I SA/Wa 2509/22

I SA/Wa 2509/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula
Gabriela Nowak /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Kołtun-Kulik
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.) sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik asesor WSA Anna Fyda-Kawula po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi J. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Siedlcach z dnia z dnia 28 lipca 2022 r. nr SKO.4000-1272/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
I SA/Wa 2509/22
UZASADNIENIE
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 28 lipca 2022 r. nr SK0.4000-1272/2022 po rozpoznaniu odwołania J. D. od decyzji Wójta Gminy M. z dnia 3 czerwca 2022 r. Nr GOPS.4462.38.2022, odmawiającej J. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na L. D. – utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Przedmiotowa decyzja wydana została w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
W dniu 4 kwietnia 2022 r. do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w M. wpłynął wniosek J. D. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem L. D.
Skarżący do wniosku dołączył :
- orzeczenie o stopniu niepełnosprawności Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w G. z dnia 22 września 2016 r., z którego wynika, że L. D. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności od 2 sierpnia 2016 r., niepełnosprawność istnieje od [...] stycznia 2016 r. do [...] września 2018 r.
- orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w S. z dnia [...] lutego 2020 r., którym stwierdzono niezdolność L. D. do samodzielnej egzystencji do [...] lutego 2021 r.,
- orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w S. z dnia [...] lutego 2021 r., którym stwierdzono, że L. D. nie jest niezdolny do samodzielnej egzystencji,
- orzeczenie Komisji Lekarskiej ZUS Oddział w W. nr [...] z dnia [...] marca 2021 r., którym stwierdzono niezdolność Pana L. D. do samodzielnej egzystencji do [...] marca 2022 r.,
- orzeczenie Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w S. z dnia [...] lutego 2022r., którym stwierdzono niezdolność L. D. do samodzielnej egzystencji do [...] lutego 2023 r.,
- oświadczenie J. D. z dnia [...] maja 2021 r., w którym wskazał, że E. D. - żona L. D. prawomocnym wyrokiem Sądu Rejonowego w G. sygn. alt [...] została skazana za znęcanie się fizyczne i psychiczne nad mężem L. D..
W oparciu o wywiad środowiskowy przeprowadzony z J. D. w dniu [...] maja 2022 r. organ pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawca mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem L. D. J. D. nie podejmuje żadnych prac dorywczych, zrezygnował także z podejmowania zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad bratem L. D. Przy czym L. D. jest osobą sprawną fizycznie, nie wymaga pomocy drugiej osoby w czynnościach dnia codziennego takich jak np. higiena osobista, przygotowywanie posiłków czy robienie zakupów.
Podczas wywiadu J. D. poinformował, że jego opieka nad bratem polega głównie na pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych i komunikowaniu się na wizytach kontrolnych u lekarza prowadzącego leczenie. Z wywiadu wynika, że pracownik socjalny nie miał trudności w komunikacji z L. D., był w stanie zrozumieć utrudnioną mowę L. D.. Dodatkowo w wywiadzie wskazano, że przeprowadzenie wywiadu z J. D. było utrudnione gdyż trudno było go zastać w miejscu zamieszkania. Pracownik socjalny próbował nawiązać kontakt osobisty z J. D. w różnych dniach tygodnia i o różnych porach dnia - nieskuteczne wizyty w dniach 11 kwietnia, 14 kwietnia, 22 kwietnia, 26 kwietnia 2022 r.
Decyzją z dnia 3 czerwca 2022 r. nr GOPS.4462.38.2022 Wójt Gminy M. odmówił J. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej na L. D. urodzonego 1 marca 1969 r. W uzasadnieniu organ pierwszej instancji wskazał, że niepełnosprawność L. D. istnieje od 21 stycznia 2016r. w związku z czym nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych ( Dz.U. z 2020r., poz. 111 ze zm.) Ponadto organ pierwszej instancji wskazał, że L. D. jest osobą sprawną fizycznie i nie wymaga pomocy drugiej osoby w czynnościach dnia codziennego.
Wskazując na art. 17 ust. 1 powołanej ustawy organ stwierdził, że opieka J. D. nad bratem ma charakter doraźny, nie jest stała ani długotrwała i nie odnosi się do wszystkich, niezbędnych potrzeb życiowych, których L. D. nie mógł by sam sobie zapewnić z uwagi na niepełnosprawność.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzją z dnia 28 lipca 2022 r. po rozpoznaniu odwołania J. D. – zaskarżoną decyzję utrzymało w mocy.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze odnosząc się do pierwszej przesłanki odmowy wskazało na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014r. sygn. K 38/13, w którym Trybunał Konstytucyjny orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności , jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji.
Organ zauważył, że interpretacja przepisu art. 17 ust. 1b ustawy w powołanym brzmieniu zarówno sądów jak i organów administracji publicznej była przedmiotem licznych wyroków wydawanych przez sądy administracyjne.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (wyrok OSK 2620/16, Lex nr 2326429) znalazł wyraz pogląd, że wyrok Trybunału Konstytucyjnego sygn. akt K 38/13 jest wyrokiem zakresowym, nie wywołuje wiec skutku określonego w art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP tj. utraty mocy obowiązującej zakwestionowanego aktu normatywnego. Powoduje jednak konieczność takiej wykładni przepisów, aby jej wynik nie był sprzeczny ze stanowiskiem wyrażonym w wyroku Trybunału.
W kontekście powyższych rozważań ugruntowała się linia orzecznicza, którą Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. w pełni podziela, że w stosunku do opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych, których niepełnosprawność powstała nie później, niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia, przepis art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych jest zgodny z Konstytucją i nie ma przeszkód prawnych do jego stosowania. Natomiast w stosunku do opiekunów osób wymagających opieki, których niepełnosprawność powstała później kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające uzyskanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Wobec tego w odniesieniu do tych osób oceny spełnienia przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem tego kryterium
Mając powyższe na uwadze Kolegium stwierdziło, że organ pierwszej instancji błędnie uznał, iż w sprawie nie została spełniona przesłanka, o której mowa w art. 17 ust. 1b ustawy.
Skoro w świetle powyższego art. 17 ust. 1b ustawy utracił moc prawną w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, to data powstania niepełnosprawności u L. D., nie może stanowić przeszkody do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego skarżącemu , jako osobie sprawującej nad nim opiekę.
Jednakże w ocenie organu odwoławczego, pomimo błędnej wykładni art. 17 ust. 1b ustawy, skarżącemu zasadnie odmówiono przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż w sprawie nie została spełniona pozytywna przesłanka wynikająca z art. 17ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Organ odwoławczy ponownie rozpoznając sprawę przypomniał , że na podstawie wcześniejszej decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 14 grudnia 2021 r. nr SKO.4000-1082/2021 J. D. miał przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad bratem L. D. na okres od [...] marca 2021 r. do [...] marca 2022 r.
L. D. pozostaje w związku małżeńskim z E. D., która nielegitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Na mocy wyroku Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] stycznia 2020r. sygn.. akt [...] E. D. została uznana za winną znęcania się psychicznego i fizycznego nad mężem L. D.
Wyrok stał się prawomocny 4 lutego 2020 r. w związku z powyższym, z przyczyn obiektywnych, E. D. nie może świadczyć pomocy. W tej sytuacji osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad L. D. jest jego brat J. D..
Organ odwoławczy podkreślił, że przepis art. 17ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. określa przesłanki, których łączne spełnienie warunkuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Tym samym przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego nie zostało pozostawione uznaniu organów orzekających. Prawidłowe rozumienie treści art. 17 ust. 1 ustawy musi uwzględniać przede wszystkim cel świadczenia pielęgnacyjnego. Jest to pomoc finansowa Państwa rodzinom dotkniętym niepełnosprawnością i stanowi rekompensatę za sprawowanie faktycznej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, powodującej w konsekwencji niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej przez opiekuna. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest udzielenie materialnego wsparcia osobom, które rezygnują z aktywności zawodowej, żeby opiekować się osobą niepełnosprawną. Z oczywistych względów opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej.
Dla spełnienia przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasadnicze znaczenie ma faktyczne sprawowanie opieki w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności i pozostająca z tą opieką w związku przyczynowo - skutkowym rezygnacja bądź niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Warunek "niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki" należy łączyć z wymogiem sprawowania stałej lub długotrwałej i osobiście świadczonej opieki. Jednak zakres czynności rzeczywiście świadczonych
przez opiekuna na rzecz osoby niepełnosprawnej musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zaznaczyć należy, że zgodnie z brzmieniem art. 17 ust. 1 ustawy na równi z rezygnacją z zatrudnienia należy traktować niepodejmowanie pracy w celu sprawowania opieki.
Organ odwoławczy zwrócił uwagę, iż w orzecznictwie sądów administracyjnych nie budzi wątpliwości, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych należy stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres sprawowanej opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Organ podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest zatem przyznawane za samą opiekę nad osoba niepełnosprawną, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania.
Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu.
Sprawowana opieka musi zatem w sposób oczywisty uniemożliwiać wykonywanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej osobie ubiegającej się oświadczenie pielęgnacyjne.
W ocenie Kolegium taki związek w niniejszej sprawie nie zachodzi.
W przedmiotowej sprawie został przeprowadzony w dniu 12 maja 2022 r. wywiad środowiskowy, sporządzony przez uprawnionego pracownika socjalnego.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że L. D. jest osobą sprawną fizycznie, nie wymaga pomocy drugiej osoby w czynnościach dnia codziennego takich jak np. higiena osobista, przygotowywanie posiłków czy robienie zakupów. Mieszka i prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z bratem J. D.
Skarżący J. D. nie podejmuje żadnej pracy zrezygnował także z podejmowania zatrudnienia na rzecz sprawowania opieki nad bratem L. D. Przy czym podczas wywiadu J. D. poinformował, że jego opieka nad bratem polega głównie na pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych i na wizytach kontrolnych u lekarza prowadzącego leczenie.
Jednakże z wywiadu wynika, że pracownik socjalny nie miał trudności w komunikowaniu się z L. D., był w stanie zrozumieć jego utrudnioną mowę. Ponadto pracownik socjalny podkreślił, że przeprowadzenie wywiadu z J. D. było utrudnione gdyż zastał go w miejscu zamieszkania dopiero za piątym razem.
W ocenie Kolegium z przywołanych wyżej istotnych dla sprawy ustaleń faktycznych wynika, że L. D. jest w stanie funkcjonować bez stałej obecności brata – J. D. Pomoc w organizowaniu wizyt lekarskich czy załatwienie spraw urzędowych nie są jeszcze czynnościami oznaczającymi stałą lub długotrwałą opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy całkowicie uniemożliwiającą podjęcie zatrudnienia.
Ponadto podkreślić należy, że L. D. porusza się samodzielnie i nie wymaga pomocy w czynnościach dnia codziennego. Tym samym w ocenie organu odwoławczego obiektywnie możliwym jest taka organizacja sprawowanej przez stronę opieki, która nie wymagałaby od strony rezygnacji z aktywności zawodowej.
Przy czym Kolegium wskazało, że nie kwestionuje stanu zdrowia L. D. i konieczności wsparcia go przez skarżącego , nie mniej jednak sama możliwość sprawowania opieki nie stanowi w świetle art. 17 ust. 1 ustawy samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia 28 lipca 2022 r. nr SK0.4000-1272/2022 do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył J. D.
Zaskarżonej decyzji zarzucał
1. naruszenie prawa materialnego poprzez dokonanie błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych w szczególności zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej, co skutkowało niewłaściwym przyjęciem, że zakres opieki świadczony przez skarżącego nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu przywołanego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga (w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia) opieki stałej lub długotrwałej; zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie, że brak jest związku pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia (rezygnacją z pracy), a sprawowaniem przez niego opieki nad bratem, podczas gdy w przedmiotowej sprawie taki związek przyczynowo – skutkowy istnieje,
2. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: art. 6, art. 8, art. 9, art. 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności istotnych dla sprawy, a w szczególności faktycznego świadczenia pielęgnacyjnego i zwolniło organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony.
Wskazując na powyższe zarzuty wnosił o uchylenia zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, że okolicznością niesporną, L. D. legitymuje się orzeczeniem Lekarza Orzecznika ZUS Oddział w S. z dnia [...] lutego 2022 r. o niezdolności do samodzielnej egzystencji do dnia [...] lutego 2023 r.
Zgodnie z jego treścią jest całkowicie niezdolny do pracy oraz do samodzielnej egzystencji. Osoba taka wymaga stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innych osób związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji.
Zwrócił uwagę, że organ nie kwestionował samego faktu sprawowania opieki przez skarżącego, uznając jednak, że zakres tej opieki nie spełnia przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Podkreślił, że organ powierzchownie i bez głębszej analizy uznał brak związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad bratem.
Wskazał, że Wójt Gminy M. wydanymi w ostatnich latach decyzjami przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na wskazane w nich okresy, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad bratem. Decyzje te nie były przedmiotem oceny Kolegium, jednakże że przesłanki przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 16a ust. 1 ustawy) są podobne.
Odnosząc się natomiast do nieobecności skarżącego w dniach 11, 14, 22 i 26 kwietnia 2022 r. wskazał że nieobecność w miejscu zamieszkania spowodowana była załatwianiem spraw rodzinnych i osobistych.
Za niezasadne również uznać należy twierdzenia pracownika socjalnego, że nie
miał trudności w komunikacji z bratem i był w stanie zrozumieć utrudnioną jego mowę.
Ze względu na konieczność usunięcia m.in. krtani i przełyku i konieczności noszenia rurki tracheostomijnej, L. D. ma trudności z przełykaniem śliny, piciem płynów czy też spożywaniem pokarmów. Mówienie również sprawia mu trudności dlatego też mówi szeptem i niewyraźnie i często nawet skarżący, który przebywa z nim na co dzień, ma problemy z jego zrozumieniem.
Organ w odpowiedzi na skargę wnosił o jej oddalenie i podtrzymał w całości argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest nie zasadna.
Materialnoprawną podstawą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej jest art. 17 ust. 1 u.ś.r., który stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W rozpoznawanej sprawie, zdaniem Kolegium, skarżący nie spełnia przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej (niepodejmowania zatrudnienia), w związku z koniecznością sprawowania opieki.
Należy zauważyć, że z powołanego art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wynika, iż jednym z wymogów uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem przesłanką ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest faktyczna rezygnacja/niepodejmowanie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, będąca w związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Przy czym przepisy u.ś.r. nie zawierają definicji "sprawowania opieki", zaś z treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że aby można było mówić o opiece - w rozumieniu tego przepisu - musi ona być stała lub długotrwała.
Ponadto należy zauważyć, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czy też za gotowość do świadczenia czynności opiekuńczych, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinien być stosowany wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 17 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1148/20). Ustawodawca wymaga, aby brak podejmowania zatrudnienia lub rezygnacja z zatrudnienia przez osoby wymienione w art. 17 ust. 1 u.ś.r. pozostawał w bezpośrednim związku przyczynowym z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Aby można było mówić o spełnieniu przesłanek określonych w art. 17 ust. 1 u.ś.r. opieka taka musi w sposób oczywisty stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Zatem związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem) a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły (por. wyrok NSA z dnia 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19).
Treść art.17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jednoznacznie wskazuje, że nie każdą rezygnacja lub niepodejmowanie zatrudnienia jest podstawą do przyznania świadczenia ale tylko taka której celem i wyłączną przyczyna jest sprawowanie opieki.
W każdym postępowaniu właściwy organ musi zatem dokonać oceny, czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować.
Przy czym opieka ta musi odpowiadać potrzebom osoby niepełnosprawnej, a zakres tych potrzeb jest określony w orzeczeniu o niepełnosprawności. Dla ustalenia, czy w danym przypadku sprawowana opieka nad osobą niepełnosprawną spełnia wymogi z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych zasadnicze znaczenie ma jej faktyczne sprawowanie w zestawieniu z treścią orzeczenia o niepełnosprawności osoby, której dotyczy opieka (wyrok NSA 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19).
Jak podkreśla się w orzecznictwie treść orzeczenia o niepełnosprawności jest wiążąca dla organów orzekających w sprawie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem.
W rozpoznawanej sprawie jest okolicznością niesporną, że skarżący znajduje się w kręgu podmiotów legitymowanych do przyznania świadczenia oraz że brat skarżącego legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ nie kwestionował również samego faktu sprawowania opieki przez skarżącego.
Kwestią sporną jest natomiast istnienie związku przyczynowo skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a sprawowaną opieką nad bratem.
Wskazać należy, że do organów administracyjnych należy ustalenie, jaki jest charakter i zakres sprawowanej opieki oraz czy w okolicznościach konkretnej sprawy istotnie osoba sprawująca opiekę nie ma możliwości podjęcia zatrudnienia lub zmuszona jest z niego zrezygnować. (wyrok NSA z 15 października 2021 r., sygn. akt I OSK 643/21).
Organ dokonał ustaleń w przedmiocie zakresu oraz charakteru opieki sprawowanej przez skarżącego.
W oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy organ ustalił, że L. D. jest sprawny fizycznie, nie wymaga pomocy drugiej osoby w czynnościach dnia codziennego takich jak np. higiena osobista, przygotowywanie posiłków czy robienie zakupów. Sprawowana przez J. D. opieka polega głównie na pomocy przy załatwianiu spraw urzędowych i na wizytach kontrolnych u lekarza prowadzącego leczenie, z uwagi na trudności w zrozumieniu niewyraźnej mowy L. D.
Jednakże w ocenie pracownika socjalnego przeprowadzającego wywiad środowiskowy można zrozumieć utrudnioną mowę L. D.
Organy obu instancji trafnie ustaliły, że w opisanej sytuacji nie istnieje bezpośredni związek między niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącego a sprawowaną przez niego opieką nad bratem.
Zakres sprawowanej opieki przez J. D. nie wyklucza podjęcia przez niego pracy zarobkowej innymi słowy nie stanowi przeszkody do wykonywania pracy zawodowej. Opieka ma charakter doraźnie świadczonej pomocy w załatwianiu spraw urzędowych oraz wizyt lekarskich czyli nie ma charakteru stałej i ciągłej pomocy.
L. D. jest na tyle samodzielny, że pomoc dla niego nie jest konieczna w tak znacznym wymiarze, że uniemożliwia opiekunowi podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz nie wymaga stałej obecności opiekuna.
Co więcej pracownik socjalny podkreślił, że przeprowadzenie wywiadu z J. D. było utrudnione gdyż zastał go w miejscu zamieszkania dopiero za piątym razem.
Organy wykazały , że nie istnieje bezpośredni i ścisły związek pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym bratem.
Przy tym podkreślić należy, że organy uwzględniły specyfikę schorzenia, które zdeterminowało orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności u osoby podlegającej opiece.
L. D. nie jest osobą niesamodzielną i niesprawną ruchowo.
Opieka nad chorym bliskim musi spełniać przede wszystkim cechę stałości i długotrwałości. Niniejsze wyklucza zatem sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, które wykonuje skarżący.
Podkreślenia wymaga, że z przepisu art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że osoba ubiegająca się oświadczenie pielęgnacyjne musi sprawować opiekę nad osobą niepełnosprawną w takim wymiarze, że w związku z tym rezygnuje lub nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a między obiema tymi okolicznościami zachodzi bezpośredni związek przyczynowy.
Zdaniem Sądu, ocena dokonana przez organy obu instancji dotycząca braku związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a zakresem niezbędnej opieki i pomocy udzielanej przez niego bratu jest prawidłowa i znajduje odzwierciedlenie w materiale dowodowym.
Wbrew twierdzeniu skarżącego samo posiadanie orzeczenia nie przesądza o tym, że opiekun osoby niepełnosprawnej sprawuje opiekę uprawniającą do przyjęcia związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Istnienie tego związku podlega bowiem ocenie w każdej indywidualnej sprawie w jej szczególnych okolicznościach.
W ocenie Sądu, w świetle tych okoliczności można jednoznacznie stwierdzić, że nie istnieje związek pomiędzy niepodejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad bratem.
Niezasadny jest również zarzut naruszenia przepisów postepowania administracyjnego. Uchybienie przez organy normom zawartym w przepisach art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., ma miejsce wówczas, gdy wbrew obowiązkowi należytego wyjaśnienia sprawy nie ustalają one faktów czy zdarzeń, które mają znaczenie dla załatwienia sprawy, czyli mają znaczenie dla zastosowania określonej normy prawa materialnego, przyznającej stronie konkretne uprawnienie lub przewidującej jej obowiązek publicznoprawny. Taka sytuacja nie ma miejsca organ zebrał i rozpatrzył niezbędny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy.
Z zasady praworządności (legalizmu), określonej w art. 6 k.p.a., wywodzi się obowiązek organów administracji działania na podstawie przepisów prawa i stosowania przez organ przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji do stanu faktycznego obowiązującego w dniu wydania decyzji, którego to obowiązku organ nie naruszył.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 8 k.p.a., wskazać należy, że powołany przepis nakłada na organy zobowiązanie, że bez uzasadnionej przyczyny nie odstępują one od utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw w takim samym stanie faktycznym i prawnym. Zakaz ten nie ma charakteru bezwzględnego, co oznacza, że organ może od niego odstąpić, winien jednak wykazać uzasadnioną przyczynę, dla której tak czyni.
To, że Wójt Gminy M. przyznał skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na wskazane w nich okresy, w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad bratem, nie oznacza że w przedmiotowej sprawie, dotyczącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego musi zapaść korzystne dla skarżącego rozstrzygnięcie.
Organ uzasadnił rozstrzygniecie zapadłe w przedmiotowej sprawie w sposób prawidłowy i przekonujący. Zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy. Organ administracji nawet dostrzegając podobieństwo załatwianej sprawy do spraw załatwianych wcześniej, nie zawsze musi wydać decyzję analogiczną do decyzji wydanych wcześniej.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł o oddaleniu skargi na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 259).