I SA/WA 2535/23

I SA/Wa 2535/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2025-02-14
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Elżbieta Lenart /przewodniczący sprawozdawca/
Marek Maliński
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par 1 pkt 1 lit a i c,art .200, art. 205 par 2 ppsa
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska – Jaroszewicz asesor WSA Marek Maliński Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 lutego 2025 r. sprawy ze skargi W. S., M. A., J. S. i I. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 11 października 2023 r. nr KOC/4422/Go/23 w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z dnia 14 czerwca 2023 r. nr 362/SD/2023; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie na rzecz W. S., M. A., J. S. i I. M. solidarnie kwotę 748 (siedemset czterdzieści osiem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 11 października
2023 r., nr KOC/4422/Go/23, utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z
14 czerwca 2023 r., nr 362/SD/2023 orzekającą o umorzeniu jako bezprzedmiotowego postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku Z. S. z 14 lutego 1958 r.
o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej w Warszawie przy ul. [...], pn. "[...]", rej. hip. [...], dz. nr [...].
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Przedmiotowa nieruchomość warszawska znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej również jako "dekret/dekret warszawski"). Na mocy art. 1 dekretu grunt przeszedł na własność Gminy m. st. Warszawy 21 listopada 1945 r. - w dniu wejścia w życie dekretu. Na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. z 1950 r., Nr 14, poz. 130) grunt stał się własnością Skarbu Państwa. Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego warszawy (Dz. U. z 1994 r., Nr 48, poz. 195) nieruchomość stała się własnością Gminy Warszawa Centrum. Zaś na podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego warszawy (Dz. U. z 2018 r., poz. 1817) nieruchomość stała się własnością Miasta Stołecznego Warszawy.
Aktem notarialnym z 12 kwietnia 1934 r. nr rep. 360, zgodnie z jego § 1, z nieruchomości pod nazwą "[...]", powiatu warszawskiego, obecnie w obrębie Warszawy położonej, oznaczonej Nr. [...] rejestru hipotecznego, działkę oznaczoną numerem [...] na planie, złożonym pod nr 16 do zbioru dowodów tej księgi wieczystej, położoną przy ul. [...], zawierającą ogólnego obszaru 936,6m2, w czym pod placem 740,6 m2 i pod ulicą 196 m2, ze wszystkim, co się na niej znajduje i z prawa nieruchomość stanowi, nic dla siebie nie wyłączając, wolną od długów, H. S. i J. S. sprzedali W. S.1. W § 2 aktu H. S. oświadczyła, że zwalnia działkę nr [...] od dożywocia, zapisanego w dziale III pod nr 9 księgi wieczystej i zezwala uczynić o tym odpowiednią wzmiankę w wykazie hipotecznym.
W aktach sprawy znajduje się też wykaz hipoteczny dla nieruchomości oznaczonej nr hip. [...], sporządzony częściowo w języku rosyjskim (k. 202-242) oraz wykaz dla nieruchomości o tym samym oznaczeniu hipotecznym, pn. "[...]"
w całości w języku polskim, tom II (k. 243-278). Na s. 43 wykazu (k. 260 akt) odnotowano, że księga została zniszczona, brak tomu IV (zaginął).
Przy czym analiza zachowanych tomów księgi pozwala wnioskować, że nie są one kompletne (brak niektórych stron, ewentualnie brak konsekwentnej numeracji). Ostatnimi właścicielami wpisanymi w dziale II księgi m. in. co do działki nr [...] są H. S. oraz J. S. (k. 262-264 akt, s. 36-40 księgi).
Ponadto w dziale III, s. 40 księgi (k. 224 akt) widnieje wzmianka pod nr 9, że na połowie współwłasności należącej do J. S. służy dożywocie H. S. wdowie. Zaś na s. 41 księgi (k. 223 akt) do nr 9 uczyniono wzmiankę, iż H. S. zrzekła się dożywocia.
Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego Wydział Ksiąg Wieczystych z 17 września 1948 r. Nr. Dz. 1493/48 według stanu na dzień 9 września 1948 r. tomu IV księgi hipotecznej nieruchomości pn. "[...]" nie odnaleziono w sądowym archiwum (teczka ul. [...], k. 1). Sąd zaświadczył jednocześnie, że w ocalałym tomie II na stronicach 36, 37, 38, 39 księgi figurują treści: "4a. H. S., b. J. S. - po połowie niepodzielnie odnośnie działek wskazanych na planie (...), a mianowicie odnośnie działek z grupy II NN.I.8. (...) [...] (...)". Zaświadczenie wydano H. S. Z jej wniosku obejmującego działki nr [...] oraz [...] przeprowadzono odrębne postępowanie o przyznanie prawa własności czasowej.
Ponadto w protokole badania ksiąg hipotecznych według stanu na dzień 21 listopada 1945 - geodeta uprawniony J. W. wskazała, że ujawnienie aktu notarialnego z 12 kwietnia 1934 r. decyzją z dnia 1 czerwca 1934 r. zostało zawieszone do czasu wydzielenia sprzedanej parceli do oddzielnej księgi hipotecznej.
Z. S. w dniu 18 lutego 1958 r. złożyła do Stołecznego Zarządu Gospodarki Mieszkaniowej wniosek o przyznanie prawa własności czasowej do ww. gruntu. W dalszych pismach wyjaśniła, że W. S.1 był jej mężem, służył w armii, zginął w Oświęcimiu.
Następnie pismem z 15 września 1959 r. zwróciła się o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.
Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie orzeczeniem z 14 stycznia 1961 r. nr GT.III-I-6/8/61 załatwiło odmownie podanie o przywrócenie terminu.
Natomiast decyzja w przedmiocie przyznania prawa własności czasowej do przedmiotowej nieruchomości nie została wydana. .
Rozpoznając obecnie wniosek Z. S. z 18 lutego 1958 r.- Prezydent m. st. Warszawy decyzją nr 362/SD/2023 z 14 czerwca 2023 r. umorzył postępowanie w sprawie jako bezprzedmiotowe.
W uzasadnieniu podniósł, że zgodnie z rozliczeniem z 1 października 2021 r. działka nr [...] z nieruchomości "[...]" stanowią obecnie działki: nr [...]
cz. o powierzchni 0,0477 ha z obrębu [...], nr [...] cz. o powierzchni 0,0457 ha i nr
[...] cz. o powierzchni 0,0003 ha z obrębu [...].
Po przeanalizowaniu zaś materiału dowodowego stwierdził, że uczestnicy postępowania nie posiadają interesu prawnego - w związku z czym nie mają w nim statusu stron. Do wniosku tego organ doszedł w wyniku oceny, że zebrane dowody własności nieruchomości nie są wystarczające do przyjęcia, że w dniu wejścia w życie dekretu W. S.1 był właścicielem nieruchomości. Dodatkowo podkreślił, że zawarcie aktu notarialnego w 1934r. nie wykluczało możliwości późniejszego obrotu nieruchomością.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyli W. S., A. M., J.S. i I. M. (dalej jako Skarżący) zarzucając jej:
- naruszenie przepisów art. 80 k.p.a. i art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zgormadzonego w sprawie, co doprowadziło do wniosku, że wnioskodawcy nie wykazali prawa własności na datę 21 listopada 1945 r.;
- naruszenie art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, co w konsekwencji skutkowało umorzeniem postępowania w oparciu o nieprawidłowe uznanie, że skarżącym nie przysługują uprawnienia do nieruchomości, co miało istotny wpływ na wynik sprawy;
- naruszenie art. 28 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie oraz uznanie, że skarżącym nie przysługuje interes prawny oraz legitymacja do bycia stroną postępowania;
- naruszenie art. 86 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie oraz nieprzeprowadzenie dowodu z przesłuchania stron w sytuacji, gdy wnioski zostały złożone, a zeznania stron mogły przyczynić się do wyjaśnienia sytuacji faktycznej oraz prawnej w sprawie;
- naruszenie art. 105 § I k.p.a. poprzez jego zastosowanie w sytuacji, gdy brak było przesłanek do umorzenia postępowania.
Wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją nr KOC/4422/Go/23 z 11 października 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 14 czerwca 2023 r., nr 362/SD/2023.
W uzasadnieniu podniosło, że organ I instancji uznał, iż zgromadzony w sprawie materiał dowodowy nie wykazał wystarczająco, że w dniu wejścia w życie dekretu poprzednik prawny skarżących był właścicielem nieruchomości, a w konsekwencji, że przysługuje im legitymacja procesowa w postępowaniu z art. 7 ust. 1 dekretu - zatem postępowanie należało umorzyć.
Następnie wyjaśniło, że podstawowymi przesłankami przyznania prawa użytkowania wieczystego jest w niniejszej sprawie wykazanie następstwa prawnego po dotychczasowym właścicielu gruntu oraz złożenie wniosku w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu w posiadanie przez gminę.
W ocenie Kolegium dokumenty dotyczące prawa własności nieruchomości mają istotne luki - co widać już z pobieżnego ich zbadania. Umowa sprzedaży nieruchomości między H. S. i J. S. oraz W. S.1 niewątpliwie została zawarta. Jednakże w powojennym zaświadczeniu Sąd Grodzki Wydział Ksiąg Wieczystych nie potwierdził przeniesienia własności nieruchomości, wskazując jako właścicieli H. i J. S. Pod ostatnim z wpisów, dotyczącym tych nazwisk uczyniono adnotację "patrz post. z dnia 25 października 1938 r."
Powyższe stanowi dowód tego, że od zawarcia aktu w 1934 r., co najmniej do 25 października 1938 r. W. S.1 nie wniósł o wydzielenie nabytej przez siebie działki do nowej księgi wieczystej. Tymczasem w myśl § 5 aktu notarialnego zobowiązał się to uczynić w ciągu trzech miesięcy, począwszy od dnia 12 kwietnia 1934 r. Jeżeli by tego nie uczynił, sprzedający zastrzegli sobie prawo do dokonania takiego wydzielenia na koszt nabywcy. Mimo to sprzedający również nie wydzielili działki (brak dowodów na złożenie takiego wniosku). Z kolei H. S. doprowadziła jednak do uczynienia wzmianki pod nr 9 o zwolnieniu z dożywocia, a zatem oświadczenie z § 2 aktu zostało zrealizowane w przewidzianym do tego trybie.
Zdaniem Kolegium na podstawie powyższego należy przyjąć, że wobec wyraźnego zobowiązania W. S.1 zdawał sobie sprawę ze znaczenia wpisu w księdze jako dowodu na posiadane przezeń prawa. Sprzedającym zależało natomiast na utrzymywaniu treści księgi hipotecznej w stanie aktualnym, w związku z czym czynili przytoczone wyżej zastrzeżenia. Jednakże żadna ze stron umowy nie dokonała wpisu, będącego w jej interesie, w ciągu kilku lat od spisania aktu, a powody tego zaniechania są nieznane. Ponadto - skoro można stronom umowy przypisać wystarczający stopień dbałości o własne interesy - to nie sposób założyć, że zaniechanie to było jedynie przypadkowym przeoczeniem.
Zatem w przedmiotowej sprawie stan nieruchomości należy przyjąć za należycie utrwalony w księdze hipotecznej, aktualizowanej w innych kwestiach na bieżąco.
Kolegium podkreśliło też, że gdyby W. S.1 wykonał dobrowolnie przyjęte na siebie zobowiązanie we wskazanym terminie, to z dużym prawdopodobieństwem wpis na jego rzecz znalazłby się w ocalałej części księgi albo przynajmniej zawarto by w tej części czytelne odesłanie do nowej księgi wieczystej. Skoro jednak nie dokonał tej czynności w ciągu kilku kolejnych lat, to nie sposób zakładać, że uczyniłby to w latach następnych.
Brak uregulowania prawa własności wpisem w księdze miał oczywiste konsekwencje w postaci trudności dowodowych także w latach trzydziestych XX wieku. Do nieruchomości, dla których prowadzone były księgi hipoteczne, zastosowanie znajdował art. 30 Prawa o ustaleniu własności dóbr nieruchomych, o przywileiach i hypotekach w mieysce tytułu XVIII. księgi III. kodexu cywilnego z dnia 26 kwietnia 1818 r., który stanowił: "Po uznaniu zwierzchności hypoteczney, iż tytuł nabywcy żadnemu niepodlega zarzutowi; po zapisaniu treści tytułu do wykazu hypotecznego, tenże nabywca uważanym jest w czynnościach z trzecim o dobra nieruchome zawieranych, za istotnego właściciela".
W związku z tym - wobec braku jakichkolwiek zarzutów co do działki nr [...] - za jej "istotnych właścicieli" należało uważać H. i J. S.
Także Z. S. - składająca w dniu 18 lutego 1958 r. wniosek wszczynający przedmiotowe postępowanie - nie załączyła żadnego dokumentu, który świadczyłby o prawie własności przysługującym wobec nieruchomości jej zmarłemu małżonkowi, gdyż zaświadczenie złożone wraz z wnioskiem stwierdza stan innych działek, zapisanych na imię i nazwisko zupełnie innych osób, niż biorące udział w niniejszym postępowaniu.
W świetle powyższych dowodów Kolegium uznało, że również częściowy spis inwentarza z 29 listopada 1949 r. nie stanowi dowodu rozstrzygającego o prawie własności. Komornik przeprowadzający spis powołał jedynie w charakterze świadków dwie osoby fizyczne, nie wskazując źródła uprawnień zmarłego do wymienionej w spisie działki nr [...] z [...]. Tymczasem przeciwdowodem dla wpisów w księdze hipotecznej mógłby być tylko taki dokument, który stanowiłby podstawę nowego wpisu. Takiego dowodu zaś strony nie przedstawiły, jak też nie wyjaśniły, czego dotyczyło i w jaki sposób zakończyło się postępowanie przed Sądem Grodzkim w Kalwarii Zebrzydowskiej, w ramach którego ów spis został sporządzony. Przy czym nie było to postępowanie dotyczące spadkobrania, które zakończyło się wcześniej postanowieniem z dnia 27 lipca 1949 r.
Podkreśliło też, iż brak wpisu wskazującego na własność poprzednika prawnego skarżących w ocalałej części księgi hipotecznej, wynika przede wszystkim z zaniechań stron powołanego aktu notarialnego. Skutek zaniechania obciąża wnioskodawców i ich następców prawnych, nie kreuje natomiast po stronie organu dodatkowych obowiązków w zakresie dowodu. W myśl art. 80 k.p.a. "Organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona.'' Kierując się tą dyrektywą należało dojść do wniosku, że całokształt materiału dowodowego nie pozwala przyjąć za udowodnione, iż prawo własności ww. nieruchomości przysługiwało poprzednikowi prawnemu skarżących w dniu 21 listopada 1945 r.
Na zakończenie Kolegium wskazało, że z konstrukcji art. 7 ust. 1 dekretu wynika, iż prawo własności musi być niezbicie wykazane, a nie tylko domniemane. Zatem nieusuwalna wątpliwość co do prawa własności nie pozwala przyjąć, że wnioskodawca jest dawnym właścicielem, a jego następca prawny - następcą prawnym tego właściciela.
W niniejszej sprawie, w zakresie działki nr [...] z [...],ustalono ponad wszelką wątpliwość jedynie to, że jej właścicielami byli H. i J. S., działka była przedmiotem transakcji, a jej nabywca zaniechał założenia dla niej nowej księgi wieczystej - z nieznanych powodów.
Zatem organ I instancji słusznie stwierdził, że skarżący nie są stronami postępowania - ponieważ nie legitymują się interesem prawnym, o którym mowa w art. 28 k.p.a.
Skargę na powyższą decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wnieśli W. S., A. M., J.S. i I. M. zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie:
1. przepisów art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, co doprowadziło do uznania, że skarżący nie wykazali prawa własności nieruchomości do gruntu pn. "[...]" rej. hip. [...], dz. nr [...] położonego przy ul. [...] w Warszawie na datę 21 listopada 1945 r. tj. na datę wejścia w życie dekretu o własności i użytkowania gruntów na obszarze m.st. Warszawy z dnia 26 października 1945 r. (Dz. U. Nr 50 poz. 279),
2. przepisów art. 7 k.p.a. i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, co w konsekwencji skutkowało utrzymaniem w mocy decyzji o umorzeniu postępowania w oparciu o nieprawidłowe uznanie, iż skarżącym nie przysługują uprawnienia do nieruchomości pn. "[...]" rej. hip. [...], dz. nr [...] położonej przy ul. [...] w Warszawie, co miało istotny wpływ na wynik sprawy,
3. przepisu art. 28 k.p.a. poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie oraz uznanie, że skarżącym nie przysługuje interes prawny oraz legitymacja do bycia stroną w postępowaniu o rozpoznanie wniosku z dnia 14 lutego 1958 r. złożonego przez Z. S. jako spadkobiercę W. S.1 o przyznanie prawa własności czasowej do grunt pn. "[...]" rej. hip. [...], dz. nr [...] położonego przy ul. [...] w Warszawie,
4. przepisu art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. poprzez bezpodstawne utrzymanie w mocy decyzji Prezydenta m.st. Warszawy nr 362/SD/2023 z 14 czerwca 2023 r. w sytuacji, gdy brak było przesłanek do umorzenia postępowania w przedmiocie rozpoznania wniosku z 14 lutego 1958 r. złożonego przez Z. S. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu pn. "[...]" rej. hip. [...], dz. nr [...] położonego przy ul. [...] w Warszawie albowiem postępowanie wszczęte zostało na wniosek podmiotu uprawnionego,
5. przepisu art. 76 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie oraz pominięcie treści umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości z dnia 12 kwietnia 1934 roku, w sytuacji gdy z przedłożonego przez skarżących odpisu aktu notarialnego z dnia 12 kwietnia 1934 r. nr rep. 360 jednoznacznie wynika, iż nieruchomość pn. "[...]" rej. hip. [...], dz. nr [...] położonej przy ul. [...] w Warszawie została nabyta przez W. S.1 i tym samym jego spadkobiercy byli uprawnieni do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości, gdyż akt notarialny ma walor dokumentu urzędowego, a zatem stanowi dowód tego co zostało w nim urzędowo stwierdzone,
6. przepisu art. 81 a ust. 1 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie w sytuacji, gdy niedające się usunąć wątpliwości co do faktu braku informacji o założeniu księgi hipotecznej dla dz. [...] po jej nabyciu i wyodrębnieniu przez W. S.1, nie zostały rozstrzygnięte na korzyść skarżących.
Mając powyższe zarzuty na uwadze, Skarżący wnieśli o uchylenie w całości zarówno zaskarżonej decyzji Kolegium jak i decyzji organu I instancji. Wnieśli również o zasądzenie kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi przytoczyli argumenty na poparcie podniesionych zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie - podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Ponownie stwierdziło, że materiał dowodowy zgromadzony w sprawie nie dawał podstaw do przyjęcia, że W. S.1 lub jego spadkobiercy w dniu wejścia w życie dekretu - 21 listopada 1945 r. - byli właścicielami przedmiotowej nieruchomości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia
30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024r., poz. 935 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło
w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.), a także, gdy decyzja lub postanowienie organu dotknięte jest wadą nieważności, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156
Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną
podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze. Sąd stosuje przy tym przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów stwierdzić należy, że skarga zasługuje na uwzględnienie - aczkolwiek z innych powodów niż podnoszone w skardze.
W niniejszej sprawie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 11 października 2023 r. utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy z 14 czerwca 2023 r. orzekającą o umorzeniu - jako bezprzedmiotowego - postępowania administracyjnego w sprawie z wniosku Z. S. z 14 lutego 1958 r. o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej.
Prezydent m. st. Warszawy umorzył to postępowanie powołując się na fakt, że stało się ono bezprzedmiotowe - bowiem uczestnicy postępowania nie posiadają interesu prawnego, w związku z czym nie mają w nim statusu stron. Do takiego wniosku organ doszedł w wyniku oceny, że zebrane dowody własności nieruchomości nie są wystarczające do przyjęcia, że w dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 roku o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy W. S.1 (poprzednik prawny Skarżących) był właścicielem nieruchomości.
Zdaniem Sądu stanowisko organów obu instancji jest nieprawidłowe, a skarga jest uzasadniona, gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa procesowego poprzez błędne zastosowanie art. 105 § 1 k.p.a. i nie rozstrzygnięcie sprawy co do istoty - zgodnie z art. 104 § 2 k.p.a.
Przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu.
Zatem nie znajduje uzasadnienia w przepisach k.p.a. wydanie decyzji o umorzeniu postępowania, kończącej formalnie postępowanie w sprawie, w której strona jest zainteresowana uzyskaniem decyzji merytorycznej. Organ nie może uchylić się od wydania decyzji merytorycznej.
Takie stanowisko zajął Naczelny Sąd Administracyjny, który w wyroku z 9 marca 2000 r. w sprawie sygn. akt. IV SA 12/98 LEX nr 77609 stwierdził: "Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego, o której stanowi art. 105 § 1 k.p.a. oznacza, że brak jest któregoś z elementów materialnego stosunku prawnego, a wobec tego nie można wydać decyzji załatwiającej sprawę przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Natomiast bezzasadność żądania strony to brak przesłanek do uwzględnienia żądania strony. W przeciwieństwie zatem do bezprzedmiotowości postępowania, bezzasadność żądania strony musi być wykazana w decyzji załatwiającej sprawę co do jej istoty, a nie prowadzić do umorzenia postępowania, ponieważ jest to niezgodne z prawem uchylenie się organu od merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy."
W niniejszej sprawie nie można mówić o tym, że postępowanie jest bezprzedmiotowe. Postępowanie zostało wszczęte, są strony tego postępowania (następcy prawni Z. S.) oraz jego przedmiot (wniosek z 14 lutego 1958 r.) - zatem organ administracji zobowiązany jest rozpoznać sprawę stosując przepisy prawa obowiązujące w dniu orzekania i orzec merytorycznie w sprawie.
Przedmiotowe postępowanie administracyjne dotyczy rozpoznania wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości warszawskiej.
Podstawą złożenia tego wniosku były przepisy dekretu warszawskiego.
Przepis art. 7 ust. 1 dekretu stanowi, że dotychczasowy właściciel gruntu, prawni następcy właściciela, będący w posiadaniu gruntu, lub osoby prawa jego reprezentujące, a jeżeli chodzi o grunty oddane na podstawie obowiązujących przepisów w zarząd i użytkowanie - użytkownicy gruntu mogą w ciągu 6 miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę zgłosić wniosek o przyznanie na tym gruncie jego dotychczasowemu właścicielowi prawa wieczystej dzierżawy z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną. Z kolei, ust. 2 powyższego artykułu dekretu stanowi, że gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania.
Okolicznością bezsporną w sprawie jest fakt, że aktem notarialnym z 12 kwietnia 1934 r. nr rep. 360, zgodnie z jego § 1, z nieruchomości pod nazwą "[...]", powiatu warszawskiego, obecnie położonej w obrębie Warszawy oznaczonej Nr. [...] rejestru hipotecznego, działkę oznaczoną numerem [...] na planie, złożonym pod nr 16 do zbioru dowodów tej księgi wieczystej, położoną przy ul. [...], zawierającą ogólnego obszaru 936,6m2, w czym pod placem 740,6 m2 i pod ulicą 196 m2,
ze wszystkim, co się na niej znajduje i z prawa nieruchomość stanowi, nic dla siebie nie wyłączając, wolną od długów, H. S. i J. S. sprzedali W. S.
Ponadto bezsporne jest, iż Z. S. (żona W. S.1) w dniu 18 lutego 1958 r. złożyła do Stołecznego Zarządu Gospodarki Mieszkaniowej wniosek o przyznanie własności czasowej do ww. gruntu, a pismem z 15 września 1959 r. zwróciła się o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.
Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie orzeczeniem z 14 stycznia 1961 r. załatwiło odmownie podanie o przywrócenie terminu, natomiast decyzja w przedmiocie prawa własności czasowej do nieruchomości nie została wydana.
Gmina m.st. Warszawy objęła w posiadanie przedmiotową nieruchomość - hip. "[...] dz. [...], rej. hip. [...] z dniem ukazania się ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego m.st. Warszawy Nr 5, tj. z dniem 11 kwietnia 1949 r. - zatem termin na złożenie wniosku dekretowego upłynął w dniu 11 października 1949 r.
Z. S. nie złożyła wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w powyższym terminie, złożyła go dopiero w dniu 18 lutego 1958 r. - zatem po terminie wynikającym z art. 7 ust. 1 dekretu, o czym zresztą miała świadomość wnosząc o przywrócenie terminu do jego złożenia, w następstwie czego Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie orzeczeniem administracyjnym z 14 stycznia 1961r. odmówiło jej przywrócenia terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej.
Analiza przepisu art. 7 ust. 1 dekretu prowadzi z kolei do wniosku, że warunkiem niezbędnym rozpatrzenia wniosku w tym trybie jest złożenie wniosku w zakreślonym przez ten przepis terminie. Złożenie wniosku o ustanowienie własności czasowej po upływie ustawowego terminu powodowało bowiem wygaśnięcie uprawnienia do jego zgłoszenia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 17 września 2003 r. sygn. akt I SA 130/02).
Jest to zatem fundamentalna okoliczność warunkująca możliwość wnioskowania o przyznanie prawa własności czasowej na podstawie przepisów dekretu, od oceny której organy orzekające w sprawie winny w ogóle rozpocząć postępowanie, zanim jeszcze przystąpiły do oceny interesu prawnego wnioskodawców w tej sprawie.
Tym samym organy naruszyły przepis art. 7 ust. 1 dekretu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
O charakterze prawnym terminu określonego w art. 7 dekretu jednoznacznie przesądziła uchwała podjęta w składzie pięciu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1996 r. sygn. akt OPK 19/96 wskazująca, że do terminu przewidzianego w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące przywrócenia terminu (art. 58-60). W uchwale tej wyjaśniono, że terminem zawitym jest termin, który ogranicza w czasie dochodzenie przed powołanym do tego organem realizację praw podmiotowych, a jego bezskuteczny upływ powoduje wygaśnięcie prawa.
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela ten pogląd.
Nieprawidłowe jest zatem stanowisko organów obu instancji, które pominęły istotną okoliczność faktyczną, że wniosek dekretowy Z. S. nie został dotychczas merytorycznie rozpoznany - co świadczy o naruszeniu przez organy przepisów art. 7, 77 § 1, 80 oraz 107 § 3 k.p.a., a w konsekwencji również art. 104 § 1 i 2 k.p.a. oraz art. 105 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Kolegium dodatkowo naruszyło przepis art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. - poprzez utrzymanie w mocy nieprawidłowej decyzji Prezydenta.
Skoro wniosek dekretowy nie został dotąd merytorycznie rozpoznany - przy czym nie zbadano, czy został wniesiony w terminie czy też nie - to dokonywanie w chwili obecnej ustaleń i ocen w zakresie legitymacji skarżących jest bezprzedmiotowe, ponieważ jest to wtórna okoliczność wobec ewidentnego uchybienia terminu do złożenia wniosku dekretowego.
W takiej sytuacji jedynym prawnie dopuszczalnym rozstrzygnięciem byłaby odmowa uwzględnienia wniosku (w przypadku wniesienia go po terminie), a nie umorzenie postępowania z uwagi na brak interesu prawnego wnioskodawców. W przedmiotowej sprawie niezłożenie w terminie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej jest decydująca przesłanką do wydania decyzji odmownej.
Z powyższych względów, dla oceny legalności podjętych w tej sprawie rozstrzygnięć, nie mają również znaczenia zarzuty skargi dotyczące skuteczności nabycia przez W. S.1 nieruchomości warszawskiej od H. S. i J. S.
Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy Prezydent m. st. Warszawy winien dokonać kompleksowej oceny niniejszej sprawy, uwzględniając przy tym ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w zw. z art. 135 oraz art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.