I SA/WA 2556/20

I SA/Wa 2556/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-04-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-11-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /sprawozdawca/
Joanna Skiba
Małgorzata Boniecka-Płaczkowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I OSK 343/22 - Wyrok NSA z 2025-06-30
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Boniecka - Płaczkowska Sędziowie WSA Bożena Marciniak (spr.) WSA Joanna Skiba po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi B. W. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją z [...] sierpnia 2020 r., nr [...] , Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2020 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia B. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we L. przy ul. [...], gmina L., powiat l., województwo l.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję złożył B. W.
Skarga została złożona w następującym stanie faktycznym.
Wnioskiem z 29 grudnia 2008 r. (data wpływu do organu) B. W. wystąpił o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we L..
Decyzją z [...] czerwca 2020 r. Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia B. W. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez J. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we L. przy ul. [...], gmina L., powiat l., województwo l.
Odwołanie od powyższej decyzji złożył B. W..
Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] czerwca 2020 r.
W uzasadnieniu organ przywołał treść art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej i wskazał, że jednym z warunków nabycia tego prawa jest opuszczenie byłego terytorium RP lub niemożność powrotu na to terytorium z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Minister podniósł, że zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy przesłanka opuszczenia byłego terytorium RP jest spełniona gdy właściciel nieruchomości utracił do niej prawo w następstwie wypędzenia z byłego terytorium RP lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. na podstawie: 1) układu z 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Białoruskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium B.S.R.R. i ludności białoruskiej z terytorium Polski, 2) układu z 9 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium U.S.R.R. i ludności ukraińskiej z terytorium Polski, 3) układu z 22 września 1944 r. pomiędzy Polskim Komitetem Wyzwolenia Narodowego a Rządem Litewskiej Socjalistycznej Republiki Rad dotyczącego ewakuacji obywateli polskich z terytorium Litewskiej S.R.R. i ludności litewskiej z terytorium Polski oraz 4) umowy z 6 lipca 1945 r. między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich o prawie zmiany obywatelstwa radzieckiego osób narodowości polskiej i żydowskiej, mieszkających w ZSRR i o ich ewakuacji do Polski i o prawie zmiany obywatelstwa polskiego osób narodowości rosyjskiej, ukraińskiej, białoruskiej, rusińskiej i litewskiej, mieszkających na terytorium Polski i o ich ewakuacji do ZSRR.
Ponadto, w myśl art. 1 ust. 1a i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., prawo do rekompensaty przysługuje również osobom, które pozostawiły nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w związku z umową pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich o zmianie odcinków terytoriów państwowych z 15 lutego 1951 r., a także osobom, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium RP.
Minister podniósł, że z zestawienia treściowego powołanych przepisów wynika, że dokonane na podstawie aktów, o których mowa w art. 1 ust. 1 i ust 1a ustawy z 8 lipca 2005 r. tzw. przymusowe przesiedlenie z byłego terytorium RP na obecne terytorium RP jest zasadniczą egzemplifikacją jednej z ustawowych przesłanek nabycia prawa do rekompensaty, to jest przesłanki opuszczenia byłego terytorium RP. Ponadto, przesłanki materialnoprawne określone w art. 2 w związku z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. odnoszą się wyłącznie do osób fizycznych, które w dniu 1 września 1939 r. były właścicielami nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP.
Organ przywołał uzasadnienie wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13, wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04 oraz wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 1794/18. Minister wskazał, że poruszona w powołanych orzeczeniach kwestia ma istotne znaczenie w przedmiotowej sprawie, ponieważ właściciel nieruchomości położonej we L. przy ul. [...], jak wynika z postanowienia Sądu Rejonowego w J. z [...] sierpnia 2015 r., sygn. akt I [...], zmarł w dniu [...] czerwca 1941 r. na terenie Rosji i nigdy nie powrócił na obecne terytorium RP. Zdaniem organu odwoławczego, oznacza to, że J. W. nie spełnił warunku dotyczącego przybycia na obecne terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r. Jednocześnie wskazana okoliczność ma zasadnicze znaczenie dla oceny nabycia przez wnioskodawcę prawa do rekompensaty na podstawie spadkobrania. Nabycie powyższego prawa przez spadkobiercę ma bowiem charakter pochodny względem praw byłego właściciela. Jeśli były właściciel nie zrealizował przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., to jego spadkobierca nie może nabyć prawa do rekompensaty.
Z akt sprawy wynika, że właściciel nieruchomości położonej we L. przy ul. [...] wprawdzie opuścił Zmarł on jednak w dniu [...] czerwca 1941 r. w Rosji i nie powrócił na obecne terytorium RP (pismo Polskiego Czerwonego Krzyża z [...] października 2015 r., uwierzytelniona kopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w J. z dnia [...] sierpnia 2015 r., sygn. akt I [...]). Na obecne terytorium RP powróciła jego żona J. W. (pisma: Archiwum Narodowego w K. z [...] września 2015 r., Archiwum Akt Nowych z [...] lipca 2014 r., uwierzytelniona kopia odpisu książki meldunkowej repatriantów Referatu Etapowego Powiatowego Oddziału PUR w W.).
Minister wskazał przy tym, iż zgodnie z art. 365 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego: "Orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby." Zatem w przedmiotowej sprawie organy obu instancji są związane ustaleniami poczynionymi w postanowieniu Sądu Rejonowego w J. z [...] sierpnia 2015 r., z którego wynika, że J. W. zmarł w dniu [...] czerwca 1941 r. w Rosji.
Organ zaznaczył, że niespełnienie przez stronę postępowania choćby jednej z przesłanek określonych w ustawie z 8 lipca 2005 r. powoduje wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Skargę na powyższą decyzję z [...] sierpnia 2020 r. złożył B. W. zarzucając tej decyzji naruszenie:
1) przepisu postępowania administracyjnego tj. art. 8 k.p.a., poprzez odmowę potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty za nieruchomość przy ul. [...] położonej we L. z uwagi na brak przybycia J. W. na obecne tereny Polski, co stanowi odstępstwo bez uzasadnionej przyczyny od utrwalanej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym;
2) przepisu prawa materialnego tj. art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 8 lipca 2005 r., poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie właściciela nieruchomości na obecne tereny Polski, gdy tymczasem ustawa nie stawia takiego wymogu, a w konsekwencji bezprawną odmowę potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty za przedmiotową nieruchomość;
3) z ostrożności procesowej - przepisów postępowania administracyjnego tj. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a., art. 140 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a., w zw. z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy - poprzez zaniechanie dokładnego i wszechstronnego wyjaśnienia (w pełnych granicach sprawy) okoliczności faktycznych mających znaczenie dla ustalenia przesłanek prawa do rekompensaty tj. zbadania okoliczności, dla których J. W. zmuszony był opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jak również brak oceny dowodów przemawiających za ustaleniem, że J. W. musiał opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z okolicznościami związanymi z wojną rozpoczętą w 1939 r.;
4) z ostrożności procesowej - przepisu postępowania administracyjnego, tj. art. 86 k.p.a., polegające na nieprzesłuchaniu skarżącego i niewyjaśnieniu wszelkich okoliczności sprawy.
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, ewentualnie o zmianę zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...] i przyznanie skarżącemu prawa do przedmiotowej rekompensaty.
W uzasadnieniu skargi podniesiono, że z ustawy z 8 lipca 2005 r. nie wynika aby jednym z koniecznych warunków nabycia prawa do rekompensaty był obowiązek spełnienia warunku repatriacji tj. przesiedlenia się na terytorium Polski w granicach powojennych. Prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami RP, jeżeli był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP. Przesłanką do nabycia prawa do rekompensaty może być zarówno opuszczenie przedwojennych granic RP na podstawie enumeratywnie wymienionych umów międzynarodowych ( art. 1 ust. 1, i art. 1 ust. 1A Ustawy z 8 lipca 2005 r.), jak i inne okoliczności związane z wojną rozpoczętą w 1939 r. (art. 1 ust. 2 ustawy).
Na poparcie swojego stanowiska skarżący przywołał pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z 26 czerwca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 583/19, Lex nr 2712473. Zdaniem skarżącego, nie ulega wątpliwości, że w świetle zebranego materiału dowodowego ojciec skarżącego został [...], [...] w trakcie trwania drugiej wojny światowej, gdzie zmarł (prawdopodobnie w okolicach [...]). Jest to zatem identyczny przypadek jak opisany w sprawie I SA/Wa 583/19.
Skarżący podniósł, że korespondencja wysyłana do J. W. przez jego matkę J. W. nigdy nie dochodziła. Świadczy to o tym, że J. W. odbywał wyrok "bez prawa do korespondencji", który w praktyce w czasach stalinowskich oznaczał [...]. Z tych przyczyn należy ustalić, że J. W. z powodu okoliczności związanych z wojną zmuszony był opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej tzw. "Kresy Wschodnie". Pomimo jednak, że w aktach sprawy znajdują się pisma napisane i podpisane przez B. W. wskazujące na powody opuszczenia przez jego ojca przedmiotowej nieruchomości (np. pismo z 12 stycznia 2015 r.) organ nie wziął tych oświadczeń pod uwagę. Nie przesłuchał również B. W. na wskazywaną okoliczność.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako "ustawa" lub "ustawa zabużańska").
W myśl przepisów ustawy prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawione na dawnych kresach wschodnich Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje właścicielowi pozostawionych nieruchomości, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu wymienionych przez ustawodawcę enumeratywnie przedwojennych przepisów oraz opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 (w wyniku wypędzenia z tego terytorium lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie wymienionych w ustawie tzw. układów republikańskich; w związku z regulacją granicy wschodniej, na podstawie umowy granicznej pomiędzy Rzeczpospolitą Polską a ZSRR z 15 lutego 1951 r.; a także na skutek innych okoliczności związanych z wojną), lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić; posiada obywatelstwo polskie (art. 2). W przypadku jego śmierci prawo to, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (posiadają obywatelstwo polskie).
Powołane przepisy nie zawierają wymogu aby w samej dacie opuszczenia nieruchomości położonych na dawnych Kresach Wschodnich opuszczający je byli ich właścicielami. Szerzej w tym zakresie wypowiedział się Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 16 grudnia 2013 r., I OPS 11/13 (ONSAiWSA 2014/6/90). Niemniej jednak nie ulega wątpliwości, że prawo do rekompensaty wiązać trzeba z faktem opuszczenia dawnych terytoriów Rzeczypospolitej Polskiej, a przez to pozostawienia zlokalizowanych tam nieruchomości, w okolicznościach pozostających w związku z wojną. Prawo to nie jest bowiem i nigdy nie było świadczeniem odszkodowawczym za straty w majątku obywateli polskich mieszkających na dawnych Kresach związane z działaniami wojennymi (w tym obywateli, którzy na Kresach pozostali), lecz świadczeniem ex gratia, uwzględniającym możliwości płatnicze państwa polskiego oraz zasady demokratycznego państwa prawa będącego dobrem wspólnym wszystkich obywateli, przyznawanym tym, którzy w związku z wojną i ukształtowanym po jej zakończeniu porządkiem geopolitycznym zmuszeni byli do przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego i pozostawienia w związku z tym na opuszczonych terenach należącego do nich mienia nieruchomego.
Zasadniczy spór pomiędzy organami a skarżącym, czemu skarżący dał także wyraz w zarzutach skargi, dotyczy tego, czy prawo do rekompensaty przysługuje byłemu właścicielowi nieruchomości (a przez to także jego spadkobiercom) w sytuacji gdy wprawdzie w okolicznościach związanych z drugą wojną światową opuścił on w warunkach przymusu dawne Kresy Wschodnie pozostawiając tam swoje mienie, ale nie przemieścił się na tereny państwa polskiego w jego powojennych granicach - co w okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy organ wiąże z [...] i wywiezieniem J. W. (właściciela nieruchomości) w głąb Rosji, gdzie zmarł on [...] czerwca 1941 r. Skarżący stoi natomiast na stanowisku, że przepisy ustawy z 8 lipca 2005 r. warunku repatriacji do Polski w jej powojennych granicach nie ustanawiają. W konsekwencji, w jego ocenie, rozstrzygnięcie sprawy rekompensaty, odwołujące się do takiego wymogu, jako oparte na przesłance pozaustawowej, pozostaje w sprzeczności z przepisami tej ustawy.
Sąd w składzie orzekającym poglądu prezentowanego przez skarżącego nie podziela. Dla rozstrzygnięcie spornej kwestii kluczowe znaczenie ma wykładnia art. 1 ust. 2 powołanej ustawy, stanowiącego, że "przepisy ust. 1 stosuje się także do osób, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Literalna wykładnia tego przepisu wprawdzie prowadzić może do wniosku, że do uzyskania prawa do rekompensaty uprawniony jest każdy kto na skutek innych niż umowy repatriacyjne lub wypędzenie okoliczności związanych z drugą wojną światową zmuszony był opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, niezależnie od tego, gdzie po ich opuszczeniu się przeniósł (o ile spełnia przesłanki z art. 2 ustawy). Takie jednak odczytanie normy prawnej w nim zawartej byłoby, w ocenie sądu w składzie orzekającym, sprzeczne z ratio legis ustawy z 8 lipca 2005 r. i charakterem przewidzianego nią świadczenia.
Celem ustawodawcy było bowiem z jednej strony udzielenie pomocy socjalnej osobom, które w wyniku wypędzenia oraz innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. były zmuszone opuścić dawne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Z drugiej zaś strony zamiarem ustawodawcy było wypełnienie zobowiązań publicznoprawnych (zawartych we wspomnianych umowach republikańskich z 1944 r. wymienionych w art. 1 ust. 1 pkt 1-3) dotyczących przyznania obywatelom polskim kompensacji w związku z utratą mienia nieruchomego pozostawionego na tych terenach. Koniecznymi przesłankami zaś, od których umowy republikańskie uzależniały przyznanie w prawie wewnętrznym kompensacji były, jak podkreślił to Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, "w szczególności: posiadanie we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego (narodowości polskiej lub żydowskiej) oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w obecnych powojennych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Ratio legis unormowań służących uzyskaniu kompensacji za utracone mienie nieruchome pozostawało w nierozerwalnym związku ze spełnieniem obu tych warunków i to kumulatywnie. Uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było bowiem umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego (tj. polskiej przynależności państwowej), wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych (i obecnych) granicach lub, co najmniej, wyrażeniem na to zgody."
Powyższy wyrok został wprawdzie wydany na tle oceny konstytucyjności przepisów uprzednio obowiązującej ustawy z 12 grudnia 2003 r. o zaliczaniu na poczet ceny sprzedaży albo opłat z tytułu użytkowania wieczystego nieruchomości Skarbu Państwa wartości nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami państwa polskiego (Dz.U. z 2004 r. Nr 6, poz. 39 ze zm.), gdzie uprawnienie zabużan realizowano w oparciu o prawo zaliczenia. Niemniej jednak ocena tego uprawnienia, jako swoistego prawa majątkowego o charakterze publicznoprawnym z dominującym elementem socjalnym, nadal pozostaje aktualna, pomimo tego, że niewątpliwie w świadczeniach tych występuje także element odszkodowawczy, wyrażający się w powiązaniu wysokości rekompensaty z wartością pozostawionego mienia. Element ten na gruncie obecnie obowiązującej ustawy wzmocniony został możliwością realizacji rekompensaty w formie świadczenie pieniężnego.
Uwzględniając zatem historyczne uwarunkowania w jakich powstało zobowiązanie Państwa do uregulowania praw zabużan związanych z utratą własności nieruchomości znajdujących się poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej oraz wspomniany socjalno - odszkodowawczy charakter prawa do rekompensaty przewidzianej ustawą z 8 lipca 2005 r., za aktualny również uznać trzeba pogląd o nierozerwalnym związku tego prawa z koniecznością przybycia byłego właściciela nieruchomości na obecne terytorium państwa polskiego. Gdyby bowiem celem ustawodawcy było przyznanie uprawnień do uzyskania rekompensaty za pozostawione nieruchomości wszystkim osobom, które w następstwie okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r. zmuszone zostały do opuszczenia terenów II Rzeczypospolitej (czego konsekwencją była utrata znajdujących się tam nieruchomości), niezależnie od tego czy po ich opuszczeniu osoby te przybyły do kraju w granicach ukształtowanych po drugiej wojnie światowej czy nie, to zbędne byłoby nawiązywanie w treści art. 1 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. do układów i umowy, w oparciu o które następowały pierwsze sformalizowane ewakuacje obywateli polskich zamieszkałych na Kresach do Polskich. Wystarczająca w tym względzie byłaby wówczas (przy odpowiedniej modyfikacji) regulacja zawarta w ust. 2 tego artykułu. Zbędne również, z punktu widzenia celu założonego przez ustawodawcę, byłoby nałożenie na wnioskujących o rekompensatę spadkobierców właścicieli pozostawionych nieruchomości, obowiązku dokumentowania miejsca zamieszkania tych właścicieli (lub współwłaścicieli) "po ich przybyciu na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej" - o czym stanowi art. 6 pkt 3 ustawy - skoro do takiego przybycia w ogóle nie musiałoby dojść.
Wobec powyższego, zdaniem Sądu, art. 1 ust. 2 ustawy zabużańskiej powinien być rozumiany jako przyznający prawo do uzyskania rekompensaty osobom, które w związku z okolicznościami związanymi z drugą wojną światową były zmuszone do opuszczenia terenów byłej Rzeczypospolitej Polskiej, a opuszczając je uczyniły to poza przewidzianą procedurą ewakuacyjną i w ten sposób przemieściły się w celu zamieszkania na terytorium państwa polskiego w granicach ostatecznie utrwalonych na podstawie umowy granicznej z dnia 15 lutego 1951 r. Oczywiście nie wyklucza to późniejszej zmiany miejsca zamieszkania takich osób.
Na konieczność łącznego spełnienia warunków dotyczących opuszczenia Kresów i przemieszczenia na terytorium państwa polskiego, jako podstawy uzyskania prawa do rekompensaty, trafnie wskazuje się również w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego. Tytułem przykładu można tu wymienić - poza przywołanymi przez Ministra wyrokami NSA z 9 października 2014 r. I OSK 2763/13, Lex nr 200662227, 27 lutego 2020 r., I OSK 1794/18, Lex nr 3010000 oraz 7 lipca 2017 r., I OSK 2488/16, Lex nr 2361103 - choćby stanowisko wyrażone w uzasadnieniu uchwały składu 7 sędziów NSA z 9 października 2017 r., I OPS 3/17 (ONSAiWSA 2018/1/2) czy wyrokach NSA z 8 grudnia 2020 r., I OSK 1918/19, Lex nr 3121889, 11 sierpnia 2020 r., I OSK 3343/19, Lex nr 3157678 oraz 9 marca 2018 r., I OSK 1038/16, Lex nr 2486257.
Sąd nie podziela natomiast zacytowanego przez skarżącego poglądu wyrażonego w uzasadnieniu wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 26 czerwca 2019 r., I SA/Wa 583/19. Zawartego w powołanym wyroku poglądu nie podzielił również Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z 8 grudnia 2020 r. (I OSK 3077/19, Lex nr 3124398) uchylił powyższy wyrok i oddalił skargę. W uzasadnieniu powołanego wyroku Naczelny Sąd Administracyjny trafnie wskazał, że "rozszerzenie, w stosunku do ustawy z 2003 r., zakresu podmiotowego obecnie obowiązującej ustawy o osoby, które na skutek innych okoliczności związanych z wojną rozpoczętą w 1939 r., były zmuszone opuścić byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 2 ustawy), nie miało prowadzić do objęcia rekompensatą osób, które do Polski w jej powojennych granicach nigdy nie powróciły, lecz miało na celu, jak wykazano wyżej, uwzględnienie praw osób, które z różnych względów nie repatriowały się z dawnych Kresów do Polski w procedurze ewakuacyjnej przewidzianej w układach republikańskich bądź umowie z dnia 6 lipca 1945 r. zawartej między Tymczasowym Rządem Jedności Narodowej Rzeczypospolitej Polskiej i Rządem Związku Socjalistycznych Republik Radzieckich, o której mowa w art. 1 ust. 1 pkt 4 ustawy. Powyższego dowodzą wprost wcześniej powołane dokumenty z procesu legislacyjnego. Wskazują one jednoznacznie na chęć objęcia uprawnieniem przewidzianym w ustawie osób powracających z łagrów czy na podstawie przywołanej już umowy z 25 marca 1957 r. między rządem PRL a rządem ZSRR w sprawie terminu i trybu dalszej repatriacji z ZSRR osób narodowości polskiej. Nieuprawnione jest zatem twierdzenie, zarówno na poziomie wykładni językowej art. 2 ust. 1 i 2 ustawy, jak również celowościowej i historycznej, że ustęp 2 obejmuje wszystkich właścicieli nieruchomości pozostawionych na Kresach także tych, którzy nie powrócili na ziemie polskie i to bez względu na okoliczności, które spowodowały niemożność tego powrotu". Powyższy pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego sąd w składzie orzekającym w całości podziela.
Skoro zatem J. W. po opuszczeniu dawnych Kresów Wschodnich nigdy nie zamieszkiwał na obecnym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (co jest poza sporem w rozpatrywanej sprawie), to niezależnie od spełnienia pozostałych przesłanek ustawy z 8 lipca 2005 r. warunkujących uzyskanie prawa do rekompensaty, a określonych w jej art. 2 (tj. posiadania w dniu 1 września 1939 r. oraz w dacie zgonu obywatelstwa polskiego oraz opuszczenia Kresów Wschodnich w warunkach przymusowych, z przyczyn o których mowa w art. 1 ustawy), nie mógł uzyskać przewidzianego ustawą uprawnienia. W konsekwencji zaś powyższego prawa nie mógł nabyć również skarżący jako jego spadkobierca. Słusznie bowiem dostrzegł organ odwoławczy, że jego uprawnienie jest, w myśl art. 3 ust. 2 ustawy, pochodnym prawa przynależnego repatriantowi (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13).
Podsumowując, mając na uwadze zarówno wykładnię art. 2 w związku z art. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., jak też ratio legis tej ustawy, w ocenie Sądu, warunkiem koniecznym do uzyskania przedmiotowej rekompensaty jest spełnienie przez osobę opuszczającą w związku z wybuchem drugiej wojny światowej dawne tereny Rzeczypospolitej Polskiej warunku przesiedlenia się na terytorium Polski w jej granicach powojennych. Wskazując zatem na konieczność przeniesienia przez właściciela położonych na Kresach Wschodnich nieruchomości swojego centrum życiowego na terytorium Polski w jej powojennych granicach jako jednego z warunków uzyskania przez niego prawa do rekompensaty, prawidłowo organy zinterpretowały mające zastosowanie w sprawie przepisy ustawy, a tym samym podniesione w skardze zarzuty ich naruszenia okazały się nietrafne.
Sąd nie dopatrzył się również naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania. Analiza akt sprawy potwierdza, że organy podjęły w niniejszej sprawie wszelkie niezbędne czynności dla wyjaśnienia, czy zostały w niej spełnione przesłanki warunkujące przyznanie prawa do rekompensaty. Przeprowadzona przez organy ocena zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a przyjęte stanowisko zostało należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcia oraz przyczyn, dla których organy nie podzieliły argumentacji skarżącego. Organy wyjaśniły również podstawę prawną wydanych decyzji.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, ze zm.), orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 374 ze zm.).