I SA/WA 2538/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-04-12
NSAnieruchomościŚredniawsa
rekompensatamieniegranice RPnieruchomościII wojna światowadomicylmiejsce zamieszkaniaustawa o rekompensacieprawo administracyjne

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP, uznając, że wnioskodawca nie wykazał spełnienia przesłanek do skorzystania z nowelizacji ustawy z 2013 r.

Sprawa dotyczyła prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP przez S. W. Skarżący J. K. domagał się potwierdzenia prawa do rekompensaty, powołując się na nowelizację ustawy z 2013 r., która zmieniła przesłanki dotyczące miejsca zamieszkania. Organy administracji odmówiły, uznając, że S. W. miała tylko jedno miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP. Sąd administracyjny podzielił to stanowisko, stwierdzając, że skarżący nie wykazał, aby zmiana przepisów miała wpływ na jego sytuację prawną, a pobyt w innym miejscu miał charakter czasowy.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez S. W. Skarżący wnioskował o potwierdzenie prawa do rekompensaty na podstawie ustawy z 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty, w brzmieniu po nowelizacji z 2013 r. Organy administracji uznały, że wniosek został złożony z uchybieniem terminu, ponieważ S. W. miała tylko jedno miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP, a jej pobyt w innym miejscu (S.) miał charakter czasowy. Skarżący zarzucał błąd w wykładni przepisów materialnych i procesowych, twierdząc m.in., że drugie miejsce zamieszkania mogło być poza granicami RP oraz że organ błędnie ocenił dowody. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd wyjaśnił, że ustawa z 2013 r. wprowadziła możliwość złożenia wniosku po terminie, jeśli wnioskodawca wykaże, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP mają wpływ zmiany dokonane tą ustawą. Sąd podkreślił, że przedwojenne przepisy dopuszczały posiadanie kilku miejsc zamieszkania, ale każde z nich musiało spełniać kryteria stałego pobytu. Analiza materiału dowodowego, w tym dokumentów archiwalnych, potwierdziła, że S. W. miała stałe miejsce zamieszkania w majątku C. na byłym terytorium RP, a jej pobyt w S. miał charakter czasowy. W związku z tym skarżący nie wykazał, aby zmiana przepisów miała wpływ na jego sytuację prawną, a tym samym nie spełnił przesłanek do skorzystania z art. 2 ust. 2 ustawy z 2013 r. Sąd uznał, że organy prawidłowo zinterpretowały przepisy i przeprowadziły postępowanie.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, pobyt w innym miejscu w celu uregulowania spraw finansowo-rodzinnych, jeśli nie wiąże się z zamiarem stałego pobytu i skoncentrowaniem tam stosunków osobistych i gospodarczych, nie może być utożsamiany z rzeczywistym miejscem zamieszkania.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przedwojenne przepisy dopuszczały posiadanie kilku miejsc zamieszkania, ale każde z nich musiało spełniać kryteria stałego pobytu. Czasowy pobyt w celu załatwienia spraw rodzinnych nie spełniał tych kryteriów.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (10)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.r.r. art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Pozwala na złożenie wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty po terminie, jeżeli wnioskodawca wykaże, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium RP mają wpływ zmiany dokonane ustawą z 12 grudnia 2013 r.

Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej art. 1

Nowelizacja wprowadzająca art. 2 ust. 2 do ustawy z 2005 r.

Pomocnicze

u.r.r. art. 5 § ust. 1

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

Określa pierwotny termin składania wniosków o rekompensatę (do 31 grudnia 2008 r.).

Ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych art. 3

Definicja miejsca zamieszkania w prawie przedwojennym.

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. o meldunkach i księgach ludności art. § 3 § pkt 2

Definicja zamieszkania w gminie w prawie przedwojennym.

k.p.c. art. 24

Kodeks Postępowania Cywilnego

Definicja miejsca zamieszkania w przedwojennym k.p.c.

Konst. art. 64 § ust. 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

EKPC art. art. 1

Pierwszy Protokół Dodatkowy do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych art. 15zzs4 § ust. 3

Podstawa prawna rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Odrzucone argumenty

Błędna wykładnia art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez uznanie, że za miejsce zamieszkania nie można uznać miejsca, w którym dana osoba chce przebywać tylko pewną część roku. Błędna wykładnia art. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez przyjęcie, że drugie miejsce zamieszkania musiało być usytuowane na dawnych terenach RP. Naruszenie art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji RP oraz art. 1 Protokołu Dodatkowego do EKPC poprzez odmowę potwierdzenia prawa do rekompensaty. Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 80, 75 § 1) poprzez błędną ocenę dowodu (oświadczenia J. K.) i wysnucie błędnego wniosku, że S. W. zamieszkiwała wyłącznie na byłym terytorium RP. Naruszenie przepisów k.p.a. (art. 7, 77 § 1, 80, 107 § 3) poprzez dowolną ocenę dowodów i błędne uznanie, że skarżący nie wykazał wpływu nowelizacji z 2013 r. na przesłankę domicylu. Naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 6, 8 § 1 i 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia w uzasadnieniu, dlaczego miejscowość S. na L. nie może zostać uznana za drugie miejsce zamieszkania S. W.

Godne uwagi sformułowania

nie można uznać aby na ocenę wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terenie RP miały wpływ zmiany dokonane ustawą z 12 grudnia 2013 r. S. W. posiadała bowiem tylko jedno miejsce zamieszkania, które znajdowało się na byłym terytorium RP. każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał "z zamiarem stałego pobytu" lub miejscowością, w której przebywał z zamiarem stałego pobytu lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych. nie chodzi tu wobec tego o badanie przyczyn niezłożenia wniosku zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o rekompensacie (w aspekcie ewentualnej motywacji zainteresowanego czyli czynnika subiektywnego), ale o stwierdzenie, czy wraz ze zmianą ustawy z 8 lipca 2013 r. dokonaną ustawą z 12 grudnia 2013 r. zmieniła się sytuacja prawna wnioskodawcy

Skład orzekający

Bożena Marciniak

przewodniczący sprawozdawca

Łukasz Trochym

członek

Przemysław Żmich

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Średnia

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza granicami RP, w szczególności w kontekście nowelizacji z 2013 r. i definicji miejsca zamieszkania w prawie przedwojennym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznego stanu faktycznego i przepisów dotyczących rekompensat za mienie z okresu II wojny światowej. Wymaga wykazania wpływu zmian legislacyjnych na sytuację prawną wnioskodawcy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 5/10

Sprawa dotyczy historycznych roszczeń i interpretacji przepisów sprzed dekad, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie lub dla osób zainteresowanych historią prawa.

Czy pobyt u rodziny to "drugie miejsce zamieszkania"? Sąd rozstrzyga o historycznej rekompensacie za utracone mienie.

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Wa 2538/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-04-12
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-11-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak /przewodniczący sprawozdawca/
Łukasz Trochym
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Gospodarka mieniem
Sygn. powiązane
I OSK 366/22 - Wyrok NSA z 2024-11-28
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Marciniak (spr.) Sędziowie WSA Łukasz Trochym WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 12 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] września 2020 r., nr [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2020 r., nr [...], o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Wnioskiem z 22 sierpnia 2014 r. J. K. wystąpił o wydanie decyzji w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione przez S. W. poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, tj. w majątku C., gmina M., powiat [...], województwo w. Powyższy wniosek został złożony w oparciu o art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r., poz. 2097) oraz przepisy ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195).
Decyzją z [...] lipca 2020 r. nr [...] Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia J. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. W. poza granicami RP przedmiotowej nieruchomości wskazując na złożenie wniosku z uchybieniem terminu określonego w powołanym przepisie.
Pismem z 20 sierpnia 2020 r. skarżący złożył odwołanie od decyzji Wojewody [...].
Decyzją z [...] września 2020 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2020 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że wobec wydania przez Trybunał Konstytucyjny wyroku z 23 października 2012 r. sygn. akt SK 1/12, doszło do nowelizacji art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., co nastąpiło ustawą z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195). Powyższa zmiana sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r. wprowadzono przesłankę miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie ocenia się z uwzględnieniem wskazanych w art. 2 ustawy przepisów obowiązujących w dniu 1 września 1939 r.
Organ przywołał treść przedwojennych przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 znowelizowanej ustawy z 8 lipca 2005 r. i wskazał, że w ich rozumieniu możliwa była sytuacja, w której dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Tym samym fakt, że właściciel nieruchomości pozostawionej zamieszkiwał przed wybuchem drugiej wojny światowej na obecnym terytorium RP nie wyklucza, że posiadał on "dodatkowe" miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Minister zwrócił jednak uwagę, że niezależnie od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał "z zamiarem stałego pobytu" lub miejscowością, w której przebywał z zamiarem stałego pobytu lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na skoncentrowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych.
W ocenie organu, zebrany w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że S. W. od 1918 r. zamieszkiwała nieprzerwanie na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, w majątku C., a następnie po [...] na L. w W. została wywieziona do K.. Fakt zamieszkiwania dawnej właścicielki majątku wyłącznie na byłym terytorium RP potwierdza również, zdaniem organu, oświadczenie J. K. z 16 kwietnia 2020 r. Dokonując oceny tego oświadczenia Minister przywołał treść § 4 ust. 2 rozporządzenia z 23 maja 1934 r. i wskazał, że fakt czasowej nieobecność właścicielki w miejscowości C. nie oznacza, że w tym czasie miała ona inne miejsce zamieszkania. Zdaniem organu, nawet jeśli S. W. wyjechała w sierpniu 1939 r. do S. w celu uregulowania sprawo finansowo – rodzinnych, to była to jedynie czasowa nieobecność w jej miejscu zamieszkania, jakim była miejscowość C. położona na byłym terytorium RP, gdzie mieszkał również jej mąż J. W. Zdaniem organu,. gdyby nie wybuch wojny S.W. po uregulowaniu spraw rodzinnych powróciłaby do męża na byłe tereny RP.
Wobec powyższego, Minister nie podzielił stanowiska skarżącego jakoby fakt przebywania S. W. w dniu 1 września 1939 r. w S. świadczył o jej zamieszkiwaniu w tej miejscowości i miał wpływ na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania na były terytorium RP. W konsekwencji, w ocenie organu, okoliczność ta nie mogła mieć wpływu na niezłożenie przez skarżącego wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy, tj. do 31 grudnia 2008 r.
Tym samym za niezasadny uznał organ zarzut naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. Zdaniem Ministra, pomimo nieprawidłowego przyjęcia przez Wojewodę, że S. W. mieszkała w S. i miejscowość ta położona była na byłym terenie RP, a nie jak słusznie zauważył skarżący, na terenie L., decyzja o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty odpowiada prawu. S. W. zamieszkiwała bowiem wyłącznie w majątku C., a więc spełniała przesłankę domicylu zarówno w świetle poprzednio obowiązujących przepisów ustawy z 8 lipca 2005 r., jak i w świetle przepisów powołanej ustawy po nowelizacji związanej z wydaniem przez Trybunał wyroku z 23 października 2012 r. Zatem, nie można uznać aby na ocenę wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terenie RP miały wpływ zmiany dokonane ustawą z 12 grudnia 2013 r.
W niniejszej sprawie strona nie wykazała zatem aby spełnione zostały przesłanki złożenia wniosku w trybie art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. S. W. posiadała bowiem tylko jedno miejsce zamieszkania, które znajdowało się na byłym terytorium RP. W konsekwencji, zmiany dokonane powołaną ustawą nie miały wpływu na niezłożenie przez J. K. wniosku w ustawowym terminie.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł J. K. zarzucając jej naruszenie:
1) przepisów prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu przez organ, że za miejsce zamieszkania nie można uznać miejsca, w którym dana osoba chce przebywać tylko pewną część roku np. w celu uregulowania swoich spraw, kwestii majątkowych czy w celu pobytu z rodziną tam zamieszkującą;
2) przepisów prawa materialnego, tj. art. 1 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że drugie miejsce zamieszkania musiało być usytuowane na dawnych terenach Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy nie wynika to z powołanych przepisów, a w konsekwencji prawidłowa wykładnia ww. przepisów powinna doprowadzić organ do uznania, że drugie miejsce zamieszkania mogło mieć miejsce zarówno na byłym terenie Rzeczypospolitej, jak i poza jej granicami;
3) przepisów prawa materialnego, tj. art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 1 Pierwszego Protokołu Dodatkowego do Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności w zw. z art. 3 ust. 2 in principio ustawy z 8 lipca 2005 roku poprzez odmowę potwierdzenia skarżącemu prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przez S. W., pomimo że był on spadkobiercą S. W. będącej właścicielką majątku C., gmina M., powiat [...], woj. w. i spełnione zostały warunki dla potwierdzenia jego prawa do rekompensaty;
4) przepisów prawa procesowego tj. art. 7, 77 § 1, art. 80 k.p.a. i art. 75 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie błędnej oceny dowodu, tj. oświadczenia J. K. z 16 kwietnia 2020 r. i wysnucie z tego dowodu błędnego wniosku, że S. W. zamieszkiwała wyłącznie na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, podczas gdy z oświadczenia jednoznacznie wynika, że S. W. posiadała dwa miejsca zamieszkania oraz że wybuch wojny zastał ją w S. na L., które były jej drugim miejscem zamieszkania, gdzie wyjechała w rodzinne strony z zamiarem pobytu, a nie w celu wizyty kurtuazyjnej czy grzecznościowej;
5) przepisów prawa procesowego tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez wydanie rozstrzygnięcia na skutek dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, a w konsekwencji błędne uznanie, że skarżący nie wykazał, by na ocenę spełnienia przesłanki domicylu miała wpływ nowelizacja ustawy dokonana w 2013 r., podczas gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego, w tym zwłaszcza konsekwentnych i wzajemnie się uzupełniających dowodów, powinna prowadzić do niebudzącego żadnej wątpliwości uznania, że ww. przesłanka z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z 12 grudnia 2013 r. została spełniona;
6) przepisów prawa procesowego, tj. art. 107 § 3 k.p.a. in fine w zw. z art. 6, art. 8 § 1 i art. 11 k.p.a. poprzez brak wyjaśnienia przez organ w uzasadnieniu prawnym zaskarżonej decyzji, dlaczego jego zdaniem miejscowość S. na L. nie może zostać uznana za drugie miejsce zamieszkania S. W..
Powołując się na powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji oraz zasądzenie na swoją rzecz kosztów postępowania.
W obszernym uzasadnieniu skargi przestawiono argumentację na poparcie podniesionych w niej zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
Skarga jest niezasadna.
Podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowił art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2014 r., poz. 195, zwanej dalej "ustawą z 12 grudnia 2013 r."). Zgodnie z jego treścią w terminie określonym w ust. 1 (czyli do 27 sierpnia 2014 r.) osoby, które nie złożyły wniosku w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 2017 r. poz. 2097, dalej zwanej "ustawą z 8 lipca 2005 r."), czyli do 31 grudnia 2008 r., mogą wystąpić o potwierdzenie prawa do rekompensaty, jeżeli wykażą, że na ocenę spełnienia przez nie wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane niniejszą ustawą.
Jak trafnie zauważył organ odwoławczy, ustawa z 12 grudnia 2013 r. miała na celu dostosowanie systemu prawa do wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 23 października 2012 r. (sygn. akt SK 11/12), stwierdzającego niezgodność z Konstytucją art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r. Zmiana ta sprowadza się do tego, że w miejsce dotychczasowego wymogu zamieszkiwania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. wprowadzono uściśloną przesłankę miejsca zamieszkania na wymienionych terenach, której spełnienie jest oceniane z uwzględnieniem przepisów obowiązujących we wskazanej wyżej dacie, to jest art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. (...) o meldunkach i księgach ludności, a ponadto art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego z 1932 r.
Aby móc skorzystać ze znowelizowanego art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. wnioskodawca musi spełnić następujące warunki: 1) nie złożyć wniosku o rekompensatę w terminie, o którym mowa w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., czyli do dnia 31 grudnia 2008 r., 2) złożyć, na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r., wniosek o rekompensatę do dnia 27 sierpnia 2014 r. oraz 3) wykazać, że na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej mają wpływ zmiany dokonane ustawą z 12 grudnia 2013 r., czyli zmiany w zakresie rozumienia przesłanki domicylu.
Niespełnienie któregokolwiek z powołanych warunków skutkuje tym, że organ nie może rozpatrzeć pozytywnie wniosku złożonego na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r.
W sprawie nie budzi sporu, że przedwojenne przepisy wymienione w znowelizowanym art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. dopuszczały posiadanie przez przedwojennego właściciela nieruchomości kilku miejsc zamieszkania Stosownie bowiem do art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580), "miejscem zamieszkania (...) jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności, (pkt 1 ww. ustawy). Zgodnie z art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) "miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc." W myśl zaś § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489, dalej: rozporządzenie z 23 maja 1934 r.) "przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych". Natomiast zgodnie z § 9 rozporządzenia z 23 maja 1934 r. "za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania".
W myśl powołanych przepisów od tak rozumianego zamieszkania odróżnić trzeba przy tym pojęcie czasowego pobytu, które zgodnie z § 3 pkt 3 rozporządzenia z 23 maja 1934 r. obejmuje stan przebywania w jakimkolwiek domu bez zamiaru obrania sobie tam miejsca zamieszkania. Natomiast stosownie do treści § 5 lit. c) ww. rozporządzenia, do czasowo nieobecnych w miejscu swego zamieszkania zalicza się, między innymi, osoby, przebywające w innej gminie dla wypoczynku, kuracji itp., albo w szpitalach i innych tym podobnych zakładach publicznych lub prywatnych dla poprawy zdrowia. Do czasowo nieobecnych w miejscu swego zamieszkania zalicza się również osoby, pracujące sezonowo, jeżeli powracają perjodycznie do swego miejsca zamieszkania oraz osoby nieobecne w miejscu swego zamieszkania z powodów natury przemijającej (§ 5 lit. b oraz lit. i rozporządzenia z 1934 r).
Z powyższego wynika, że w rozumieniu przedwojennych przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., niezależnie od liczby posiadanych miejsc zamieszkania, każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał "z zamiarem stałego pobytu" (art. 3 ustawy z 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia z 23 maja 1934 r.).
Przy tym treść art. 2 ust. 2 ustawy z 12 grudnia 2013 r. zakłada, że osoby występujące z wnioskiem na jego podstawie są obowiązane wykazać (ciężar dowodu spoczywa zatem z woli ustawodawcy na wnioskodawcy), że na ocenę uprawnień do otrzymania rekompensaty ma wpływ zmiana w zakresie przesłanki domicylu. Nie chodzi tu wobec tego o badanie przyczyn niezłożenia wniosku zgodnie z art. 5 ust. 3 ustawy o rekompensacie (w aspekcie ewentualnej motywacji zainteresowanego czyli czynnika subiektywnego), ale o stwierdzenie, czy wraz ze zmianą ustawy z 8 lipca 2013 r. dokonaną ustawą z 12 grudnia 2013 r. zmieniła się sytuacja prawna wnioskodawcy, np. czy na Kresach Wschodnich miał on lub jego poprzednik prawny jedno z kilku miejsc zamieszkania w rozumieniu właściwych przepisów.
Po analizie zebranej w sprawie dokumentacji Sąd podzielił ocenę organu, że w niniejszej sprawie skarżący nie wykazał aby wraz ze zmianą ustawy z 8 lipca 2005 r. dokonanej ustawą z 12 grudnia 2013 r,. zmieniła się jego sytuacja prawna.
Prawidłowo bowiem uznał organ, że właścicielka nieruchomości pozostawionej S. W. zamieszkiwała wyłącznie w majątku C. Powyższą ocenę organu potwierdza treść zebranej w sprawie dokumentacji archiwalnej: zgłoszenia do Urzędu Ziemskiego - Wykazu składu rodziny, stanu posiadania i kwalifikacji zawodowych kandydata na nabycie ziemi z 3 lutego 1934 r., w którym wskazano, że S. W. ma miejsce zamieszkania w miejscowości C., gmina M., powiat [...], a w skład rodziny wchodzą dzieci Z. lat [...], A. lat [...] i K. lat [...], wykazu wywiezionych oraz listy osób mieszkańców W. i okręgu w. schwytanych i więzionych przez władze ZSRR sporządzona przez władze l. w listopadzie 1939 r., w których widnieje nazwisko S. W., pisma Państwowego Banku Rolnego, akta nr [...], z [...] lutego 1934 r., w którym wskazano, że S. W. zamieszkuje w folwarku C., aktu notarialnego z [...] stycznia 1934 r., z którego wynika, że S. W. zamieszkuje w majątku C., dokumentu z księgi wieczystej z [...] stycznia 1934 r., w którym wskazano, że S. W. zamieszkuje w folwarku C., 6) aktu notarialnego z [...] grudnia 1933 r., w którym stwierdzono, że J. i S. małżonkowie W. zamieszkują w folwarku C., 7) wyciągu z ewidencji osób aresztowanych przez NKWD, z którego wynika, że S. W. od 1918 r. zamieszkiwała w m. C., gmina M., powiat [...], a w dniu [...] października 1939 r. została aresztowana w S.
Opartej o powyższe dokumenty archiwalne ocenie nie zaprzecza, wbrew twierdzeniu skarżącego, wskazany w oświadczeniu J. K. z 16 kwietnia 2020 r. fakt wyjazdu S. W. w sierpniu 1939 r. do S. w strony jej rodziców w celu uregulowania spraw finansowo – rodzinnych. Dokonując tej oceny trzeba mieć bowiem na uwadze przedwojenne regulacje wymienione w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. Rację ma skarżący, że przepisy te dopuszczały "dodatkowe" miejsce zamieszkania. To dopuszczenie odbywało się jednak pod warunkiem spełniania przez te "dodatkowe" miejsce zamieszkania określonych w tych przepisach kryteriów. Do kryteriów tych należało zaś, jak słusznie wskazał organ odwoławczy, zamieszkiwanie w danym miejscu z zamiarem stałego pobytu, a nie pobyt czasowy czy natury przemijającej. Innymi słowy, w rozumieniu przepisów przedwojennych nie można każdego miejsca planowanego pobytu, planowanych czy realizowanych przedsięwzięć, miejsc prowadzenia interesów a priori utożsamiać z rzeczywistym, aktualnym miejscem zamieszkania, tj. miejscem, w którym dana osoba zamieszkuje z zamiarem stałego pobytu. Słusznie zatem uznał organ odwoławczy, że okoliczność wyjazdu S. W w sierpniu 1939 r. do S. w strony jej rodziców w celu uregulowania spraw finansowo – rodzinnych nie świadczy o zamieszkiwaniu S. W. w tej miejscowości (S.) z zamiarem stałego pobytu.
Prawidłowo zatem uznały organy, że S. W. miała miejsce zamieszkania wyłącznie w majątku C. Zebrany materiał dowodowy potwierdza, że tam skoncentrowane było jej życie rodzinne (tam mieszkał jej mąż i dzieci) oraz majątek. W dniu 1 września 1939 r. jedynie czasowo przebywała ona w S. w celu uregulowania spraw finansowo – rodzinnych, nie przeniosła do S. swojego centrum życiowego. Tym samym prawidłowo oceniły organy, że skarżący nie wykazał, aby na ocenę spełnienia wymogu zamieszkiwania przez S. W. w dniu 1 września 1939 r. na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a w konsekwencji na ocenę niezłożenia wniosku w terminie wskazanym w art. 5 ust. 1 ustawy z 8 lipca 2005 r., mają wpływ zmiany dokonane ustawą z 12 grudnia 2013 r. Skarżący nie wykazał bowiem, że osoba pozostawiająca nieruchomość na byłym terytorium Polski miała, w rozumieniu przedwojennych przepisów wymienionych w art. 2 ustawy z 8 lipca 2005 r., dwa miejsca zamieszkania, w których koncentrowała swoje życie rodzinne, zawodowe lub posiadała majątek.
Tym samym niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego. Jak już wyjaśniono wyżej, zaskarżoną decyzję oparto na prawidłowo zinterpretowanych przepisach prawa, a postępowanie wyjaśniające przeprowadzono w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego oraz dokonano właściwej analizy zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego (art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.), co znalazło wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.).
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) orzekł jak w sentencji. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.).

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę