I SA/WA 2481/21

I SA/Wa 2481/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-04-04
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Szymanowicz-Nowak
Leszek Kobylski /sprawozdawca/
Przemysław Żmich /przewodniczący/
Symbol z opisem
6102 Nabycie mienia Skarbu Państwa z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. przez jednostki samorządu terytorialnego
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 2238/22 - Wyrok NSA z 2024-03-05
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 105 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Przemysław Żmich, Sędziowie sędzia WSA Leszek Kobylski (spr.), sędzia WSA Iwona Szymanowicz-Nowak, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 4 kwietnia 2022 r. sprawy ze skargi M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2021 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r. znak: [...] Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "organ", "Minister"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 753 ze zm.; dalej: "k.p.a.") po rozpatrzeniu wniosku M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. o ponowne rozpatrzenie sprawy rozstrzygniętej decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] maja 2021r., znak: [...] orzekł o utrzymaniu w mocy zaskarżonej decyzji.
U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2000r. znak: [...] (zwaną "decyzją komunalizacyjną") Wojewoda [...], działając na podstawie art. 60 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administracje publiczną (Dz. U. z 1998r., Nr 133, poz. 872), stwierdził nabycie z mocy prawa przez Powiat [...] z dniem 1 stycznia 1999r. mienia Skarbu Państwa, będącego w trwałym zarządzie Domu Dziecka Nr [...] w [...], w postaci nieruchomości zabudowanej położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, wymienioną w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji oraz w postaci majątku ruchomego - środków trwałych i przedmiotów nietrwałych oraz innych, według spisu z natury, wykazanych w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji. Następnie postanowieniem z dnia [...] stycznia 2001 r. znak: [...] Wojewoda [...] sprostował z urzędu błąd pisarski w decyzji Wojewody [...] z dnia 29 grudnia 2000r. znak: [...], w ten sposób, że na stronie 1 ww. decyzji w wierszu 5 wpisano "stwierdzam nabycie z mocy prawa przez Powiat [...]", a winno być: stwierdzam nabycie z mocy prawa przez Powiat [...].
Z wnioskiem o stwierdzenie nieważności ww. decyzji komunalizacyjnej Wojewody [...] wystąpili M. P., E. D., G. B., A. R. oraz M. Z..
Postanowieniem z dnia [...] maja 2014r. znak: [...] Minister Skarbu Państwa zawiesił postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000r. znak: [...], do czasu zakończenia postępowania w przedmiocie stwierdzenia nie podpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia [...] września 1944r. o przeprowadzenie reformy rolnej ww. nieruchomości.
Wskazane powyżej postępowanie zostało podjęte przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z 12 stycznia 2021 r.
Decyzją z 4 maja 2021 r. organ, działając na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., orzekł o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia 29 grudnia 2000r. znak: [...], sprostowanej postanowieniem Wojewody [...] z dnia 12 stycznia 2001 r. znak: [...], stwierdzającej nabycie przez Powiat [...] mienia Skarbu Państwa, będącego we władaniu Domu Dziecka Nr [...] w [...], w postaci nieruchomości zabudowanej położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha, wymienioną w karcie inwentaryzacyjnej nieruchomości nr [...], stanowiącej integralną część powyższej decyzji.
M. P., E. D., G. B., A. R., M. Z. reprezentowani przez adwokata P. B. nie zgadzając się z podjętym przez Ministra w dniu [...] maja 2021r. rozstrzygnięciem, wystąpili z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, przedstawiając w nim swoje stanowisko.
Wskazaną na wstępie decyzją z dnia [...] sierpnia 2021 r., Minister utrzymał w mocy decyzję własną z [...] maja 2021 r. Na wstępie przytoczył art. 60 ust. 1 i 3 ustawy komunalizacyjnej z dnia [...] października 1998r., zgodnie z którym z dniem 1 stycznia 1999r. mienie Skarbu Państwa będące we władaniu instytucji i państwowych jednostek organizacyjnych przejmowanych z tym dniem przez jednostki samorządu terytorialnego na podstawie przepisów ustawy kompetencyjnej oraz przepisów niniejszej ustawy - staje się z mocy prawa mieniem właściwych jednostek samorządu terytorialnego, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Nabycie zaś tego mienia, stwierdza w drodze decyzji wojewoda. A zatem, jak wynika z tego przepisu, komunalizacja dotyczy jedynie mienia ogólnonarodowego.
Następnie Minister zauważył, iż przymiot strony w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ustala się w oparciu o przepis art. 28 k.p.a., cytując jego treść. Wyjaśnił, iż interes, o którym mowa ww. przepisie, musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwość wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Organ podkreślił także, że interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie - w niniejszym przypadku w dacie komunalizacji mienia, tj. 1 stycznia 1999r.
Dalej organ wskazał, iż stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa, jako dotychczasowy właściciel mienia oraz właściwy samorząd, który w wyniku postępowania komunalizacyjnego stał się nowym właścicielem nieruchomości. Inne podmioty mogą brać udział w postępowaniu komunalizacyjnym jeżeli wykażą, że mienie to stanowi ich własność i nie podlega komunalizacji. Niewskazanie przez "inny" podmiot tytułu prawnorzeczowego do mienia będącego przedmiotem komunalizacji wyklucza możliwość skutecznego wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Zdaniem organu nie ma znaczenia dla postępowania komunalizacyjnego interes prawny osób posiadających przedmiot komunalizacji pod tytułem użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego lub bez tytułu prawnego, ponieważ komunalizacja nie wpływała na zmianę zakresu uprawnień tych osób.
W ocenie Ministra, w zaskarżonej decyzji w prawidłowy sposób wyjaśniono powody, dla których uznano, że brak jest podstaw do twierdzenia, że skarżący: M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. wykazali się tytułem prawnorzeczowym do mienia objętego komunalizacją, tj. działki nr [...] o pow. [...] ha. Wyjaśnił, że dla nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...], prowadzona była księga wieczysta [...]. Jak zostało ustalone w księdze wieczystej Kw nr [...] według stanu na dzień 31 grudnia 1998r. jako właściciel działki nr [...] położonej w [...] ul. [...] ujawniony był Skarb Państwa w trwałym zarządzie Domu Dziecka nr [...] w [...] na podstawie wniosku z dnia [...] czerwca 1996r. nr [...], zaświadczenia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1996r. nr [...], wniosku z dnia [...] listopada 1998r. nr [...] oraz decyzji Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1997r. nr [...].
Jednocześnie organ wskazał, iż nie kwestionuje pozostawania w obrocie prawnym ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019r., którą m.in. uchylono decyzję Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2012r. w całości i orzeczono w pkt 1), że projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha, wydzielona na wstępnym podziale działki nr [...] w ark. 2 o pow. [...] ha, stanowiącej część byłej nieruchomości ziemskiej [...] w Ordynacji [...] - nie podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia [...] września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej; w pkt 2), że projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha, wydzielona na wstępnym podziale działki nr 56 w ark. 2 o pow. 5,3042 ha, stanowiącej część byłej nieruchomości ziemskiej [...] w Ordynacji [...] - podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN.
Zdaniem Ministra, nie można jednak zapominać, że to wpis w księdze wieczystej danej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia jej stanu faktyczno- prawnego. W oparciu o niego zaś, organy administracji publicznej obowiązane są dokonywać jakiejkolwiek oceny badanych decyzji administracyjnych. Z kolei przeprowadzenie dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego i jest zastrzeżone wyłącznie dla właściwości sądu powszechnego i nie daje organom administracji publicznej jakiejkolwiek ingerencji w ich treść. Organ uznał zatem, że skoro w dacie komunalizacji działka nr [...] zgodnie z wpisem w księdze wieczystej [...] stanowiła własność Skarbu Państwa, co wypełniało kluczowe warunki dla komunalizacji nieruchomości, to skarżący nie wykazali się tytułem prawnym do przedmiotowej nieruchomości. Domniemanie zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, nie może być obalone przez organy administracji w postępowaniu komunalizacyjnym, ani w postępowaniu w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji ww. Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2001r. znak: [...].
Jak ponownie podkreślił organ, w postępowaniu komunalizacyjnym znaczenie prawne ma stan na dzień komunalizacji. Tymczasem z posiadanej dokumentacji wyraźnie wynika, że na ten dzień jako właściciel skomunalizowanej nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa, a nie osoby fizyczne. Wobec powyższych ustaleń zasadnym jest - zdaniem Ministra - stwierdzenie, że skarżącym nie przysługuje (ani obecnie, ani w dacie komunalizacji) tytuł prawnorzeczowy do spornej nieruchomości oznaczonej nr działki [...] legitymujący do wystąpienia z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000r. znak: [...].
Konkludując Minister stwierdził, iż organ miał podstawy do uznania, iż skarżący nie legitymując się tytułem prawnym do spornej nieruchomości, nie posiadają też przymiotu strony postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000r. znak: [...]. W świetle zaś orzecznictwa sądów administracyjnych wniosek podmiotu nie będącego stroną postępowania nie może być załatwiony tak jak to nakazuje art. 104 k.p.a. - co do istoty, ale odmiennie. W zależności od tego czy ustalenie braku przymiotu strony jest oczywiste, czy też wymaga przeprowadzenia ustaleń w tym zakresie, jego załatwienie może zapaść albo na podstawie art. 61 a k.p.a. - postanowienie o odmowie wszczęcie postępowania, albo na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. - decyzja o umorzeniu postępowania.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożyli M. P., E. D., G. B., A. R. i M. Z. (dalej: "skarżący") wnosząc o uchylenie w całości decyzji Ministra z dnia [...] sierpnia 2021 r. oraz z dnia [...] maja 2021 r.
Autorzy skargi zarzucili naruszenie następujących przepisów prawa tj.:
1) art. 105 § 1 k.p.a. oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. - poprzez błędne ich zastosowanie i przyjęcie, iż Skarżący nie mają interesu prawnego, a tym samym legitymacji do zainicjowania niniejszego postępowania administracyjnego, podczas gdy są oni następcami prawnymi J. Z. właściciela spornej zabudowanej nieruchomości tj. projektowanej działki nr [...] o pow. [...], wydzielonej na wstępnym podziale działki nr [...] w ark. 2 o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w Zamościu VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej część byłej nieruchomości ziemskiej [...] w Ordynacji [...] (oznaczona na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019r., znak [...]), a w sprawie wykazano w prejudycjalnym postępowaniu, zakończonym powołaną decyzją z dnia [...] marca 2019r., iż nieruchomość ta nigdy nie została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r., Nr 3, poz. 13), a zatem nie mogła być przedmiotem uwłaszczenia na rzecz Powiatu [...] jako nieruchomość nie stanowiąca własności Skarbu Państwa, zwłaszcza, że działka nr [...] jest podwójnie hipotekowana, gdyż do dnia dzisiejszego nie została wykreślona z księgi hipotecznej "Ordynacji [...]", prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Zamościu Wydział Ksiąg Wieczystych dla przedmiotowej nieruchomości, która w tym wykazie w dziale I była ujawniona "Majętność Ziemska O.Z. składająca się z Dóbr [...] i następne od [...] pod nr [...], gdzie wymieniono z: "Wsiami a) [...], b) [...]l c) i inne", a w której do dnia dzisiejszego jako właściciel w dziale II wpisany jest ojciec Wnioskodawców J. Z. na podstawie wpisu z dnia [...] grudnia 1947r., a ponadto doszło do umorzenia postępowania wbrew utrwalonej linii orzeczniczej, w której przyjmuje się zgodnie, iż ostateczna decyzja w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 3, poz. 13) rozstrzyga wiążąco kwestię braku nabycia przez Skarb Państwa prawa własności bezprawnie przejętej nieruchomości, a także umorzono postępowanie na skutek pominięcia przez organ istniejącej w obrocie ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019r. znak [...] z naruszeniem zasady trwałości decyzji ostatecznej, wynikającej;
2) art. 28 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. poprzez błędne przyjęcie, że Skarżący nie mają bezpośredniego i aktualnego interesu prawnego do bycia stroną postępowania nieważn ościowego skoro prejudycjalne postępowanie administracyjne zakończone ostateczną i prawomocną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019r. znak [...] stwierdzającą, iż przedmiotowa nieruchomość nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej i potwierdza, że spadkobiercy J. Z.- Skarżący mieli tytuł prawny dokumentujący przysługujące im prawo własności, które stało na przeszkodzie wydaniu decyzji przez Wojewodę [...] z dnia 29 grudnia 2000r., sprostowanej postanowieniem z dnia 12 stycznia 2001 r. stwierdzającej nabycie przez Powiat [...] z mocy prawa nieruchomości oznaczonej jako działka nr 56;
3) art. 107 § 3 K.p.a., art. 7 K.p.a. oraz art. 8 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., p. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) poprzez sporządzenie uzasadnienia decyzji niezawierającego niezbędnych elementów umożliwiających jej kontrolę (brak odniesienia się do wszystkich dowodów zaoferowanych w sprawie przez Skarżących), jak również zaniechanie ustalenia w toku postępowania administracyjnego rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości zabudowanej położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącej działkę ewidencyjną oznaczoną nr [...] o pow. [...] ha, której stan prawny był inaczej uregulowany w księdze hipotecznej Ordynacji [...] a zupełnie inaczej wyglądał wpis prawa własności w księdze wieczystej nr [...], co nakładało na Wojewodę obowiązek zbadania, czy stan ten jest zgodny z rzeczywistym stanem prawnym, a także nierzetelnego i w konsekwencji błędnego wyjaśnienia sprawy polegającego na tym, iż pomimo istnienia ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019 r., znak [...];, stwierdzającej, iż nieruchomość ta nigdy nie została przejęta na podstawie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r., Nr 3 , poz. 13), która to decyzja była organowi znana i nie była kwestionowana, organ utrzymał w mocy decyzję umarzającą postępowanie i przyjął, iż doszło do komunalizacji nieruchomości decyzją Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2000 r. znak: [...] sprostowaną postanowieniem Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 2001 roku znak: [...], pomimo, iż organ wiedział, że dniu 31 grudnia 1998 r. Skarb Państwa nie był właścicielem spornej nieruchomości, a zatem z rażącym naruszeniem art. 60 ust. 1, 2, 3 i 4 ustawy z dnia 13 października 1999 roku Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1988 r., Nr 133, poz. 872), albowiem w dniu 1 stycznia 1999r. działka nr [...] o pow. [...] ha położona w [...] przy ul. [...] nie mogła być skomunalizowana bowiem stanowiła własność poprzednika prawnego Skarżących, J. Z.;
4) art. 8 K.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017r., p. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 K.p.a.) w zw. z art. 16 K.p.a. - poprzez ich niezastosowanie i pominięcie faktu, iż uchylenie lub zmiana decyzji ostatecznych, stwierdzenie ich nieważności oraz wznowienie postępowania może nastąpić tylko w przypadkach przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w ustawach szczególnych, natomiast arbitralna odmowa przez organ uznania mocy wiążącej ostatecznej decyzji administracyjnej, jaką jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019 r" znak [...], stwierdzającej, w sprawie nie podpadania spornej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r., Nr 3, poz. 13), stanowi rażące naruszenie zasady pogłębiania zaufania uczestników postępowania do władzy publicznej oraz rażące naruszenie zasady trwałości decyzji administracyjnej, a odesłanie przez Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Skarżących do przepisów ustawy dnia 6 lipca 1982r. o księgach wieczystych i hipotece (art. 3 ustawy i ew. droga postępowania cywilnego w celu podważenia domniemania prawnego wynikającego z art. 6266 K.p.c.) w sytuacji kiedy wpis Skarbu Państwa dla działki nr [...] o pow. [...] ha położonej na terenie miasta [...] przy ul. [...] został uznany przez organ administracji w stosownym trybie za bezprawny, jest oczywistym nadużyciem tych przepisów i podważa zasadę pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa jak też zasadę utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw zawartą w art. 8 § 1 i 2 K.p.a., a także narusza art. 16 K.p.a. (zasada trwałości decyzji ostatecznych);
5) art. 7 K.p.a. oraz art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. poprzez brak wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, polegający na:
– nierzetelnym przenalizowaniu skutków prawnych wydanej w sprawie Skarżących ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 marca 2019r., znak [...], w której stwierdzone zostało, że: " ...projektowana działka nr [...] o pow. [...] ha, wydzielona na wstępnym podziale działki nr [...] w ark. 2 o pow. [...] ha, dla której Sąd Rejonowy w Zamościu VI Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], stanowiącej część byłej nieruchomości ziemskiej [...] w Ordynacji [...]ej (oznaczona na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do niniejszej decyzji) - nie podpada pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r., Nr 3, poz. 13)";
– niedopuszczalnym pominięciu przez organ II instancji bezspornego i stwierdzonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 marca 2019 r. faktu braku przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości w dniu nacjonalizacji tj. 13 września 1944r., a w konsekwencji w dniu 31 grudnia 1998r., a w konsekwencji również w dniu wydania decyzji uwłaszczeniowej z 29 grudnia 2000 roku (por. decyzja z dnia 23 czerwca 2021 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Zamościu z dnia 10 kwietnia 1997 roku, znak: [...] o oddaniu w nieodpłatny zarząd nieruchomości zabudowanej położonej w [...], działki nr [...] o pow. [...] ha, na której usytuowane są budynki, która to nieruchomość w części projektowanej działki nr [...] określonej w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 marca 2019r., nr [...] nie była własnością Skarbu Państwa w dniu wydania kontrolowanej w niniejszym postępowaniu decyzji administracyjnej poniżej powołane i załączone ostateczne decyzje administracyjne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i innych naczelnych organów administracji państwowej, orzeczone w ostatnich latach);
– błędnym przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w zakresie dowodów zgromadzonych w aktach sprawy i powołanych przez Skarżących w sprawie oraz błędnej ocenie dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym a zwłaszcza:
• wadliwego wpisu prawa własności widniejącego w księdze wieczystej nr 75014, z którego wynika, iż Skarb Państwa został wpisany jako właściciel na podstawie zaświadczenia Wojewody [...] z dnia [...] stycznia 1996r. nr [...]. w którym stwierdzono m.in., że działka nr [...] o pow. [...] ha, położona w miejscowości [...] przejęta została na własność państwa na cele reformy rolnej, podczas gdy z ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019r., znak [...] wynika, iż znaczna jej część została znacjonalizowana bezprawnie tj. że nie podpada pod działanie przepisów dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;
• wadliwej ocenie skutków prawnych jakie wywołała decyzja Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1997 roku, znak: [...] o oddaniu w nieodpłatny zarząd nieruchomości zabudowanej położonej w [...], działki nr [...], na której usytuowane są budynki, która to nieruchomość w części projektowanej działki nr [...] określonej w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019r., nr [...] nie była własnością Skarbu Państwa w dniu wydania decyzji z [...]., por. decyzja z dnia [...] czerwca 2021 r. w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1997 roku, znak: [...] o oddaniu w nieodpłatny zarząd nieruchomości zabudowanej położonej w [...];
• wadliwej ocenie skutków prawnych jakie wywołało wygaśnięcie trwałego zarządu ustanowionego decyzją Kierownika Urzędu Rejonowego w Zamościu z dnia [...] kwietnia 1997 roku, znak: [...] na podstawie ustawy z dnia 29 kwietnia 1985r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości na rzecz Domu Dziecka nr [...] w [...] na nieruchomości oznaczonej w rejestrze ewidencji [...] - miasto w arkuszu nr 2 jako działka nr [...], dla której prowadzona jest księga wieczysta [...] - decyzją Zarządu Powiatu w [...] z dnia 12 grudnia 2019r., nr [...], która to decyzja o likwidacji Domu Dziecka na przedmiotowej nieruchomości została wydana w następstwie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019r., znak [...];
• braku jakiegokolwiek odniesienia się w zaskarżonej decyzji do decyzji administracyjnej Ministra Rozwoju. Pracy i Technologii z dnia [...] czerwca 2021 r.. znak sprawy [...] którą uchylono w całości decyzję Wojewody [...] z dnia [...] lutego 2021r., znak: [...] o odmowie stwierdzenia nieważności kontrolowanej decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w [...] z dnia [...] kwietnia 1997 r., znak [...] i przekazano sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji;
6) art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w związku z art. 60 ust. 1 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz.U. z 1998 r. Nr 133 poz. 872 z późn. zm.) poprzez wydanie decyzji przez Wojewodę [...]ego stwierdzającej przekazanie na własność Powiatu [...] (sprostowanej postanowieniem Wojewody [...] z dnia 12 stycznia 2001 r.) zabudowanej nieruchomości składającej się z działki nr [...], w sytuacji, gdy część tej nieruchomości tj. projektowana działka nr [...] ha, wydzielona na wstępnym podziale działki nr [...], oznaczona na kopii aktualnej mapy zasadniczej, stanowiącej załącznik do decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019r., znak [...] nie stanowiła własności Skarbu Państwa;
7) art. 97 § 1 pkt 4 K.p.a. poprzez jego błędne niezastosowanie i nie zawieszenie postępowania do czasu zakończenia postępowania administracyjnego przed Wojewodą [...]m w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji Kierownika Urzędu Rejonowego w Zamościu z dnia [...] kwietnia 1997 roku, znak: [...] o oddaniu w nieodpłatny zarząd położonej w [...] zabudowanej nieruchomości, składającej się z działki nr [...], na której usytuowane są budynki, która to nieruchomość w części projektowanej działki nr [...] określonej w decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] marca 2019r., nr [...] nie była własnością Skarbu Państwa w dniu wydania decyzji z [...]04.1997r., * w sprawie której orzeczona została ostateczna i prawomocna decyzja administracyjna Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii z dnia [...] czerwca 2021 r., znak sprawy [...];
8) art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 roku o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U 1982 nr 19 poz. 147) poprzez bezpodstawne przyjęcie wbrew poglądowi ugruntowanemu w orzecznictwie, iż podważenie domniemania wynikającego z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym niedopuszczalne, a na skutek wydania decyzji na zasadzie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dochodzi do restytucji z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego do tej nieruchomości, a prawo własności majątku ziemskiego nie wraca "w naturze" do właściciela, a tym samym wyrok narusza zagwarantowane Konstytucją RP prawo do sądu oraz zasadę proporcjonalności;
9) art. 365 § 1 K.p.c. w zw. z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż podważenie domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece w niniejszej sprawie naruszałoby powołaną ostatnio normę, podczas gdy w rzeczywistości w takiej sytuacji sąd nie ustala niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym w sentencji orzeczenia, lecz jedynie w uzasadnieniu (jako przesłankę rozstrzygnięcia), a tym samym z obaleniem domniemania w takim postępowaniu nie wiążą się skutki przewidziane w art. 365 K.p.c. (por. orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 17 czerwca 1960 r" sygn. akt 3 CR 328/60, LEX nr 1634043);
10) art.2 Konstytucji RP w zw. z art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich pominięcie i brak uwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonej decyzji ugruntowanych w orzecznictwie sądów powszechnych, jak również Sądów Administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego poglądów w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, podczas gdy orzecznictwo stanowi składnik polskiego systemu prawnego, a także poprzez pominięcie faktu, iż związanie organu decyzją administracyjną ostateczną łączy się ściśle z wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa; jak również pominięcie faktu, iż sądy powszechne są związane ostateczną decyzją administracyjną jaką jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 6 marca 2019r., znak GZrn.625.196.2017, co stanowi wyraz respektowania rozgraniczenia pomiędzy drogą sądową i drogą administracyjną, które łączy się ściśle z wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa;
11) art. 1 Protokołu nr 1 do EKPCz i art. 14 EKPCz poprzez bezprawne wywłaszczenie ojca Skarżących z objętej postępowaniem nieruchomości z naruszeniem prawa krajowego obowiązującego w dacie wywłaszczenia (nacjonalizacji) oraz poprzez wytworzenie stanu niepewności Skarżących z powodu przeszkód, za które odpowiedzialne są władze RP, a także art. 14 EKPCz poprzez nierówne traktowanie, które nie jest obiektywne i racjonalnie usprawiedliwione, to znaczy, że owo nierówne traktowanie nie zmierza do realizacji legitymowanego celu a dodatkowo, że między zastosowanymi środkami a zamierzonym celem nie istnieje racjonalny stosunek proporcjonalności, a także poprzez nieuzasadnione odejście od utrwalonej linii
orzeczniczej w podobnych sprawach.
W odpowiedzi na skargę Minister wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczas zaprezentowaną argumentację.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r. poz. 137) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu administracyjnego. Oznacza to, że kontrola ta sprowadza się do zbadania, czy organ administracji wydając zaskarżony akt nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd administracyjny nie dokonuje ustaleń faktycznych w zakresie objętym sprawą administracyjną. Sąd ten bada, czy ustalenia faktyczne dokonane przez organy administracji publicznej, których decyzje zostały zaskarżone, odpowiadają prawu (wyrok NSA z dnia 23 stycznia 2007 r., II FSK 72/06, ONSA WSA 2008, nr 2, poz. 31; zob. także uchwała pełnego składu NSA z dnia 26 października 2009 r., I OPS 10/09, s. 29 uzasadnienia). Ponadto, Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli sadowej w granicach przedstawionych wyżej należało uznać, że skarga jest zasadna.
Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja MSWiA o umorzeniu na podstawie art. 105 § 1 K.p.a. postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dn. [...] grudnia 2000r. stwierdzającej nabycie przez Powiat [...] mienia Skarbu Państwa będącego we władaniu Domu Dziecka Nr [...] w [...], w postaci nieruchomości zabudowanej położonej w [...] przy ul. [...], stanowiącą działkę ewidencyjną nr [...] o pow. [...] ha. Postępowanie to zostało zainicjowane przez skarżących jako następców prawnych - spadkobierców ostatniego właściciela przedmiotowej nieruchomości J. Z.. Według stanowiska organów, wyrażonego w zaskarżonej decyzji, umorzenie postępowania spowodowane było konstatacją organu, że wnioskujący (tj. skarżący w niniejszej sprawie) o stwierdzenie nieważności ww. decyzji Wojewody [...], nie mają w sprawie przymiotu strony, a tylko taki podmiot, stosownie do art. 157 § 2 K.p.a., jest uprawniony do skutecznego uruchomienia postępowania nieważnościowego.
Kluczowe zatem dla oceny legalności kwestionowanej decyzji jest ustalenie, czy istotnie skarżącym przysługiwał w sprawie przymiot strony. O tym zaś, kto jest stroną postępowania rozstrzyga art. 28 K.p.a., z którego wynika, że stroną postępowania administracyjnego jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Istoty interesu prawnego należy z kolei upatrywać w jego związku z konkretną normą prawa materialnego, na podstawie której w postępowaniu administracyjnym określony podmiot, w określonym stanie faktycznym, może domagać się konkretyzacji jego uprawnień lub obowiązków, bądź żądać przeprowadzenia kontroli określonego aktu w celu ochrony jego sfery praw i obowiązków przed naruszeniami dokonanymi tym aktem i doprowadzenia tego aktu do stanu zgodnego z prawem. W konsekwencji stroną postępowania w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji jest każdy podmiot, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczyć mogą skutki prawne stwierdzenia nieważności tej decyzji. W przedmiocie istoty interesu prawnego wielokrotnie wypowiadało się orzecznictwo sądów administracyjnych, wskazując że cechami tego interesu są jego indywidualność, konkretność, aktualność, obiektywna sprawdzalność, zaś jego istnienie znajdować musi potwierdzenie w okolicznościach faktycznych, będących przesłankami zastosowania przepisu prawa materialnego (por. wyrok NSA z 12 stycznia 2012 r. sygn. akt II OSK 2035/10, lex nr 1121192).
Jako że przedmiotem postępowania w sprawie zakończonej ostateczną decyzją Wojewody [...], mającej charakter deklaratoryjny, było stwierdzenie przejścia ex lege z dniem 1 stycznia 1999r. r. na rzecz Powiatu [...] stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa ww. nieruchomości położonej w [...] i będącej we władaniu Domu Dziecka Nr [...] w [...], stroną takiego postępowania co do zasady mógł być wyłącznie Skarb Państwa - jako dotychczasowy właściciel nieruchomości i gmina (odpowiednio powiat) - jako podmiot nabywający jej własność. Ich praw bowiem i obowiązków bezpośrednio dotyczyły skutki tej decyzji. Inne osoby, aby mogły uczestniczyć w tym postępowaniu (mieć w nim przymiot strony), a więc również mogły skutecznie żądać weryfikacji tej decyzji w trybie stwierdzenia jej nieważności, powinny wykazać, że to im w ww. dacie, a nie Skarbowi Państwa przysługiwał tytuł prawnorzeczowy do nieruchomości, który stałby na przeszkodzie komunalizacji (por. wyroki NSA z 11 września 2007 r. sygn. akt I OSK 450/07, lex nr 384409; z 29 czenwca 2010 r. sygn. akt I OSK 1178/09, lex nr 594943). Co przy tym istotne, nie jest wystarczające samo powoływanie się na taki tytuł, lecz konieczne jest jego udokumentowanie na dzień 1 stycznia 1999 r. Jak wskazuje się bowiem w orzecznictwie spór w kwestii praw właścicielskich do skomunalizowanej nieruchomości jest zagadnieniem, którego wynik przesądza o posiadaniu przez skarżącego interesu prawnego warunkującego jego udział w charakterze strony w postępowaniu w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Rozstrzygnięcie tej kwestii powinno poprzedzać postępowanie administracyjne. W konsekwencji brak przedłożenia dokumentu potwierdzającego istnienie praw rzeczowych według stanu na 1 stycznia 1999 r. uniemożliwia dowodzenie, że określony podmiot miał i ma interes prawny we wszczęciu postępowania nadzwyczajnego w celu wzruszenia decyzji komunalizacyjnej. (por. wyrok NSA z 20 stycznia 2021 r. sygn. akt I OSK 2188/20, lex nr 3124128). Tym samym bez istnienia dokumentu stwierdzającego prawo rzeczowe do skomunalizowanej nieruchomości według stanu na 1 stycznia 1999 r. nie można stwierdzić istnienia interesu prawnego i przymiotu strony w postępowaniu komunalizacyjnym oraz w postępowaniu nadzwyczajnym jego dotyczącym.
W rozpoznawanej sprawie, wg. skarżących w dacie komunalizacji, z racji stwierdzenia, że sporna nieruchomość w określonych granicach nie podpadała pod dekret PKWN o reformie rolnej, Skarb Państwa nie był właścicielem ww. nieruchomości, co wykluczało jej komunalizację.
Istotnie, należy podkreślić, że gdy chodzi o prawo własności Skarbu Państwa do nieruchomości będącej przedmiotem kontrolowanego postępowania, to zostało ono oficjalnie podważone na podstawie ww. decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. [...] marca 2019r. stwierdzającej, że projektowana działka nr [...] wydzielona na wstępnym podziale działki nr [...], stanowiącej część byłej nieruchomości ziemskiej [...] w Ordynacji [...]- nie podpadała pod działanie przepisów dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Jednak decyzja wydawana na podstawie § 5 rozporządzenia w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej ma charakter jedynie deklaratoryjny. Potwierdza jedynie, że Skarb Państwa w dacie wejścia w życie tego dekretu nie nabył spornej nieruchomości w trybie art. 2 ust. 1 lit. e tego dekretu. Decyzja ta po uostatecznieniu się, sama w sobie, nie zmienia stanu prawnego ujawnionego na dzień komunalizacji (1 stycznia 1999 r.) w księdze wieczystej. Decyzja ta nie była nawet podstawą wpisu Skarbu Państwa do księgi wieczystej.
Reasumując należy przyjąć, że dla możliwości skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa istotne jest wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek - lecz w dacie samej komunalizacji (vide wyrok w sprawie I SA/Wa 2045/20 z 19 marca 2021 r. i przywołane tam orzecznictwo oraz wyrok NSA w sprawie I OSK 1741/15).
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, decyzja Wojewody [...]ego z dn. 29 grudnia 2000r. objęta wnioskiem o stwierdzenie nieważności została wydana na podstawie przepisów ustawy z dn. 13 października 1998r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (dalej jako: "u.p.w.r.a.p."). Dla komunalizacji w trybie ww. ustawy decydujące znaczenie ma stan prawny istniejący w dacie 1 stycznia 1999 r. Stroną prowadzonego postępowania administracyjnego o przekazaniu gminie własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest, poza daną jednostką samorządu terytorialnego i Skarbem Państwa, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługiwał tytuł prawnorzeczowy. Stroną postępowania w sprawie weryfikacji decyzji komunalizacyjnej w trybie nadzwyczajnym może być wyjątkowo również podmiot, który wykaże, iż w dniu, w którym nastąpiła komunalizacja spornego mienia, legitymował się tytułem prawnym do nieruchomości objętej tym postępowaniem komunalizacyjnym.
Wg. skarżących, w dacie komunalizacji ww. nieruchomości, z racji stwierdzenia na podstawie decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 2019r., że sporna nieruchomość w określonych granicach nie podpadała pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN o reformie rolnej, Skarb Państwa nie był właścicielem ww. nieruchomości, co wykluczało jej komunalizację.
Ponadto - zdaniem skarżących - ww. nieruchomość stanowiąca działkę nr ew. 56 w [...] jest podwójnie hipotekowana, gdyż do dnia dzisiejszego nie została wykreślona z księgi hipotecznej "Ordynacji [...]" prowadzonej przez Sąd rejonowy w Zamościu dla przedmiotowej nieruchomości, a w której do dnia dzisiejszego jako właściciel w dziale II wpisany jest ojciec wnioskodawców J. Z. na podstawie wpisu z dn. 16 grudnia 1947r.
W kontrolowanej sprawie Sąd przyjął, że organy przedwcześnie, zanegowały interes prawny skarżących. Stanowisko organów, że skarżący nie wykazali tytułu własności ww. nieruchomości w dacie komunalizacji, a tylko ten moment jest istotny z punktu widzenia możliwości wzruszenia decyzji komunalizacyjnej, zasadniczo nie budzi wątpliwości Sądu.
Jakkolwiek rację ma Minister, że sama ostateczna decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dn. 6 marca 2019 r. nie potwierdza stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości według stanu na datę komunalizacji, to wadliwe było - w ocenie Sądu - niepoddanie przez Ministra jakiejkolwiek analizie i ocenie powyżej wskazanego wpisu w KW Ordynacji [...], a w konsekwencji faktu podwójnego hipotekowania przedmiotowej nieruchomości, co stanowi mogące mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenie przepisów postępowania art. 7, art. 77 § 1, art. 80 kpa.
W myśl art. 1 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece księgi wieczyste prowadzi się w celu ustalenia stanu prawnego nieruchomości. Jak wskazuje się w doktrynie, domniemanie prawne zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym należy do naczelnych zasad prawa materialnego ksiąg wieczystych. Domniemanie to jest nieodłącznym atrybutem ksiąg wieczystych i idzie ono w parze z ustrojową funkcją ustalania stanu prawnego nieruchomości w trybie wpisu do księgi wieczystej oraz zasadą jawności ksiąg wieczystych (por. E. Gniewek w: System prawa prywatnego, Praw Rzeczowe, Tom 4, Wydawnictwo C.H. Beck, Instytut Nauk Prawnych PAN, Warszawa 2007, s. 113, 120123 i 135). Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 21 lipca 2004 r. SK 57/2003 (OTK ZU 2004/7A poz. 69) wskazał, że to domniemanie wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to w istotny sposób ją uzupełnia, tworząc spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Taki pogląd dominuje także w orzecznictwie Sądu Najwyższego (wyroki z dnia 10 grudnia 1993 r. sygn. akt I CRN 202/93, z dnia 6 grudnia 2000 r. sygn. akt III CKN 325/2000, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 21 marca 2001 r. sygn. akt III CKN 325/2000, wyrok Sądu Najwyższego z dnia 5 kwietnia 2006 r. sygn. akt IV CSK 177/2005 i uchwałę składu siedmiu sędziów z dnia 18 maja 2010 r. sygn. akt III CZP 134/2009, OSNC 2010/10 poz. 131). Do czasu skutecznego obalenia domniemania z art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wiązało ono będzie wszystkich, w tym organy administracji i sądy. Dopóki domniemanie to nie zostanie obalone, to osoba, której prawo własności jest ujawnione w księdze wieczystej ma podstawę do powoływania treści wpisu księgi wieczystej, w celu wykazania stanu prawnego danej nieruchomości. W ocenie Sądu uwzględnienie omawianych zasad jest konieczne w postępowaniu administracyjnym, w którym podejmowane rozstrzygnięcie pozostaje w związku ze stanem prawnym nieruchomości. Pamiętać przy tym należy, że obalenie domniemania, wynikającego z wpisu w księdze wieczystej, może nastąpić w procesie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (art. 10 ust. 1 ukwh), jedynie jeśli chodzi o uzgadniane wpisów aktualnych. Gdy wpis ma charakter już historyczny, to jedyną drogą dla wykazania jego nieprawidłowości jest proces o ustalenie prowadzony w trybie art. 189 k.p.c.
Odnosząc powyższe do stanu faktycznego rozpoznawanej sprawy, należy zgodzić się z zarzutami skargi, że przedmiotowa nieruchomość stanowiąca działkę nr [...] w m. [...] jest regulowana dwoma KW, tj. KW Nr [...] założoną z wniosku z dn. [...] maja 1996 r. Urzędu Rejonowego w [...] oraz księga hipoteczną Ordynacji [...] w której jako właściciel ujawniony jest J. Z. – poprzednik prawny skarżących.
Wymaga zatem wyjaśnienia przez Ministra, czy księga wieczysta Ordynacji [...] miała 1 stycznia 1999 r. status czynnej księgi wieczystej, czy księga ta była wówczas przeniesioną do archiwum zamkniętą księgą wieczystą w rozumieniu § 38 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 marca 1992 r. w sprawie wykonania przepisów ustawy o księgach wieczystych i hipotece (Dz. U. Nr 29, poz. 128 ze zm.).
Mając na względzie przepisy ustrojowe KW wynikające z obowiązującego w dacie komunalizacji rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dn. 14 lipca 1986r. w sprawie prowadzenia ksiąg wieczystych założonych przez dn. 1 stycznia 1947r. oraz utraty mocy prawnej niektórych takich ksiąg (Dz. U. z 1986. Nr 28 poz. 141), w związku z faktem że wpis prawa własności ww. KW Ordynacji [...] nastąpił po dacie 31 grudnia 1946r. ww. KW, nie jest wykluczone, że księga ta jest nadal czynna i nie utraciła mocy prawnej.
Przedwczesne było zatem stwierdzenie organu, że w stanie faktycznym sprawy walor dowodowy posiada jedynie KW Nr [...] (obecnie KW Nr [...]).
Gdyby się bowiem okazało, że dla spornej nieruchomości prowadzone są dwie czynne księgi wieczyste, a w jednej z nich (KW Ordynacji [...]) jako właściciel ujawniony jest według stanu na 1 stycznia 1999 r. poprzednik prawny wnioskodawców J. Z., to wówczas - zdaniem Sądu - istniałby dowód potwierdzający interes prawny skarżących w kwestionowaniu decyzji komunalizacyjnej.
Trzeba wskazać, że w przypadku istnienia w dacie komunalizacji dwóch ksiąg wieczystych zawierających sprzeczne wpisy w zakresie prawa własności nie działa domniemanie z art. 3 ukwh, że ujawnione w księdze wieczystej prawo jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Istnienie dwóch ksiąg wieczystych dla jednej nieruchomości z różnymi wpisami prawa własności w sposób oczywisty nie pozwala na osiągnięcie ustawowego celu instytucji księgi wieczystej, jakim jest ustalenie stanu prawnego nieruchomości. W tak patologicznej sytuacji ustawowe instytucje służące osiągnięciu celu prowadzenia ksiąg wieczystych nie mogą mieć zastosowania, mogłoby to bowiem prowadzić do skutków godzących w porządek prawny, (por. uchwała Sądu Najwyższego z dn. 24 października 2003 r. sygn. akt III CZP 70/03).
W takiej sytuacji - zdaniem Sądu - dwie sprzeczne ze sobą księgi wieczyste nie pozwalałyby organowi na ustalenie na ich podstawie stanu prawnego spornej nieruchomości w dacie komunalizacji. Tylko wówczas ostateczna decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 marca 2019 r.'stanowiłaby tytuł prawny potwierdzający interes prawny wnioskodawców do bycia stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Gdyby zaś okazało się, że stan prawny spornego gruntu na datę komunalizacji dokumentuje jedynie KW [...] (obecnie KW Nr [...]), gdyż Kw Ordynacja [...] ma status księgi zamkniętej, to wówczas decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 6 marca 2019 r. (deklaratoryjna, potwierdzająca historyczny stan prawny) byłaby niewystarczająca do wykazania statusu strony postępowania nieważnościowego w rozumieniu art. 28 kpa. W takim przypadku stan prawny nieruchomości w dacie komunalizacji potwierdzałaby treść działu II KW [...] (obecnie KW Nr [...]) i takim stanem prawnym ujawnionym wówczas w tej księdze, na mocy art. 3 ukwh, związany byłby MSWiA, co rzutowałoby na ocenę legitymacji wnioskodawców do bycia stroną postępowania nieważnościowego.
W tej sytuacji należy podzielić stanowisko skargi, że ten sporny element stanu faktycznego i prawnego sprawy ma istotne znaczenie i winien być wyjaśniony w postępowaniu nadzorczym prowadzonym przez MSWiA.
Zatem w ponownie prowadzonym postępowaniu nieważnościowym MSWiA dokona oceny legitymacji skarżących do bycia stroną postępowania nieważnościowego w rozumieniu art. 28 w zw. z art. 157 § 2 kpa. Organ nadzoru winien w pierwszej kolejności wyjaśnić z udziałem sądu wieczystoksięgowego, czy według stanu na [...] stycznia 1999 r. KW Ordynacja [...] miała status czynnej, czy zamkniętej księgi wieczystej. Po wyjaśnieniu tej kwestii Minister, mając na uwadze zaprezentowaną przez Sąd ocenę prawną, podejmie adekwatne do okoliczności sprawy rozstrzygnięcie, które uzasadni zgodnie z wymogami art. 107 § 3 kpa.
Biorąc pod uwagę powyższe Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.) orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji MSWiA z dn. [...] maja 2021 r. Nr [...], (pkt.1 sentencji wyroku). O zwrocie skarżącym kosztów postępowania sądowego - wpisu sądowego i kosztów działania pełnomocnika w kwocie 680 zł orzeczono na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 ppsa w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz.U. z 2015 r. poz. 1800 ze zm. pkt.2 wyroku).
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy o COVID-19.