I SA/Wa 2503/21

I SA/Wa 2503/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-08-31
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-10-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dorota Kozub-Marciniak
Elżbieta Lenart
Przemysław Żmich /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 417/23 - Wyrok NSA z 2025-01-22
Skarżony organ
Minister Pracy i Polityki Społecznej
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2019 poz 2407
art. 1  ust. 2  pkt 2
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci
Dz.U. 2017 poz 1369
art. 145  par. 1  pkt 1  lit. a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), asesor WSA Dorota Kozub-Marciniak, sędzia WSA Elżbieta Lenart, , Protokolant referent stażysta Marta Stec po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2022 r. sprawy ze skargi K.K. na decyzję Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 9 sierpnia 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.532.2021.AC w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wojewody Podkarpackiego z dnia 31 maja 2021 r. nr PUW/012482/W/2021; 2. zasądza od Ministra Rodziny i Polityki Społecznej na rzecz K. K. kwotę 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rodziny i Polityki Społecznej, po rozpatrzeniu odwołania K. K., decyzją z 9 sierpnia 2021 r. nr DSZ-V.5321.1.532.2021.AC utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. z 31 maja 2021 r. nr PUW/012482/W/2021 o odmowie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z 16 kwietnia 2021 r. K. K. wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko P. M., ur. [...] 2007 r., na okres zasiłkowy 2021/2022.
Wojewoda P. decyzją z 31 maja 2021 r., działając na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L Nr 166, str. 1, ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem", rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) Nr 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczącego wykonywania rozporządzenia (WE) Nr 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L Nr 284, str. 1 ze zm.) – dalej zwanego "rozporządzeniem wykonawczym" oraz ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, odmówił przyznania K. K. prawa do świadczenia wychowawczego. Organ I instancji uznał, że członkiem rodziny skarżącej jest ojciec dziecka (obywatel Republiki Włoskiej, zamieszkujący we Włoszech), chociaż nie prowadzi z matką i dzieckiem (zamieszkującymi w Rzeczypospolitej Polskiej) wspólnego gospodarstwa domowego i wobec tego, na zasadzie pierwszeństwa, zastosowanie ma ustawodawstwo włoskie. Zdaniem Wojewody prawa do świadczenia wychowawczego należało odmówić, ponieważ brak jest podstaw do przyznania dodatku dyferencyjnego, skoro miesięczna wysokość świadczeń przysługujących za granicą przekracza wysokość świadczeń możliwych do uzyskania w Polsce.
Odwołanie od powyższej decyzji złożyła K. K. podnosząc, że ojciec dziecka M. M. nie jest członkiem jej rodziny, a wnioskodawczyni, zgodnie z przepisami ustawy o świadczeniach rodzinnych, powinna być traktowana jak osoba samotnie wychowująca dziecko.
Minister Rodziny i Polityki Społecznej decyzją z 9 sierpnia 2021 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody P. z 31 maja 2021 r. W uzasadnieniu powyższego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podniósł, że podstawę decyzji Wojewody stanowiły przepisy rozporządzenia, rozporządzenia wykonawczego oraz ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2019 r. poz. 2407 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą". Zdaniem Ministra prawidłowo organ I instancji wskazał, że w sprawie zastosowanie mają od1 czerwca 2021 r. przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. W związku z tym, że ojciec dziecka wnioskodawczyni wykonuje pracę najemną na terenie Włoch, a wnioskodawczyni jest osobą nieaktywną zawodowo na terenie Polski, państwem właściwym, na zasadzie pierwszeństwa, zgodnie z art. 68 ust. 1 lit. a rozporządzenia są Włochy z uwagi na to, że jest to państwo właściwe do wypłaty świadczeń z tytułu zatrudnienia lub pracy na własny rachunek.
Organ odwoławczy wskazał, że według art. 68 ust. 2 w zw. z art. 68 ust. 3 lit. a rozporządzenia w Polsce (jako państwie właściwym do wypłaty świadczeń rodzinnych, lecz nie na zasadzie pierwszeństwa) wnioskodawczyni mógłby przysługiwać dodatek dyferencyjny w przypadku gdyby wysokość świadczenia przysługującego w Polsce była wyższa od odpowiedniego świadczenia przysługującego we Włoszech.
Minister wskazał następnie, powołując się na informację zawarte w tabelach porównawczych MISSOC (Mutual Information System on Social Protection), decyzję Komisji Administracyjnej ds. Koordynacji Systemów Zabezpieczenia Społecznego H3 z 15 października 2009 r., że kwota włoskiego zasiłku rodzinnego o podobnym charakterze wynosząca [...] zł przekracza wysokość miesięcznej kwoty świadczenia wychowawczego. Tym samym, w ocenie organu odwoławczego, prawidłowo Wojewoda prawidłowo zawiesił uprawnienie do świadczenia wychowawczego do wysokości świadczenia włoskiego.
Minister wskazał, że wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego powinien zostać przesłany od właściwej instytucji włoskiej z informacją o odmowie ustalenia prawa do dodatku dyferencyjnego, a instytucja włoska powinna zweryfikować kwestię pierwszeństwa do wypłaty świadczeń oraz wysokości uprawnienia.
Od decyzji Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z 9 sierpnia 2021 r. K. K. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciła zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: 1) art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego i niepodjęciu wszelkich kroków niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i załatwienia sprawy, w tym niewyjaśnienie, czy nie zachodzą okoliczności do uznania, ze skarżąca spełnia przesłanki określone w art. 3 pkt 17a ustawy o świadczeniach rodzinnych i może być uznana za matkę samotnie wychowującą dziecko, a tym samym nie zachodzą przesłanki z art. 67 i 68 ust. 1 i 2 rozporządzenia oraz art. 60 ust. 1 i 2 rozporządzenia wykonawczego; 2) art. 7, art. 76 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego oraz na jego dowolnej ocenie wyrażającej się zwłaszcza w odmowie mocy dowodowej i wiarygodności przedłożonym dokumentom, z czym wiąże się domniemanie istnienia faktów w nich stwierdzonych, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że skarżąca nie jest matką samotnie wychowującą dziecko, bo jej córka ma ojca, który mieszka we Włoszech i wykonuje tam pracę najemną i dlatego mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów; 3) art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa polegające na niewyczerpującym rozpatrzeniu materiału dowodowego i jego dowolnej ocenie wyrażającej się w tym, że zaskarżoną decyzją organ odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego w wysokości dodatku dyferencyjnego na dziecko podczas, gdy organ I instancji odmówił prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r. oraz nieodniesienie się do faktu kwestionowania przez skarżącą, że w ogóle mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów; 4) art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 kpa polegające na niewyczerpującym zebraniu i rozpatrzeniu całego materiału dowodowego wbrew ciążącemu na organie II instancji na mocy art. 77 § 1 kpa obowiązkowi w tym zakresie i w konsekwencji niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy oraz sporządzenie uzasadnienia niezgodnie z wymogami wynikającymi z art. 107 § 3 kpa; 5) art. 138 § 1 pkt 1 kpa polegające na bezzasadnym wydaniu zaskarżonej decyzji utrzymującej w mocy decyzję Wojewody P. z 31 maja 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko P. M., w sytuacji gdy prawidłowe było uchylenie przedmiotowej decyzji i orzeczenie o przyznaniu ww. prawa. Wobec tego K. K. wniosła o: 1) uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i poprzedzającej ją decyzji Wojewody P.; 2) zasądzenie kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rodziny i Polityki Społecznej wniósł o jej oddalenie. Ponadto, w przypadku nieuwzględnienia przez Sąd przyjętej przez organ wykładni przepisów prawa unijnego Minister wniósł o skierowanie do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, w trybie art. 267 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, pytania prejudycjalnego o następującej treści: "Czy art. 67 rozporządzenia 883/2004, czytany łącznie z art. 1 lit. i akapit trzeci oraz art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia, należy interpretować w ten sposób, że ma on zastosowanie w sytuacji, gdy jeden z rodziców dziecka, na którego rzecz przyznawane są świadczenia rodzinne, zamieszkuje wraz z tym dzieckiem w jednym państwie członkowskim (Państwo członkowskie A), w którym ubiega się o świadczenia rodzinne, podczas gdy drugi z rodziców tego dziecka, który według prawa krajowego państwa członkowskiego A nie jest uznawany za członka rodziny pierwszego rodzica, lecz może być uprawniony do świadczeń rodzinnych na dziecko, zamieszkuje i pracuje w innym państwie członkowskim (państwie członkowskim B)?" oraz - w konsekwencji przedstawienia tego pytania - zawieszenie przedmiotowego postępowania stosownie do art. 124 § 1 pkt 5 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest uzasadniona.
Sytuacje objęte przepisami o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego reguluje art. 16 ustawy. Zgodnie z tym przepisem przypadku gdy matka, ojciec, opiekun prawny lub opiekun faktyczny dziecka przebywa poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w państwie, w którym mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, organ właściwy przekazuje wniosek wraz z dokumentami, w tym informacjami dotyczącymi sprawy, wojewodzie (ust. 1). Przepisu ust. 1 nie stosuje się w przypadku wyjazdu lub pobytu poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej w celach turystycznych, leczniczych lub związanych z podjęciem przez dziecko kształcenia (ust. 3). W przypadku, o którym mowa w ust. 1, wojewoda ustala, czy w przekazanej sprawie mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, a także okres, w którym przepisy te mają zastosowanie (ust. 4). W przypadku gdy wojewoda w sytuacji, o której mowa w ust. 1, ustali, że mają zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, ustala prawo do świadczenia wychowawczego zgodnie z art. 11 za okres, o którym mowa w ust. 4 (ust. 5). W przypadku gdy rozstrzygnięcie wojewody, o którym mowa w ust. 5, nie obejmuje całego okresu, na który ustalane jest prawo do świadczenia wychowawczego, wojewoda przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego za okres nieobjęty rozstrzygnięciem, o którym mowa w ust. 5 (ust. 5a). W przypadku gdy wojewoda ustali, że w sprawie nie mają zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego przekazuje sprawę organowi właściwemu w celu ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego - w przypadku, o którym mowa w ust. 1 (ust. 8 pkt 1). Organ właściwy w przypadku, o którym mowa w ust. 8 pkt 1, ustala prawo do świadczenia wychowawczego od miesiąca złożenia wniosku, o którym mowa w ust. 1, z zastrzeżeniem art. 18 (ust. 9).
Z art. 1 ust. 2 pkt 2 lit. a i ust. 3 ustawy wynika, że świadczenia wychowawcze przysługują m.in. cudzoziemcom, do których stosuje się przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, jeżeli zamieszkują (w rozumieniu art. 25 Kodeksu cywilnego) na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
Jeżeli chodzi o przepisy koordynacyjne trzeba wskazać, że z pkt 7 i 35 preambuły do rozporządzenia oraz z art. 2 ust. 1 rozporządzenia wynika, że zasady koordynacji dotyczą obywateli Państw Członkowskich, którzy zamieszkują w jednym z tych Państw oraz członkom ich rodzin.
Art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia definiuje pojęcie członka rodziny. Oznacza to każdą osobę określoną lub uznaną za członka rodziny lub określoną jako członek gospodarstwa domowego przez ustawodawstwo, na mocy którego przyznawane są świadczenia. Przy czym wedle art. 1 lit. i pkt 2 rozporządzenia, jeżeli ustawodawstwo Państwa Członkowskiego, które ma zastosowanie zgodnie z akapitem pierwszym, nie dokonuje rozróżnienia pomiędzy członkami rodziny, a innymi osobami, do których się ono stosuje, to za członków rodziny uważa się małżonków, nieletnie dzieci i dzieci pozostające na utrzymaniu, które osiągnęły pełnoletniość.
Co istotne wykładnia przepisów rozporządzenia musi być dokonywana w sposób ścisły, a nie rozszerzający (pkt 37 preambuły do rozporządzenia).
Zatem jeżeli dana osoba (obywatel Państwa Członkowskiego) nie jest członkiem rodziny osoby uprawnionej wedle danego ustawodawstwa krajowego, to nie mają do tej osoby zastosowania przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego regulujące zasady pierwszeństwa według kryteriów określonych w tytule II i w tytule III Rozdziale 8 (Świadczenia Rodzinne) rozporządzenia. Należy jedynie zasygnalizować, że przepisy tego Rozdziału odwołują się do pojęcia "członka rodziny" osoby uprawnionej i nie odwołują się do pojęcia "rodzica", czy "ojca" lub "matki" dziecka.
Innymi słowy dana osoba nie może podlegać przepisom o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego, mimo posiadanego obywatelstwa, zamieszkiwania, zatrudnienia, czy rodzaju przewidzianych świadczeń, jeżeli brak u tej osoby przymiotu bycia "członkiem rodziny" osoby uprawnionej. W takim przypadku nie wchodzi w ogóle w grę stan kumulacji świadczeń dwóch obywateli Państw Członkowskich.
Wedle zaprezentowanej wyżej unijnej definicji członka rodziny pierwszoplanowe znaczenie dla ustalenia osoby uprawnionej do danego świadczenia wychowawczego mają zasady wynikające z ustawodawstwa krajowego osoby uprawnionej (wnioskującej o przyznanie świadczenia).
Z tym że określenie osoby uprawnionej do konkretnego świadczenia umożliwia analiza materialnoprawnych przesłanek podmiotowych decydujących o przyznaniu prawa do danego świadczenia i natury danego świadczenia. Nie mają tu znaczenia przepisy proceduralno-kolizyjne (krajowe, unijne) ogólnie wskazujące, kto może złożyć wniosek o świadczenie wychowawcze i jego wypłatę oraz regulujące zasady wypłaty świadczenia (np. art. 13 ust. 1, art. 22 ustawy) i jakiemu organowi przekazać wniosek do rozpoznania (np. art. 16 ust. 1 ustawy).
Z tego powodu art. 60 rozporządzenia wykonawczego nie ma w tym przypadku znaczenia. Reguluje on kwestie proceduralne w przypadku gdy osoba uprawniona do ubiegania się o świadczenia nie wykonuje swego prawa, a instytucja właściwa państwa członkowskiego, którego ustawodawstwo ma zastosowanie, uwzględnia wniosek o przyznanie świadczeń rodzinnych złożony przez drugiego rodzica, osobę traktowaną jak rodzic lub przez osobę lub instytucję występującą jako opiekun dziecka lub dzieci. Zdaniem Sądu przepis ten miałby zastosowanie, gdyby już samo tylko bycie rodzicem dziecka (bez dodatkowych wymogów, np. w kwestii prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z dzieckiem, utrzymywania, wychowywania i opieki nad dzieckiem) legitymowało daną osobę (drugiego rodzica) jako uprawnioną do danego świadczenia rodzinnego wedle danego ustawodawstwa krajowego (w niniejszej sprawie polskiego), właściwego dla pierwszego rodzica jako osoby uprawnionej.
Tymczasem z uzasadnienia wyroku WSA w Warszawie z 30 czerwca 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 430/20 (fakt znany Sądowi z urzędu) wynika, że już w piśmie z 12 lipca 2012 r. M. M. oświadczył, że nie pobiera na terenie Włoch świadczeń wychowawczych oraz że warunkiem przyznania na terenie Włoch świadczeń rodzinnych na dziecko jest wspólne zamieszkiwanie rodziny na terenie Włoch.
Dalej trzeba wskazać, że z art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy wynika, że osobą uprawnioną do świadczenia wychowawczego jest rodzic (matka dziecka, ojciec), jeżeli spełnia dodatkowe warunki. Rodzic dziecka, choć nie zostało to wprost wyrażone w art. 4 ustawy, musi być członkiem rodziny dziecka. Świadczenie to przysługuje jednemu z rodziców (matce albo ojcu), jeżeli dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na utrzymaniu danego rodzica. Co istotne celem świadczenia wychowawczego jest częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowywaniem dziecka, w tym z opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb życiowych. Rodzic musi zatem tworzyć wraz z dzieckiem rodzinę. Członków rodziny łączy bowiem wspólnota fizyczna, emocjonalna i dochodowa.
Dodatkowym argumentem, że świadczenie wychowawcze należy się, nie z racji samego bycia rodzicem dziecka, ale bycia członkiem rodziny dziecka jest treść art. 8 pkt 4 ustawy. Według tego przepisu świadczenie wychowawcze nie przysługuje jeżeli członkowi rodziny (a nie tylko rodzicowi) przysługuje za granicą na dziecko świadczenie o podobnym charakterze do świadczenia wychowawczego, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej. Także treść art. 27 ustawy wskazuje, że wojewoda może bez zgody strony zmienić lub uchylić prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli członek rodziny (a nie rodzic) nabył prawo do świadczenia wychowawczego w innym państwie w związku ze stosowaniem przepisów o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego.
W niniejszej sprawie nie jest sporne pomiędzy stronami to, że ojciec dziecka M. M., obywatel Republiki Włoskiej, zamieszkuje od wielu lat we Włoszech (Torino). W tym kraju jest zatrudniony od 2003 r. (pracownik najemny). Nie tworzy z wnioskodawcą wspólnego gospodarstwa domowego (formularz wniosku z 16 kwietnia 2021 r. wraz z Listą sprawdzającą, oświadczenia K. K. z 1 maja 2021 r. i 4 maja 2021 r., odwołanie, skarga). K. K. i jej córka zamieszkują w Polsce. K. K. nie wykonuje pracy zarobkowej. Według oświadczeń skarżącej ojciec dziecka nie utrzymuje kontaktów z nią i z córką. Nie łoży na utrzymanie córki.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że M. M. nie mógł być przez organy orzekające w sprawie potraktowany jako członek rodziny skarżącej i jej córki. Art. 4 ust. 2 pkt 1 ustawy odwołuje się matki albo ojca dziecka rozumianych jako członkowie jego rodziny. Przepis ten odwołuje się do statusu rodziny określonego w art. 91-96 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, którą charakteryzuje: prowadzenie z dzieckiem wspólnego gospodarstwa domowego, wspólne zamieszkiwanie z dzieckiem, utrzymanie i wychowywanie dziecka, piecza nad nim, decydowanie o jego istotnych sprawach. W takim rozumieniu rodzinę tworzą zatem K. K. i jej córka P. M. Natomiast ojca dziecka nie wiążą z K. K. i P. M. trwałe więzi faktyczne, formalne, uczuciowe, czy majątkowe.
Powyższa wykładnia i wskazany sposób zastosowania przepisów ustawy pozostają w zgodzie z prawodawstwem Unii Europejskiej. Jak już bowiem wskazano wyżej, w zakresie definiowania pojęcia "członka rodziny" zawartego w art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia, regulacja unijna odsyła do prawa krajowego (w tym przypadku polskiego). W tym kierunku idzie prawodawstwo unijne. Wedle art. 68a rozporządzenia w przypadku, gdy świadczenia rodzinne nie są wykorzystywane przez osobę, której powinny zostać udzielone na utrzymanie członków rodziny, właściwa instytucja wywiązuje się ze swoich prawnych obowiązków poprzez udzielenie tych świadczeń osobie fizycznej lub prawnej, która rzeczywiście utrzymuje członków rodziny, na wniosek i za pośrednictwem agencji instytucji w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania, lub instytucji wyznaczonej lub organu powołanego w tym celu przez właściwą władzę w państwie członkowskim, w którym mają miejsce zamieszkania. Istotnym zatem warunkiem udzielenia świadczeń rodzinnych jest faktyczne i realne utrzymywanie członków rodziny przez osobę, której świadczenia mają zostać udzielone. Z kolei w orzecznictwie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej trafnie przyjmuje się, że świadczenia rodzinne ze swej natury nie mogą być uważane za należne danej osobie w oderwaniu od jej sytuacji rodzinnej (wyrok TSUE z 2 kwietnia 2020 r. wydany w sprawie C-802/18).
Z omówionych wyżej przyczyn za niezasadny Sąd uznał wniosek Ministra o skierowanie, w trybie art. 267 Traktatu, pytania prawnego do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej.
Jeżeli chodzi o wyrok Trybunału Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. wydany w sprawie C-378/14 (Trapkowski), do którego odwołał się organ I instancji, trzeba wskazać, że Trybunał uznał, że rodzice dziecka, na którego rzecz wnioskuje się o przyznanie świadczeń rodzinnych, podlegają zakresowi pojęcia "osób zainteresowanych" w rozumieniu art. 60 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego, które są upoważnione do występowania o przyznanie tych świadczeń, a zatem nie można wykluczyć, że rodzic, który ma miejsce zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego innego niż państwo zobowiązane do wypłaty tych świadczeń, jest osobą uprawnioną do pobierania wspomnianych świadczeń, przy spełnieniu dodatkowo wszystkich innych przesłanek określonych w prawie krajowym. Trybunał podkreślił, że to do właściwych organów krajowych należy określenie, jakim osobom, zgodnie z prawem krajowym, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych. W ocenie Trybunału wykładni art. 60 ust. 1 zdanie drugie rozporządzenia wykonawczego należy dokonywać w ten sposób, że przewidziana w tym przepisie fikcja może prowadzić do przyznania prawa do świadczeń rodzinnych osobie niemającej miejsca zamieszkania na terytorium państwa członkowskiego właściwego do wypłaty tych świadczeń, w sytuacji gdy zostały spełnione wszystkie inne przesłanki do przyznania tych świadczeń, przewidziane w prawie krajowym. Trybunał podkreślił, że rozporządzenie i rozporządzenie wykonawcze nie wskazują osób uprawnionych do świadczeń rodzinnych, nawet jeśli ustalają zasady pozwalające na wskazanie osób mogących ubiegać się o te świadczenia. Osoby uprawnione do świadczeń rodzinnych są bowiem, jak wynika jasno z art. 67 rozporządzenia, określone zgodnie z prawem krajowym. Trybunał zaznaczył, że z brzmienia, jak i z systematyki art. 60 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego wynika, że należy dokonać rozróżnienia pomiędzy złożeniem wniosku o świadczenia rodzinne, a prawem do pobierania takich świadczeń. Prawo Unii nie stoi na przeszkodzie temu, by właściwa instytucja państwa członkowskiego, stosując prawo krajowe, doszła do wniosku, że osoba uprawniona do pobierania świadczeń rodzinnych na dziecko jest inną osobą niż osoba, która złożyła wniosek o przyznanie tych świadczeń. Według Trybunału wykładni art. 60 ust. 1 zdanie trzecie rozporządzenia wykonawczego należy dokonywać w ten sposób, że nie oznacza on, iż rodzic dziecka, na którego rzecz przyznawane są świadczenia rodzinne, mieszkający w państwie członkowskim zobowiązanym do wypłaty tych świadczeń, powinien uzyskać prawo do tych świadczeń z uwagi na to, że zamieszkujący w innym państwie członkowskim drugi rodzic nie złożył wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych.
Zdaniem Sądu sens tego wyroku sprowadza się do tego, że nie można na podstawie przepisów unijnych o koordynacji (które mają charakter proceduralno-kolizyjny) ustalać, kto (w sensie materialnym) jest uprawniony do świadczeń rodzinnych w danym Państwie Członkowskim. Osoby uprawnione określa bowiem właściwe prawo krajowe. To że rodzic może złożyć wniosek o przyznanie świadczenia rodzinnego w określonej instytucji Państwa Członkowskiego i że wniosek taki będzie procedowany według określonych reguł unijnych nie oznacza, że to rodzic będzie uprawniony do świadczenia rodzinnego w danym Państwie Członkowskim. Rodzic taki (przez sam fakt bycia matką lub ojcem dziecka) może bowiem nie być uprawniony do świadczenia rodzinnego w danym Państwie Członkowskim, jeżeli właściwe prawo krajowej przewiduje, że uprawnionym do świadczenia rodzinnego (przesłanka materialnoprawna) będzie tylko rodzic spełniający dodatkowe kryteria w postaci bycia członkiem rodziny osoby uprawnionej (rzeczywistego beneficjenta świadczenia), a więc osobą tworzącą wraz z innymi osobami (w tym z dzieckiem) pewną trwałą wspólnotę społeczną.
Skoro zatem w niniejszej sprawie organy obu instancji dokonały wadliwej wykładni art. 1 lit. i akapit 1 ppkt i rozporządzenia w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 pkt 1 ustawy, to Sąd uznał, że zaskarżona decyzja, jak i decyzja Wojewody P. z 31 maja 2021 r. zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego, a naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy.
W ponownie prowadzonym postępowaniu Wojewoda P. zastosuje się do oceny prawnej zaprezentowanej w niniejszym wyroku. Organ I instancji wyjaśni, czy ustalony w niniejszej sprawie stan faktyczny sprawy nie uległ zmianie, jeżeli chodzi o sytuację osobistą M. M. oraz rodziny skarżącej. Jeżeli okaże się, że stan faktyczny sprawy jest w istotnych dla sprawy elementach tożsamy, wówczas organ I instancji nada bieg wnioskowi K. K.o przyznanie świadczenia wychowawczego przyjmując, że M. M. nie może być zaliczony do członków rodziny skarżącej, którą tworzą K. K. i P. M., a przez to nie znajdują zastosowania unijne przepisy koordynacyjne, lecz zastosowanie ma ustawodawstwo polskie. W takiej sytuacji Wojewoda zastosuje art. 16 ust. 8 pkt 1 ustawy, w brzmieniu obowiązującym do 1 stycznia 2022 r. (art. 17 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 września 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci oraz niektórych innych ustaw – Dz.U. z 2021 r. poz. 1981).
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) w zw. z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji. W przedmiocie zwrotu kosztów postępowania sądowego Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm.).