I SA/Wa 2505/22

I SA/Wa 2505/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak /sprawozdawca/
Jolanta Dargas
Monika Sawa /przewodniczący/
Symbol z opisem
6294 Przejęcie mienia na podstawie umów międzynarodowych
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Skarżony organ
Minister Finansów
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 1968 nr 12 poz 65
art. 1 , art. 2, art. 5 ust. 2
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych.
Dz.U. 2017 poz 1257
art. 7, art. 77  par. 1, art. 80
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Monika Sawa, sędzia WSA Jolanta Dargas, asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak (spr.), Protokolant referent Aleksandra Cymerska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lutego 2023 r. sprawy ze skargi Skarbu Państwa – Prezydenta [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia 9 sierpnia 2022 r. nr PR3.6400.56.2020.10.GLVF w przedmiocie przejścia na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Finansów na rzecz Skarbu Państwa – Prezydenta [...] kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Skarb Państwa – Prezydent m. st. Warszawy (dalej także, jako: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję 9 sierpnia 2022 r., którą organ stwierdził przejście na rzecz Skarbu Państwa udziału wynoszącego ¼ w prawie własności nieruchomości położonej w [...] przy al. [...] (dawne oznaczenie hip. [...]), której dotychczasowym współwłaścicielem, w rozumieniu przepisów rozporządzenia wykonawczego do ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń Finansowych (Dz. U. Nr 12 poz. 65, dalej, jako: ustawa lub ustawa z 1968 r.), była Z. F., w dokumentach strony [...] występująca jako S. F. z domu W., dalej: S. F. (spadkobierca K. W.), powodujące utratę w tym samym zakresie uprawnień dotyczących ustanowienia praw rzeczowych, o których mowa w dekrecie z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej: dekret).
Stan sprawy przedstawia się następująco.
Minister Finansów zawiadomieniem z 15 listopada 2018 r. poinformował, że zostało wszczęte z urzędu, postępowanie administracyjne w sprawie zastosowania ustawy z 1968 r., w stosunku do nieruchomości wskazanej w sentencji niniejszej decyzji. Asumptem dla prowadzenia ww. postępowania było ustalenie, że na mocy Układu między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem [...] i Rządem [...] dotyczącym odszkodowania za niektóre interesy [...] i [...] w Polsce, zawartym 14 listopada 1963 r., który wszedł w życie 21 listopada 1966 r. (dalej: Układ) - Specjalna Komisja [...] do wypłaty polskich odszkodowań (dalej: Komisja), przyznała S. F. odszkodowanie za utratę udziału w wysokości ¼ w prawie własności nieruchomości objętej przedmiotowym postępowaniem.
Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy - reprezentant Skarbu Państwa w zakresie gospodarki nieruchomościami, jako strona prowadzonego postępowania administracyjnego, został zawiadomiony o nim, jak również o możliwości czynnego udziału w każdym jego stadium, poprzez wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań.
Minister Finansów w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego zgromadził materiał dowodowy będący podstawą wydania decyzji, tj.:
1. akta postępowania odszkodowawczego prowadzonego przez Komisję pod oznaczeniem - P.436 (akta sprawy zawierają dokumentację sporządzoną w języku polskim oraz dokumentację sporządzoną w języku [...] - po poddaniu procedurze tłumaczenia przysięgłego wybranej dokumentacji),
2. świadectwo Sądu Okręgowego w [...], Wydział Hipoteczny z 1 lipca 1947 r., nr [...], wydane dla nieruchomości hipotecznej nr [...],
3. decyzję Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z 14 maja 1969 r., znak: GKM-IV- 6210/427/69/BG,
4. akta dekretowe nieruchomości położonej w [...] przy al. [...], dawny nr hip. [...], przekazane przy piśmie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 17 czerwca 2021 r., znak: KOK/26/Go/21,
5. pismo Biura Mienia Miasta i Skarbu Państwa Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy z 23 kwietnia 2021 r., znak: BM-WO.6820.110.2018.MSK(7), w którym wskazano m.in., że "(...) organ prowadzący ewidencję nie posiada upoważnienia do sporządzania opracowań zawierających analizę geodezyjno-prawną w celu przekazania wnioskowanych informacji (...)",
6. pismo Biura Geodezji i Katastru Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy z 12 maja 2021 r., znak: BG-UE-E-II.6621.1501.2021.ASN wskazujące, że dawna nieruchomość hipoteczna nr [...] nie figurowała i nie figuruje w ewidencji gruntów i budynków dla [...] a przebieg granic wskazanej nieruchomości hipotecznej w aktualnych działkach ewidencyjnych może się odbyć jedynie odpłatnie oraz do którego załączono: wypisy z rejestru gruntów oraz wyrysy z map ewidencyjnych dla działek: nr [...] o pow. [...] m2 i nr [...]o pow. [...] m2, w obrębie ewidencyjnym [...], położonych przy al. [...] w [...],
7. pismo Biura Spraw Dekretowych Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy z 18 maja 2021 r., znak: SD-WS-1.68411.6841.869.2018.PNI,
8. księgi wieczyste: nr [...] i nr [...] - dostęp elektroniczny,
9. mapy dla ww. działek ewidencyjnych nr [...] i nr [...], obręb [...], w tym mapy historyczne dla nieruchomości hipotecznej nr [...], zamieszczone na http://mapa.um.warszawa.pl - dostęp elektroniczny.
Minister podniósł, że podmiotem posiadającym interes prawny w przedmiotowym postępowaniu jest podmiot będący statio fisci Skarbu Państwa, tj. Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy. Jednocześnie przyznanie wnioskodawcy przez [...] Komisję odszkodowania za utratę ww. udziału w prawie własności do przedmiotowej nieruchomości, wskazuje na brak posiadania przez tę osobę po wydaniu decyzji - tytułu prawnego do tej nieruchomości i zarazem interesu prawnego w niniejszym postępowaniu. Ponadto Minister Finansów, stanął na stanowisku, że interesu prawnego nie posiadają również aktualni właściciele (użytkownicy wieczyści) ww. nieruchomości, ponieważ rozstrzygnięcie organu w tej materii nie rodzi po ich stronie bezpośrednio żadnych uprawnień ani obowiązków.
Dalej Minister wskazał, że z akt dekretowych nieruchomości warszawskiej, położonej przy al. [...] wynika, że właścicielem nieruchomości hipotecznej nr [...], o pow. [...] m2 - był K. W. na mocy aktu kupna z 30 kwietnia 1936 r. (dowód: ww. świadectwo Sądu Okręgowego w [...], Wydział Hipoteczny z 1 lipca 1947 r., nr [...]).
Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy, w wyniku rozpatrzenia wniosku H. W. (żony K. W.) z 11 września 1947 r., o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu przedmiotowej nieruchomości, decyzją z 14 maja 1969 r., znak: GKM-IV-6210/427/69/BG, odmówiło ustanowienia wieczystego użytkowania do gruntu nieruchomości [...]. Jednocześnie stwierdzono, że wszystkie budynki znajdujące się na powyższym gruncie, na podstawie art. 8 dekretu oraz grunt nieruchomości, na mocy art. 1 dekretu - stanowią własność Państwa.
Zgodnie z zawiadomieniem Państwowego Biura Notarialnego w Warszawie z 3 września 1969 r., w księdze wieczystej nr hip. [...], w dziale II -17 lipca 1969 r., dokonano wpisu prawa własności tej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa - Prezydium Rady Narodowej m.st Warszawy, Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej.
Nadto prowadzone jest postępowanie przed Prezydentem Miasta Stołecznego Warszawy w związku z decyzją Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 3 kwietnia 2014 r., mocą której stwierdzono (w części) nieważność w. decyzji Prezydium Rady Narodowej z 14 maja 1969 r. oraz orzeczono (w części) o jej wydaniu z naruszeniem prawa. Zatem ww. wniosek H. W. z 11 września 1947 r., pozostaje nadal w części do rozpatrzenia.
Biuro Spraw Dekretowych Urzędu Miasta Stołecznego Warszawy, w piśmie z 18 maja 2021 r., poinformowało m. in. o złożeniu zażalenia na postanowienie Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy z 16 kwietnia 2021 r., nr 193/SD/202, mocą którego zawieszono z urzędu postępowanie administracyjne dotyczące rozpatrzenia wniosku H. W. z 11 września 1947 r., do czasu wykazania następstwa prawnego po stronach tego postępowania oraz do czasu kiedy zostanie zakończone postępowanie administracyjne prowadzone przez Ministra Finansów, w sprawie zastosowania ustawy z 1968 r., w zakresie ww. nieruchomości.
Zdaniem organu, wskazane okoliczności, nie mają jednak wpływu na prowadzone aktualnie postępowanie, w stosunku do ww. nieruchomości na podstawie ustawy z 1968 r., ponieważ celem tej ustawy nie było uregulowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach, lecz uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które zostały przejęte przez Państwo w kontekście skutków, jakie wywołane zostały przez tzw. Układy indemnizacyjne w zakresie przejścia własności nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Podkreślić przy tym należy deklaratoryjny charakter decyzji Ministra Finansów, który potwierdza jedynie zaistnienie stanu prawnego w przeszłości i który nie kreuje nowych stanów prawnych.
Z materiału dowodowego zgromadzonego w toku postępowania wynika, że dawna nieruchomość hip. nr [...], o pow. [...] m2 aktualnie zawiera się w działkach ewidencyjnych:
• nr [...] z obrębu [...], o pow. [...] m2, położonej przy al. [...] w [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], w której jako właściciel ujawnione jest Miasto Stołeczne Warszawa oraz
• nr [...] z obrębu [...], o pow. [...] m2, położonej przy al. [...] w [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...], w której jako właściciel ujawnione jest Miasto Stołeczne Warszawa oraz osoby fizyczne.
Minister podkreślił, że działa wyłącznie jako organ realizujący wykonanie ustawy z 1968 r., a niejako organ właściwy w sprawach gospodarowania nieruchomościami. Organ przywołał przy tym art. 23 ust. 1 pkt 8 i pkt 9 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2021, poz. 1899, ze zm.), które wskazują starostę (w niniejszej sprawie Prezydent Miasta Stołecznego Warszawy) jako podejmującego m.in czynności w postępowaniu sądowym, w szczególności w sprawach dotyczących własności oraz jako składającego wnioski o założenie księgi wieczystej dla nieruchomości Skarbu Państwa oraz o wpis w księdze wieczystej. Do zakresu działania Prezydenta Miasta Stołecznego Warszawy, należy m.in. tworzenie i prowadzenie ewidencji gruntów i budynków (katastru nieruchomości) oraz prowadzenie spraw związanych z podziałami geodezyjnymi nieruchomości. To oznacza, że w związku z decyzją deklaratoryjną Ministra Finansów to ten organ powinien podjąć odpowiednie działania mające na celu regulację stanu prawnego dawnej nieruchomości warszawskiej hip. nr [...].
Dalej organ podniósł, że akta sprawy prowadzonej przez Komisję [...] dowodzą, że 3 sierpnia 1967 r., S. F., za pośrednictwem "doradcy", wystosowała do Komisji wniosek o odszkodowanie m.in. w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy al. [...] (dowód: Nota dotycząca S. F.z domu W., sprawa P.436, dalej: nota).
Jak wynika z ww. dokumentu "Na podstawie zaświadczenia Krajowego Urzędu Notariuszy w Warszawie i aktu poświadczenia dziedziczenia, zmarły brat zainteresowanej, K. W., miał zostawić swym spadkobiercom pięciopiętrową kamienicę (c) położoną przy Alei [...], w [...], o powierzchni [...] m2, zbudowaną na działce o powierzchni całkowitej [...] m2, oszacowaną łącznie na kwotę [...] zł (...)."
Komisja rozpatrując wniosek stwierdziła w treści noty, że "(...) z dokumentacji przedłożonej Komisji wynika, że nieruchomość położona w [...] przy Alei [...], należąca do zmarłego brata zainteresowanej, została przejęta przez władze polskie przed 14 listopada 1963 roku, zainteresowanej przynależy jedna czwarta wartości nieruchomości, pozostała część przynależy jej żyjącym braciom i siostrze oraz wdowie po zmarłym, a wartość nieruchomości można oszacować na [...] zł, (1938), z czego ¼ wynosi [...] zł".
Dokument ten wskazuje również, że wnioskodawczyni uzyskała obywatelstwo [...] w drodze zawarcia związku małżeńskiego w 1922 r., na podstawie zaświadczenia z Ambasady [...] w [...].
W piśmie z 11 czerwca 1969 r., znak: CSP/2504/3292 HDW/JH (dalej: decyzja), skierowanym do S. F., Komisja poinformowała, że rozpatrzyła jej wniosek o odszkodowanie i związku z tym "Kwota [...] do zapłaty przez polski rząd w wykonaniu artykułu IV Układu z 14 listopada 1963 roku stanowi 29% wartości z 1938 roku ogółu mienia objętego odszkodowaniem. Przysługująca Państwu część z ww. kwoty została ustalona na [...]". Na skutek powyższego, S. F. pismem z 20 czerwca 1969 r., skierowanym do Ministerstwa Finansów, Skarbu Państwa i Długu Publicznego, Stosunki Finansowe z Zagranicą, zwróciła się o "(...) wypłacenie mi mojej części globalnego i zryczałtowanego odszkodowania wypłaconego przez Rząd Polski za znacjonalizowane mienie [...] i [...] (...) poprzez wpłatę na jej konto nr (...)".
Dalej Minister wskazał, że Polska Rzeczpospolita Ludowa zawarła z Rządem [...] i Rządem [...] 14 listopada 1963 r. Układ, który wszedł w życie 21 listopada 1966 r. i dotyczył odszkodowania za niektóre interesy [...] i [...] w Polsce.
Zgodnie z art. I Układu Rząd Polski zapłaci globalne i ryczałtowe odszkodowanie za [...] i [...] mienie, prawa i interesy, dotknięte polskimi przepisami nacjonalizacyjnymi, jak również innymi przepisami polskimi o charakterze ogólnym, wydanymi przed podpisaniem niniejszego układu i dotyczącymi praw własności. Stosownie do art. II za [...] i [...] mienie, prawa i interesy uważa się mienie, prawa i interesy, które zarówno w dniu wejścia w życie wymienionych w art. I przepisów polskich, jak i w dniu podpisania niniejszego układu należały bezpośrednio lub pośrednio do osób fizycznych, posiadających obywatelstwo [...] lub [...] albo do osób prawnych, mających swą siedzibę w [...] lub w [...] i mających przewagę interesów [...] lub l[...]. W myśl art. IV globalne i ryczałtowe odszkodowanie, które Rząd Polski zapłaci za mienie, prawa i interesy, określone w artykule II, ustalone zostaje w wysokości [...].
Ustalając stan faktyczny oraz prawny niniejszej sprawy, Minister Finansów obowiązany był, jak podał, do oceny zaistnienia przesłanek wskazanych w art. 1, art. 2 oraz art. 5 ust. 2 ustawy z 1968 r., tj. zbadania czy dana nieruchomość lub prawo podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, tzn.:
1. czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych było przedmiotem nacjonalizacji lub innego przejścia na rzecz Skarbu Państwa,
2. czy prawo własności do danej nieruchomości lub uprawnienia wynikające z wieczystego użytkowania lub z ograniczonych praw rzeczowych były ustanowione na rzecz obywatela państwa obcego lub zagranicznych osób prawnych,
3. czy spełnione zostały inne warunki wynikające z właściwej umowy międzynarodowej, znajdującej zastosowanie w danej sprawie (o ile umowa takie warunki przewiduje).
Przechodząc do badania występowania powyższych przesłanek Minister Finansów ustalił, że S. F., wystąpiła do Komisji z roszczeniem o odszkodowanie za utratę praw do przedmiotowej nieruchomości. Wnioskodawczyni spełniała warunki formalne dotyczące wniosku. Wykazała bowiem (jako spadkobierczyni po zmarłym bracie – K. W.) tytuł prawny do udziału w wysokości ¼ części w prawie własności dawnej nieruchomości położonej w [...] przy al. [...], objętej nr hip. [...]. Prawo własności do ww. części nieruchomości, potwierdzone zostało wydaniem przez Komisję ww. decyzji z 11 czerwca 1969 r., znak: CSP/2504/3292HDW/JH, o przyznaniu odszkodowania.
Decyzja Komisji została wydana na podstawie postanowień Układu i jest wykonaniem tej umowy międzynarodowej. Przedstawiciele władz [...], przyznając odszkodowanie oparli się m.in. na przedłożonych dokumentach, a także innych danych, które mieli dostępne. Komisja stwierdziła, że przedmiotowa nieruchomość została przejęta przez władze polskie przed 14 listopada 1963 r. (dowód: ww. nota Komisji, sprawa: P.436) i z tego tytułu przyznała odszkodowanie na rzecz S. F.
W ocenie Ministra przyznanie odszkodowania przez organ zagraniczny przemawia za tym, że osoba, która z wnioskiem wystąpiła, dowiodła swojej legitymacji materialnej tzn. utraciła mienie położone na powojennym terytorium polskim. Przyznanie odszkodowania w sposób oczywisty stanowi konsekwencje uznania przez Komisję utraty własności (nacjonalizacji mienia). Ponadto to Układ przyznawał, regulował i zaspokajał samoistnie prawo do odszkodowania dla obywateli [...] niezależnie od tego, jak uprawnienia osób, których mienie zostało przejęte przez Państwo, były uregulowane w ustawodawstwie polskim. Minister Finansów nie jest uprawiony do badania prawidłowości procedowania przez organ zagraniczny, albowiem jest to element autonomii działań administracji państwa strony, wynikającej z Układu. Dokumentacja związana z wykonaniem Układu stanowi więc dowód w sprawie.
Mając powyższe na względzie organ stwierdził zaistnienie pierwszej przesłanki wskazanej w ustawie z 1968 r.
Minister Finansów odnosząc się do drugiej przesłanki wynikającej z ww. przepisów stwierdził, że tytuł prawny do ww. nieruchomości był ustanowiony na rzecz obywatela państwa obcego, tj. S. F. Fakt posiadania obywatelstwa belgijskiego przez ww. osobę - od zawarcia związku małżeńskiego w 1922 r., został potwierdzony w trakcie postępowania przed Komisją. Oznacza to stwierdzenie przez organy belgijskie zgodności roszczenia z postanowieniami Układu.
W związku z powyższym należało wskazać, że utrata prawa własności rzeczonej nieruchomości, na podstawie przepisów nacjonalizacyjnych jak również innych przepisów o charakterze ogólnym, stanowiła tytułu objęty art. I Układu. Implikacją tego jest, że prawo własności przedmiotowej nieruchomości podlegało przejściu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartej przed ogłoszeniem ustawy z 1968 r., tj. na podstawie ww. Układu.
Ponadto Minister zauważył, że zgodnie z treścią art. VII Układu "Całkowite uregulowanie przez Rząd Polski globalnego i ryczałtowego odszkodowania, wymienionego w artykule IV, zwolni Państwo Polskie, jak również wszystkie instytucje polskie oraz osoby fizyczne i prawne, od odpowiedzialności za [...] i [...] mienie, prawa i interesy, określone w artykule II. Rząd [...] i Rząd [...] zobowiązują się nie popierać ani przedstawiać Rządowi Polskiemu roszczeń, dotyczących mienia, praw i interesów dotkniętych przed podpisaniem niniejszego układu wymienionymi w art. I przepisami polskimi". Rząd Polski przekazał określoną kwotę pieniężną na zaspokojenie roszczeń rządowi [...] i [...], którzy przejęli na siebie całkowitą odpowiedzialność za wypłatę odszkodowań dla swoich obywateli. Objęcie majątku układem indemnizacyjnym oznacza natomiast obowiązek Ministra Finansów wydania decyzji deklaratoryjnej, potwierdzającej przejście majątku na rzecz Skarbu Państwa, która może stanowić podstawę wpisu w księdze wieczystej.
Zdaniem organu, w tym stanie rzeczy należało stwierdzić, że spełnione zostały wszystkie warunki wynikające z Układu.
Powyższe ustalenia obligowały organ do wydania zaskarżonej decyzji z dnia 9 sierpnia 2022 r.
Z tym rozstrzygnięciem nie zgodził się skarżący i wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie:
1. art. 7 i 77 § 1 K.p.a. poprzez zaniechanie przeprowadzenia niezbędnych czynności zmierzających do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, w tym między innymi ustalenia granic geodezyjnych nieruchomości będącej przedmiotem postępowania, a w konsekwencji zakończenie postępowania dowodowego i wydanie decyzji bez dokładnego ustalenia i wyjaśnienia wszystkich okoliczności mających istotne znaczenie,
2. art. 107 § 1 K.p.a. polegające na nieprawidłowym rozstrzygnięciu zawartym w decyzji administracyjnej i braku kompletnego uzasadnienia faktycznego i prawnego tego rozstrzygnięcia,
3. art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych oraz § 2 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych w związku z art. 25 ust. 1 pkt 1 i 26 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. 2022, poz. 1728) poprzez pominięcie w rozstrzygnięciu aktualnego oznaczenia geodezyjnego nieruchomości, której prawo własności przeszło na rzecz Skarbu Państwa, a przez to uniemożliwienie jej wykonania zgodnie z powołanymi przepisami.
W uzasadnieniu skargi przedstawiono stosowną argumentację, podnosząc m. in., że mimo że zaskarżona decyzja jest korzystna z punktu widzenia interesów Skarbu Państwa i zgodna z postanowieniami Układu zawartego pomiędzy Rządem PRL a Rządem [...] i Rządem [...], jej rozstrzygnięcie powoduje, że jest ona niewykonalna jako podstawa do dokonania wpisów w księdze wieczystej. Decyzja nie określa bowiem jednoznacznie przedmiotu decyzji, przez który należy rozumieć oznaczenie geodezyjne oraz określenie powierzchni przedmiotowej nieruchomości. Zdaniem skarżącego, ustawodawca nie zobligował Prezydenta m.st. Warszawy do wykonywania geodezyjnych operatów synchronizacyjnych dla potrzeb postępowań prowadzonych przez inne organy, stąd za niewłaściwe należy uznać stanowisko Ministra, że to Prezydent m.st. Warszawy jako organ powinien podjąć odpowiednie działania mające na celu regulację stanu prawnego dawnej nieruchomości warszawskiej hip. nr [...].
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ust. 1 ustawy z 1968 r., przepisy ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski (określane jako układy indemnizacyjne). Stosownie natomiast do treści art. 2 ustawy z 1968 r., wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. W takim postępowaniu, do obowiązków Ministra należy zatem ustalenie, czy zachodzą przesłanki przewidziane ustawą z 1968 r. w związku z zawartymi układami indemnizacyjnymi. Minister powinien więc ustalić, czy nieruchomość została przed wejściem w życie układu indemnizacyjnego znacjonalizowana lub faktycznie przejęta przez Skarb Państwa oraz czy w dacie wejścia w życie przepisów nacjonalizacyjnych jej właściciele (względnie ich następcy prawni) legitymowali się obywatelstwem jednego z dwunastu układających się państw oraz czy takie obywatelstwo posiadali w dacie zawarcia układu.
Z przywołanych przepisów wynika, że Minister upoważniony jest do wydania decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych i decyzja ta stanowi podstawę wpisu praw w księdze wieczystej. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że warunkiem wydania na podstawie tej ustawy decyzji deklaratoryjnej stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa, jest po pierwsze jej nacjonalizacja lub w inny sposób przejęcie przed dniem zawarcia międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, a po drugie objęcie wynikających z tego tytułu roszczeń byłego właściciela taką umową. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2012 r., sygn. akt I OSK 475/11, celem ustawy z 1968 r. było nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, na co mogłoby wskazywać językowe brzmienie tytułu ustawy, lecz uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które faktycznie zostały przejęte przez Państwo, a z tytułu tego przejęcia na mocy umów międzynarodowych o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych właścicielom nieruchomości wypłacono odszkodowania. W orzecznictwie utrwalone jest też stanowisko, że określenie wysokości odszkodowań, ich wypłata należały do Rządu państwa, który je wypłacał i było poza gestią Rządu Polskiego. Rozdziałem kwot zajmowały się wyłącznie kompetentne specjalne organy państw obcych powołane do realizacji programów odszkodowawczych. Zawarcie układów oznaczało, że obce rządy zgodziły się na wynegocjowane kwoty, które miały stanowić źródło finansowania roszczeń ich obywateli. Układy w sposób wyraźny przerzuciły odpowiedzialność strony polskiej na obce rządy.
Jedną z umów, o których mowa w art. 1 ustawy z 1968 r., jest Układ między Rządem Polskiej Rzeczpospolitej Ludowej a Rządem [...] i Rządem [...] dotyczącym odszkodowania za niektóre interesy [...] i [...] w Polsce, zawartym 14 listopada 1963 r., który wszedł w życie 21 listopada 1966 r.
Jak wynika z akta sprawy prowadzonej przez Komisję [...], w dniu 3 sierpnia 1967 r., S. F., za pośrednictwem "doradcy", wystosowała do Komisji wniosek o odszkodowanie m.in. w stosunku do nieruchomości położonej w [...] przy al. [...] (zob. Nota dotycząca S. F. z domu W., sprawa P.436). Jak wynika z noty "Na podstawie zaświadczenia Krajowego Urzędu Notariuszy w [...] i aktu poświadczenia dziedziczenia, zmarły brat zainteresowanej, K. W., miał zostawić swym spadkobiercom pięciopiętrową kamienicę (c) położoną przy Alei [...], w [...], o powierzchni [...] m2, zbudowaną na działce o powierzchni całkowitej [...] m2, oszacowaną łącznie na kwotę [...] zł (...)." Komisja rozpatrując wniosek stwierdziła w treści noty, że "(...) z dokumentacji przedłożonej Komisji wynika, że nieruchomość położona w [...] przy Alei [...], należąca do zmarłego brata zainteresowanej, została przejęta przez władze polskie przed 14 listopada 1963 roku, zainteresowanej przynależy jedna czwarta wartości nieruchomości, pozostała część przynależy jej żyjącym braciom i siostrze oraz wdowie po zmarłym, a wartość nieruchomości można oszacować na [...] zł, (1938), z czego ¼ wynosi [...] zł". Dokument ten wskazuje również, że wnioskodawczyni uzyskała obywatelstwo [...] w drodze zawarcia związku małżeńskiego w 1922 r., na podstawie zaświadczenia z Ambasady [...] w [...].
W piśmie z 11 czerwca 1969 r., skierowanym do S. F., Komisja poinformowała, że rozpatrzyła pozytywnie jej wniosek o odszkodowanie.
Zdaniem Sądu, prawidłowo też w tej sprawie organ ustalił, że nieruchomość w [...], przy al. [...] (dawne oznaczenie hip. [...]), przejęta została na rzecz Skarbu Państwa. Zgromadzony materiał dowodowy potwierdza stanowisko Ministra zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zgodzić należy się zatem z organem, że spełnione zostały wszystkie przesłanki warunkujące wydanie rozstrzygnięcia w oparciu o ustawę z 1968 r. W związku z przyznaniem S. F. odszkodowania za utratę ¼ części udziału w prawie własności nieruchomości warszawskiej należało uznać, że wystąpiła przesłanka do wydania decyzji stwierdzającej przejście tego udziału na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z 1968 r. Minister słusznie wskazał, że spełnienie warunków wskazanych w Układzie, oznaczało stan przejścia nieruchomości lub praw na rzecz Skarbu Państwa, na podstawie tej umowy (art. 1 ustawy z 1968 r.).
Sąd uznał jednak, że błędne jest stanowisko organu, że ze względu na deklaratoryjny charakter decyzji, odnoszenie się do aktualnych oznaczeń geodezyjnych nie jest niezbędne.
W ocenie Sądu, z uwagi na doniosłe następstwa pozytywnej decyzji Ministra w postaci potwierdzenia wystąpienia skutku prawnego w postaci nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości, niewystarczające jest, jak to miało miejsce w niniejszej sprawie, oparcie rozstrzygnięcia organu na nieprecyzyjnych danych dotyczących oznaczenia nieruchomości poprzez użycie jedynie adresu oraz dawnego oznaczenia nieruchomości (bez informacji co do aktualnej powierzchni nieruchomości, jej geodezyjnego oznaczenia, położenia i granic), które nie pozwalają w sposób jednoznaczny na zidentyfikowanie przejętej nieruchomości w aktualnych rejestrach i ewidencjach. Taki sposób zredagowania sentencji decyzji Ministra, zdaniem Sądu, świadczy o niejednoznacznym określeniu przedmiotu postępowania.
Wyjaśnić też należy, iż zgodnie z § 2 ust. 1 zdanie pierwsze rozporządzenia, decyzja, o której mowa w § 1, dotycząca nieruchomości powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę) dotychczasowego właściciela, miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możliwości ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. W ocenie Sądu, użyte w redakcji cytowanego powyżej przepisu sformułowanie "w miarę możliwości" odnosić należy wyłącznie do tych elementów, które obrazują lokalizację nieruchomości, tj. danych adresowych (ulicy, numeru nieruchomości). Nie mają one bowiem zasadniczego znaczenia przy identyfikowaniu nieruchomości. Tymczasem wydawana na gruncie przepisów ustawy z 1968 r. decyzja, skoro może stanowić podstawę ujawnienia w księdze wieczystej tytułu własności Skarbu Państwa do nieruchomości, winna tę nieruchomość w sposób jednoznaczny określać. Temu celowi służą właśnie identyfikujące ją oznaczenia geodezyjno-katastralne, w postaci numeru działki, obrębu geodezyjnego w jakim jest ona położona, a także oznaczenie jej powierzchni oraz położenia. Jak wskazuje przy tym orzecznictwo sądów administracyjnych, numer działki jest desygnatem konkretnej powierzchni gruntu - nieruchomości z wszelkimi tego konsekwencjami wynikającymi z przepisów prawa. Funkcjonuje on w obrocie prawnym jako nazwa własna, określająca konkretną wielkość i ukształtowanie terenu z czym wiążą się konkretne prawa (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 31 maja 2019 r., sygn. akt II OSK 1747/17, Lex nr 2737030).
W ocenie Sądu, rozstrzygnięcie decyzji administracyjnej musi być sformułowane w sposób na tyle precyzyjny, ażeby możliwe było następnie jej bezproblemowe wykonanie. Rzeczywistej treści decyzji nie można bowiem domniemywać. Nie można też oczekiwać, że to ewentualnie gospodarujący zasobem nieruchomości Skarbu Państwa - Prezydent m.st. Warszawy (jako starosta wykonujący zadania z zakresu administracji rządowej), wnioskując o złożenie księgi wieczystej, względnie o dokonanie odpowiedniego wpisu w księdze już istniejącej, miałby dopiero dane identyfikujące przedmiotową nieruchomość precyzować, Niewątpliwie prowadziłoby to de facto do swoistego dookreślania przez Prezydenta przedmiotu rozstrzygnięcia, ujętego w decyzji Ministra, a tym samym formułowania wniosku wieczystoksięgowego nie tyle w oparciu o treść decyzji Ministra, jak wymagają tego przepisy art. 2 ustawy z 1968 r. oraz § 1 ww. rozporządzenia, ale w oparciu o własne ustalenia faktyczno-prawne, które w skrajnych wypadkach mogły by wręcz prowadzić do wypaczenia jej treści. Zdaniem Sądu, kwestia ta jako podstawowa winna być ustalona w decyzji wydawanej przez Ministra w trybie przepisów ustawy z 1968 r. Z akt sprawy, ani z uzasadnienia zaskarżonej decyzji nie wynika aby na zlecenie organu w tym postępowaniu sformułowana została jakakolwiek analiza geodezyjno-prawna w celu rozliczenia dawnej nieruchomości hipotecznej w aktualnych oznaczenia geodezyjnych. Stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu decyzji oparte zostało jedynie na ustaleniu, że adres ul. [...] figuruje dla działek ewidencyjnych nr [...] i [...] w obrębie ew. [...].
Powyższe, zdaniem Sądu, świadczy o zasadności zarzutów skargi w zakresie braku ustalenia granic nieruchomości będącej przedmiotem niniejszego postępowania, wobec braku podjęcia przez organ czynności mających za zadanie identyfikację nieruchomości, w tym poprzez określone prawem dokumenty czy opinie geodezyjne. Brak powyższych ustaleń oznacza, że zaskarżona decyzja wydana została z naruszeniem art. 7, 77 § 1 i 80 K.p.a. w związku z art. 1 ust. 1 i art. 2 ustawy z 1968 r.
Rozpoznając ponownie sprawę organ weźmie pod uwagę ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu niniejszego wyroku.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) orzekł jak w pkt 1 wyroku. Rozstrzygnięcie o kosztach, na które składają się: 200 zł wpisu od skargi oraz 480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika, oparto o treść art. 200 w zw. z art. 205 § 2 powołanej ustawy.