I SA/WA 2498/22

I SA/Wa 2498/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-29
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Bożena Marciniak
Joanna Skiba /sprawozdawca/
Łukasz Trochym /przewodniczący/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 2572/23 - Wyrok NSA z 2025-09-04
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Łukasz Trochym sędzia WSA Bożena Marciniak sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) po rozpoznaniu w dniu 29 marca 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. S. A. w W. na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 3 sierpnia 2022 r. nr DO-II.7610.94.2022.JL w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z [...] sierpnia 2022 r., nr [...], Minister Rozwoju i Technologii (Minister lub organ), po rozpatrzeniu odwołania spółki Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w [...] (skarżąca), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] marca 2022 r., nr [...].
Decyzja Ministra została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wojewoda [...] - działając na podstawie art. 34 i 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz. U. z 2021 r., poz. 146 ze zm., dalej jako ukir), § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach (Dz. U. z 2001 r. Nr 4, poz. 29) - decyzją z [...] marca 2022 r. odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 27 października 2000 r. przez Polskie Koleje Państwowe w [...] prawa użytkowania wieczystego gruntu Skarbu Państwa, położonego w [...], obręb [...] ., obejmującego działkę nr [...] o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...] oraz działkę nr [...] o pow. [...] m2, dla której prowadzona jest księga wieczysta nr [...].
Odwołanie od ww. decyzji Wojewody złożyła spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...] podnosząc, że organ wojewódzki błędnie uznał, iż w sprawie nie zostały spełnione przesłanki z art. 34 ukir.
Po rozpatrzeniu odwołania Minister podniósł, że w toku prowadzonego postępowania wyjaśniającego organ pierwszej instancji ustalił, iż nieruchomość oznaczona jako działki nr [...] i [...] stanowiła zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r. własność Skarbu Państwa. Prawo własności Skarbu Państwa do tej nieruchomości zostało ujawnione w księgach wieczystych nr [...] i nr [...]. A zatem została spełniona jedna z podstawowych przesłanek wynikająca z art. 34 ust. 1 ukir.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 34 ukir kolejną przesłanką jest posiadanie gruntu przez Polskie Koleje Państwowe w dacie 5 grudnia 1990 r. Jednocześnie przepis ten przewiduje wymóg, by PKP nie legitymowała się dokumentami o przekazaniu gruntów w formie prawem przewidzianej do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorców państwowych.
Minister zauważył, że na potwierdzenie wykazania powyższej przesłanki spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...]. przedłożyła do akt sprawy wyciąg z ewidencji środków trwałych, sporządzony według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. dla działki nr [...] i nr [...], gdzie wskazano, że na ww. działkach znajdują się elementy infrastruktury kolejowej. Organ wojewódzki wystąpił pismem z dnia [...] września 2015 r., do wnioskodawczyni o przedłożenie co najmniej jednego z dokumentów potwierdzającego posiadanie w dniu 5 grudnia 1990 r. gruntu obejmującego przedmiotowe działki, przewidziane w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r. Wnioskodawczyni pismem z dnia [...] listopada 2021 r. poinformowała, że na przedmiotowej nieruchomości nie ma infrastruktury kolejowej oraz nie przedłożyła żadnych dokumentów wymienionych w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r., potwierdzających posiadanie gruntu w dniu 5 grudnia 1990 r.
Ponadto organ wskazał, że jak wynika z zebranego materiału dowodowego, przedmiotowe działki nr [...] oraz [...] w całości są zajęte drogą publiczną - ul. [...], która uchwałą Rady Miejskiej K. nr [...] z dnia [...] września 2000 r. w sprawie zaliczenia dróg publicznych na terenie miasta K. do kategorii dróg powiatowych oraz gminnych, została zaliczona do kategorii dróg gminnych
W ocenie Ministra zajęcie nieruchomości pod pas drogi publicznej uniemożliwia jej uwłaszczenie, ponieważ drogi publiczne są wyłączone z obrotu prawnego, co wynika bezpośrednio z art. 2a ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych. Jednocześnie na podstawie art. 22 ust. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych, w brzmieniu obowiązującym 5 grudnia 1990 r., zarząd gruntami zajętymi pod drogi publiczne sprawują właściwe organy drogowe. Zarząd ten powstał z mocy prawa.
Przenosząc zaprezentowane rozważania na grunt niniejszej sprawy, Minister wskazał, że ustalenie przez organ I instancji, iż przedmiotowe działki w dniu 27 października 2000 r., były zajęte pod pas drogi publicznej, uniemożliwia wydanie decyzji uwłaszczającej PKP S.A. takimi działkami w trybie art. 34 ukir.
Reasumując, biorąc pod uwagę przedstawione w niniejszej sprawie okoliczności, organ odwoławczy stwierdził, że wobec niespełnienia przesłanki posiadania oraz w związku z wystąpieniem negatywnej przesłanki uwłaszczenia, tj. naruszenia praw osób trzecich decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
Skargę na powyższą decyzję Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyła spółka Polskie Koleje Państwowe S.A. w [...] (skarżąca), zaskarżając ją w całości.
Zaskarżonej decyzji zarzuciła:
1. naruszenie przepisów postępowania, tj.:
a. art. 7 oraz art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r. poz. 256 ze zm.; dalej kpa), poprzez brak podjęcia działań niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy;
b. art. 77 § 1 kpa oraz art. 80 kpa w zw. z art. 75 § 1 ab initio kpa, poprzez niezebranie i nierozpatrzenie w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego;
2. naruszenie prawa materialnego, tj. art. 34 ukir, poprzez odmowę stwierdzenia nabycia na rzecz Spółki Polskie Koleje Państwowe S.A. z dniem 27 października 2000 r. ex lege prawa użytkowania wieczystego nieruchomości.
Wskazując na przedstawione zarzuty skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...], rozpatrzenie sprawy zgodnie z wnioskiem skarżącej oraz zwrot kosztów niezbędnych do celowego dochodzenia praw, według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zaprezentowaną w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej jako: ppsa, sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Materialnoprawną podstawą zaskarżonej decyzji stanowią art. 34 i 35 ust. 1 i 2 ww. ustawy z dnia 8 września 2000 r. oraz § 2 wydanego na jej podstawie ww. rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r., które określa sposób potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe PKP gruntów będących własnością Skarbu Państwa, objętych uwłaszczeniem na podstawie art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach.
Zgodnie z tymi przepisami grunty będące własnością Skarbu Państwa, znajdujące się w dniu 5 grudnia 1990 r. w posiadaniu Polskich Kolei Państwowych, co do których PKP nie legitymowało się dokumentami o przekazaniu im tych gruntów w formie prawem przewidzianej i nie legitymują się nimi do dnia wykreślenia z rejestru przedsiębiorstw państwowych, stają się z dniem wejścia w życie ustawy (czyli z dniem 27 października 2000 r.), z mocy prawa, przedmiotem użytkowania wieczystego PKP. Nabycie prawa, o którym mowa, następuje bez obowiązku wniesienia pierwszej opłaty z tytułu użytkowania wieczystego. Budynki, inne urządzenia i lokale znajdujące się na gruntach, o których mowa w ust. 1 artykułu 34 ustawy, stają się z mocy prawa, nieodpłatnie, własnością PKP. Nabycie praw, o których mowa, nie może naruszać praw osób trzecich.
Z art. 34 ust. 1 ustawy wynikają zatem trzy przesłanki, które muszą być spełnione łącznie, aby PKP mogło zostać uwłaszczone. Są to:
1) przysługiwanie Skarbowi Państwa prawa własności do gruntów;
2) posiadanie przez PKP w dniu 5 grudnia 1990 r. tych gruntów;
3) brak po stronie PKP dokumentów o przekazaniu mu tych gruntów w formie prawem przewidzianej.
Przy czym przesłanki te muszą być spełnione kumulatywnie. Niespełnienie którejkolwiek z nich, nawet przy spełnieniu pozostałych, uniemożliwia skorzystanie z możliwości uwłaszczenia na podstawie art. 34 ustawy.
W przedmiotowej sprawie nie jest kwestionowane, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działka nr [...] (z której została wydzielona działka nr [...] oraz nr [...] (z której wydzielona została działka nr [...]) zarówno w dniu 5 grudnia 1990 r., jak i w dniu 27 października 2000 r. stanowiła własność Skarbu Państwa, co potwierdza treść ksiąg wieczystych [....] i nr [...], prowadzonych dla przedmiotowej nieruchomości. Została więc spełniona pierwsza z przesłanek uwłaszczenia, określonych w art. 34 ust. 1 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".
Kwestią sporną w niniejszej sprawie jest jednak to, czy przedmiotowy grunt w dacie 5 grudnia 1990 r. znajdował się w posiadaniu PKP.
Na potwierdzenie wykazania ww. przesłanki posiadania gruntu PKP S.A. przedłożyła do akt sprawy wyciąg z ewidencji środków trwałych, sporządzony według stanu na dzień 5 grudnia 1990 r. dla działek nr [...] i nr [...], gdzie wskazano, że na ww. działkach znajdują się elementy infrastruktury kolejowej. Następnie skarżąca na żądanie organu wojewódzkiego pismem z [...] listopada 2021 r., poinformowała, że na przedmiotowej nieruchomości tj. działkach nr [...] i [...] nie ma infrastruktury kolejowej oraz nie przedłożyła żadnych dokumentów wymienionych w § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 3 stycznia 2001 r., w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach.
Ponadto należy wskazać, że jak wynika z zebranego materiału dowodowego, przedmiotowe działki nr [...] oraz [...] posiadają użytek drogowy "dr" i w całości są zajęte drogą publiczną - ul. [...], która uchwałą Rady Miejskiej K. nr [...] z dnia [...] września 2000 r. w sprawie zaliczenia dróg publicznych na terenie miasta K. do kategorii dróg powiatowych oraz gminnych, została zaliczona do kategorii dróg gminnych. Powyższe wynika ze znajdujących się w aktach sprawy wypisów z rejestru gruntów sporządzonych według stanu na dzień [...] października 2021 r. dołączonych przez skarżącą do pisma z [...] stycznia 2022 r. skierowanego do organu wojewódzkiego. Także analiza map ewidencyjnych dotyczących tej nieruchomości jak również analiza znajdującej się w aktach mapy z geoportalu.gov.pl wskazuje, że przedmiotowe działki nie są zajęte pod infrastrukturę kolejową, ale pod drogę.
Tym samym organy prawidłowo uznały, że brak wykazania przez spółkę, że na dzień 5 grudnia 1990 r. przedmiotowe działki znajdowały się w posiadaniu PKP SA, uniemożliwia wydanie przez organ decyzji uwłaszczającej PKP SA takimi działkami w trybie art. 34 ustawy z dnia 8 września 2000 r.
Zauważyć przy tym należy, że organy podjęły wszelkie działania zmierzające do wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego nieruchomości na datę 5 grudnia 1990 r., Działki nr [...] i [...] obecnie są zajęte pod drogę publiczną. Co do tych działek organ wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów potwierdzających posiadanie przez skarżącą na dzień 5 grudnia 1990 r. przedmiotowej działki. Spółka takich dokumentów nie przedłożyła, a w piśmie z [...] stycznia 2022r. osoby uprawnione do składania oświadczeń w imieniu PKP oświadczyły pod rygorem odpowiedzialności karnej jedynie, że działki nr [...] i [...] (co do których Wojewoda [...] wydał pozytywną decyzję uwłaszczeniową) są zajęte składnikami czynnej i nieprywatnej infrastruktury kolejowej.
W świetle powyższego organ prawidłowo uznał, że na gruncie przedmiotowej sprawy nie została spełniona przesłanka posiadania wynikająca z art. 34 ustawy o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".
W kontekście powyższych dowodów należy uznać także za prawidłowe stanowisko Ministra, że będący przedmiotem postępowania uwłaszczeniowego grunt oznaczony jako działki nr [...] oraz nr [...] stanowił w dniu 27 października 2000 r. drogę gminną, a więc drogę zaliczoną na podstawie ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych do jednej z kategorii tych dróg, z której może korzystać każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych (art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych Dz. U. Nr 14, poz. 60 ze zm.).
Sąd podziela stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w wyroku z dnia 12 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 674/16 w którym wskazano, że "mając na uwadze, iż w tej dacie przedmiotowy grunt zajęty był pod drogę publiczną (drogę krajową) należało uwzględnić, że zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych z drogi takiej korzystać może każdy, zgodnie z jej przeznaczeniem, z ograniczeniami i wyjątkami określonymi w tej ustawie lub innych przepisach szczególnych, zaś zgodnie z art. 19 ust. 5 tejże ustawy w brzmieniu obowiązującym na dzień 27 października 2000 r., w granicach miast na prawach powiatu zarządcą wszystkich dróg publicznych, z wyjątkiem autostrad i dróg ekspresowych, był zarząd miasta. Jednocześnie art. 232 Kodeksu cywilnego stanowi, że w granicach, określonych przez ustawy i zasady współżycia społecznego oraz przez umowę o oddanie gruntu Skarbu Państwa lub gruntu należącego do jednostek samorządu terytorialnego bądź ich związków w użytkowanie wieczyste, użytkownik może korzystać z gruntu z wyłączeniem innych osób. W tych samych granicach użytkownik wieczysty może swoim prawem rozporządzać. Już proste zestawienie ze sobą treści przywołanych wyżej regulacji wyraźnie wskazuje, iż ustanowienie użytkowania wieczystego gruntu ogranicza inne niż użytkownik wieczysty osoby w prawie do korzystania z danej nieruchomości, co pozostaje w oczywistej sprzeczności z powszechnym prawem do korzystania z drogi publicznej i uniemożliwia zarządcy drogi wykonywanie jego zadań, co pozwala na stwierdzenie, iż ustanowienie użytkowania wieczystego na gruncie stanowiącym drogę publiczną w sposób oczywisty naruszałoby wynikający z art. 34 ust. 4 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", wymóg poszanowania przy nabyciu użytkowania wieczystego praw osób trzecich" (wyrok dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zob. także wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 20 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1766/14 - publ. Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Nie jest również zasadny zarzut naruszenia przez organy administracji art. 7, 8, art. 77 § 1, art. 80 i art. 75 § 1 k.p.a. pa. W ocenie Sądu organy administracji z urzędu podjęły wszelkie niezbędne czynności dla wyjaśnienia, czy zachowała się jakakolwiek decyzja ustanawiająca prawo zarządu dla skarżącej. Dokonały ustaleń także w pozostałym zakresie sprawy i nie ma żadnych podstaw do kwestionowania prawidłowości tych ustaleń. Przeprowadzona przez organy ocena zebranego w sprawie materiału dowodowego nie ma cech dowolności i nie narusza zasad zawartych w przepisach Kodeksu postępowania administracyjnego. Przyjęte przez organy stanowisko zostało należycie uzasadnione poprzez wskazanie dowodów, na których oparły swoje rozstrzygnięcie, oraz przyczyn, dla których nie podzieliły podnoszonej przez skarżącą Spółkę argumentacji, wraz z wyjaśnieniem podstawy prawnej wydanych decyzji. Także prowadzone z urzędu przez organ wojewódzki poszukiwania stosownych dokumentów okazały się bezskuteczne. Jeśli więc organ podejmował działania w celu odszukania dokumentów mogących potwierdzać okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy – co miało miejsce w niniejszej sprawie i dokumentów takich nie uzyskał – nie sposób mu skutecznie postawić zarzutu naruszenia w toku procedowania sprawy ww. przepisów kpa, przejawiającego się w niepodejmowaniu z urzędu lub na wniosek strony wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jak też zaniechania wyczerpującego zebrania materiału dowodowego.
W tej sytuacji, skoro po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego nie uzyskano dowodu potwierdzającego posiadanie przedmiotowego gruntu przez PKP, to zarówno Wojewoda, jak i Minister trafnie wywiedli, że nie było podstaw do uwzględnienia wniosku uwłaszczeniowego skarżącej Spółki.
Biorąc to wszystko pod uwagę i nie dopatrując się wskazywanych w skardze naruszeń prawa Sąd, na podstawie art. 151 ppsa w zw. z art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku