IV SA/Po 613/22

IV SA/Po 613/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-10-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-19
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Donata Starosta /przewodniczący/
Izabela Bąk-Marciniak
Monika Świerczak /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 3 pkt 22 , art. 16a ust. 1 , art. 17 ust. 1 i 1b,
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Donata Starosta Sędziowie WSA Izabela Bąk-Marciniak WSA Monika Świerczak (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 października 2022 r. sprawy ze skargi L. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 25 lipca 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza G. z dnia [...] maja 2022 r. nr [...]
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 25 lipca 2022 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej jako "SKO" lub "organ II instancji"), po rozpatrzeniu odwołania L. Ś., utrzymało w mocy decyzję Burmistrza G. z [...] maja 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Zaskarżona decyzja SKO, jak wynika z jej uzasadnienia, zapadła w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych sprawy.
Przywołaną wyżej decyzją z [...] maja 2022 r. Burmistrz G. (dalej jako "Burmistrz" lub "organ I instancji") odmówił przyznania L. Ś. (zwanego też dalej "wnioskodawcą" lub "skarżącym") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, B. Ś. (ur. [...] r.).
B. Ś. legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania
o Niepełnosprawności z [...] lipca 2017 r. ([...]). Powyższe orzeczenie zostało wydane na stałe, ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od [...] kwietnia 2013 r., natomiast nie można ustalić od kiefy istnieje niepełnosprawność.
W wyniku rozpatrzenia wniosku L. Ś. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Burmistrz decyzją z [...] grudnia 2021 r. ([...]), odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w celu sprawowania opieki nad matką. Powodem odmowy, jak wskazuje organ I instancji, było to, że niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Po rozpatrzeniu odwołania wnioskodawcy od tej decyzji, SKO decyzją
z [...] stycznia 2022 r. ([...]), uchyliło w całości ową decyzję organu I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi.
W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Burmistrz decyzją z [...] stycznia 2022 r. ([...]) odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w celu sprawowania opieki nad matką.
Zdaniem Burmistrza, zgromadzona w sprawie dokumentacja wskazuje, iż wnioskodawca nie spełnia przesłanki do przyznania ww. świadczenia, gdyż niepełnosprawność osoby wymagającej opieki nie powstała do ukończenia 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia. Jednocześnie organ I instancji zaznaczył, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez skarżącego opieki nad B. Ś., jednakże wnioskodawca nie spełnia przesłanki do przyznania ww. świadczenia, gdyż nie da się ustalić od kiedy istnieje niepełnosprawność matki skarżącego.
Po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od tej decyzji, organ II instancji decyzją
z [...] marca 2022 r. ([...]) uchyliło w całości ową decyzję organu
I instancji i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. SKO zobowiązał Burmistrza do:
- ustalenia czy w rozpoznawanej sprawie zachodzi podstawowa przesłanka przyznania świadczenia, tj. nie podejmowanie lub rezygnacja wnioskodawcy
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad matką,
- ustalenia momentu, w którym opiekun rozpoczął sprawowanie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny,
- ustaleń odnośnie stanu zdrowia Odwołującego,
- stwierdzenia, czy wnioskodawca jest osobą zdolną do podjęcia zatrudnienia mając na uwagę jego wiek oraz stan zdrowia,
- ustalenia jakie konkretnie czynności opiekuńcze wykonuje wnioskodawca, ile czasu zajmują czynności opiekuńcze oraz jak wnioskodawca te czynności organizuje i w jaki sposób wpływa to na brak możliwości podjęcia aktywności zawodowej; zbadania, czy zakres wykonywanej opieki nad matką umożliwia mu podjęcie i wykonywanie pracy zarobkowej chociażby w niepełnym wymiarze czasu pracy,
- ustalenia od kiedy B. Ś. choruje,
- złożenia przez wnioskodawcę oświadczeń pod rygorem odpowiedzialności karnej,
- przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego,
- zgromadzenia dokumentacji dotyczącej stanu zdrowia wnioskodawcy, przebiegu zatrudnienia, a także dotychczas przyznanych mu świadczeń w związku
z opieką nad B. Ś..
W wyniku ponownego rozpatrzenia wniosku skarżącego o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, Burmistrz decyzją z [...] maja 2022 r. ([...]) odmówił ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w celu sprawowania opieki nad matką.
Realizując nałożone przez SKO zobowiązania, w dniu 07 kwietnia 2022 r. pracownik socjalny przeprowadził rodziny wywiad środowiskowy w domu wnioskodawcy
(k. 23-26 akt adm.), a w dniu 12 kwietnia 2022 r. (k. 18-22 akt adm.) oraz w dniu
14 kwietnia 2022 r. (k. 16-17 akt adm.) wnioskodawca uzupełnił dokumentację.
Jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego oraz oświadczeń skarżącego, B. Ś. jest wdową. Matka skarżącego choruje od 2010 r., cierpi na zwyrodnienia wielostawowe (nogi, ręce, palce), ma zaniki pamięci, zawroty głowy, nadciśnienie i żylaki. Porusza się za pomocą chodzika. Skarżący mieszka
w domu razem z matką i z żoną H. Ś. (żona obecnie jest emerytką). Skarżący prowadził działalność gospodarczą do 1997 r. W 2009 r. wrócił z żoną do kraju i od lego czasu opiekuje się matką. Skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na B. Ś. od 07 stycznia 2015 r. do 31 października 2021 r. Skarżący opiekuje się matką od 2009 r. Pomoc skarżącego w opiece nad matką polega na przygotowywaniu i podawaniu posiłków (B. Ś. zapomina o ich zjedzeniu), ubieraniu, opiece higienicznej, zaprowadzaniu do toalety, kontrolowaniu przyjmowania leków, sprzątaniu, utrzymywaniu porządku w pokoju B. Ś. oraz w innych pomieszczeniach, szykowaniu do spania, wychodzeniu na krótki spacer, robieniu zakupów, pomocy w kontaktach z lekarzem rodzinnym, realizacji recept, załatwianiu spraw urzędowych. Dokumenty złożone przez wnioskodawcę organ
I instancji uznał za wiarygodne i dające podstawę do wydania decyzji.
Zdaniem Burmistrza, powyższe czynności opiekuńcze związane z opieką nad chorą matką B. Ś. nie zajmują takiej ilości czasu w ciągu dnia, aby wnioskodawca przy należytej organizacji opieki nie mogła podjąć pracy zarobkowej choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Czynności związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego nie kolidują z podjęciem zatrudnienia, podobnie jak wizyty
u lekarza - osoby pracujące (w tym matki z dziećmi) również prowadzą gospodarstwa domowe, sprzątają, chodzą na zakupy, do lekarza, gotują obiady. Zakres opieki sprawowanej przez wnioskodawcę, zdaniem organu I instancji, nie wymusza rezygnacji z podjęcia zatrudnienia, B. Ś. nie jest osobą leżącą na stałe, całkowicie niesprawną ruchowo.
Jak podkreślił to Burmistrz - część czynności związanych z opieką nad B. Ś. może być wykonywana przez przebywającą na emeryturze żonę skarżącego, a część po zakończeniu pracy przez niego samego. Musi zatem istnieć związek przyczynowy pomiędzy koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, a niepodejmowaniem przez opiekuna zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej albo pracy w gospodarstwie rolnym.
Organ I instancji podkreślił, że nie kwestionuje faktu sprawowania przez wnioskodawcę opieki nad B. Ś. jednakże zakres opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, uprawniający do świadczenia pielęgnacyjnego nie może ograniczać się do wykonywania w większości podstawowych czynności domowych, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy. Świadczenie pielęgnacyjne nie jest bowiem przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Rezygnacja z aktywności zawodowej musi być zatem wymuszona przez konieczność sprawowania opieki nad chorym, zaś rozmiar tej opieki musi być na tyle duży, aby uniemożliwiał on podjęcie lub wykonywanie pracy zarobkowej.
Od tej decyzji Burmistrza G. odwołanie złożył wnioskodawca, podtrzymując swoje poprzednie odwołania złożone w niniejszej sprawie. Odnosząc się do ww. decyzji, Skarżący nadmienia, iż opiekę nad swoją matką sprawuje cały dzień
i noc, nie ma możliwości podjęcia jakiejkolwiek pracy. Żona skarżącego obecnie z nim nie przebywa, kontakt z nią jest niemożliwy, jak i pomoc która miała być przez nią wykonana jest niemożliwa. Skarżący podkreśla również, że jego matka jest osobą ubezwłasnowolnioną przez Sąd w G.. Dodatkowo, skarżący mieszka również ze swoją siostrą, która jest chora od urodzenia, ma porażenie mózgowe i porusza się za pomocą balkonika i wózka inwalidzkiego.
Utrzymując w mocy decyzję Burmistrza z [...] maja 2022 r. – przywołaną na wstępie decyzją z 25 lipca 2022 r. – SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji odnośnie zasadności zastosowania w kontrolowanej sprawie przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., wyrażając pogląd, że przepis ten od momentu wejścia w życie wyroku TK o sygn. akt K 38/13 nie może być stosowany w jego dotychczasowym brzmieniu. W rezultacie nie jest więc dopuszczalne oparcie odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na tej części przepisu art. 17 ust. 1b u.ś.r., która została uznana za niezgodną z art. 32 ust. 1 Konstytucji RP. Zdaniem organu II instancji, pośród okoliczności sprawy nie ma okoliczności świadczącej o tym, iż L. Ś. nie jest w stanie podjąć zatrudnienia. Ani jego wiek (urodzony dnia [...] r.), ani zdrowie nie stoją temu na przeszkodzie. SKO podkreśliło, że z zebranych materiałów wnosić należy, że skarżący miałby wolę podjęcia zatrudnienia, gdyby nie konieczność sprawowania opieki. Zdaniem SKO, pośród przedstawionych przez skarżącego czynności wykonywanych wobec matki, brak jest konkretnej czynności, czy też konkretnych czynności, wiążących się z niezbędną obecnością strony. Innymi słowy, brak jest czynności, która wymuszałaby bezwzględną obecność przy niej skarżącego, obecności w czasie potencjalnego zatrudnienia, w trakcie godzin wykonywania potencjalnej pracy (co do zasady: od godzin porannych do popołudniowych).
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na opisaną decyzję SKO, L. Ś., wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji, względnie
o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania,
a także zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skarżący podkreśla, że organ II instancji bezpodstawnie przyjął, że zakres sprawowanej przeze skarżącego opieki nad matką nie pociąga za sobą konieczności rezygnacji z pracy zarobkowej, a ustalenie to pozostaje w sprzeczności ze zgromadzonym materiałem dowodowym z którego jasno wynika, że B. Ś. wymaga opieki całodobowej. Dodatkowo skarżący wnosi o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z opinii biegłego z zakresu medycyny oraz dowodu z przesłuchania skarżącego.
W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości swoje stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału IV tut. Sądu z 20 września 2022 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095, z późn. zm.; dalej w skrócie "u.COVID-19"), o czym strony zostały powiadomione pismami z 22 września 2022 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym w trybie art. 15 zzs4 ust. 3 u-COVID-19,
w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania ww. zarządzenia.
Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sądy administracyjne, kierując się wspomnianym kryterium legalności, dokonują oceny zgodności treści zaskarżonego aktu oraz procesu jego wydania z normami prawnymi – ustrojowymi, proceduralnymi i materialnymi – przy czym ocena ta jest dokonywana według stanu prawnego i zasadniczo na podstawie akt sprawy istniejących w dniu wydania zaskarżonego aktu. W świetle art. 3 § 2 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.") kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie
w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami
i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie – niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Przedmiotem tak sprawowanej kontroli sądowej jest w niniejszej sprawie zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego z 25 lipca 2022 r. ([...]) oraz – na mocy art. 135 p.p.s.a. – poprzedzająca ją decyzja Burmistrza G. z [...] maja 2022 r. ([...])
w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Materialnoprawną podstawę obu ww. decyzji stanowiły przepisy ustawy
z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615; w skrócie "ustawa" "u.ś.r." ).
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką.
Sąd podziela dokonaną przez organ odwoławczy wykładnię art. 17 ust. 1b ustawy skutkującą pominięciem tego przepisu w związku z utratą przez niego domniemania konstytucyjności w zakresie wskazanym w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13. Kwestię tę na obecnym etapie postępowania uznać należy za bezsporną i rozstrzygniętą w sposób wiążący również przy ponownym rozpatrywaniu sprawy w związku z uchyleniem obu wydanych w sprawie decyzji.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności – jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
W tym miejscu wskazać należy, że powołany przepis nie konkretyzuje pojęcia opieki. Ustawodawca nie wskazuje jaki ma być zakres lub charakter sprawowanej opieki. Nie wskazuje w szczególności, aby opieka ta musiała być stała, rozumiana jako opieka całodobowa. Jak wskazał NSA w wyroku z dnia 23 listopada 2021 r., I OSK 786/21, cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego pozwalają wskazać, iż w art. 17 ust. 1 ustawy chodzi raczej o ustawiczną opiekę sprawowaną nad osobą niepełnosprawną. Punkt ciężkości w tym zakresie tkwi w stałości opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, a to oznacza, że opieka ta powinna być sprawowana codziennie. Opiekun musi pozostawać do dyspozycji podopiecznego – udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie tego rodzaju opieki nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować adekwatnych dla swego stanu zdrowia aktywności, a opiekun musi wykonywać swoje obowiązki bez przerwy, 24 godziny na dobę oraz, że powinien zamieszkiwać ze swoim podopiecznym.
W rozpoznawanej sprawie sporny jest zakres opieki sprawowanej przez skarżącego nad matką, który w ocenie SKO nie wyklucza możliwości podjęcia przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Matka skarżącego bowiem nie wymaga stałej dyspozycyjności z jego strony.
W ocenie Sądu, stanowisko organów w tej kwestii wyrażone zostało przedwcześnie
Wskazać należy, że stosownie do art. 77 § 1 k.p.a., na organie administracji publicznej spoczywa obowiązek zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący całego materiału dowodowego sprawy, a następnie, zgodnie z art. 80 k.p.a., dokonania oceny, na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zgodnie zaś z art. 7 k.p.a., organy administracji podejmują z urzędu lub na wniosek strony wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Podkreślić przy tym trzeba, że zakres koniecznych w sprawie ustaleń determinują przepisy prawa materialnego, które w konkretnym przypadku mają zastosowanie. Postępowanie wyjaśniające prowadzone przez organ administracji publicznej powinno zatem zostać zakończone dopiero po zbadaniu wszystkich okoliczności faktycznych kluczowych dla danej sprawy. Wyrażona w art. 80 k.p.a. zasada swobodnej oceny dowodów obliguje organ administracji do poddania analizie całego materiału dowodowego i rozpatrzenia wszystkich dowodów w ich wzajemnym powiązaniu, co innymi słowy oznacza, że wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie, zaś oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów) organ powinien uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów. To zaś uzasadnia wniosek, że o przekroczeniu granic swobodnej oceny dowodów można twierdzić w sytuacji, gdy organ administracji pozostawia poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę i pomija istotne dla sprawy materiały dowodowe lub dokonuje ich oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. Jako dowolne należy traktować ustalenia faktyczne znajdujące wprawdzie potwierdzenie w materiale dowodowym, ale niekompletnym czy nie w pełni rozpatrzonym.
W niniejszej sprawie, postępowanie przeprowadzone przez organy nie odpowiadało wymaganiom wynikającym z powołanych przepisów postępowania, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy i co uzasadniało wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji.
W ocenie Sądu przeprowadzone postępowanie nie pozwalało na ustalenie wszystkich istotnych dla rozstrzygnięcia okoliczności, pozostawiając niewyjaśnione wątpliwości co do stanu faktycznego.
Z wywiadu środowiskowego wynika, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego sprowadza się do pomocy niepełnosprawnej matce w przygotowaniu posiłków, opieki higienicznej, kontroli przyjmowania leków, robieniu zakupów, sprzątaniu, pomocy w umawianiu wizyt lekarskich i uczestniczeniu w nich. Zapisy w wywiadzie środowiskowym jak i oświadczenia składane przez skarżącego w ocenie SKO pozwoliły przyjąć, że zakres opieki sprawowanej przez skarżącego sprowadza się właściwie tylko do wykonywania w większości podstawowych czynności domowych, które mogą być wykonywane poza godzinami pracy. W ocenie SKO brak jest konkretnej czynności, czy tez konkretnych czynności, które wymuszałyby bezwzględną obecność skarżącego.
Jednocześnie pracownik socjalny wykazał, że matka skarżącego wymaga stałej pomocy w prawidłowym funkcjonowaniu, a także z oświadczenia skarżącego wynika, że opiekę nad matką sprawuje cały dzień i noc.
W tym miejscu Sąd wskazuje, że na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. dopuścił dowód z zaświadczenia lekarskiego przedłożonego przez skarżącego. Natomiast niedopuszczalny okazał się wniosek dowodowy skarżącego – o przeprowadzenie przez Sąd dowodu z przesłuchania skarżącego. Sąd wyjaśnia, że w myśl przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a. sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Z powołanego przepisu jasno wynika, że w postępowaniu przed sądem administracyjnymi możliwe jest jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe, ograniczone do możliwości przeprowadzenia dowodu z dokumentu (por. wyrok NSA z 08.09.2021 r., II GSK 1367/21, CBOSA). Pozostałe kategorie środków dowodowych, zostały w tym postępowaniu wykluczone.
Jak wynika z zaświadczenia lekarskiego z [...] września 2022 r. wydanego przez Poradnię Neurologiczną w G., u B. Ś. rozpoznano "otępienie naczyniopochodne" oraz stwierdzono, że "wymaga opieki całodobowej" (k. 21 akt sąd.). Dodatkowo jak wynika z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego, B. Ś. cierpi na zwyrodnienia wielostawowe (nogi, ręce, palce), ma zaniki pamięci, zawroty głowy, nadciśnienie i żylaki, a także porusza się za pomocą chodzika.
Istotą opieki, o której mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. jest to, że ma ona być sprawowana nad osobami niezdolnymi do samodzielnej egzystencji. Za takie osoby należy uznać osoby, u których występuje naruszenie sprawności organizmu w stopniu uniemożliwiającym zaspokojenie bez pomocy innych osób podstawowych potrzeb życiowych, za które uważa się przede wszystkim samoobsługę, poruszanie się i komunikację (por. wyrok WSA z 29.06.2022 r. II SA/Go 293/22, CBOSA).
W sprawie kwestie te nie zostały uszczegółowione. W aktach sprawy brakuje chociażby np. przedstawienia planu dnia niepełnosprawnej i jej opiekuna. Organy w ogóle nie odniosły się do schorzeń matki skarżącego i wynikających z nich ograniczeń wymuszających na opiekunie stałą obecność. Nie wyjaśniono, czy stan zdrowia jego matki wyklucza możliwość pozostawiania jej samej. Już samo to pozwala stwierdzić, że w sprawie nie dokonano dostatecznych ustaleń co do zakresu sprawowanej przez opiekuna opieki oraz rodzaju i charakteru schorzeń osoby niepełnosprawnej.
Sąd wskazuje, że o istnieniu związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki przesądza to, jaki jest rzeczywisty zakres tej opieki i jednocześnie jakie są potrzeby danej osoby niepełnosprawnej, wynikające z posiadanych przez nią konkretnych schorzeń. Treść dokumentu wywiadu środowiskowego, oświadczenia skarżącego. powołane powyżej zaświadczenie lekarskie wskazują, że czynności i ustalenia podejmowane w toku postępowania nie zostały ukierunkowane na dokładne ustalenie miarodajnych dla tej sprawy okoliczności i faktów. Stwierdzenie to odnieść należy w szczególności do zaniechania precyzyjnego ustalenia okoliczności odnoszących się do wskazanego wyżej związku przyczynowego między tą opieką a zaprzestaniem aktywności zawodowej. Powyższe natomiast stanowiło kluczowe zagadnienia podlegające zbadaniu i ustaleniu w tej sprawie.
Uwzględniając treść uzasadnienia decyzji organu odwoławczego że nie istnieje związek przyczynowo skutkowy pomiędzy rezygnacją lub niepodejmowaniem zatrudnienia, a sprawowaniem przez skarżącego opieki nad matką, wskazać należy, że skarżący pobierał specjalny zasiłek opiekuńczy przyznany na B. Ś. od 07 stycznia 2015 r. do 31 października 2021 r. Organ wydając decyzję o przyznaniu specjalnego zasiłku opiekuńczego na rzecz skarżącego, nie dopatrzył się wówczas istnienia negatywnych przesłanek do jego przyznania tj. braku związku przyczynowo skutkowego z tytułu niepodejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej - w celu sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a decyzja ta nie została wyeliminowana z obrotu prawnego.
Ponadto, w ocenie Sądu, organy błędnie przyjęły, że "część czynności związanych z opieką nad B. Ś. może być wykonywana przez przebywającą na emeryturze żonę skarżącego, a część po zakończeniu pracy przez niego samego", bowiem to na skarżącym – a nie na jego żonie – spoczywa obowiązek alimentacyjny wobec matki. W myśl art. 128 k.r.o. obowiązek alimentacyjny obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Przy czym obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem; jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych - obciąża bliższych stopniem przed dalszymi (art. 129 § 1 k.r.o.).
Mając na uwadze powyższe nie można wykluczyć, że prawidłowe ustalenie stanu faktycznego sprawy (obejmujące zbadanie aspektów powyżej przedstawionych) mogło wpłynąć na odmienny kierunek rozstrzygnięcia tej sprawy.
Reasumując zatem, w toku postępowania administracyjnego poprzedzającego wydanie poddanych kontroli Sądu decyzji, organy obu instancji naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu istotnie rzutującym na wynik sprawy. Konsekwencją stwierdzonych uchybień natury procesowej jest również naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Tym samym odmowę przyznania L. Ś. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną matką należy ocenić jako co najmniej przedwczesną
Wskazania co do dalszego postępowania wynikają z powyższych rozważań oraz oceny prawnej i wiążą organy w niniejszej sprawie stosownie do art. 153 p.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd na podstawie art. 145 § 1 ust. 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art.135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzje oraz poprzedzającą ja decyzję organu I instancji.
Ponownie rozpoznając sprawę po ewentualnym uprawomocnieniusię niniejszego wyroku, organ administracji uwzględni przyjętą wyżej przez Sąd wykładnię przepisów art. 17 ust. 1b oraz art. 17 ust. 1 pkt. 4 u.ś.r., w świetle której niemożność ustalenia konkretnej daty powstania niepełnosprawności matki skarżącego (a nawet ewentualne powstanie tej niepełnosprawności już po upływie okresów wymienionych w art. 17 ust. 1b u.ś.r.) nie stoi na przeszkodzie przyznaniu wnioskowanego świadczenia. W rezultacie, w ramach ponownie prowadzonego postępowania, organ administracji zweryfikuje występowanie, bądź nie, w niniejszej sprawie ustawowych przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego - tak pozytywnych, jak
i negatywnych – a zwłaszcza wymaganego w świetle art. 17 ust. 1 in fine u.ś.r. związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad matką przez skarżącego, a rezygnacją z, lub niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Organ winien wziąć również pod rozwagę także decyzję przyznającą skarżącemu specjalny zasiłek opiekuńczy na matkę. Stosownie do wyniku poczynionych ustaleń, organ podejmie właściwe rozstrzygnięcie, należycie je uzasadniając, jak tego wymaga art. 107 § 3 k.p.a.