I SA/WA 2474/23

I SA/Wa 2474/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-05-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-12-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Anna Milicka-Stojek
Elżbieta Lenart /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Anna Milicka - Stojek Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 maja 2024 r. sprawy ze skargi B. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 25 września 2023 r. nr KOA/2160/Op/21 w przedmiocie zwrotu opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 25 września 2023r., nr KOA/160/Op/21, po rozpatrzeniu odwołania B. K. (dalej jako skarżąca), utrzymało w mocy decyzję Burmistrz Miasta i Gminy [...] z 13 kwietnia 2021 r. nr SSW.5120.1.37.2021.JW w przedmiocie ustalenia należności podlegającej zwrotowi z tytułu opłaty za pobyt T. M. w domu pomocy społecznej, poniesionej zastępczo przez gminę.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją nr SŚW.S.P.-4033-39-2014 z 8 stycznia 2014 r. skierował T. M. do Domu Pomocy Społecznej
w [...].
Następnie decyzją z 14 stycznia 2014 r. nr SŚW.S.P.-4033-161/201 organ ten ustalił odpłatność miesięczną za pobyt T. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] oraz osoby zobowiązane do jej ponoszenia.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 23 czerwca 2014r. nr KOA/657/Op/14 uchyliło ww. decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 14 stycznia 2014 r.
Wobec powyższego Burmistrz Miasta i Gminy [...] wydał w dniu 28 listopada 2014 r. decyzję nr SŚW.S.P.-4033-3723/2014, którą ustalił odpłatność miesięczną za pobyt T. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] oraz osoby zobowiązane do jej ponoszenia.
Kolegium decyzją z 16 lutego 2015 r. nr KOA/483/Op/15 uchyliło ww. decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 28 listopada 2014 r.
Decyzją z 31 marca 2015 r. nr SŚW.5120.1.21.2015.SP Burmistrz Miasta i Gminy [...] ustalił odpłatność za pobyt T. M. w Domu Pomocy w [...] oraz osoby zobowiązane do jej ponoszenia od 1 marca 2015 r.
Zaś Kolegium decyzją z 8 czerwca 2015 r. nr KOA/1655/Op/15 utrzymało w mocy tę decyzję.
Wyrokiem z 22 lipca 2016 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Wa 1353/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Kolegium z 8 czerwca 2015 r. oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 31 marca 2015 r. Uchylenie obu decyzji nastąpiło jedynie w zakresie, w jakim ustalały odpłatność za pobyt T. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] od B. K. i R. M. od 1 marca 2015 r. do 31 marca 2015 r., w pozostałym zakresie skarga została oddalona. Wobec powyższego decyzja ta stała się prawomocna.
Kolejną decyzją z 21 grudnia 2016 r. nr SŚW.5120.114.2016.SP Burmistrz Miasta i Gminy [...] zmienił własną decyzję z 31 marca 2015 r. w części dotyczącej odpłatności za pobyt T. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...].
Kolegium decyzją z 31 stycznia 2018 r. nr KOA/790/Op/17 uchyliło ww. decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 21 grudnia 2016 r. i przekazało do sprawę ponownego rozpoznania.
Następnie Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją z 9 marca 2018 r. nr SŚW.5120.1.25.2018.SP zmienił własną decyzję z 31 marca 2015 r.
Kolegium decyzją z 25 września 2018 r., nr KOA/1532/Op/18 uchyliło tę decyzję i przekazało sprawę od ponownego rozpoznania.
Decyzją wydaną w dniu 27 grudnia 2018 r. nr SŚW.5120.1.132.2018 Burmistrz Miasta i Gminy [...] w punkcie 1 zmienił własną decyzję z 31 marca 2015 r.
w zakresie ustalającym odpłatność za pobyt T. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...], w ten sposób że od 1 kwietnia 2018 r. odpłatność miała być ponoszona przez:
1) T. M. w wysokości 70% jego dochodu, tj. w kwocie [...] zł miesięcznie;
2) B. K. (córkę) w kwocie [...] zł miesięcznie;
3) R. M. (syna) w kwocie [...] zł miesięcznie;
4) Gminę [...] – do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca w Domu Pomocy Społecznej w [...].
Burmistrz stwierdził przy tym, że w razie niewywiązywania się dzieci T. M. z wnoszenia ustalonej odpłatności za pobyt ich ojca w domu pomocy społecznej, Gmina [...] będzie zastępczo ponosiła tę odpłatność i w oparciu o art. 104 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2018 r., poz. 1508 ze zm.) będzie dochodziła jej zwrotu. Jednocześnie w punkcie 2 decyzji utrzymał w mocy własną decyzję z 31 marca 2015 r., aby w punkcie 3 nadać swojej decyzji rygor natychmiastowej wykonalności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją nr KOA/765/Op/19 z 25 kwietnia 2019 r. uchyliło decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 27 grudnia 2018 r. w części dotyczącej ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej, którą miałaby ponosić Gmina [...]. W pozostałym zakresie decyzję organu pierwszej instancji utrzymało w mocy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 16 stycznia 2020 r. w sprawie sygn. akt I SA/Wa 1339/19 oddalił skargę B. K. na ww. decyzję Kolegium z 25 kwietnia 2019 r. - wobec czego stała się ona prawomocna.
Burmistrz Miasta i Gminy [...] decyzją wydaną w dniu 13 kwietnia 2021 r. nr SŚW.5120.1.37.2021.JW ustalił należność podlegającą zwrotowi z tytułu opłaty
za pobyt T. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...], poniesioną zastępczo przez Gminę [...], za okres od 1 kwietnia 2018 r. do 3 października 2019 r. w łącznej kwocie [...] zł. Wraz z tym B. K. została zobowiązana do zwrotu ww. kwoty w terminie czternastu dni od daty w której decyzja stanie się ostateczna.
Nie zgadzając się z treścią tej decyzji B. K. wniosła odwołanie - zarzucając, że organ pierwszej instancji nie przeprowadził należytego postępowania i nie uwzględnił wszystkich okoliczności. Przede wszystkim organ nie wziął pod uwagę, że wpłaciła ona na konto MGOPS kwotę [...] zł, a zatem w wyższej wysokości niż określona w decyzji, która wynikała z wcześniejszych decyzji, które zostały uchylone, a pieniądze nie zostały zwrócone. Podniosła też, iż przysługuje jej zwolnienie z ponoszenia opłat wynikające z treści art. 64a ustawy o pomocy społecznej,. Poza tym w decyzji nie wskazano, na podstawie jakich dokumentów dokonano wpłat na rzecz DPS w [...].
Po rozpoznaniu odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 25 września 2023 r. nr KOA/2160/Op/21 utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 13 kwietnia 2021 r. nr SŚW.5120.1.37.2021.JW.
W uzasadnieniu decyzji wyjaśniło, iż B. K. od 1 kwietnia 2018 r. była obowiązana - na mocy prawomocnej decyzji Burmistrz Miasta i Gminy [...] z 27 grudnia 2018 r. - do ponoszenia miesięcznej odpłatności w wysokości [...] zł.
Natomiast w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 3 października 2019 r. to Gmina [...] wnosiła zastępczo za obowiązaną B. K. opłatę z tytułu pobytu T. M. w domu pomocy społecznej. W okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 30 września 2018 r. zobowiązanie to wyniosło [...] zł, z kolei w okresie od 1 do 3 października 2019 r. wyniosło [...] zł - zatem łącznie kwota sumy opłat wnoszonych przez Gminę [...] wyniosła [...] zł.
Dalej Kolegium wskazało na przepisy prawa mające zastosowanie w sprawie,
w szczególności na art. 61 ust. 3 oraz art. 104 ustawy z dnia 12 marca 2004 r.
o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901 ze zm.) dalej jako "ustawa o pomocy społecznej". Podkreśliło, że w aktach sprawy brak jest wniosku skarżącej o zastosowanie zwolnienia z ponoszenia opłat na podstawie art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Skarżąca nie przedstawiła też dowodów dających podstawę do rozważenia przez organy obu instancji możliwości zastosowania art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej.
Odnosząc się zaś do zarzutu skarżącej zawartego w odwołaniu, Kolegium wyjaśniło, że deklarowana przez skarżącą kwota, która została wpłacona w wysokości [...] zł na rzecz Burmistrza Miasta i Gminy [...] dotyczy opłat za lata 2015-2016, nie zaś za lata 2018-2019, które są objęte zaskarżoną decyzją.
Skarżąca pismem z 2 grudnia 2023 r. wniosła skargę na ww. decyzję Kolegium z 25 września 2023 r., zarzucając jej:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej, polegające na jego niewłaściwym zastosowaniu, poprzez nie uznanie, że należności uległy przedawnieniu,
2) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 66), poprzez prowadzenie przez Kolegium postępowania w dniu wejścia ww. ustawy w życie, mimo, że jest ona zwolniona z mocy prawa z ponoszenia opłat z uwagi na treść ww. przepisu prawa,
3) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 64a ustawy o pomocy społecznej i art. 7 k.p.a., polegające na nieuwzględnieniu jej wniosku o zwolnienie z ponoszenia opłat za pobyt T. M. w domu pomocy społecznej od 1 kwietnia 2018r. do 3 października 2019 r. pomimo dołączenia do wniosku orzeczenia sądu o skazaniu jej ojca za popełnione przestępstwo wobec jej matki,
4) naruszenie prawa procesowego, tj. art. 7, 75 § 1, 77 § 1 i art. 124 § 2 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., polegające na nie zebraniu i rozpatrzeniu w sposób wyczerpujący
materiału dowodowego i załatwienia sprawy bez uwzględnienia interesu społecznego oraz słusznego interesu strony, uchybiając obowiązkowi podjęcia wszelkich niezbędnych czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, co mogło mieć istotny wpływ na wynik spraw.
Wobec tak przedstawionych zarzutów skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, jak również poprzedzającej ją decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...].
W uzasadnieniu skargi przytoczyła argumenty na poparcie swojego stanowiska.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Wyjaśniło okoliczności zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt T. M. w domu pomocy społecznej - co nastąpiło na jej wniosek z 14 października 2019 r. rozpatrzony decyzją z 13 listopada 2019 r. Skarżąca została zwolniona z odpłatności za pobyt ojca dopiero od dnia 4 października 2019 r. Natomiast sprawa zakończona kwestionowaną decyzją z 25 września 2023 r. dotyczy okresu wcześniejszego - od 1 kwietnia 2018 r. do 3 października 2019 r.
Następnie odniosło się do każdego z zarzutów podniesionych przez skarżącą - podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Zwróciło uwagę na fakt, że dniu 25 września 2023 r. art. 64a ustawy o pomocy społecznej stanowił, że osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu.
Tymczasem przedłożony przez stronę wniosek dotyczył wyroku skazującego T. M. na karę 2 lat pozbawienia wolności, którą odbył od [...] lutego 1976 r, do [...] czerwca 1977 r. - warunkowo przedterminowo zwolniony. Kara została więc odbyta 46 lat temu. Na mocy art. 107 § 1 k.k. w razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w art. 32 pkt 3 k. k. zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania. Zatem skazanie T. M. uległo zatarciu i nie ma zastosowania przepis art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Z tego też względu wniosek złożony i uwzględniony w innej sprawie - zakończonej decyzją z 13 listopada 2019 r. - nie mógł być brany pod uwagę w sprawie zakończonej skarżoną decyzją z 25 września 2023 r.
W dalszej części odpowiedzi na skargę Kolegium przytoczył treść art. 104 ustawy o pomocy społecznej. Podniosło, iż zgodnie art. 104 ust. 5 tej ustawy należności, o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia, w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna.
Zatem organ - wydając decyzję na podstawie art. 104 ust. 3 ustawy - ustala kwotę należności podlegającą zwrotowi, a nie wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej. Zagadnienie zwrotu świadczeń z pomocy społecznej nie jest bowiem tożsame z odpłatnością za świadczenia z pomocy społecznej.
Tym samym okres przedawnienia przewidziany w art. 104 ust. 5 ustawy w niniejszej sprawie biegnie od dnia 25 września 2023 r., tj. od daty wydania przez Kolegium decyzji ustalającej należność poniesioną zastępczo przez gminę z tytułu opłaty za pobyt T. M. w domu pomocy społecznej. Ustawodawca ustanowił granicę czasową do wydania decyzji jedynie w stosunku do świadczenia nienależnie pobranego, wskazując, że nie można orzec o jego zwrocie, jeżeli od pobrania takiego świadczenia upłynęło więcej niż 10 lat.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne są właściwe do badania zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych, przy czym sąd dokonuje kontroli pod względem zgodności z prawem zaskarżonego aktu, natomiast nie może opierać tej kontroli na kryterium słuszności lub sprawiedliwości społecznej.
Jak stanowi art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a." uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę
do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, a także
w przypadku stwierdzenia przyczyn powodujących nieważność kontrolowanego aktu lub wydania tego aktu z naruszeniem prawa. Jeżeli sąd administracyjny wskutek przeprowadzonej kontroli wydanego aktu lub czynności dojdzie do przekonania,
że skarga nie ma uzasadnionych podstaw, podlega ona oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje rozstrzygnięcie w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie jest zasadna.
Na wstępie wymaga jednoznacznego zaznaczenia, że aktem administracyjnym podlegającym kontroli w niniejszej sprawie jest decyzja wydana przez Kolegium w dniu 25 września 2023 r., którą to Kolegium utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 13 kwietnia 2021 r. wydaną w sprawie o zwrot poniesionej zastępczo przez Gminę [...] należności z tytułu opłaty za pobyt T. M. w domu pomocy społecznej.
Skarżąca została zobowiązana decyzją wydaną 27 grudnia 2018 r. do ponoszenia odpłatności za pobyt jej ojca T. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...]. Zakres czasowy zobowiązania skarżącej zaskarżoną decyzją trwał od [...] kwietnia 2018 r. do [...] października 2019 r. - gdyż decyzją z 13 listopada 2019 r. została ona zwolniona z ponoszenia odpłatności za pobyt T. M. w Domu Pomocy Społecznej w [...] począwszy od 4 października 2019 r.
Przechodząc do wskazania materialnoprawnych podstaw wydanego rozstrzygnięcia, wskazania wymaga treść art. 61 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej. Przepis ten stanowi, że w przypadku niewywiązywania się osób obowiązanych
(o których mowa w art. 61 ust. 2 pkt 1 i 2 oraz ust. 2a ustawy o pomocy społecznej)
z obowiązku opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, ustalonego w decyzji lub umowie, o której mowa w art. 103 ust. 2 tej ustawy, opłaty te zastępczo wnosi gmina, z której osoba została skierowana do domu pomocy społecznej. Wydatki gminy podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym
w administracji. Przepis art. 104 ust. 3-8 ustawy o pomocy społecznej stosuje się odpowiednio.
Należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (art. 104 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Wysokość należności, o których mowa
w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (art. 104 ust. 3 ustawy o pomocy społecznej). Przy czym należności,
o których mowa w ust. 1, ulegają przedawnieniu z upływem 3 lat, licząc od dnia,
w którym decyzja ustalająca te należności stała się ostateczna (art. 104 ust. 5 ustawy
o pomocy społecznej).
Skarżąca została obowiązana do ponoszenia odpłatności za pobyt T. M. w domu pomocy społecznej prawomocną decyzją administracyjną z 27 grudnia 2018 r., wydaną na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej. Jednak nie uiszczała tych opłat – opłaty te zastępczo w okresie od 1 kwietnia 2018 r. do 3 października 2019 r. wnosiła Gmina [...].
Zatem zgodnie z brzmieniem powołanych wyżej przepisów, należności z tytułu wydatków (opłat) poniesionych przez Gminę [...], podlegają zwrotowi od osoby zobowiązanej – B. K.. Ustalenie zwrotu wraz ze wskazaniem terminu na jego dokonanie nastąpiło decyzją Burmistrza Miasta i Gminy [...] wydaną w dniu 13 kwietnia 2021 r., a następnie utrzymaną decyzją Kolegium z 25 września 2023 r.
Za niezasadny należy uznać wskazany przez skarżącą zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 104 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej. W ocenie skarżącej doszło do nieprawidłowego nieuznania, że należności objęte decyzją uległy przedawnieniu. Za prawidłowe należy uznać ustalenia organu. Wyjaśnić bowiem należy, że rozstrzygnięcia dotyczące ustalenia opłat za pobyt w domu pomocy społecznej oraz zwrotu wydatków poniesionych przez gminę z tytułu tych opłat są odrębnymi tytułami prawnymi. Bieg terminu przedawnienia oznaczony w powołanym wyżej art. 104 ust 5 wiąże początek terminu przedawnienia dla należności z tytułu zwrotu wydatków poniesionych zastępczo przez gminę (poprzez wydanie decyzji ustalającej te należności), nie zaś z tytułu ustalenia odpłatności na podstawie art. 59 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 11 kwietnia 2018r. sygn. akt I OSK 2316/17).
Termin przedawnienia w niniejszej sprawie mógł zatem rozpocząć swój bieg nie wcześniej niż z dniem, w którym decyzja Kolegium z 25 września 2023 r. stała się ostateczna.
Odnosząc się z kolei do podniesionego przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 2 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej (Dz. U.
z 2022 r. poz. 66) - wyjaśnić należy że również nie zasługuje on na uwzględnienie.
W dniu wydania przez Kolegium decyzji w przedmiocie zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt T. M. w domu pomocy społecznej - a zatem w dniu 13 listopada 2019 r. - obowiązywał art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. 2019 r. poz. 1690) w brzmieniu: "Osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem, iż że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu rodzica władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona albo prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu za umyślne przestępstwo popełnione z użyciem przemocy na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej małoletniego rodzeństwa lub jej rodzica. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.". Organ - stosując ww. przepis prawa - rozpoznał wniosek skarżącej z 14 października 2019 r. i zwolnił ją z odpłatności za pobyt T. M. w domu pomocy społecznej od dnia 4 października 2019 r.
Natomiast w chwili wydania decyzji z 25 września 2023 r., którą został objęty okres od 1 kwietnia 2018 r. do 3 października 2019 r., art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901) otrzymał nowe brzmienie, poprzez zmianę zdania pierwszego tego przepisu, tj. przyjmując treść: "Osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu.".
Zasadniczą zatem zmianą jest uwzględnienie upływu czasu z jakim wiąże się zatarcie skazania za popełnione przestępstwo. Upływ wymaganego ustawą czasu powoduje, iż skazanie takie uważa się za niebyłe, co wynika wprost z treści art. 106 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz. U. z 2023 r. poz. 1834), dalej jako "k.k.". Na mocy art. 107 § 1 k.k. w razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w art. 32 pkt 3 k.k. (pozbawienie wolności) zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.
Tym samym złożone przez skarżącą zaświadczenie Sądu Rejonowego
w [...] z 10 października 2019 r. dotyczące postępowania karnego prowadzonego pod sygn. akt [...] - nie mogło stanowić podstawy do zastosowania art. 64a ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901). Jak wynika to z treści ww. zaświadczenia, wyrok skazujący na karę dwóch lat pozbawienia wolności niewątpliwie uległ zatarciu. Skoro od daty jego uprawomocnienia, rozpoczęcia wykonywania, następnie warunkowego przedterminowego zwolnienia, aż do dnia wydania zaskarżonej decyzji upłynęło ponad 46 lat. W przedłożonym zaświadczeniu brak informacji, na podstawie których choćby mogłyby wystąpić wątpliwości dotyczące okoliczności wyłączenia zatarcia skazania.
Za prawidłowe zatem należy uznać rozstrzygnięcie Kolegium, które uznało, że w niniejszej sprawie - wobec zmiany treści przepisu art. 64a - obecnie nie ma możliwości zastosowania procedury zwolnienia skarżącej z ponoszenia opłat na podstawie art. 64a ustawy. Poza tym procedura ta dotyczy sytuacji zwolnienia od wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca w DPS. Natomiast niniejsza sprawa dotyczy ściągnięcia należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej w trybie art. 104 ustawy o pomocy społecznej, wobec czego przepis art. 64a w ogóle nie ma tu zastosowania.
Należy też podkreślić, że wniosek skarżącej z 14 października 2019 r. wyraźnie wskazuje podstawę prawną do jego zastosowania - art. 64a ustawy o pomocy społecznej. Zatem treść tego pisma (jak również treść licznych odwołań od wydanych w sprawie decyzji oraz treść skargi do WSA w Warszawie) ewidentnie świadczy o dobrej znajomości przez nią przepisów prawa, a w szczególności przepisów tej ustawy.
Zgodnie z art. 104 ust. 1, 3 i 4 ustawy należności z tytułu wydatków na świadczenia z pomocy społecznej, z tytułu opłat określonych przepisami ustawy oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń podlegają ściągnięciu w trybie przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 1). Wysokość należności, o których mowa w ust. 1, podlegających zwrotowi oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej (ust. 3). W przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty (ust. 4).
W orzecznictwie sądowo-administracyjnym przyjmuje się, że postępowanie w przedmiocie zwrotu należności i odstąpienia od żądania ich zwrotu jest jednym postępowaniem, w którego ramach konieczne jest wyjaśnienie, czy zachodzi szczególnie uzasadniony przypadek, zwłaszcza z uwagi na sytuację osoby zobowiązanej.
Jednakże podjęcie przez organ administracji decyzji w trybie art. 104 ust. 4 ustawy wymaga wniosku osoby zainteresowanej lub pracownika socjalnego.
Tymczasem taka sytuacja nie występuje w rozpoznawanej sprawie.
Jak już Sąd wskazał wcześniej, wniosek skarżącej z 14 października 2019 r. zawiera konkretną podstawę prawną - art. 64a ustawy – i został rozpoznany przez organ. Poza tym nie może mieć on zastosowania w niniejszej sprawie toczącej się na podstawie art. 104 ustawy.
Natomiast w późniejszym okresie skarżąca nie składała już żadnego wniosku w trybie art. 104 ust. 4 dotyczącego: odstąpienia od żądania zwrotu świadczeń, ich umorzenia w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty - i to mimo wyraźnego pouczenia ją o takiej możliwości w uzasadnieniu decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z 13 kwietnia 2021 r. Skarżąca - która (jak wskazano wyżej) posiada dobrą znajomość prawa i która została pouczona o takiej możliwości - w swoim odwołania od ww. decyzji Burmistrza w ogóle z niej nie skorzystała, ponownie podnosząc, że przysługuje jej zwolnienie z ponoszenia opłat w związku z art. 64a ustawy.
Zatem - wobec braku stosownego wniosku - prawidło organ nie przeprowadził postępowania wyjaśniającego pod kątem wystąpienia szczególnie uzasadnionego przypadku, słusznie podnosząc, że skarżąca nie przedstawiła żadnych dowodów dających podstawę do rozważenia dyspozycji z art. 104 ust.4 ustawy.
Odnosząc się natomiast do zarzutu skarżącej, zgodnie z którym Kolegium nie odniosło się do przekazanej przez nią informacji o dokonanej wpłacie kwoty [...] zł na rzecz Burmistrza Miasta i Gminy [...], wyjaśnić należy - za stanowiskiem Kolegium - że postępowanie objęte zaskarżoną decyzją dotyczyło lat 2018-2019. Natomiast kwota wskazywana przez skarżącą dotyczy opłaty uiszczanej w latach 2015-2016. Przy czym w zawisłej sprawie Sąd nie ma podstaw prawnych do wypowiadania się w zakresie ewentualnego zwrotu wpłaconej przez skarżącą kwoty, czy też wspólnych rozliczeń, które mogą mieć miejsce między nią a organem.
Sąd nie stwierdził ponadto, aby w rozpatrywanej sprawie miało miejsce naruszenie przepisów wskazanych przez skarżącą, tj. art. 7, 75 § 1, 77 § 1 k.p.a., czy też art. 107 § 3 k.p.a. Brak jest podstaw prawnych do uznania, że organ dopuścił się naruszenia wskazanych w skardze przepisów prawa procesowego i materialnego
w stopniu uzasadniającym wyeliminowanie zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego. Wbrew twierdzeniom skarżącej, uzasadnienie zaskarżonej decyzji zawiera elementy wymienione w art. 107 § 3 k.p.a. Decyzja zawiera wskazanie faktów, które organ uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Z kolei uzasadnienie prawne zawiera wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa. Tym samym za niezasadne należy uznać zarzuty odnoszące się do wskazanych przepisów mających zastosowanie w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym.
Wobec powyższego Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, działając
na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.