I SA/WA 2474/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-02-26
NSAAdministracyjneWysokawsa
mienie zabużańskierekompensatamiejsce zamieszkaniaprawo administracyjneII wojna światowaKresyobywatelstwo polskieKodeks postępowania administracyjnego

Podsumowanie

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia mienia zabużańskiego, uznając, że poprzednik prawny skarżącego nie spełnił wymogu stałego zamieszkania na byłym terytorium RP.

Skarżący domagał się potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie pozostawione przez swojego poprzednika prawnego, R. S. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji odmówił, uznając, że R. S. nie spełnił kluczowego wymogu posiadania stałego miejsca zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w dniu 1 września 1939 r. Sąd administracyjny zgodził się z organem, podkreślając, że choć R. S. posiadał majątek na Kresach, jego głównym centrum życiowym było inne miejsce, a ponadto nie repatriował się do Polski po wojnie.

Sprawa dotyczyła skargi P. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, która utrzymała w mocy decyzję odmawiającą potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Skarżący twierdził, że jego poprzednik prawny, R. S., posiadał majątek ziemski na Kresach i powinien mieć prawo do rekompensaty. Minister odmówił, argumentując, że R. S. nie spełnił wymogu stałego zamieszkania na byłym terytorium RP w dniu 1 września 1939 r., wskazując na jego główne centrum życiowe w innym miejscu oraz brak repatriacji do Polski po wojnie. Sąd administracyjny, analizując liczne przepisy przedwojenne dotyczące miejsca zamieszkania, uznał argumentację Ministra za prawidłową. Sąd podkreślił, że kluczowe było ustalenie głównego miejsca zamieszkania, a nie posiadanie wielu nieruchomości. Zwrócono uwagę na brak dowodów potwierdzających stałe zamieszkanie R. S. na Kresach oraz na fakt, że nie repatriował się on do Polski. W konsekwencji, sąd oddalił skargę, uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia przesłanek ustawowych do uzyskania rekompensaty.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, prawo do rekompensaty nie przysługuje, jeśli nie zostały spełnione wszystkie przesłanki ustawowe, w tym wymóg stałego zamieszkania na byłym terytorium RP oraz repatriacji.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że kluczowe jest ustalenie głównego miejsca zamieszkania zgodnie z przedwojennymi przepisami, a nie tylko posiadanie majątku. Brak repatriacji do Polski po wojnie również stanowi negatywną przesłankę.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (12)

Główne

ustawa art. 1 § 1

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa art. 1 § 1a

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa art. 2

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

ustawa art. 3 § 1

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

k.p.a. art. 138 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

ustawa o prawie właściwym art. 3

Ustawa z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych

k.p.c. art. 24

Kodeks Postępowania Cywilnego

rozporządzenie § § 3 ust. 2

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. o meldunkach i księgach ludności

rozporządzenie § § 9

Rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. o meldunkach i księgach ludności

Argumenty

Skuteczne argumenty

Poprzednik prawny skarżącego nie miał stałego miejsca zamieszkania na byłym terytorium RP w rozumieniu przepisów. Główne centrum życiowe poprzednika prawnego skarżącego znajdowało się poza byłym terytorium RP. Poprzednik prawny skarżącego nie repatriował się do Polski po wojnie.

Odrzucone argumenty

Przepisy ustawy o rekompensatach mają charakter mieszany (socjalno-odszkodowawczy) i nie uzależniają prawa do rekompensaty od utraty całości majątku. Błędna wykładnia przepisów dotyczących miejsca zamieszkania, w tym pojęcia 'dodatkowego' miejsca zamieszkania. Naruszenie zasad postępowania administracyjnego, w tym zasady prawdy obiektywnej i swobodnej oceny dowodów. Naruszenie Konstytucji RP i podstawowych zasad ustrojowych.

Godne uwagi sformułowania

istotą niniejszego postępowania było ustalenie gdzie ww ulokował główne centrum życiowe Minister podkreślił, że w sprawie istotne jest podstawowe kryterium zamieszkiwania jako główne miejsce stałego pobytu. Terminy 'główne centrum życiowe' itp. są powszechnie używane w sprawach 'meldunkowych' i jakkolwiek nie są to terminy stricte normatywne, to pozostają zrozumiałe dla przeciętnego odbiorcy.

Skład orzekający

Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz

przewodniczący

Jolanta Dargas

członek

Magdalena Durzyńska

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia 'miejsca zamieszkania' w kontekście mienia zabużańskiego, wymogi dotyczące repatriacji, ocena dowodów w sprawach administracyjnych dotyczących mienia."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej ustawy o rekompensatach za mienie zabużańskie i przedwojennych przepisów o miejscu zamieszkania.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy historycznego zagadnienia mienia zabużańskiego i jego rekompensaty, co może być interesujące dla osób zainteresowanych historią i prawem spadkowym. Interpretacja przedwojennych przepisów o miejscu zamieszkania jest złożona.

Czy można odzyskać rekompensatę za mienie zabużańskie, jeśli nie mieszkało się na Kresach na stałe?

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Wa 2474/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-02-26
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-11-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Jolanta Dargas
Magdalena Durzyńska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Mienie zabużańskie
Sygn. powiązane
I OSK 1948/21 - Wyrok NSA z 2024-12-18
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2018 poz 1302
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r.  Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz, Sędziowie sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 26 lutego 2021 r. sprawy ze skargi P. S. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...]września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę
Uzasadnienie
Decyzją [...] z [...] września 2020 r. Minister Spraw Wewnętrznych i .Administracji (dalej jako organ/minister) działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej jako kpa), w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097, dalej jako ustawa), utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] lipca 2020 r., znak: [...], odmawiającą potwierdzenia P. S. (dalej jako skarżący) prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez R. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, w [...], pow. złoczowski, woj. [...].
W uzasadnieniu organ podał, że [...] listopada 2008 r. P. S., wystąpił o wydanie w trybie przepisów ustawy decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez jego poprzednika R. S. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w powiecie [...], województwie [...], w postaci majątku ziemskiego o pow. [...] ha, w tym [...] ha gruntów rolnych, wraz z pałacem w [...], altanami, parkiem, parkiem zamkowym i ogrodem.
Co do stanu prawnego minister wyjaśnił, że kwestie rekompensat za "mienie zabużańskie" reguluje obecnie ustawa z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Zgodnie z art. 1 ust. 1 i ust. 1a ustawy prawo do rekompensaty przysługuje z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej w wyniku wypędzenia z byłego terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jego opuszczenia w związku z wojną rozpoczętą w 1939 r. dokonanego na podstawie tzw. "układów republikańskich" oraz umowy pomiędzy Rzecząpospolitą Polską a Związkiem Socjalistycznych Republik Radzieckich z dnia 15 lutego 1951 r. Prawo do rekompensaty na podstawie art. 2 ustawy, przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi:
1) był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w rozumieniu przepisów:
a) art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580) lub
b) art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), lub
c) § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do § 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489, dalej jako rozporządzenie)
- oraz opuścił byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z przyczyn, o których mowa w art. 1, lub z tych przyczyn nie mógł na nie powrócić;
2) posiada obywatelstwo polskie.
Organ wyjaśnił, że ustawodawca określając w art. 3 ust. 1 krąg osób uprawnionych do rekompensaty za utracone mienie nie przyznał tego prawa wszystkim obywatelom polskim, posiadającym majątki na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którzy zmuszeni byli je pozostawić, ale wyłącznie tym, którzy spełniali łącznie warunki określone w art. 1 i art. 2 ustawy. Stąd prawo do rekompensaty na podstawie przepisów ustawy przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli spełnia on łącznie następujące wymogi: był w dniu 1 września 1939 r. obywatelem polskim i miał miejsce zamieszkania na byłym terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, opuścił je z przyczyn, o których mowa w art. 1 ustawy oraz posiada obywatelstwo polskie. Niespełnienie choćby jednej z ww przesłanek, powoduje utratę uprawnień do rekompensaty.
Minister nie kwestionował, że R. S. był obywatelem polskim i był właścicielem majątku ziemskiego, położonego w [...], wskazał jednak, że historycznym faktem powszechnie znanym jest to, że rodową siedzibą S. był pałac w [...] (obecnie [...]). Organ wymienił i opisał wszystkie dokumenty zgromadzone w sprawie i wyjaśnił, że skarżący nie spełnia przesłanek do otrzymania decyzji pozytywnej z uwagi na to, że R. S., jakkolwiek przed wybuchem II wojny światowej posiadał majątek w [...] na byłym terytorium RP, to jednak nie było to jego stałe miejsce zamieszkania, gdyż wg wielu dokumentów i deklaracji zamieszkiwał on w [...]; a ponadto, że ww nie repatriował się na ziemie polskie, lecz w listopadzie 1939 r. udał się przez [...], [...], [...], [...] i [...] do [...], gdzie zmarł w 1984 r.
Zebrany materiał dowodowy jednoznacznie, wg ministra, wskazuje, że R. S. nie miał miejsca zamieszkania na byłym terenie II RP w majątku [...] tylko w [...], gdzie skoncentrował całość swojego życia. Dokumentami potwierdzającymi tę tezę są:
• akt małżeństwa R. S. i W. Z., zawarty dnia [...] czerwca 1937 r. (t. III k. 548), w którym wskazano: (...) R. de L., właściciel ziemski zamieszkały na stałe w [...] (Polska) i przebywający czasowo pod adresem: [...] w [...] (...)",
• testament R. S. z dnia [...] stycznia 1938 r., sporządzony w formie aktu notarialnego przed E. G., notariuszem w [...], Nr. Rep. [...], w którym widnieje wzmianka: "R. czworga imion książę L. S. w [...] zamieszkały", (t. III k. 491),
• oświadczenie R. S. z dnia [...] września 1939 r.; złożone w formie aktu notarialnego przed E. G., notariuszem w [...], Nr Rep. [...], w którym wskazano: "(...) R. S. w [...] ad [...] zamieszkały" (t. III k. 473),
• paszport wydany R. S. w dniu [...] kwietnia 1939 r. przez Starostę Powiatowego w [...], w którym wskazano: ,,zamieszkały w [...]" (t. I k. 39), wznawiany przez Starostę Powiatu [...] w dniach [...] czerwca 1939 r. i [...] lipca 1939 r. (t. III k. 37).
Odnosząc się do zarzutów odnośnie do podwójnego miejsca zamieszkania, minister podał, że znowelizowany art. 2 pkt 1 ustawy wskazuje przedwojenne przepisy, na podstawie których należy badać przesłankę miejsca zamieszkania. Przywołał art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580), mówiący o tym, że "miejscem zamieszkania (...) jest miejsce na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszka z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli ma kilka miejsc zamieszkania, - właściwe jest prawo miejsca, w którem skupia się główny i przeważający zakres jego działalności, (pkt 1 ww. ustawy). Minister przywołał też art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934), zgodnie z którym "miejscem zamieszkania jest miejscowość, w której pozwany przebywa z zamiarem stałego pobytu. Jeżeli pozwany ma zamieszkanie w kilku miejscach, powód może wytoczyć powództwo według któregokolwiek z tych miejsc." Organ wskazał też na § 3 pkt 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489, dalej: rozporządzenie z dnia 23 maja 1934 r.), w myśl którego "przez zamieszkanie w gminie rozumie się fakt zajmowania w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych". Zgodnie zaś z § 9 ww rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r. "za miejsce zamieszkania osoby, zwykle mieszkającej w dwóch lub więcej miejscowościach, będzie uważana stosownie do okoliczności jedna z tych miejscowości, a mianowicie ta, w której osoba interesowana posiada siedzibę główną, lub w której wykonywa główny swój zawód lub urząd, lub gdzie znajduje się jej majętność albo - o ile chodzi o małoletnich i niewłasnowolnych - gdzie znajduje się ich prawne miejsce zamieszkania". Od tak rozumianego zamieszkania, wg ministra, odróżnić należy pojęcie czasowego pobytu, które zgodnie z § 3 pkt 3 ww. rozporządzenia obejmuje stan przebywania w jakimkolwiek domu bez zamiaru obrania sobie tam miejsca zamieszkania. Natomiast stosownie do treści § 5 ww. rozporządzenia do czasowo nieobecnych w miejscu swego zamieszkania zalicza się m.in.: osoby znajdujące się w podróży (§ 5 lit. a), osoby nieobecne w miejscu swojego zamieszkania z powodów natury przemijającej (§ 5 lit. i), osoby, przebywające w innej gminie dla wypoczynku, kuracji i. t. p., albo w szpitalach i innych tym podobnych zakładach publicznych lub prywatnych dla poprawy zdrowia (§5 lit. c).
Uwzględniając powyższe minister przyjął, że w rozumieniu przedwojennych przepisów, o których mowa w art. 2 pkt 1 ustawy w brzmieniu nadanym art. 1 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o zmianie ustawy o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, określona osoba mogła posiadać więcej niż jedno miejsce zamieszkania. Niezależnie jednak od liczby posiadanych miejsc zamieszkania każde z nich powinno spełniać kryteria określone w jednym z ww. przepisów, tj. być miejscem na obszarze Polski, gdzie obywatel polski mieszkał z zamiarem stałego pobytu" (art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych) lub miejscowością, w której pozwany przebywał z zamiarem stałego pobytu (art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego (Dz. U. z 1932 r. Nr 112, poz. 934) lub zajmowaniem w obrębie gminy mieszkania wśród okoliczności, wskazujących na ześrodkowanie tam stosunków osobistych i gospodarczych (§ 3 pkt 2 rozporządzenia z dnia 23 maja 1934 r.). W tym zakresie organ przywołał m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 15 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 1970/19), w którym NSA przyjął za prawidłowe zawarte w wyroku WSA w Warszawie z dnia 15 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 1512/18 stanowisko, zgodnie z którym: "miejscem zamieszkiwania obywatela polskiego jest miejscowość, w której mieszka on z zamiarem stałego pobytu. Zamieszkiwanie jest prawną kwalifikacją określonego stosunku danej osoby do danego miejsca, na którą składają się dwa elementy: przebywanie w sensie fizycznym w określonej miejscowości (corpus) oraz wola, zamiar stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie. Nie stanowi zatem o miejscu zamieszkania w rozumieniu powyższego przepisu to, że następuje jedna z wymienionych wyżej przesłanek polegająca tylko na zamieszkaniu w określonym miejscu w sensie fizycznym, jednak bez zamiaru stałego pobytu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 7 grudnia 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1784/18) (...)". Powołując powyższe orzecznictwo minister podkreślił, że dla ustalenia miejsca zamieszkania w rozumieniu przepisów przedwojennych istotne było to, gdzie skupiał się główny i przeważający zakres działalności osoby, pod pojęciem którym mieści się czasowo najdłuższy pobyt i że pod pojęciem miejsca zamieszkania (nawet dodatkowego) nie mieści się czasowy pobyt w celu załatwienia konkretnych spraw czy wyjazd dla wypoczynku bądź pobyt w danym miejscu z przyczyn natury przemijającej. W konsekwencji na podstawie zabranych dowodów i wielu źródeł historycznych, w tym licznych publikacji organ przyjął, że głównym miejscem zamieszkania poprzednika skarżącego był majątek w [...]. Swoje stanowisko szeroko i rzeczowo organ uzasadnił w obszernym uzasadnieniu zaskrzonej decyzji. Zauważył, iż dzieje rodziny S., jako jednego z najbardziej znanych rodów książęcych są przedmiotem wielu publikacji, stąd istotnym elementem postępowania dowodowego było zbadanie ogólnodostępnych źródeł informacji dotyczących życia rodziny S. w dwudziestoleciu międzywojennym.
Powołując się na ww publikacje i relacje organ ustalił także, że po śmierci żony-W. S., która nastąpiła w 1937 r. R. S. powrócił z zagranicy i zamieszkał w [...], gdzie opiekował się pasierbicą B. oraz synem P.. W [...] książę R. S. utrzymywał też słynną stadninę koni arabskich. Organ nie uznał natomiast za miejsce zamieszkania ww zamku w [...]. Nie bez znaczenia w tym zakresie, wg organu, jest też muzealny charakter zamku w [...] (...) i jego niejednokrotnie niemieszkalne użytkowanie tj. udostępnianie osobom trzecim do zwiedzania czy organizowanie warsztatów dla studentów sztuk plastycznych (...).
W skardze na ww decyzję zarzucono ministrowi naruszenie prawa materialnego tj.:
1) art. 1 ust 2 ustawy w zw. z art. 1 ust 1 i art. 2 ustawy - poprzez błędną rekonstrukcję ich ratio legis i uznanie, że przepisy te nie mają zastosowania do osób, które posiadały na obecnych terenach Polski własną nieruchomość mieszkalną, w której mogły zamieszkać po pozostawieniu na byłych terenach Polski nieruchomości, za którą dochodzą prawa do rekompensaty, podczas gdy przepisy ustawy mają charakter mieszany (socjalno-odszkodowawczy), nie uzależniają potwierdzenia prawa do rekompensaty od utraty całości majątku w wyniku pozostawienia nieruchomości na byłych terenach Polski ani nie różnicują uprawnionych w zależności od stopnia doznanej przez nich krzywdy majątkowej, zaś projekt nowelizacji art. 2 pkt 1 ustawy (VII Kadencja Sejmu, Druk 1685) wprost stanowi, że prawo do rekompensaty przysługuje osobom, które w wyniku pozostawienia nieruchomości na byłych terenach Polski utraciły jedynie części swych nieruchomości,
2) art. 2 pkt 1 ustawy w zw. z § 3 ust 2 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. poprzez błędną wykładnię i uznanie, że norma zawarta w § 3 ust 2 rozporządzenia (przewidująca konieczność ześrodkowania w jednym miejscu stosunków osobistych, a zarazem gospodarczych) odnosi się do wszystkich rodzajów miejsc zamieszkania, w rozumieniu rozporządzenia, w tym do "dodatkowych" miejsc zamieszkania, gdy tymczasem ww. przepis zawiera definicję miejsca zamieszkania osoby posiadającej wyłącznie jedno miejsce zamieszkania i nie dotyczy przypadków, gdy dana osoba posiadała więcej niż jedno miejsce zamieszkania, w rozumieniu rozporządzenia, co powoduje, że każde z miejsc zamieszkania osoby posiadającej ich dwa lub więcej nie mogło być "centrum życiowym" takiej osoby, koncentrującym ogół jej stosunków osobistych i gospodarczych,
3) art. 2 pkt 1 ustawy w zw. z § 9 rozporządzenia i art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych (Dz. U. Nr 101, poz. 580, dalej: ustawa o prawie właściwym) poprzez ich nieprawidłową wykładnię i uznanie, że dodatkowe miejsce zamieszkania (rozumiane jako drugie lub kolejne obok "siedziby głównej" lub "miejsca głównego i przeważającego zakresu działalności" - o których mowa w ww. przepisach domicylowych) powinno cechować się stopniem zaangażowania w nim czynności życiowych mieszkańca takim jak w przypadku "siedziby głównej", gdy tymczasem przepisy te wskazują, że dodatkowe miejsce zamieszkania mogło skupiać jedynie uboczny zakres działalności/aktywności mieszkańca, tak by jego główny/przeważający zakres mógł być realizowany w siedzibie głównej (gdyż tylko w takim przypadku można wyodrębnić - spośród miejsc zamieszkania - siedzibę główną/miejsce głównego i przeważającego zakresu działalności);
4) art. 2 pkt 1 ustawy w zw. z § 3-10 rozporządzenia poprzez błędną wykładnię i uznanie, że wymóg przebywania w miejscu zamieszkania z zamiarem stałego pobytu (stałego przebywania w jednym miejscu) dotyczył wszystkich miejsc zamieszkania wskazanych w przepisach przywołanych w art. 2 pkt 1 ustawy, w tym także wielu miejsc zamieszkania danej osoby, w rozumieniu rozporządzenia, gdy tymczasem rozporządzenie nie używa pojęcia "zamiar stałego pobytu" dla zdefiniowania miejsca zamieszkania lecz posługuje się kategorią "zamiaru zamieszkania", który - w przypadku osoby posiadającej większą ilość miejsc zamieszkania - wymagał woli uczynienia przez mieszkańca trwałej relacji z miejscem zamieszkania (tj. relacji trwalszej niż tymczasowa, objęta jedynie przemijającym zamiarem), czy choćby aktywności służące realizacji takiego zamiaru (skutkujące przebywaniem w jednym z miejsc zamieszkania) miały zawsze charakter okresowy (co wynika właśnie z wielości miejsc zamieszkania oraz podziału pomiędzy nie spraw osobistych i gospodarczych danej osoby),
5) art. 2 pkt 1 ustawy w zw. z § 9 rozporządzenia i art. 24 Kodeksu Postępowania Cywilnego oraz art. 3 ustawy o prawie właściwem poprzez odmowę ich zastosowania w sprawie i uznanie, że R. S. nie miał w [...] "dodatkowego" miejsca zamieszkania w rozumieniu choćby jednego z ww. przepisów, gdy tymczasem miał tam ześrodkowane interesy gospodarcze (majętność) oraz co najmniej część interesów osobistych, a jednocześnie miał tam urządzone pokoje, w których przebywał dość często w ciągu całego roku kalendarzowego, choć okresowo (ale nie sezonowo), zaś jego pobytom w [...] towarzyszył zamiar trwałego utrzymania tego stanu rzeczy, co wskazuje, że R. S. miał w [...] jedno z miejsc zamieszkania, w rozumieniu przepisów wymienionych w art. 2 pkt 1 ustawy, a zwłaszcza § 9 rozporządzenia;
6) art. 2 pkt 1 ustawy w zw. z § 3 ust. 1 lit a) rozporządzenia w zw. z § 5 lit. b) oraz lit. i) rozporządzenia - poprzez błędną wykładnię wskazanych przepisów domicylowych i uznanie, że dotyczą one osób przebywających okresowo w danym miejscu z zamiarem trwałego utrzymania takiego stanu rzeczy (tj. trwałej realizacji pobytów okresowych w danym miejscu przez wiele lat), gdy tymczasem przepisy te przez "czasową nieobecność w miejscu zamieszkania/ pobyt czasowy" poza miejscem zamieszkania, rozumiały incydentalne i dorywcze pobyty w innych miejscach niż miejsce zamieszkania, a zatem stany tymczasowe, przemijające i nie objęte zamiarem przebywania (choćby okresowego) w danym miejscu w dłuższej (w szczególności wieloletniej) perspektywie czasowej, takie jak "praca sezonowa" (obejmująca zamiar pozostania w miejscu pracy wyłącznie do końca zakończenia robót w danym sezonie), czy inne "powody natury przemijającej", do których nie można zaliczyć, trwającego przez wiele lat korzystania z własnego domu celem wykonywania pracy we własnym gospodarstwie (majątku ziemskim) oraz utrzymywania kontaktów rodzinnych i realizacji innych spraw osobistych (a zatem czynników decydujących o miejscu zamieszkania, stosownie do § 3 ust. 2 i § 9 rozporządzenia) - jak to czynił R. S. w [...], aż do wybuchu wojny,
7) art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy poprzez ich nieprawidłową wykładnię polegającą na uznaniu, że przesłanką prawa do rekompensaty jest przybycie (przesiedlenie się) właściciela nieruchomości na obecne tereny Polski, gdy tymczasem ustawa nie stawia takiego wymogu (...);
8) art. 6, art. 8 i art. 80 kpa w zw. z art. 107 par. 3 kpa a to naruszenie zasady legalności, zasady załatwienia sprawy z uwzględnieniem słusznego interesu obywatela i prowadzenie postępowania w sposób nie budzący zaufania jego uczestników do władzy publicznej, a wręcz krzywdzący gdyż wprowadzający dyskryminację wnioskodawcy w stosunku do osób którym organ zakończył pozytywnie sprawę we wcześniejszych latach, gdy jeszcze nie "wyinterpretował" przesłanki przesiedlenia z "ustawy zabużańskiej",
9) art. 2, art. 7, art.31, art. 64, art. 87, art. 10 w zw. z art. 95 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz podstawowe zasady wyrażone w Kodeksie postępowania administracyjnego oraz Konwencji o ochronie praw i podstawowych wolności oraz art. 1 Protokołu nr 1 do w/w Konwencji, gdyż organ naruszył podstawowe zasady ustrojowe Rzeczypospolitej Polskiej, w szczególności zasadę legalizmu, prawdy obiektywnej, zaufania obywatela do państwa, zasadę swobodnej oceny dowodów, zasadę państwa prawnego realizującego pryncypia sprawiedliwości społecznej, zasadę działania na podstawie i w granicach praw, zapewnienie praw człowieka i obywatela, w tym ochronę dziedziczenia oraz zakaz ograniczania obywatelowi praw skutkujących na gruncie tej sprawy brakiem rekompensaty za majątek pozostawiony na Kresach przez spadkodawcę skarżącego, co jest szczególnie rażące w świetle fundamentalnych dla kwestii rekompensat orzeczeń tj: orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8.11.1989r. IC 7/89, OTK 1989 Nr 1 poz.8, orzeczenia SN z 10.10.2003r., II C 36/02, treści wyroku Wielkiej Izby ETPC w Strasburgu z 22.06.2004r. w sprawie B. przeciwko Polsce,
Skarżący zarzucił też ministrowi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego w postaci:
- art. 107 par. 3 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez:
a) brak wskazania i omówienia w uzasadnieniu decyzji kryteriów pozytywnych, służących ustaleniu przesłanki domicylowej prawa do rekompensaty, parametryzujących miejsca zamieszkania osoby posiadającej ich wiele (w rozumieniu przepisów wskazanych w art. 2 pkt 1 ustawy), w szczególności parametryzujących "dodatkowe miejsca zamieszkania" ;
b) posłużenie się w uzasadnieniu decyzji pojęciami pozanormatywnymi, których znaczenie nie zostało wyjaśnione w treści decyzji min. w postaci terminu "centrum życiowego" czy "koncentracja całości życia" ;
c) brak wskazania i omówienia w uzasadnieniu decyzji podstaw dowodowych dla ustaleń dotyczących: przebywania R. S. w [...], które miało "charakter czasowy", a nie często (jak wskazują na to dowody sprawy) oraz rzekomego osobistego stosunku R. S. do [...] jako jedynie miejsca jego odwiedzin, a nie zamieszkania;
- przepisów art. 75 § 1 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa w zw. z art. 140 kpa, poprzez:
1) pominięcie, jako niewiarygodnych środków dowodowych dla ustalenia miejsca zamieszkania R. S., tj. zeznań świadka M. K. (kolegi P. S.), fragmentu księgi gości majątku [...], zawierającego wpis z [...] września 1926r., opracowań historycznych i publicystycznych dostępnych również w Internecie oraz brak ich należytej oceny, z powodu niezrozumiałego domniemania organu, iż wszelkie pobyty R. S. w majątku [...] miały charakter "czasowy i nie mogła być tym samym uznana za dowód "dodatkowego" miejsca zamieszkania (...) mogła świadczyć jedynie o czasowej nieobecności w miejscu zamieszkania (str. 14 zaskarżonej decyzji MSWiA);
2) poprzez pominięcie wspólnych wszystkim dowodom elementów - dotyczących opisu miejsca zamieszkania R. S. w [...], które są spójne i nie są sprzeczne z pozostałymi dowodami sprawy;
3) błąd w ocenie znaczenia i mocy dowodowej:
dowodu z testamentu R. S. jak i jego paszportu polskiego, czemu towarzyszyło zupełne zlekceważenie otoczenia prawnego w/w dokumentów, które: o mogły nastąpić wyłącznie w oparciu o par. 9 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Skarbu co do § 2 ust. 3-5, z Ministrem Spraw Wojskowych co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności [Dz. U. Nr 54, poz. 489], (gdyż R. S. nie mógł mieć w [...] miejsca zamieszkania w rozumieniu par. 3 ust 2 ww. rozporządzenia z uwagi na brak ześrodkowania w tym miejscu jego stosunków osobistych i gospodarczych); o było determinowane wielością miejsc zamieszkania R. S., w rozumieniu przepisów tego rozporządzenia, co winno zostać uwzględnione przy orzekaniu, a zostało zupełnie pominięte w skarżonej decyzji; co doprowadziło organ I i II Instancji do wadliwej konkluzji, że posiadanie "głównego" miejsca zamieszkania (w tym przypadku w [...]) eliminowało możliwość posiadania "dodatkowego" miejsca zamieszkania (w tym przypadku w [...]);
4) art. 2 pkt 1 ustawy w zw. z art. 80 kpa - poprzez brak dokonania oceny materiału dowodowego sprawy w kierunku ustalenia miejsca zamieszkania R. S. w rozumieniu art. 3 ustawy z dnia 2 sierpnia 1926 r. o prawie właściwym dla stosunków prywatnych wewnętrznych, poprzez brak ustalenia, gdzie skupiał się "główny i przeważający zakres działalności", który mógł decydować o miejscu zamieszkania R. S. w rozumieniu ww. przepisu oraz poprzez brak określenia jaka "działalność" (jakiego rodzaju "działalność") podlegać winna ocenie przy ustalaniu przedmiotowego miejsca zamieszkania (skoro organ I i II Instancji nie określił rodzaju "działalności", która miała decydować o miejscu zamieszkania, to nie mógł wydać prawidłowego rozstrzygnięcia w sprawie, w określonym powyżej zakresie);
5) art. 2 pkt 1 ustawy w zw. z art. 80 kpa - poprzez brak dokonania oceny materiału dowodowego sprawy w kierunku ustalenia miejsca zamieszkania R. S. w rozumieniu przepisów § 3-10 rozporządzenia Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1934 r. co do §§ 20, 21, 22, 24 ust. 3, § 49 ust. 1 i 2, § 55 i § 56 oraz z Ministrem Spraw Zagranicznych co do § 18 ust. 1 i 2, § 51 i § 55, o meldunkach i księgach ludności (Dz. U. Nr 54, poz. 489), w tym w szczególności poprzez brak ustalenia podstawy ewentualnego wpisu R. S. do rejestru mieszkańców gminy [...], z jednoczesnym pominięciem faktu, że R. S. nie miał jakichkolwiek stosunków gospodarczych, konkurencyjnych w stosunku do stosunków gospodarczych wynikających z prowadzenia majątku [...], które powodować by mogły, że ześrodkowanie ogółu jego interesów gospodarczych było w innym miejscu niż w [...], a to dowodzi, że ewentualny wpis R. S. do rejestru mieszkańców gminy [...] nie nastąpił na podstawie par. 3 ust 2 ww. rozporządzenia lecz został dokonany w oparciu o par. 9 ww. rozporządzenia z uwagi na zamieszkanie R. S. "w dwóch lub więcej miejscowościach", a to - z kolei - prowadzi do wniosku, że zamek w [...] musiał być jednym z miejsc zamieszkania R. S.;
6) art. 80 kpa w zw. z art. 140 kpa poprzez pobieżną i wybiórczą ocenę materiału dowodowego w wyniku czego zaniechanie ustalenia "zamiaru zamieszkania" R. S. w majątku [...] (jako w dodatkowym miejscu zamieszkania - w rozumieniu przepisów domicylowych powołanych w art. 2 pkt 1 ustawy) przez pryzmat stałości jego relacji z tą miejscowością, objawiających się w takich okolicznościach jak: brak zbycia przez niego przedmiotowej nieruchomości, utrzymywanie na jej terenie własnych pokoi oraz częste korzystanie z tego miejsca, celem realizacji stosunków gospodarczych i osobistych w okresie wielu lat, aż do wybuchu wojny,
7) art. 107 § 3 kpa poprzez brak omówienia w uzasadnieniu skarżonej decyzji:
- przesłanek normatywnych, pozwalających - w świetle poszczególnych przepisów przywołanych w art. 2 pkt 1 ustawy - na uznanie danej miejscowości ([...] i/lub [...]) za miejsce/miejsca zamieszkania R. S. (w żadnym miejscu skarżonej decyzji nie została dokonana analiza prawna poszczególnych przepisów, powołanych w art. 2 pkt 1 ustawy);
- kryteriów, które służyły zakwalifikowaniu ustalonych w sprawie okoliczności faktycznych, dotyczących związków R. S. z [...], jako przesłanek zamieszkania lub braku zamieszkania tej osoby w ww. miejscowości, w rozumieniu poszczególnych przepisów, powołanych w art. 2 pkt 1 ustawy;
- dlaczego zeznania świadka M. K. zostały uznane za pełnowartościowy materiał dowodowy dla ustalenia, że R. S. jedynie przebywał w [...], a jednocześnie dowód ten nie uzyskał wiarygodności Urzędu (i odmówiono im mocy dowodowej) w zakresie, w którym wskazywały na okoliczności świadczące o zamieszkaniu R. S. w [...], w tym także świadczące o zamiarze stałego pobytu tej osoby w ww. Miejscowości;
- pominięcie istotnych dowodów pozwalających na ustalenie rzeczywistego charakteru bytności R. S. w [...], wskazujących na posiadanie przez niego "dodatkowego" miejsca zamieszkania w tej miejscowości, w tym pominięcie dowodów dotyczących min. posiadania przez R. S. własnego domu w [...], stopnia intensywności i przyczyn korzystania przez niego z tego domu oraz trwałości jej więzi (tak gospodarczych jak i osobistych) z majątkiem ziemskim [...], zwłaszcza w kontekście czynienia przez R. S. w tym majątku wielu inwestycji w okresie poprzedzającym wybuch II Wojny Światowej.
Wskazując na powyższe skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] września 2020 r. (sygn. sprawy [...]), jak również poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji tj. decyzji Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2020 r. (w sprawie sygn. akt [...]) i o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Zarzuty sformułowane w skardze w znacznej mierze dotyczą pochodzących z dwudziestolecia międzywojennego przepisów dotyczących miejsca zamieszkania – enumeratywnie wymienionych w ustawie. Minister przytoczył ww przepisy, dokonał ich wykładni i kwalifikacji adekwatnie do zaistniałego w sprawie stanu faktycznego, a wnioski wyciągnięte z tak przeprowadzonego toku rozumowania nie budzą wątpliwości Sądu. Stan faktyczny ustalony przez organ jednoznacznie wskazuje, że poprzednik prawny skarżącego był człowiekiem bardzo zamożnym, szacowanym na [...] miejscu wśród najbogatszych osób w kraju. W związku z tym nie budzi wątpliwości, że miał wiele dóbr i nieruchomości, zarówno w kraju jak i za granicą (pałac w [...], pałac w [...], zamek w [...] i wiele innych). Powyższe nie zmienia faktu, że istotą niniejszego postępowania było ustalenie gdzie ww ulokował główne centrum życiowe. Ustalenia organu i przeprowadzona na tę okoliczność argumentacja znajduje odzwierciedlenie w materiale dowodowym zgromadzonym w sprawie, w tym w licznych publikacjach źródłowych. Organ nie naruszył zatem prawa twierdząc, że majątek w [...] nie stanowił centrum życiowego R. S.. Jednocześnie organ nie twierdził, że było to jedynie miejsce czasowego pobytu R. S., ani że nie było to jego miejsca zamieszkania, skoro niejednokrotnie przebywał tam jako właściciel. Minister podkreślił, że w sprawie istotne jest podstawowe kryterium zamieszkiwania jako główne miejsce stałego pobytu. Wskazywał, że istotny jest cel przyjazdów do zamku ( a ten był przemijający), podnosił przy tym, że ewidentnie w dwudziestoleciu międzywojennym rezydencja w [...] miła przeznaczenie muzealne i reprezentacyjne, nie miała natomiast charakteru mieszkalnego.
W sprawie, w ocenie Sądu, nie doszło do naruszenia art. 1 ust 2 ustawy w zw. z art. 1 ust 1 i art. 2 ustawy - poprzez błędną rekonstrukcję ich ratio legis. Socjalno-odszkodowawczy czy też mieszany charakter przepisów ustawy i przepisów ją poprzedzających (gdy chodzi o założenia ustawodawcy, a następnie wykładnię dokonywaną na przestrzeni dekad przez sady administracyjne) nie zmienia ich jednoznacznego brzmienia. Wbrew narracji skargi, organ nie wywodził, że nie można mieć majątku na terenie RP i na terenie byłej RP lecz że z punktu widzenia doprecyzowanych przepisów ustawy dotyczących miejsca zamieszkania - istotne jest główne miejsce zamieszkania a nie kwestia tego ile kto miał majątków na różnych terenach, a w konsekwencji i ile miejsc zamieszkania. Bez wpływu na powyższe ustalenia pozostaje też kwestia tego ile kto w danym majątku spędzał w danym okresie czasu, czy bywał tam rzadko czy często czy sporadycznie. Istotne jest gdzie deklarował swoje miejsce zamieszkania w dokumentach urzędowych, a więc gdzie umiejscowił swoje centrum życiowe. Organ nie wywodził także, jak sugeruje skarżący, że przesłanką uzyskania prawa do rekompensaty jest utrata całego majątku. Wbrew sugestywnej narracji skargi organ nie wywodził także, wymóg przebywania w miejscu zamieszkania z zamiarem stałego pobytu (stałego przebywania w jednym miejscu) dotyczył wszystkich miejsc zamieszkania wskazanych w przepisach przywołanych w art. 2 pkt 1 u stawy. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia ww przepisu i przywołanych w skardze przepisów rozporządzenia z 1934r. "Zamiar zamieszkania" w miejsce negowanego przez skarżącego a używanego przez organ terminu "zamiar stałego pobytu" – został przez R. S. wyartykułowany w dokumentach przywołanych przez organ, i bez wątpienia w świetle obszernego materiału dowodowego zgromadzonego na przestrzeni lat – był to Pałac w [...] (w [...]). Zarzut sformułowany w pkt. 6 skargi z punktu widzenia przepisów ustawy i ustaleń organu – zwłaszcza co do tego, że poprzednik skarżącego posiadał w [...] zarządcę, jak również, że co do zasady nie zajmował się osobiście majątkiem gdyż w tym zakresie był powołany specjalny zarząd całym majątkiem ([...] jest niezrozumiały dla Sądu; zwłaszcza kwestia wskazująca na to, że ww miał w [...] własne pokoje. Także twierdzenia, że ww poprzednik skarżącego wykonywał osobiście prace we własnym gospodarstwie aż do wybuchu wojny - w świetle materiałów z akt sprawy pozostają chybione. Aberracyjne w ocenie Sądu są też zarzuty co do tego, że organ w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji posłużył się kolokwialnymi sformułowaniami w postaci "centrum życiowe" czy "koncentracja całości życia". Ten sposób argumentacji organu, polegający na próbie wyjaśnienia stronie skarżącej jak należy rozumieć przepisy dotyczące miejsca zamieszkania, wbrew zarzutom skargi, nie narusza prawa. Terminy "główne centrum życiowe" itp. są powszechnie używane w sprawach "meldunkowych" i jakkolwiek nie są to terminy stricte normatywne, to pozostają zrozumiałe dla przeciętnego odbiorcy. Użycie ich przez organ w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji w ocenie Sądu nie narusza rat. 107 § 3 kpa. (por. wyrok NSA z dnia 11 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1747/15
W dalszej kolejności, niezasadny jest także postawiony ministrowi zarzut co do tego, że nie wskazał i nie omówił w uzasadnieniu decyzji podstaw dowodowych dla ustaleń dotyczących: przebywania R. S. w [...] które miało "charakter czasowy", skoro gros obszernego uzasadnienia dotyczy tej właśnie kwestii. Organ rzeczowo punkt po punkcie omówił każdy dowód zgromadzony w sprawie a ww terminu nie odnosił do przepisów rozporządzenia o pobycie czasowym, lecz wskazywał na "przemijający" charakter pobytów jej właściciela w rezydencji w [...].
Wbrew zarzutom skargi, organ odniósł się także do zeznań świadków i wskazał, które w realiach tej sprawy uznał za wiarygodne a które nie, i stanowisko swoje wyartykułował w logiczny sposób. Chybione wobec tego są zarzuty skargi co do tego, że organ pominął dowód z zeznań świadka M. K. (kolegi P. S.), fragment księgi gości majątku [...], zawierającego wpis z [...] września 1926r., i opracowania historyczne i publicystyczne. Wszystkie te dowody organ opisał w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i do każdego z nich się odniósł. W szczególności nie negował wpisu z 1926r., i nie pominął też dowodu z zeznań ww świadka. Zarzuty skargi w tym zakresie nie znajdują poparcia w treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji. Narracja skargi wskazująca na to, że zeznania przyjaciela P. S. dowodzą o zamiarze stałego pobytu R. S. w [...], podczas gdy on sam wielokrotnie deklarował w dokumentach urzędowych, że zamieszkuje w [...], posiadał tam majątek rodowy (pałac) i figurował w księgach urzędowych gminy jako jej mieszkaniec – w ocenie Sądu jest wyrazem konsekwentnie kreowanej koncepcji skarżącego. Jednak dokonana przez ministra ocena ww dowodu z zeznań w porównaniu z całokształtem pozostałych dowodów świadczy o zachowaniu przez ministra logiki i posiłkowaniu się zasadami doświadczenia życiowego. Argumentację przyjętą przez organ Sąd w całości aprobuje i przyjmuje ja jak własną.
Skarżący zarzucał także, że organ orzekający w drugiej dekadzie XXI wieku nie ustalił na jakiej podstawie prawnej R. S. został wpisany w pierwszej połowie XX wieku do rejestru mieszkańców gminy [...]. Skarżący nie wskazał jednak na jakiej podstawie prawnej i w oparciu o jakie przesłanki i w jakim trybie orzekający aktualnie minister miałby weryfikować we własnym zakresie prawidłowość wpisu "meldunkowego" R. S. sprzed stu lat tj. wpisu jego osoby jako zamieszkującej gminę [...], zwłaszcza że zarzucając ministrowi brak wykazania dowodów na ustalenie miejsca zamieszkania w Pałacu w [...], sam skarżący nie przedstawił wiarygodnych dowodów na zamieszkiwanie ww w [...]. Warto też zwrócić uwagę, że nie tylko skarżący nie przedstawił miarodajnych dowodów na zamieszkiwanie jego poprzednika w tym majątku ale też w toku postępowania organ z urzędu zwracał się do licznych instytucji krajowych i zagranicznych, w celu pozyskania dowodów potwierdzających miejsce zamieszkania R. S. na Kresach, o czym świadczą pisma kierowane do Urzędu Miasta [...] (t. II k. 236), Konsulatu Generalnego RP we [...] (t. III. k. 466), Archiwum Narodowego w [...] (t. III. k. 467), Muzeum Okręgowego w [...] (t. III. k, 496). Jednakże kwerendy archiwalne nie doprowadziły do odnalezienia dokumentów potwierdzających, aby R. S. zamieszkiwał w majątku w [...]. (por. wyrok NSA I OSK 1970/19 z 15 czerwca 2020 r. LEX nr 3099491). Nie może przy tym budzić wątpliwości, że co do centrum życiowego i zamiaru stałego zamieszkiwania osoby fizycznej w danym miejscu - każdorazowo w tym zakresie miarodajne będą dowody z dokumentów, w tym deklaracje samego zainteresowanego, a nie zeznania osoby trzeciej. Zresztą potwierdzenie własności znacjonalizowanego dekretem PKWN majątku i pałacu w [...] potwierdził na rzecz R. S. sąd powszechny. Kwestionowane w skardze przepisy rozporządzenia z 1934r. nie zostały naruszone przez ministra, zwłaszcza jego par 9. Organ nie negował prawa do posiadania kilku miejsc zamieszkania. Wyjaśnił natomiast, ze w świetle wszystkich przywołanych w ustawie przepisów określających domicyl, miarodajne było jedynie główne miejsce zamieszkania (siedziba główna), a tym w przypadku R. S. niewątpliwie był Pałac w [...].
W kontrolowanej sprawie nie budzi też wątpliwości, że poprzednik skarżącego jesienią 1939r. opuścił Pałac w [...] i wyjechał do [...], i do śmierci w 1984r. nie powrócił na obecne terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co pozostaje udokumentowane w aktach sprawy. Tymczasem jedną z przesłanek przyznania spornego świadczenia jest konieczność powrotu "repatrianta" na ziemie polskie w ich aktualnych granicach. Poprzednik skarżącego nie tylko nie mieszkał na byłym terytorium RP, choć miał tam duży majątek, lecz i nie repatriował się do Polski. W sprawie mamy zatem do czynienia z dwoma negatywnymi przesłankami potwierdzenia prawa do rekompensaty. Literalnie art. 1 ust. 2 i art. 2 ustawy nie stawia wymogu przesiedlenia się właściciela nieruchomości wyłącznie na obecne tereny Polski, niemniej jednak liczne orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego przywołane przez organ potwierdza stanowisko organu gdy chodzi o wykładnię ww przepisu (zob. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 10 kwietnia 1991 r., sygn. akt III CZP 84/90, wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 grudnia 2004 r., sygn. akt K 2/04, wyrok NSA z dnia 9 października 2014 r., sygn. akt I OSK 2763/13, wyrok NSA dnia 7 lipca 2017 r., sygn. akt I OSK 2488/16 ). Oczywiste jest, że 70 lat po wojnie, pierwotny socjalny charakter kompensacji o cechach świadczenia "pomocowego" utożsamiany jest ze świadczeniem odszkodowawczym. Tym niemniej ustawa postawiła bezwzględny wymóg posiadania we wrześniu 1939 r. obywatelstwa polskiego oraz wymóg przemieszczenia się tychże obywateli polskich na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w aktualnych granicach z zamiarem stałego zamieszkania. Uzasadnieniem tak pomyślanej kompensacji było umożliwienie obywatelom polskim (i ich rodzinom) rozpoczęcia w miarę normalnego bytowania, w ślad za manifestowanym przywiązaniem do obywatelstwa polskiego, wyrażającym się wolą przemieszczenia się na terytorium państwa polskiego w jego powojennych granicach (por. wyrok NSA 11 sierpnia 2020 r., sygn. akt I OSK 3343/19). Prowadzi to do wniosku, iż posiadającemu obywatelstwo polskie spadkobiercy R. S., wywodzącemu swoje prawo do rekompensaty ze spadkobrania po właścicielu pozostawionej nieruchomości, prawo do rekompensaty również nie przysługuje. Skoro nabycie prawa do rekompensaty przez spadkobierców uprawnionego ma charakter pochodny to w sytuacji gdy były właściciel nie wypełniał przesłanek z art. 2 w związku z art. 1 ustawy to jego spadkobiercy nie mogą nabyć prawa do rekompensaty.
Organ w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy, a następnie ocenił go w zgodzie z zasadą swobodnej oceny dowodów wyrażoną w art. 80 kpa. Uzasadnienie faktyczne zaskarżonej decyzji zostało skonstruowane w sposób zgodny z art. 107 § 3 kpa. Organ rzeczowo wskazał fakty, które uznał za udowodnione, dowody, na których się oparł, oraz przyczyny, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej. Nie sposób zatem uznać, że naruszył art. 7, 75, 77 czy 80 kpa. Nie można też przyjąć, że minister, w wcześniej wojewoda, dokonali nieprawidłowej wykładni obowiązujących przepisów prawa przedwojennego regulujących miejsce zamieszkania osoby fizycznej. Przepisy rozporządzenia z 1934r. kontestowane w skardze nie zostały naruszone. W świetle materiału dowodowego stan faktyczny w niniejszej sprawie jest oczywisty. Skarżący nie przedstawił żadnego logicznego argumentu, potwierdzonego np. dowodem z dokumentu, z którego wynikałoby, że jego poprzednik nie mieszkał w [...] lecz mieszkał na stałe w [...]i że było to jego główne miejsce zamieszkania.
Z tych względów skarga podlegała oddaleniu (art. 151 ppsa). Organ nie naruszył przywołanych w skardze przepisów procedury a w konsekwencji i przepisów prawa materialnego.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1842).

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę