. Zastosowanie w niniejszym stanie faktycznym i prawnym przez Prezydenta [...] trybu nadzwyczajnego uregulowanego w art. 155 k.p.a. obligowało zatem Komisję do uznania, że weryfikowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa.
Komisja podniosła, że przepis art. 155 k.p.a. stanowi, że decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony (...) zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał (...), jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się (...) zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Istotą postępowania w trybie art. 155 k.p.a. jest sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za m.in. zmianą konkretnej decyzji ostatecznej. Prawna możliwość zastosowania tego trybu uwarunkowana jest zatem prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron postępowania. Decyzja ustanawiająca prawo użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu dotyczy interesu prawnego wszystkich podmiotów mających przymiot strony w postępowaniu, w którym została wydana decyzja podlegająca ewentualnej zmianie. Oznacza to konieczność uzyskania zgody wszystkich osób (podmiotów) uczestniczących w postępowaniu dotyczącym tej sprawy. Zgoda ta musi być wyrażona jednoznacznie przed wydaniem decyzji zmieniającej w trybie ww. przepisu i nie może być ona dorozumiana bądź domniemana. Nie jest zatem wystarczająca wyłącznie zgoda strony inicjującej postępowanie o zmianę decyzji ostatecznej (vide: wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 maja 2010 r., II OSK 787/09; z 26 maja 2015 r., II OSK 2601/13; z 06 marca 2018 r., I OSK 901/16; z 05 lutego 2019 r., II OSK 598/17).
Komisja zwróciła uwagę, że choć w art. 155 k.p.a. mowa jest literalnie tylko o zgodzie "strony" postępowania w liczbie pojedynczej, to w przypadku, gdy - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - w postępowaniu występuje więcej niż jeden podmiot mający przymiot strony postępowania, przez "zgodę strony" niezbędną i obligatoryjną do zmiany decyzji ostatecznej rozumieć należy nie tylko zgodę strony inicjującej takie postępowanie, lecz zgodę wszystkich osób (podmiotów) mających przymiot strony w postępowaniu, w którym wydana została decyzja podlegająca zmianie na podstawie wyżej wskazanego przepisu. Wynika to jednoznacznie z konstrukcji pojęcia prawnego "strony" w postępowaniu administracyjnym. Zgodnie bowiem z art. 28 k.p.a. stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Źródłem interesu prawnego w rozumieniu art. 28 k.p.a. jest norma prawa materialnego, z którego określony podmiot wywodzi swoje uprawnienie lub obowiązek. Skoro istnieje norma prawa materialnego, z której dany podmiot wywodzi swój interes prawny w postępowaniu toczącym się z inicjatywy innego podmiotu, to wydana w tym postępowaniu decyzja przyznaje uprawnienie nie tylko stronie będącej jej adresatem, lecz również pozostałym stronom, których interes prawny jest w tym postępowaniu chroniony na podstawie stosownych norm prawa materialnego. Oznacza to, że decyzja, podlegająca zmianie dotyczy interesu prawnego wszystkich stron postępowania bez wyjątku i wobec tego wszystkie strony muszą wyrazić zgodę na jej zmianę. Taka sytuacja nie miała miejsca w niniejszej sprawie, a mimo to Prezydent [...] zmienił decyzję ostateczną w trybie art. 155 k.p.a.
Komisja wskazała, że pierwotna - ostateczna decyzja z dnia [...] października 2011 r. przyznała prawo użytkowania wieczystego na rzecz B. Z. w udziale [...] części oraz na rzecz R. J. w udziale [...] części. Następnie decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. wydaną na podstawie art. 155 k.p.a., prawo użytkowania wieczystego przyznano S. P. oraz K. P. - na zasadzie wspólności małżeńskiej, którzy w dniu [...] listopada 2011 r. wnieśli do Urzędu [...] o zmianę decyzji Prezydenta [...] z [...] października 2011 r. nr [...] w trybie art. 155 k.p.a., poprzez wskazanie ich jako beneficjentów decyzji wobec nabycia praw i roszczeń do tej nieruchomości. W aktach własnościowych brak jest innego wniosku o zmianę decyzji ostatecznej w określonym zakresie - zastępującego chociażby zgodę pozostałych stron postępowania, a tym bardziej wyraźnej i bezpośredniej zgody pozostałych stron postępowania - tj. beneficjentów decyzji ostatecznej. Brak takiej zgody przed wydaniem w trybie art. 155 k.p.a. decyzji zmieniającej decyzję ostateczną czyni decyzję zmieniającą dotkniętą wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. A to z kolei obligowało Komisję do uznania, że weryfikowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Ponadto Prezydent [...] dokonał niedopuszczalnej zmiany podmiotów decyzji poprzez wskazanie małżonków P. w miejsce B. Z. i R. J., a w trybie art. 155 k.p.a. nie jest dopuszczalna zmiana podmiotowa, nawet za zgodą stron. Innymi słowy, nie jest dopuszczalna zmiana decyzji związanej (o czym była mowa powyżej) poprzez pominięcie strony i w konsekwencji pozbawienie tej osoby posiadanych przez nią uprawnień do bycia stroną w tym postępowaniu. Pominięte osoby nabyły konkretne prawa z mocy decyzji pierwotnej, bowiem decyzja ta przyznawała im udział w prawie użytkowania wieczystego do przedmiotowego gruntu. Pierwotna decyzja z dnia [...] października 2011 r. przyznała pominiętym stronom prawo - zgodnie z ich wnioskiem, czym zaspokojono ich żądania w całości. Istotą postępowania prowadzonego przez Prezydenta [...] w trybie art. 155 k.p.a. w sprawie zakończonej decyzją z dnia [...] kwietnia 2012 r. było sprawdzenie, czy w ustalonym stanie faktycznym i prawnym w decyzji z dnia [...] października 2011 r. istnieją szczególne przesłanki, które przemawiałyby za zmianą decyzji ostatecznej. Prawna możliwość zastosowania tego trybu uwarunkowana jest prowadzeniem postępowania w ramach tego samego stanu prawnego i faktycznego oraz z udziałem tych samych stron postępowania. Oznacza to konieczność uczestniczenia wszystkich stron - bez wyjątku - na każdym etapie postępowania prowadzonego w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej, a które to strony nabyły konkretne prawa w decyzji ostatecznej.
Jednakże Prezydent [...] w sprawie zakończonej decyzją z dnia.[...] kwietnia 2012 r. pominął wszystkich beneficjentów decyzji ostatecznej, co w konsekwencji doprowadziło do niedopuszczalnej zmiany podmiotowej decyzji pierwotnej.
Komisja dostrzegła również, iż z uzasadnienia decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. wynika, iż Prezydent nie zbadał, czy za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes stron.
W ocenie Komisji w niniejszej sprawie należy stwierdzić nieważność kontrolowanej decyzji w całości. Wydając decyzję z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], Prezydent [...], dokonał niedopuszczalnej zmiany ostatecznej decyzji z dnia [...] października 2011 r. nr [...] rażąco naruszając prawo. Decyzja dnia [...] października 2011 r. nr [...] zawierała kwalifikowaną wadę prawną co wykluczało możliwość jej sanowania.
Na marginesie Komisja wskazała, że innym rażącym naruszeniem prawa do jakiego również doszło przy wydawaniu decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], był brak pozyskania przez Prezydenta [...] zgody wszystkich stron postępowania na zmianę decyzji ostatecznej.
Mając na uwadze powyższe Komisja stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta [...] z dnia z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...], w całości.
Zdaniem Komisji kontrolowana decyzja nie wywołała nieodwracalnych skutków prawnych w rozumieniu art. 2 pkt 4 ustawy z 9 marca 2017 r. W myśl wskazanego przepisu, przez nieodwracalne skutki prawne należy rozumieć stan prawny powstały wskutek przeniesienia własności albo użytkowania wieczystego nieruchomości [...] na osobę trzecią, o ile nie nastąpiło ono nieodpłatnie lub na rzecz nabywcy działającego w złej wierze, lub zagospodarowania nieruchomości [...] na cele publiczne, o których mowa w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Wskazana definicja zawiera w sobie dwa elementy, z których jeden konstytuuje zasadę, a drugi wyjątek od niej. Pierwszy określa czynność prawną w postaci przeniesienia własności lub użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej, która co do zasady przesądza o nieodwracalności skutków prawnych. Drugi natomiast statuuje wyjątki od wymienionej zasady. Analiza treści wskazanego przepisu prowadzi do wniosku, że nie można przyjąć istnienia nieodwracalności skutków prawnych, jeśli nabywca nabył rzecz nieodpłatnie albo nabycie nastąpiło w złej wierze. Komisja ustaliła, iż decyzja Prezydenta [...] nie doprowadziła do wystąpienia nieodwracalnych skutków prawnych. Przede wszystkim, gospodarowanie nieruchomością odbywa się w celach prywatnych, a nie celach publicznych, o których mowa w art. 6 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto, jak wynika z ustalonego stanu faktycznego obecnymi właścicielami nieruchomości są te same osoby, na rzecz których aktem notarialnym z dnia [...] września 2012 r. oddano przedmiotowy grunt w użytkowanie wieczyste. W tego też powodu Komisja uznała, że nie wystąpiły nieodwracalne skutki prawne.
Skargi na decyzję Komisji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli B. Z., R. J., S. P. i K. P. oraz Miasto [...] w części dotyczącej wskazanych fragmentów uzasadnienia.
B. Z., R. J., S. P. i K. P. zaskarżonej decyzji zarzucili:
rażące naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rezultat sprawy poprzez ograniczenie stronom możliwości uczestnictwa w sprawie i nie powiadomienie ich o wszczęciu postępowania,
błędy merytoryczne polegające na tym, że rozpoznanie sprawy odbyło się przy błędnym uznaniu Komisji, polegającym na sprzecznych ustaleniach niektórych zdarzeń i aktów prawnych w postępowaniu przed Komisją w ramach procedury administracyjnego rozpoznania sprawy,
rażące błędy mające wpływ na rezultat sprawy, poprzez błędne określenie kręgu osób uprawnionych do dziedziczenia w latach poczynając od 1945 roku i na tej błędnej podstawie błędnego ustalenia, które Komisja uznała za obecnie aktualne,
brak całkowitej orientacji Komisji odnośnie istniejącego stanu prawnego nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, co polegało na myleniu stanu użytkowania wieczystego przysługującego stronom - który raz uważano za nieistniejący - z czego uczyniono zarzut, innym zaś razem twierdzono, że strony powinny ponieść konsekwencje nieprzekształcenia użytkowania wieczystego - w sytuacji, gdy dawno takie przekształcenie zostało dokonane, co odnotowano w księdze wieczystej.
Miasto [...] zaskarżonej decyzji zarzuciło naruszenie przepisów tj. art. 107 § 3 w zw. z art. 6, art. 7, art. 8 § 1, art. 30 § 4 i art. 155 k.p.a. w zw. z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu w zw. z art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy w zw. z art. 156 § 1 pkt. 2 k.p.a., poprzez zawarcie bezpodstawnych stwierdzeń w uzasadnieniu decyzji, tj. w tytule pkt. 111,2. (str. 12.) w całości;; w pkt. III.2.2. (str. 14.) w zakresie: " (...) już zaistnienie podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji z dnia [...] października 2011 r. nr [...] na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. - z uwagi na ustanowienie prawa użytkowania wieczystego na rzecz osób nieuprawnionych (wniosek o przyznanie własności czasowej złożony przez W. K., osobę której nigdy nie przysługiwał status właściciela, nie mógł skutkować ustanowieniem prawa użytkowania wieczystego na rzecz jego następców prawnych) - przesądzało o niedopuszczalności jej zmiany w trybie art. 155 tej ustawy"; w pkt. III.2.4. (str. 16.) w zakresie: " Taka kwalifikacja decyzji wydanej na podstawie art. 7 ust. 2 dekretu skutkuje tym, że niedopuszczalne było zastosowanie trybu art. 155 k.p.a. do decyzji Prezydenta [....] z dnia [...] października 2011 r."; w pkt. III.2.6. (str. 17.) w całości; w pkt. III.3.2. (str. 18.) w zakresie: " W aktach własnościowych brak jest innego wniosku o zmianę decyzji ostatecznej w określonym zakresie - zastępującego chociażby zgodę pozostałych stron postępowania, a tym bardziej wyraźnej i bezpośredniej zgody pozostałych stron postępowania - tj. beneficjentów decyzji ostatecznej. Brak takiej zgody przed wydaniem w trybie art. 155 k.p.a. decyzji zmieniającej decyzję ostateczną czyni decyzję zmieniającą dotkniętą wadą rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. A to z kolei obligowało Komisję do uznania, że weryfikowana decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa."; w tytule pkt. III.4. (str. 19.) w całości;; w pkt. III.4.1. (str. 19.) w całości; w pkt. III.4.2. (str. 19.) w zakresie: " Oznacza to, że Prezydent [...] dokonał niedopuszczalnej zmiany podmiotów decyzji poprzez wskazanie małżonków P. w miejsce B. Z. i R. J. "; w pkt. III.4.3. (str. 19-20.) w całości; w pkt. III.5.1. (str. 20.) w zakresie: " (...) z uzasadnienia decyzji z dnia [...] kwietnia 2012 r. nr [...] wynika, iż Prezydent [...] nie zbadał, czy za uchyleniem lub zmianą decyzji przemawia interes społeczny lub słuszny interes stron. "; w pkt. III.5.2. (str. 21.) w całości; w pkt. III.6.2. (str. 21.) w całości; podczas gdy: (1) zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych decyzje dekretowe mogą być zmieniane w trybie przepisu art. 155 k.p.a.; (2) przy wydawaniu przez Prezydenta [...] decyzji zmieniającej nr [...] wszystkie przesłanki wskazane w treści przepisu art. 155 k.p.a. zostały zachowane; (3) dokonując zmiany decyzji nr [...] z dnia [...] października 2011 r. Prezydent [...] z pozyskał zgodę stron; (4) uzasadnienie decyzji Prezydent [...] nr [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. spełnia wymogi, dotyczące uzasadnienia decyzji administracyjnej.
W oparciu o tak sformułowany zarzut strona skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w części dotyczącej uzasadnienia w zakresie wskazanym powyżej i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargi organ wniósł o ich oddalenie.
W pismach z dnia [...] grudnia 2020 r. K. P., S. P., B. Z. i R. J. wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania.
Postanowieniem z dnia 26 lutego 2021 r. Sąd sprawy z powyższych skarg połączył do wspólnego rozpoznania i orzekania oraz prowadzenia pod sygn. akt I SA/Wa 2559/20.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skargi B. Z., R. J., K. P. i S. P. oraz Miasta [...] zasługują na uwzględnienie bowiem zaskarżona decyzja narusza prawo w stopniu uzasadniającym jej uchylenie.
Sąd ocenił, że wszystkie skargi są dopuszczalne. Zostały wniesione w ustawowym terminie, przez podmioty, których uprawnień lub obowiązków dotyczy zakwestionowana decyzja, a tym samym mające w sprawie przymiot strony, w rozumieniu art. 28 k.p.a.
Przed przejściem do omówienia istoty sporu zaistniałego w stanowisku Skarżących zaprezentowanym w skargach oraz w stanowisku Komisji przedstawionym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Sąd stwierdza, że w sprawie niniejszej nie budzi wątpliwości, że Miasto [...] ma prawo do wniesienia skargi i bycia stroną postępowania zakończonego wydaniem zaskarżonej do tutejszego Sądu decyzji. Wynika ono bowiem wprost z zapisu art.16 ust.2 ustawy z dnia 9 marca 2017r. o szczególnych zasadach usuwania skutków decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...] wydanych z naruszeniem prawa, który nakazuje Komisji powiadomienie Miasta [...] o wszczęciu postępowania. Także między innymi art. 29 ust 1 tej ustawy wskazuje na możliwość wydania określonych rozstrzygnięć wobec decyzji reprywatyzacyjnej, zaś art. 31 pozwala Komisji na przyznanie Miastu dodatkowych uprawnień np. zwrotu równowartości nienależnego świadczenia.
Jako dopuszczalną Sąd uznał także samą możliwość zaskarżenia do sądu administracyjnego jedynie uzasadnienia decyzji lub jego części, z uwagi na rolę jaką spełnia ono w ramach dokonanego przez organ rozstrzygnięcia. Podkreśla się , że już w orzecznictwie zaistniałym pod rządami ustawy z dnia 31 stycznia 1980r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym oraz o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego oraz ustawy z dnia 11 maja 1995r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, była ona powszechnie akceptowana, co ma miejsce także w obecnie funkcjonującym stanie prawnym. Powyższe nie zmienia jednakże faktu, że brak jest dotychczas pełnej zgodności co do określenia zakresu (przedmiotu) zaskarżenia w takim przypadku, a także powiązanego z nim zakresu kompetencji kasacyjnych sądu w razie uwzględnienia skargi. Istota rozbieżności w poglądach sprowadza się do kwestii, czy jest dopuszczalne wniesienie skargi skierowanej jedynie przeciwko uzasadnieniu decyzji administracyjnej – z wyłączeniem kwestionowania samego rozstrzygnięcia, a w rezultacie czy jest dopuszczalne uchylenie przez sąd administracyjny decyzji w części obejmującej wyłącznie jej uzasadnienie. (zob. Turski, "Uchylenie przez sąd administracyjny decyzji w części obejmującej wyłącznie uzasadnienie lub jego fragmenty". ZNSA 1 (70)/2017). Sąd w składzie orzekającym w sprawie niniejszej odrzuca koncepcję, że w razie uznania za zasadną skargi o zakresie zaskarżenia zawężonym przez skarżącego tylko do uzasadnienia danej decyzji bądź jego części, sąd jest władny uchylić tę decyzję wyłącznie w części dotyczącej uzasadnienia, pozostawiając w obrocie prawnym osnowę decyzji. Zdaniem Sądu ani rozstrzygnięcie, ani uzasadnienie nie mogą bowiem funkcjonować w obrocie prawnym samodzielnie, niezależnie od siebie. Uzasadnienie nie może więc być wyeliminowane z tego obrotu przez sąd administracyjny bez jednoczesnego wyeliminowania rozstrzygnięcia. Takie orzeczenie rodziłoby niemożliwe do zaakceptowania skutki prawne. Istotnym jest także, że wniesienie skargi przeciwko uzasadnieniu decyzji zawsze oznacza zaskarżenie decyzji jako całości, której poszczególne elementy są ze sobą nierozerwalnie związane i stanowią integralną całość. W konsekwencji uwzględnienie skargi z powodu wadliwości wyłącznie uzasadnienia zawsze skutkuje uchyleniem decyzji jako całości decyzji administracyjnej.( por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 27 listopada 2018r. sygn. akt I SA/Wa 920/18). W ocenie Sądu skarga skierowana tylko przeciwko części uzasadnienia decyzji może być oddalona jedynie w przypadku, gdy wady zakwestionowanego uzasadnienia nie mają wpływu na wynik sprawy. W rozpoznawanej sprawie zaistniała odmienna sytuacja bowiem obok uzasadnionych skarg B. Z., R. J., K. P. i S. P. zarzucane przez Miasto błędne uzasadnienie zaskarżonej decyzji ma istotny wpływ na wynik sprawy, aczkolwiek zawiera się w zakresie zaskarżenia ww. skarg osób fizycznych. Powyższe skutkuje zaś jej uchyleniem.
Zaskarżoną decyzją Komisja stwierdziła nieważność decyzji Prezydenta [...] z dnia [...] kwietnia 2012 r. wydanej na podstawie art. 155 k.p.a.
Zdaniem Komisji, decyzja z dnia [...] kwietnia 2012 r. zapadła w okolicznościach, o których mowa w art. 29 ust. 1 pkt 3a w związku z 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. w związku z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. i w zw. z art. 155 k.p.a. Komisja uznała, że przy wydaniu powołanej decyzji doszło do rażącego naruszenia art. 155 k.p.a. poprzez zastosowanie tego trybu do decyzji związanej, nieuzyskanie zgody wszystkich stron na zmianę decyzji oraz brak rozważań w zakresie interesu społecznego lub słusznego interesu strony.
Zatem, zasadnicze znaczenie dla oceny legalności decyzji reprywatyzacyjnej ma ustalenie, czy przy podejmowaniu tej decyzji Prezydent [...] istotnie naruszył art. 155 k.p.a., a jeśli tak to czy naruszenie to można uznać za rażące.
W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalił się słuszny pogląd, że nie każde naruszenie prawa, nawet oczywiste, może być uznane za rażące w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. O tego rodzaju naruszeniu decydują bowiem łącznie trzy przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja (por. wyrok NSA z 27 października 2015 r., II OSK 397/14, Lex nr 1987244). Oczywistość naruszenia prawa polega natomiast na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności - skutki gospodarcze lub społeczne skutki naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organ praworządnego państwa. Nie chodzi zatem o spór o wykładnię prawa, gdyż odmienność wykładni budzących wątpliwości przepisów prawa nie może być podstawą żądania stwierdzenia nieważności decyzji, lecz o działanie wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w prawie. Innymi słowy, o rażącym naruszeniu prawa można mówić wyłącznie w sytuacji, gdy proste zestawienie treści decyzji z treścią przepisu prowadzi do wniosku, że pozostają one ze sobą w jawnej sprzeczności (por. wyrok NSA z 9 sierpnia 2016 r. II OSK 2868/14, Lex nr 2119359). Jeżeli natomiast przepis prawa dopuszcza rozbieżną interpretację, mniej lub bardziej uzasadnioną, to wybór jednej z takich interpretacji nie może być oceniany jako rażące naruszenie prawa (por. wyrok NSA z 30 maja 2008 r., II OSK 404/08, Lex nr 505307).
W niniejszej sprawie podstawę materialnoprawną decyzji reprywatyzacyjnej stanowił art. 155 k.p.a. Wykładnia tego przepisu, a w konsekwencji jego stosowanie, wywołuje rozbieżności w orzecznictwie. Już tylko z tego powodu, do zagadnienia naruszenia powołanej normy w sposób rażący należy podchodzić z dużą ostrożnością. W myśl powołanego przepisu, decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być w każdym czasie za zgodą strony uchylona lub zmieniona przez organ administracji publicznej, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes społeczny lub słuszny interes strony. Analiza treści art. 155 k.p.a. prowadzi do wniosku, że jego zastosowanie warunkuje wystąpienie czterech przesłanek: 1) decyzja ostateczna musi przyznawać stronie prawo, 2) strona musi wyrazić zgodę na zmianę lub uchylenie decyzji; 3) przepisy szczególne nie mogą sprzeciwiać się jej zmianie lub uchyleniu; 4) za jej uchyleniem lub zmianą przemawiają interes społeczny lub słuszny interes strony.
Powołany przepis nie wskazuje jednak wprost jakiego rodzaju decyzje (związane, uznaniowe) mogą być weryfikowane w tym trybie. Z tego powodu sama tylko okoliczność, że wydana na gruncie dekretu z 26 października 1945 r. zmieniana decyzja Prezydenta [...] z dnia [....] października 2011 r. miała charakter związany nie może mieć znaczenia dla oceny legalności kontrolowanej przez Komisję decyzji zmieniającej w aspekcie kwalifikowanej wady prawnej. Tym bardziej, że możliwość weryfikacji takich decyzji w trybie art. 154 i art. 155 k.p.a. nie jest również postrzegana jednolicie w orzecznictwie. W części orzeczeń sądów administracyjnych wyrażono bowiem pogląd o dopuszczalności stosowania do tych decyzji ww. trybów (por. wyroki NSA: z 13 listopada 2012 r. I OSK 1248/11 Lex nr 1291316 i 10 stycznia 2011 r. I OSK 1083/10 Lex nr 744927). Inne orzeczenia wyrażają pogląd przeciwny (por. wyrok NSA z 13 maja 2015 r. I OSK 1667/13, Lex nr 1956423). Jak zaś już wskazano wyżej, odmienna wykładania przepisów i oparcie się przy rozstrzyganiu sprawy administracyjnej na jednej z nich, nie może być podstawą skutecznego formułowania zarzutu o obarczeniu decyzji wadą nieważności wynikającą z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Ponadto, z art. 155 k.p.a. nie wynika zakaz zmiany decyzji w sposób jaki miał miejsce w rozpoznawanej sprawie, a więc poprzez przeniesienie praw z niej wynikających na inny podmiot. Zatem, z samego faktu zastosowania powołanego przepisu do decyzji Prezydenta z dnia [...] października 2011 r. i dokonania na jego podstawie jej zmiany, w części określającej krąg podmiotowy, wbrew stanowisku Komisji, nie można wysnuć wniosku o oczywistej, a więc dostrzegalnej już "na pierwszy rzut oka", obrazie normy prawnej w nim zawartej.
W ocenie Sądu przesłanki warunkujące zmianę decyzji ostatecznej w trybie art. 155 k.p.a. zostały w niniejszej sprawie spełnione. Zmieniana decyzja z dnia [...] października 2011 r. miała walor ostateczności. Ponadto, orzekała o ustanowieniu na 99 lat, za czynszem symbolicznym, prawa użytkowania wieczystego do działki nr [...] w udziałach w niej wskazanych na rzecz określonych w tym rozstrzygnięciu osób. Na podstawie zatem powyższej decyzji osoby te nabyły prawo, a dokładniej maksymalnie ukształtowaną ekspektatywę, prawa użytkowania wieczystego. Jednocześnie nie istnieją przepisy powszechnie obowiązującego prawa, które sprzeciwiłyby się zmianie tego rodzaju decyzji.
Zmiana decyzji z dnia [...] października 2011 r. nastąpiła za zgodą stron. Wniosek o taką zmianę złożyli K. P. i S. P. z uwagi na nabycie przez nich praw i roszczeń wynikających z art. 7 dekretu do przedmiotowej nieruchomości od beneficjentów decyzji reprywatyzacyjnej z dnia [...] października 2011 r., tj. B. Z. i R. J. mocą umowy zawartej w formie aktu notarialnego z dnia [...] listopada 2011 r. Rep. A nr [...]. Jako nabywcy praw i roszczeń dekretowych K. P. i S. P. weszli w miejsce ww. stron postępowania. Złożenie natomiast przez stronę wniosku o zmianę decyzji, jest – jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu do uchwały składu siedmiu sędziów z 3 listopada 2009 r. II GPS 2/09 (ONSAiWSA 2010/1/4) – równoznaczne z wyrażeniem zgody na jej zmianę. Ponieważ zaś beneficjenci decyzji reprywatyzacyjnej zbyli prawa i roszczenia wynikające z art. 7 dekretu, ich zgoda na zmianę decyzji nie była zdaniem Sądu wymagana.
Wbrew stanowisku organu, w sprawie spełniono także przesłankę z art. 155 k.p.a. odwołującą się do słusznego interesu strony. Niewątpliwie bowiem zmiana ww. decyzji realizowała cel nabywców praw i roszczeń dekretowych. Uzyskanie decyzji zmieniającej miało zaś z jednej strony zaktualizować krąg uprawnionych i doprowadzić w ten sposób do sprawnego zawarcia umowy o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego, a także do ukształtowania wymiaru należnej z tytułu ustanowionego prawa opłaty jednorazowej w oparciu o adekwatną podstawę prawną. Takie działanie organu realizuje przesłankę słusznego interesu strony, gdzie pojęcie to odnosić należy przede wszystkim do interesu pozostającego w zgodzie z obowiązującym prawem. Na przeszkodzie zmiany decyzji nie stał również interes społeczny, zwłaszcza interes finansowy jednostki samorządu terytorialnego, czy jakikolwiek interes ogółu członków wspólnoty samorządowej. Samego natomiast braku szczegółowej analizy przesłanek słusznego interesu strony i interesu społecznego w uzasadnieniu decyzji zmieniającej nie można, w ocenie Sądu, kwalifikować jako rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Reasumując, stwierdzić należy, że w postępowaniu zakończonym wydaniem zaskarżonej decyzji nie wykazano aby przy wydaniu decyzji zmieniającej doszło do rażącego naruszenia art. 155 k.p.a. Brak było zatem podstaw do obarczenia decyzji zmieniającej wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., a w konsekwencji zastosowania w sprawie art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy w związku z art. 38 ust. 1 ustawy z 9 marca 2017 r. Oznacza to, że decyzja Komisji zapadła z naruszeniem powołanych przepisów w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co prowadzić musi do jej uchylenia.
Odnosząc się do zarzutu, że skarżący nie brali udziału w postępowaniu prowadzonym przez Komisję należy podnieść, że w świetle art. 16 ust. 3 ustawy, zawiadomienie o wydanych przez Komisję decyzjach możliwe jest poprzez ogłoszenie w Biuletynie Informacji Publicznej, na stronie podmiotowej urzędu obsługującego Ministra Sprawiedliwości. Doręczenie zawiadomienia uważa się za dokonane po upływie 7 dni od dnia publicznego ogłoszenia. (art. 16 ust. 4 zdanie drugie Ustawy)
Powyżej cytowane unormowanie stanowi szczególne rozwiązanie proceduralne, a do takich odwołuje się przepis art. 49 § 1 k.p.a. W orzecznictwie wskazuje się, że z publicznym zawiadomieniem wiąże się skutek prawnoprocesowy doręczenia pisma. Oparty jest on na tzw. fikcji prawnej, że w trakcie biegu terminu – ustalonego w ustawie na 7 dni od dnia publicznego ogłoszenia - strony dowiedziały się o podjętej przez organ czynności i z nią się zapoznały w sposób równoważny doręczeniu pisma w formie doręczenia właściwego lub zastępczego. Na gruncie art. 49 k.p.a. zauważa się, że dla rozpoczęcia biegu terminu, o którym mowa w tym przepisie, zasadnicze znaczenie ma dzień, w którym obwieszczenie zostało udostępnione do wiedzy publicznej (por. uchwała składu 7 sędziów NSA z 27 lutego 2017 r., sygn. akt II OPS 2/16, ONSAiWSA 2017/4/56, LEX nr 2231046). Przepisy dopuszczające doręczenie przez obwieszczenie wprowadzają tzw. fikcję doręczenia, co jednoznacznie wynika z użytych w nich zwrotów: "doręczenie uważa się za dokonane", "decyzję [...] uważa się za doręczoną". Przyjęcie tej fikcji powoduje, że z upływem terminu określonego w przepisie następuje wskazany w ustawie skutek. Zapewnia to organowi administracji stanowczy wpływ na tok postępowania, a w konsekwencji służy realizacji zasady szybkości postępowania administracyjnego. Taki sposób doręczenia powoduje, że - inaczej niż w sytuacji, gdy doręczenie dokonywane jest bezpośrednio - przepisy określają najpóźniejszą datę, w której uznaje się, że czynność została dokonana. Strony zawiadamiane w powyższym trybie o fakcie wydania decyzji przez organ mogą zapoznać się z jej treścią najwcześniej w dniu publicznego ogłoszenia tej decyzji i od tego terminu rozważyć wniesienie od niej środka zaskarżenia (por. wyrok NSA z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 2681/16, CBOSA), co w niniejszej sprawie miało miejsce.
Rozpoznając sprawę ponownie, wobec niewystąpienia w sprawie wady rażącego naruszenia prawa, o ile w sprawie nie ujawnią się inne niż dotychczas podnoszone przez organ okoliczności uzasadniające eliminację decyzji reprywatyzacyjnej z obrotu prawnego, Komisja rozważy zakończenie postępowania w sposób inny niż przewidziany w art. 29 ust. 1 pkt 3a ustawy z 9 marca 2017 r.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji, o kosztach postępowania rozstrzygając podstawie art. 200 tej ustawy.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI