I SA/Wa 2537/23

I SA/Wa 2537/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Gabriela Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Kamil Kowalewski
Symbol z opisem
6074 Przekształcenie użytkowania wieczystego w prawo własności
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Kamil Kowalewski, Protokolant referent Agata Szczepanik, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. M. i A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 13 października 2023 r. nr KOX/719/Pu/22 w przedmiocie zwrotu bonifikaty od opłaty przekształceniowej oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium"), po rozpatrzeniu odwołania A. K. i J. M. (dalej: "Skarżący"), decyzją z 13 października 2023 r. nr KOX/719/Pu/22, utrzymało w mocy decyzję Zarządu Dzielnicy [...] m.st. Warszawy (dalej: "Zarząd") z 27 kwietnia 2022 r. nr [...] orzekającą o zwrocie przez Skarżących kwoty w wysokości 91 210,62 zł tytułem zwaloryzowanej bonifikaty w wysokości 82 343,15 zł, udzielonej Skarżącym od opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w W. w Dzielnicy [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działka ewidencyjna nr [...] o powierzchni 0,0252 ha z obrębu [...] (dalej: "przedmiotowa nieruchomość"), dla której Sąd Rejonowy dla Warszawy-[...] w Warszawie VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], na podstawie ostatecznej decyzji Zarządu z 13 kwietnia 2018 r. nr [...].
Decyzja Kolegium wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Decyzją z 13 kwietnia 2018 r. Zarząd, działając na podstawie przepisów ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (t. j. Dz. U. z 2019 r., poz. 1314) dalej: "ustawa przekształceniowa", orzekł o odpłatnym przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarżących (pkt 1 decyzji). Jednocześnie określił opłatę za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości w wysokości 86 677,00 zł (pkt 2 decyzji). W oparciu o uchwałę Rady m.st. Warszawy z dnia 8 czerwca 2017 r. nr L/1217/2017 w sprawie określenia warunków udzielania bonifikat i wysokości stawek procentowych od opłat za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości dla osób fizycznych i spółdzielni mieszkaniowych (Dz. Urz. Woj. Maz. z 2017 r. poz. 5414) oraz po rozpatrzeniu wniosku Skarżących z 30 sierpnia 2017 r., udzielona im została bonifikata od ww. opłaty w wysokości 95%, tj. bonifikata w wysokości 82 343,15 zł (pkt 3 decyzji).
W dniu 17 września 2021 r. Skarżący umową sprzedaży, zawartą w formie aktu notarialnego ([...]), zbyli przedmiotową nieruchomość na rzecz M. M. oraz H. O.
Zawiadomieniem Zarządu z 13 października 2021 r., znak [...] Skarżący oraz M. M. i H. O. zostali poinformowani o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zwrotu przez Skarżących udzielonej bonifikaty po jej waloryzacji. Jednocześnie strony zostały wezwane do złożenia wyjaśnień czy osoby, które nabyły przedmiotową nieruchomość tj. M. M. oraz H. O. są dla Skarżących osobami bliskimi w rozumieniu art. 4 pkt 13 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 344) dalej: "u.g.n.".
Pismem z 9 listopada 2021 r. J. M. złożyła wyjaśnienia, że zbycie przedmiotowej nieruchomości nie nastąpiło na rzecz osób bliskich, a także, że było związane z zakupem kolejnej nieruchomości na własny cel mieszkalny. Jednocześnie załączyła potwierdzenie przelewu z 15 września 2021 r. na dokonanie zwrotu bonifikaty w wysokości 82 343,15 zł, tj. kwoty niezwaloryzowanej.
Decyzją z 27 kwietnia 2022 r., sprostowaną postanowieniem z 19 maja 2022 r. nr [...], Zarząd orzekł o zwrocie przez Skarżących kwoty w wysokości 91 210,62 zł tytułem zwaloryzowanej bonifikaty w wysokości 82 343,15 zł, udzielonej im od opłaty za przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności przedmiotowej nieruchomości, na podstawie ostatecznej decyzji Zarządu z 13 kwietnia 2018 r.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyli Skarżący kwestionując zasadność zwrotu bonifikaty określonej w decyzji z 13 kwietnia 2018 r. wobec utraty wszelkich korzyści z tego przekształcenia - po przekształceniu ustawowym z dniem 1 stycznia 2019 r. wszystkich nieruchomości gruntowych będących w użytkowaniu wieczystym i wykorzystywanych na cele mieszkalne, w prawo własności (z zastosowaniem bonifikaty 99% i bez wpisywania hipoteki przymusowej o zwrot bonifikaty), a zatem utraty przez nich w 2019 r. wszelkich korzyści, jakie ww. decyzja przekształceniowa miała na celu.
Decyzją z 13 października 2023 r. Kolegium utrzymało w mocy decyzję Zarządu z 27 kwietnia 2022 r. uznając zasadność twierdzeń organu I instancji, iż w związku ze zbyciem aktem notarialnym z 17 września 2021 r. przedmiotowej nieruchomości na rzecz M. M. oraz H. O., zaktualizowały się przesłanki żądania zwrotu udzielonej bonifikaty, o których mowa w art. 4 ust. 15 ustawy przekształceniowej. Wskazało, że zbycie nastąpiło bowiem przed upływem 5 lat od dnia przekształcenia, tj. uzyskania w dniu 4 maja 2018 r. przez decyzję z 13 kwietnia 2018 r. waloru ostateczności i nie nastąpiło na rzecz osób bliskich, czego Skarżąca nie kwestionuje. Jednocześnie stwierdziło, że nie wystąpiły inne przesłanki wyłączające obowiązek zwrotu bonifikaty, o których mowa w art. 4 ust. 15 ustawy przekształceniowej.
Kolegium nie stwierdziło również uchybień w zakresie zwaloryzowania kwoty bonifikaty do zwrotu, dokonanej przez organ I instancji. Podało, że waloryzacja dokonana została wg zasad określonych w art. 5 ust. 3 u.g.n., do stosowania którego odpowiednio odsyła art. 4 ust. 16 ustawy przekształceniowej - tj. przy zastosowaniu wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego, Zarząd uwzględnił datę uprawomocnienia się decyzji przekształceniowej (4 maja 2018 r.), fakt wpłaty w dniu 15 września 2021 r. kwoty przyznanej bonifikaty (82 343,15 zł) bazując na: komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2019 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2018 (M.P. z 22.01.2019 r. poz. 64 - 101,6 + o 1,6%), komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2020 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2019 r. (M.P. z 16.01.2020 r. poz. 72 - 102,3 + o 2,3%), komunikatem Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 15 stycznia 2021 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2020 r. (M. P. zl9.01.2021 r. poz. 58 - 13,4 + o 3,4%) oraz komunikacie Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia 14 stycznia 2022 r. w sprawie średniorocznego wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogółem w 2021 roku (M.P. z dnia 19.01.2022 r. poz. 31 - 105,1 + o 5,1%).
Odnosząc się do twierdzeń zawartych w odwołaniu tj. utraty wszelkich korzyści z tego przekształcenia, Kolegium wskazało, że okoliczność ustawowego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie jest przesłanką wyłączającą obowiązek zwrotu bonifikaty, zgodnie z postanowieniami art. 4 ust. 15 ustawy przekształceniowej. Nie może mieć zatem wpływu na prawidłowość rozstrzygnięcia w przedmiocie obowiązku zwrotu udzielonej bonifikaty w trybie ww. przepisu. Jednocześnie podkreśliło, że w postępowaniu w sprawie zwrotu bonifikaty, nie jest dopuszczalne badanie przesłanek uzasadniających odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty. Odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty, o którym mowa w końcowej części art. 4 ust. 15 ustawy przekształceniowej następuje w odrębnym postępowaniu, zainicjowanym wnioskiem strony (o ile Skarżący taki wniosek złożą), wskazującym na istnienie szczególnie uzasadnionych okoliczności uzasadniających odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty.
Na decyzję Kolegium Skarżący złożyli do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę zarzucając jej:
I. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 15 ustawy przekształceniowej poprzez jego błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty stanowi odrębny przedmiot postępowania administracyjnego, podlegający rozpatrzeniu i rozstrzygnięciu, niezależnie od uregulowanej w tym przepisie sprawy żądania zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie po jej waloryzacji, podczas gdy zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego "Nie ma podstaw do uznania, iż powinno toczyć się oddzielne i samodzielne postępowanie administracyjne w przedmiocie oceny, czy istnieją podstawy do odstąpienia od żądania zwrotu udzielonej bonifikaty. W ramach prowadzonego postępowania w tym zakresie osoba, która byłaby zobowiązana do zwrotu bonifikaty może wskazać, że zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek aby organ odstąpił od żądania zwrotu bonifikaty za zgodą odpowiednio wojewody, rady lub sejmiku", a w konsekwencji nierozpatrzenia stanowiska skarżących kwestionujących zasadność zwrotu bonifikaty, co w dalszej konsekwencji doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy;
II. naruszenie przepisów postępowania administracyjnego:
1. art. 75 i art. 77 § 1 i 4 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) dalej: "k.p.a.", poprzez nieuwzględnienie treści pism Skarżących z 26 lipca 2021 r., 2 sierpnia 2021 r., 15 września 2021 r. poprzedzających wszczęcie przez organ I instancji z urzędu postępowania o zwrot bonifikaty, jak również treści odwołania, w których Skarżący kwestionowali zasadność żądania od nich zwrotu bonifikaty, a w konsekwencji naruszenia przepisów postępowania wskazanych w zarzucie pkt II ust. 1, co doprowadziło do nierozpoznania istoty sprawy i wadliwości decyzji organów obu instancji powodującej konieczność ich eliminacji z obrotu prawnego jako nieważnych;
2. art. 9, art. 79a, art. 6, art. 7, art. 8, art. 10, art. 11, art. 12, art. 15 k.p.a. poprzez niepoinformowanie Skarżących na żadnym etapie postępowania w I i II instancji o możliwości/konieczności złożenia wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty pomimo znajomości w tej sprawie stanowiska Skarżących i wskazanie dopiero w zaskarżonej decyzji kroków, jakie powinni podjąć w celu uniknięcia zwrotu bonifikaty; tym samym organy obu instancji mając świadomość, że Skarżący domagają się w istocie odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty nie wskazały im faktycznych i prawnych środków dochodzenia swych praw w toku całego postępowania, nie pouczyły skarżących co do sposobu ubiegania się o zwolnienie z obowiązku zwrotu bonifikaty, nie rozpatrzyły podnoszonych przez Skarżących okoliczności szczególnych jako podstawy odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty i w ogóle nie przeprowadziły postępowania w tym zakresie co w konsekwencji doprowadziło do naruszenia przez organy zasady II instancyjności postępowania i do nierozpatrzenia istoty sprawy, bowiem dopiero w skardze do Sądu skarżący mają możliwość przedstawienia argumentacji za zasadnością zwolnienia ich od obowiązku zwrotu przyznanej bonifikaty, a ponadto doprowadziło do naruszenia interesu Skarżących poprzez znaczne uszczuplenie ich majątku na poziomie ponad 82 000,00 zł;
3. art. 75, art. 76, art. 77 oraz art. 80 k.p.a. poprzez pominięcie w rozważaniach Kolegium postanowienia z 19 maja 2022 r. o sprostowaniu z urzędu "oczywistej omyłki pisarskiej" i w decyzji swej stwierdziło, że Skarżąca złożyła wyjaśnienia, że "zbycie przedmiotowej nieruchomości nie nastąpiło na rzecz osób bliskich, a także było związane z zakupem kolejnej nieruchomości na własny cel mieszkalny", jak również wyjaśnień Skarżących złożonych w odwołaniu, a przez to błędne przyjęcie w rozważaniach, że Skarżąca stwierdziła, że zbycie nieruchomości nie było związane z zakupem kolejnej nieruchomości na własny cel mieszkalny, co doprowadziło do istotnego błędu w ustaleniach faktycznych, bowiem zdaniem Skarżących ma ona fundamentalne znaczenie przy ocenie, czy zaszły okoliczności szczególne uzasadniające odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty;
4. art. 138 § 1 pkt 1) k.p.a. poprzez jego zastosowanie i art. 138 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, bowiem organ I instancji utrzymał w mocy wadliwą decyzję, podczas gdy organ II instancji powinien był ją uchylić i przekazać sprawę do ponownego rozpoznania w celu zachowania dwuinstancyjności postępowania administracyjnego i całościowego rozpatrzenia sprawy, tj. przeprowadzenia przez organ I instancji postępowania w zakresie podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty;
które to rażące naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, bowiem, gdyby organy obu instancji poinformowały skarżących o przysługujących im prawach i krokach do podjęcia oraz gdyby działały zgodnie z prawem, to Skarżący mieliby szansę przedstawić swoją argumentację dotyczącą zachodzących istotnych okoliczności uzasadniających odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty, jak również mieliby szansę załatwić sprawę w jednym postępowaniu. Natomiast z uwagi na istotne, wręcz rażące naruszenia prawa przez organy obu instancji o możliwości i sposobie dochodzenia swych praw Skarżący zostali pouczeni po raz pierwszy w decyzji organu II instancji i to pouczeni błędnie, zaś ich stanowisko w ogóle nie zostało rozpatrzone przez organy w kontekście odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty, a więc nie rozpoznano istoty sprawy, pozbawiono Skarżących możliwości dochodzenia swych praw w postępowaniu administracyjnym i dopuszczono do szkody w ich majątku w wys. ponad 82.000 zł;
5. naruszenie dyscypliny finansów publicznych przez organ I instancji poprzez dysponowanie środkami Skarżących bez podstawy prawnej od 15 września 2021 r., tj. od dnia przelewu tych środków przez Skarżących, bowiem decyzja organów obu instancji w ogóle nie odnosi się do kwestii podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu bonifikaty. Tak więc przez ponad dwa lata organ dysponuje środkami Skarżących bez podstawy prawnej, bez podjęcia jakichkolwiek kroków w celu wyjaśnienia tej podstawy lub zwrotu nienależnie otrzymanych środków.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty wnieśli o stwierdzenie nieważności decyzji obu instancji jako wydanych z rażącym naruszeniem prawa; ewentualnie uchylenie obu decyzji w całości; o zasądzenie od Kolegium na ich rzecz zwrotu poniesionych kosztów postępowania według norm przepisanych; z uwagi na istotę naruszonych przepisów prawa, jak również rażący sposób ich naruszenia przez organ I i II instancji przy wydawaniu zaskarżonej decyzji zasadnym jest również wniosek o skorzystanie przez Sąd z dobrodziejstwa art. 155 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) i poinformowanie właściwych organów o zaistniałych uchybieniach przy wydawaniu spornych decyzji.
Jednocześnie wnieśli o przeprowadzenie dowodu uzupełniającego z następujących dokumentów, pominiętych przez organy obu instancji w niniejszej sprawie:
• pismo z 26 lipca 2021 r. - na okoliczność złożenia przez Skarżących wniosku o wydanie zgody na wykreślenie hipoteki;
• pismo z 2 sierpnia 2021 r. - wniosek o podanie kwoty do spłaty hipoteki - na okoliczność domagania się przez Skarżącą określenia kwoty hipoteki do spłaty;
• pismo Zarządu z 10 sierpnia 2021 r. znak [...] do Skarżącej, w odpowiedzi na pisma z 26 lipca 2021 r. i 2 sierpnia 2021 r., dotyczące wydania zezwolenia na wykreślenie hipoteki przymusowej z działu IV księgi wieczystej zbywanej nieruchomości – na okoliczność wykazania, że organy wiedziały, że Skarżący domagają się wykreślenia hipoteki przed sprzedażą nieruchomości wobec jej wcześniejszej spłaty; zdaniem organu sytuacja ta "wymaga interpretacji prawnej", przy czym w niniejszej sprawie organy żadnej interpretacji w tym zakresie nie wydały do dnia wniesienia skargi;
• pismo z 15 września 2021 r. - na okoliczność kwestionowania przez Skarżących zasadności zwrotu bonifikaty, jak również wskazania celu uwolnienia nieruchomości od obciążeń i nabycia nowej nieruchomości na własny cel mieszkalny;
• potwierdzenie dokonania przelewu tytułem zwrotu bonifikaty w wys. 82.343,15 zł na konto organu I instancji.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, zważył co następuje:
skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja Kolegium oraz poprzedzająca ją decyzja Zarządu z 27 kwietnia 2022 r. nie naruszają prawa w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Dla przedmiotowej sprawy kluczowe znaczenie ma art. 4 ust. 15 ustawy przekształceniowej mówiący, że organ który orzekał o przekształceniu i udzieleniu bonifikaty żąda zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikacie, po jej waloryzacji, jeżeli osoba na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, przed upływem pięciu lat licząc od dnia przekształcenia, zbyła lub wykorzystała nieruchomość na inne cele niż cele, które stanowiły podstawę udzielenia bonifikaty. Nie dotyczy to zbycia na rzecz osoby bliskiej w rozumieniu art. 4 pkt 13 u.g.n., spółdzielni mieszkaniowej w przypadku ustanowienia odrębnej własności na rzecz członków oraz właścicieli lokali, którym przekształcono udział w prawie użytkowania wieczystego w prawo własności. W szczególnie uzasadnionych przypadkach organ może odstąpić od żądania zwrotu bonifikaty za zgodą odpowiednio: wojewody, rady lub sejmiku.
Z treści ww. przepisu wynika, że żądanie zwrotu bonifikaty jest obligatoryjne i nie zależy od uznania organu. Żądanie zwrotu bonifikaty następuje w drodze decyzji administracyjnej (zob. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 8 kwietnia 2011 r. sygn. akt I OSK 887/10), a waloryzacji zwracanej bonifikaty dokonuje się według zasad określonych w art. 5 u.g.n.
Ustawa przekształceniowa przewiduje dwie sytuacje, kiedy podmiot może zostać zwolniony z obowiązku zwrotu zwaloryzowanej bonifikaty, a mianowicie, po pierwsze gdy zbycie nastąpiło na rzecz osoby bliskiej w rozumieniu art. 4 ust. 13 u.g.n. lub spółdzielni mieszkaniowej (zwolnienie obligatoryjne) oraz po drugie - gdy strona wniosła o odstąpienie od żądania zwrotu bonifikaty a w sprawie wystąpił szczególnie uzasadniony przypadek (zwolnienie fakultatywne, następujące na wniosek).
W niniejszej sprawie poza sporem pozostaje, że Zarząd decyzją z 13 kwietnia 2018 r. orzekł o przekształceniu na rzecz Skarżących prawa użytkowania wieczystego przedmiotowej nieruchomości w prawo własności, przy ustaleniu opłaty za przekształcenie w wysokości 86 677,00 zł po zastosowaniu bonifikaty w wysokości 95%, co stanowi kwotę 82 343,15 zł. Jednocześnie w decyzji wskazano, że organ żąda zwrotu bonifikaty jeżeli osoba na rzecz której zostało przekształcone prawo użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości przed upływem 5 lat zbyła lub wykorzystała nieruchomość na inne cele niż te które stanowiły podstawę udzielenia bonifikaty. Wskazano też, że w szczególnie uzasadnionych przypadkach organ może odstąpić od żądania zwrotu bonifikaty za zgodą odpowiednio: wojewody, rady lub sejmiku.
Nie podlega też sporowi, że Skarżący zbyli przedmiotową nieruchomość aktem notarialnym z 17 września 2021 r. na rzecz M. M. i H. O. I jak wynika z oświadczenia złożonego przez Skarżącą w piśmie z 9 listopada 2021 r. zbycie nie nastąpiło na rzecz osób bliskich, tj. osób w rozumieniu art. 4 ust. 13 u.g.n.
Również bezsporne jest, że sprzedaż przedmiotowej nieruchomości nastąpiła przed upływem 5 lat, licząc od dnia przekształcenia, zasadnie zatem Zarząd pismem z 13 października 2021 r. zawiadomił o wszczęciu postępowania, a w dniu 27 kwietnia 2022 r. wydał decyzję w sprawie zwrotu zwaloryzowanej kwoty bonifikaty.
Z uwagi na okoliczność, że Skarżący nie wystąpili z wnioskiem o odstąpienie od żądania zwrotu kwoty równiej bonifikacie po jej waloryzacji, organ nie prowadził w tym przedmiocie postępowania.
W niniejszej sprawie czynność zbycia przedmiotowej nieruchomości na rzecz osób trzecich obligowała organ do wystąpienia z żądaniem zwrotu kwoty równej udzielonej bonifikaty po jej waloryzacji.
Po analizie akt sprawy skład orzekający w niniejszej sprawie powyższe stanowisko organów podziela.
W sprawie niniejszej organ zawiadomił strony o wszczęciu postępowania wzywając do złożenia wyjaśnień czy nabywcy nieruchomości są osobami bliskimi w rozumieniu art. 4 pkt 13 u.g.n. (vide: zawiadomienie z 13 października 2021 r.). Skarżąca zapoznała się z materiałem dowodowym zebranym w sprawie i oświadczyła, że zbycie przedmiotowej nieruchomości nie nastąpiło na rzecz osób bliskich, a także, że było związane z zakupem kolejnej nieruchomości na własny cel mieszkalny (vide: pismo z 9 listopada 2021 r.). Następnie organ poinformował strony w trybie art. 10 § 1 k.p.a. o zgromadzeniu całego materiału dowodowego i o możliwości zapoznania się z nim (vide: pismo z 11 lutego 2022 r.).
W aktach administracyjnych znajduje się również pismo organu z 10 listopada 2021 r., w którym Z-ca Burmistrza Dzielnicy [...] m.st. Warszawy szczegółowo wyjaśnia Skarżącym w jakich okolicznościach może nastąpić wykreślenie hipoteki m.in. wskazuje, że po zakończeniu postępowania w sprawie zwrotu udzielonej bonifikaty po jej waloryzacji, po wydaniu ostatecznej decyzji i uregulowaniu pełnej należności. Zatem Skarżący mieli świadomość, że konieczna jest spłata pełnej należności, a nie jej części.
Nie można zgodzić się ze Skarżącymi, że organ który bada obligatoryjne przesłanki zwolnienia z obowiązku zwrotu bonifikaty powinien badać również przesłanki fakultatywne. Wszczęcie postępowania (w przedmiocie zbadania przesłanek fakultatywnych) może nastąpić po uprzednim złożeniu wniosku o odstąpienie od żądania zwrotu udzielonej bonifikaty z wykazaniem szczególnie uzasadnionych przypadków. Takiego wniosku nie było, a więc organ nie miał podstaw do badania fakultatywnego zwolnienia.
Wbrew zarzutom skargi obowiązek, o którym mowa w art. 9 k.p.a., nie może być utożsamiony z udzielaniem stronom pomocy prawnej czy zastępowaniem ich aktywności poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania. O tym, czy określone czynności procesowe zostaną przez stronę podjęte, decyduje sama strona. Użyty w przepisie art. 9 k.p.a. zwrot "należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych" nie może być utożsamiony z udzielaniem stronom pomocy prawnej czy zastępowaniem ich aktywności poprzez instruowanie o wyborze optymalnego sposobu postępowania. (vide: wyrok NSA z 23 marca 2023 r. sygn. akt II OSK 896/20).
O tym czy określone czynności procesowe zostaną prze stronę podjęte decyduje sama strona. Organ nie ma obowiązku pouczać strony o tym jaki według niego jest optymalny sposób postępowania i instruowania jakie ma złożyć wnioski aby uzyskać korzystne rozstrzygnięcie. Rolą organu jest doprowadzenie do "wyrównania szans" a nie doprowadzanie do rozstrzygnięcia sprawy na korzyść obywatela.
Wobec powyższego, niezasadne okazały się podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 4 ust. 15 ustawy przekształceniowej. Sąd nie podzielił również zarzutów naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6, 7, 8, 9, 10, 11, 12, 15, 75, 76, 77 i 80 k.p.a. Analiza akt sprawy potwierdza, że organy podjęły w niniejszej sprawie wszelkie niezbędne czynności badając wystąpienie obligatoryjnych przesłanek zwrotu udzielonej bonifikaty oraz zapewnienia stronom udziału w sprawie. Przeprowadzona przez organy ocena zebranego materiału dowodowego nie nosi cech dowolności, a przyjęte stanowisko zostało należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcia oraz przyczyn, dla których organy nie podzieliły argumentacji skarżących.
Przechodząc do oceny zaskarżonej decyzji w zakresie wysokości ustalonego zobowiązania pieniężnego, należy wskazać, że w myśl art. 4 ust. 16 ustawy przekształceniowej, waloryzacji dokonuje się według zasad określonych wart. 5 u.g.n. Stosownie do art. 5 u.g.n., waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźników zmian cen nieruchomości dla nieruchomości sklasyfikowanych w rejestrze cen i wartości nieruchomości, z uwzględnieniem danych wynikających z ewidencji gruntów i budynków (ust. 1). Prezes Głównego Urzędu Statystycznego ogłasza, w formie obwieszczenia, w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski", wskaźniki zmian cen nieruchomości dla danego rodzaju nieruchomości, nie później niż w terminie 4 miesięcy od zakończenia kwartału, którego te wskaźniki dotyczą, z podziałem na województwa (ust. 2). W przypadku gdy dla danego kwartału nie ogłoszono wskaźnika zmian cen nieruchomości dla danego rodzaju nieruchomości, waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie za ten kwartał dokonuje się przy zastosowaniu ostatniego ogłoszonego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego wskaźnika zmian cen nieruchomości dla danego rodzaju nieruchomości (ust. 3). W przypadku gdy dla danego rodzaju nieruchomości nie ogłoszono nigdy wskaźnika zmian cen nieruchomości, waloryzacji kwot należnych z tytułów określonych w ustawie w tym zakresie dokonuje się przy zastosowaniu wskaźnika cen towarów i usług konsumpcyjnych ogłaszanego przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego (ust. 4). Istotą waloryzacji jest ustalenie na nowo wartości oznaczonej kwoty pieniężnej w dacie jej zwrotu w taki sposób, aby kwota pieniężna w tej dacie przedstawiała taką samą wartość, jak w dacie początkowej. W pierwszym rzędzie zatem należało ustalić datę początkową i końcową okresu, za jaki należało dokonać waloryzacji.
W postępowaniu mającym za przedmiot ustalenie kwoty odpowiadającej kwocie udzielonej bonifikaty po jej waloryzacji, data początkowa okresu odpowiadać będzie dniowi, w którym decyzja o przekształceniu stała się ostateczna (w tym wypadku w dniu 4 maja 2018 r.), data końcowa natomiast dniowi wydania decyzji orzekającej o zwrocie bonifikaty (t.j. 27 kwietnia 2022 r.).
Ze stanu faktycznego przedstawionego w uzasadnieniu decyzji organu I instancji wynika, że okres waloryzacji bonifikaty został ustalony w sposób prawidłowy. Dobór wskaźników również nastąpił poprawnie (zasady doboru tych wskaźników wyjaśniono w uzasadnieniu decyzji).
Wobec powyższego należy podkreślić, że organy obu instancji wyjaśniły w sposób wyczerpujący podstawę prawną wydanych decyzji.
Na koniec Sąd stwierdza, że trudno zgodzić się z twierdzeniem skarżących o bezpodstawnym dysponowaniu przez organ środkami finansowymi należącymi do nich. Dokonując zbycia przedmiotowej nieruchomości przed upływem 5 lat od decyzji przekształcającej mieli oni świadomość jaki skutek wywoła ta czynność, a mianowicie, że będą zobowiązani do zwrotu kwoty bonifikaty udzielonej z tytułu przekształcenia po jej waloryzacji (pouczenie w tym przedmiocie zawierała decyzja o przyznaniu im bonifikaty – pkt 7 decyzji z 13 kwietnia 2018 r.). Dokonali oni tylko częściowego zwrotu (bez uwzględnienia waloryzacji), będąc zobowiązanym do uiszczania całości. Kwota udzielonej bonifikaty po jej waloryzacji to środek finansowy, który zgodnie z przepisami ustawy przekształceniowej nie należy do skarżących w sytuacji, gdy ziściły się obligatoryjne przesłanki zobowiązujące ich do jej zwrotu. Dodatkowo w akcie notarialnym sprzedaży (Rep A nr [...]) Skarżący (§ 3 pkt 4 ust. 2) oświadczyli, że w przypadku, gdy kwota 82.343,15 zł, która została zapłacona z tytułu zwrotu Wierzycielowi kwoty równej udzielonej bonifikacie z tytułu przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności po jej waloryzacji, będzie niewystarczająca do stwierdzenia całkowitej spłaty zobowiązania z tytułu zwrotu bonifikaty, zobowiązują się pokryć ewentualną niedopłatę, w przypadku jej wystąpienia.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.