I SA/Wa 2459/20

I SA/Wa 2459/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-10-21
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-11-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /sprawozdawca/
Anna Falkiewicz-Kluj
Elżbieta Lenart /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 1594/22 - Postanowienie NSA z 2023-11-09
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję w części i poprzedzającą ją decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2010 nr 143 poz 963
art 20
Ustawa z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Elżbieta Lenart, Sędziowie WSA Anna Falkiewicz-Kluj, WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz (spr.), , po rozpoznaniu w dniu 21 października 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Województwa [...] na decyzję Ministra Rozwoju z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję w części w jakiej utrzymuje ona w mocy pkt. 3 decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...] oraz pkt. 3 decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...]; 2. zasądza od Ministra Rozwoju i Technologii na rzecz Województwa [...] kwotę 384 (trzysta osiemdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu wpisu sądowego.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju decyzją z [...] września 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2019 r. nr [...], orzekającą o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł na rzecz uprawnionych podmiotów szczegółowo wymienionych w decyzji, z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Województwa [...] udziału [...] części prawa własności nieruchomości położonej w jedn. ewid. [...], ozn. jako działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, przeznaczonej pod realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych oraz zobowiązującą Zarząd Województwa [...] w [...] w imieniu Województwa [...] do wypłaty odszkodowania jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna.
Powyższa decyzja wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Nieruchomość położona w jedn. ewid. [...], ozn. jako działki nr [...] o pow. [...] ha i nr [...] o pow. [...] ha, decyzją Wojewody [...] z [...] czerwca 2013 r. nr [...], utrzymaną w mocy decyzją Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] lutego 2015 r. nr [...], została przejęta pod realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych polegającej na rozbudowie lewego wału [...] od km wału [...]+[...] do ok [...]+[...] (od km rzeki [...]+[...] do km [...]+[...]) wraz z rozbudową wału cofkowego rzeki [...], tj. prawego brzegu rzeki [...] od km wału [...]+[...] do km [...]+[...] w [...].
Wojewoda [...] decyzją z [...] sierpnia 2018 r. nr [...] orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Województwa [...] prawa własności ww. nieruchomości przeznaczonej pod realizację opisanej wyżej inwestycji na rzecz uprawnionych podmiotów oraz zobowiązał Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie - Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w [...] do wypłaty odszkodowania jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna.
Minister Inwestycji i Rozwoju decyzją z [...] września 2019 r. nr [...] uchylił ww. decyzję z [...] sierpnia 2018 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji z uwagi na brak aktualności operatu szacunkowego stanowiącego podstawę ustalenia odszkodowania, wskazując jednocześnie, że podmiotem zobowiązanym do wypłaty odszkodowania powinno być Województwo [...].
Wojewoda [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z [...] listopada 2019 r. orzekł o ustaleniu odszkodowania w wysokości [...] zł z tytułu przejęcia z mocy prawa na rzecz Województwa [...] udziału [...] części prawa własności ww. nieruchomości przeznaczonej pod realizację opisanej wyżej inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych oraz zobowiązał Zarząd Województwa [...] w [...] w imieniu Województwa [...] do wypłaty odszkodowania jednorazowo w terminie 14 dni od dnia, w którym decyzja o ustaleniu odszkodowania stanie się ostateczna.
Likwidator [...] Zarządu Melioracji Urządzeń Wodnych w [...] w likwidacji wniósł odwołanie od powyższej decyzji podnosząc, że organ niesłusznie uznał, iż podmiotem właściwym do wypłaty odszkodowania pozostaje Województwo [...].
Minister Rozwoju rozpoznając sprawę stwierdził, że decyzja organu I instancji jest prawidłowa.
Organ odwoławczy wskazał, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowywania inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (Dz. U. z 2019 r. poz. 933), dalej - specustawa przeciwpowodziowa oraz przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2020 r. poz. 65 ze zm.), dalej – u.g.n. wraz z przepisami wykonawczymi wydanymi w oparciu o ww. ustawę.
Minister przytoczył treść art. 9 pkt 5 lit. a, art. 20 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 specustawy przeciwpowodziowej i podkreślił, że w przedmiotowej sprawie strony nie doszły do porozumienia w kwestii wysokości odszkodowania i tym samym ustalenie odszkodowania nastąpiło w oparciu o art. 20 ust. 3 specustawy przeciwpowodziowej, tj. w drodze decyzji administracyjnej wydanej przez Wojewodę [...].
Organ wskazał, że zgodnie z art. 20 ust. 7 specustawy przeciwpowodziowej odszkodowanie za przeniesienie na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego własności nieruchomości, o których mowa w art. 9 pkt 5 lit. a przysługuje dotychczasowym właścicielom nieruchomości, użytkownikom wieczystym nieruchomości oraz osobom, którym przysługuje do nieruchomości ograniczone prawo rzeczowe. Na mocy odesłania wyrażonego w art. 20 ust. 8 ww. ustawy do jego ustalenia i wypłacenia stosuje się odpowiednio zapisy u.g.n. z zastrzeżeniem art. 21 specustawy przeciwpowodziowej, który stanowi że wysokość odszkodowania ustala się według stanu nieruchomości w dniu wydania decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji oraz według wartości, z dnia w którym następuje ustalenie wartości wysokości odszkodowania.
Przede wszystkim zastosowanie znajduje art. 130 ust. 2 u.g.n., zgodnie z którym ustalenie wysokości odszkodowania następuje po uzyskaniu opinii rzeczoznawcy majątkowego, określającej wartość nieruchomości, którą zgodnie z art. 156 ust. 1 stanowi operat szacunkowy.
W niniejszej sprawie podstawę dla ustalenia wysokości odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] prawa własności ww. nieruchomości stanowi operat szacunkowy z [...] września 2019 r. sporządzony przez rzeczoznawcę majątkowego M. P. (uprawnienia nr [...]).
Organ odwoławczy opisał sporządzony w sprawie operat szacunkowy, dokonane przez rzeczoznawcę majątkowego ustalenia oraz zastosowana metodę szacowania wartości nieruchomości i podkreślił, że ostatecznie wartość rynkowa nieruchomości wyniosła [...] zł.
Minister zaznaczył, że przechodząc do oceny dowodu, jakim jest operat szacunkowy należy mieć na uwadze przepisy u.g.n. i rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 21 września 2004 r. w sprawie wyceny nieruchomości i sporządzania operatu szacunkowego (Dz. U. Nr 207, poz. 2109 ze zm., dalej - rozporządzenie).
Zdaniem Ministra operat szacunkowy z [...] września 2019 r. zawiera wszystkie elementy wymagane przepisami prawa. Biegły po określeniu przeznaczenia planistycznego wycenianej nieruchomości, kierując się tzw. zasadą korzyści, prawidłowo dokonał analizy dwóch segmentów rynku: nieruchomości o przeznaczeniu pod tereny zieleni oraz nieruchomości przeznaczonych pod infrastrukturę przeciwpowodziową. Ostatecznie rzeczoznawca majątkowy wycenił nieruchomość opierając się o dotychczasowe przeznaczenie nieruchomości, z uwagi na fakt, że ceny gruntów przeznaczonych pod tereny zieleni osiągały wyższe ceny od nieruchomości przeznaczonych pod tereny przeciwpowodziowe.
W ocenie organu odwoławczego założenia biegłego są spójne i logiczne. Autor operatu wyczerpująco opisał przyjęty wybór metody szacowania nieruchomości, szczegółowo scharakteryzował przyjęty rynek nieruchomości. Opinia rzeczoznawcy spełnia wszystkie wymogi formalne określone w rozporządzeniu i opiera się na prawidłowych danych dotyczących szacowanej nieruchomości oraz właściwym doborze nieruchomości podobnych. Operat szacunkowy nie zawiera zatem wad powodujących naruszenie przepisów u.g.n. oraz rozporządzenia, został sporządzony zgodnie z zasadami i procedurą szacowania nieruchomości.
Odnosząc się natomiast do zarzutów odwołania Minister wskazał, że z dniem 1 stycznia 2018 r. weszła w życie ustawa Prawo wodne z dnia 20 lipca 2017 r. (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268 ze zm.). Zgodnie z art. 515 tej ustawy w specustawie przeciwpowodziowej wprowadzano zmianę polegającą między innymi na zastąpieniu niektórych dotychczasowych inwestorów realizujących inwestycje przeciwpowodziowe - Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie, o którym mowa w przepisach ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. poz. 1566). Tym samym, w myśl znowelizowanych przepisów specustawy przeciwpowodziowej, z katalogu inwestorów określonych w art. 2 ust. 2 poprzedniej wersji ustawy wyłączeni i zastąpieni Państwowym Gospodarstwem Wodnym Wody Polskie zostali: regionalny zarząd gospodarki wodnej, urząd morski oraz marszałek województwa działający w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa oraz wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej.
Mimo regulacji zawartej w art. 545 ust. 3 pkt 13, zgodnie z którą do spraw wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy dotyczących decyzji wydawanych na podstawie specustawy przeciwpowodziowej stosuje się przepisy dotychczasowe, należy odwołać się do kategorycznej regulacji zawartej w art. 526, iż z dniem wejścia w życie ustawy (czyli z dniem 1 stycznia 2018 r.) Wody Polskie wykonują zadania dotychczasowego Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, dotychczasowych dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw związane z utrzymaniem wód oraz pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, a także inwestycjami w gospodarce wodnej.
Skutkiem uregulowań ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne jest przejście na Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie większości kompetencji samorządu województwa wynikających z ustawy z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne w zakresie utrzymania wód oraz prowadzenia inwestycji w gospodarce wodnej. Zadania te do końca 2017 r. realizowane były w imieniu Marszałka Województwa [...] przez [...] Zarząd Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], będący wojewódzką samorządową jednostką budżetową, finansowaną z budżetu województwa małopolskiego, który na mocy uchwały nr [...] Sejmiku Województwa [...] z [...] października 2017 r. został postawiony w stan likwidacji.
Organ odwoławczy zaznaczył, że w przedmiotowej sprawie powołane przepisy ustawy Prawo wodne nie znajdą zastosowania, ponieważ w swej treści odnoszą się one do mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną i jego reprezentacji przez Wody Polskie. W związku z tym, że decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji przeciwpowodziowej została wydana na wniosek Województwa [...], a przedmiotowa nieruchomość przeszła na jego własność, zobowiązanie Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie do wypłaty ustalonego odszkodowania jest niezasadne.
Jak wynika z decyzji Wojewody [...] z [...] czerwca 2013 r. pozwolenie na realizację inwestycji przeciwpowodziowej zostało udzielone na wniosek ówcześnie działającego Małopolskiego Zarządu Melioracji i Urządzeń Wodnych w [...], reprezentującego Województwo [...] na podstawie Uchwały nr [...] Zarządu Województwa [...] z [...] kwietnia 2011 r.
Ponadto, jak orzeczono w decyzji Ministra Infrastruktury i Rozwoju z [...] lutego 2015 r. przedmiotowa nieruchomość stała się własnością Województwa [...]. W uzasadnieniu tej decyzji wyraźnie wskazano, że własność nieruchomości objętej decyzją o pozwoleniu na realizację inwestycji przeszła na rzecz inwestora, którym w niniejszej sprawie było Województwo [...].
Zdaniem Ministra nie zasługuje na uwzględnienie argumentacja skarżącego, że według obowiązującego stanu prawnego Województwo [...] było zobligowane do wystąpienia w wnioskiem o wydanie decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji zgodnie z ustawowym podziałem kompetencji, wykonując w ten sposób zadanie rządowe zlecone samorządowi.
Organ zaznaczył, że w myśl art. 163 Prawa wodnego, ochrona przed powodzią jest zadaniem Wód Polskich oraz organów administracji rządowej i samorządowej. Oznacza to, że wszystkie te organy zobowiązane są do podejmowania działań zmierzających do realizacji przedsięwzięć mających na celu ochronę przed powodzią. Zgodnie z art. 2 pkt 2 lit. c specustawy przeciwpowodziowej ilekroć w ustawie jest mowa o inwestorze rozumie się przez to województwo. Art. 2 ust. 2 wymienia także inne podmioty, które mogą pełnić rolę inwestora.
Na poparcie stanowiska organ przytoczył wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 30 grudnia 2013 r. sygn. II OSK 2797/13 i podkreślił, że skoro Województwo Małopolskie było samodzielnym inwestorem wyodrębnionym w art. 2 pkt 2 lit. c specustawy przeciwpowodziowej, to brak jest podstaw do uznania, że samorząd województwa posiadając własne kompetencje w zakresie inicjowania inwestycji, wykonywał w tym zakresie zadania zlecone z zakresu administracji rządowej w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa.
Wobec powyższego do wypłaty odszkodowania za przejęcie z mocy prawa na rzecz Województwa [...] prawa własności nieruchomości przeznaczonych na realizację inwestycji przeciwpowodziowych powinien być zobowiązany Zarząd Województwa [...].
Województwo [...] wniosło skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w zakresie, w którym utrzymuje ona w mocy decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2019 r. orzekającą o zobowiązaniu Zarządu Województwa [...], działającego w imieniu Województwa [...], do wypłaty ustalonego odszkodowania.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 20 ust. 1 specustawy przeciwpowodziowej, polegające na zobowiązaniu Zarządu Województwa [...] do wypłaty ustalonego odszkodowania, zamiast podmiotu właściwego, będącego w sprawie stroną, tj. Państwowego Gospodarstwa Wodnego Wody Polskie Regionalnego Zarządu Gospodarki Wodnej w [...].
Wskazując na powyższe uchybienie wniesiono o zmianę decyzji w zaskarżonej części, w ten sposób, że jako podmiot zobowiązany do zapłaty odszkodowania wskazane zostanie Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w [...] oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi przytoczono argumenty na poparcie podnoszonych zarzutów podnosząc w szczególności, że Minister Rozwoju, pominął zupełnie w swoich ustaleniach okoliczność, iż ww. inwestycja w zakresie budowli przeciwpowodziowych była zadaniem rządowym ustawowo zleconym samorządowi, a więc Województwo [...] według obowiązującego wówczas stanu prawnego musiało być wnioskodawcą w imieniu Skarbu Państwa w sprawie wydania decyzji o pozwoleniu na realizację inwestycji przeciwpowodziowej. Wszystkie kompetencje i obowiązki samorządu województwa z zakresu gospodarki wodnej, w tym utrzymania urządzeń melioracji wodnych podstawowych oraz prowadzenie inwestycji w gospodarce wodnej przeszły z dniem 1 stycznia 2018 r. - z mocy ustawy Prawo wodne - na Wody Polskie.
Przejęcie zadań i obowiązków Województwa [...] przez Wody Polskie dotyczy także przejęcia z dniem 1 stycznia 2018 r. wszystkich zobowiązań z tytułu odszkodowań za nieruchomości przejęte w związku z realizacją inwestycji przeciwpowodziowych.
Podmiotem zobowiązanym do zapłaty ustalonego w zaskarżonej decyzji odszkodowania za nieruchomość przejętą pod inwestycję przeciwpowodziową stały się zatem z dniem 1 stycznia 2018 r. - Wody Polskie, które na mocy zmiany ustawy Prawo wodne zyskały status inwestora w miejsce marszałków województw działających w tym zakresie do dnia 31 grudnia 2017 r. w imieniu i na rzecz Skarbu Państwa wykonując zadania zlecone z zakresu administracji rządowej.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju, Pracy i Technologii wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Skarga jest zasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019 r. poz. 2167 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.), dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Istota sporu w kontrolowanej sprawie sprowadza się do ustalenia podmiotu zobowiązanego do wypłaty odszkodowania za działki objęte postępowaniem odszkodowawczym. Bezsporne pozostają natomiast kwestie związane z jego ustaleniem. Także Sąd nie znalazł podstaw do ich zakwestionowania.
W okolicznościach niniejszej sprawy istotnym jest, że zgodnie treścią art. 19 ust. 4 ustawy z 8 lipca 2010 r. o szczególnych zasadach przygotowania do realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych (Dz. U. z 2015 r. poz. 966), dalej jako "specustawa przeciwpowodziowa", nieruchomości lub ich części ujęte w decyzji o zezwoleniu na realizację inwestycji stają się z mocy prawa własnością Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego z dniem, w którym decyzja o zezwoleniu na realizację inwestycji stała się ostateczna.
Stosownie zaś do art. 20 ust. 1 tej ustawy, z tytułu przeniesienia na rzecz Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego własności nieruchomości, o których mowa w art. 9 pkt 5 lit. a ustawy, właścicielowi albo użytkownikowi wieczystemu tej nieruchomości przysługuje odszkodowanie, w wysokości uzgodnionej między inwestorem, a dotychczasowym właścicielem, użytkownikiem wieczystym lub osobą, której przysługuje ograniczone prawo rzeczowe do nieruchomości, od odpowiednio Skarbu Państwa albo jednostki samorządu terytorialnego. Uzgodnienia dokonuje się w formie pisemnej pod rygorem nieważności. Jeżeli w terminie 2 miesięcy od dnia, w którym decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji stała się ostateczna, nie dojdzie do uzgodnienia, o którym mowa w ust. 1, wysokość odszkodowania ustala wojewoda w drodze decyzji (art. 20 ust. 2 ww. ustawy).
Powyższy przepis stanowi podstawę do działania organu administracji w zakresie ustalenia odszkodowania, w sytuacji, gdy w terminie dwóch miesięcy od dnia, w którym decyzja o pozwoleniu na realizację inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych stała się ostateczna, strony nie dojdą do porozumienia w sprawie jego wysokości. Do ustalenia wysokości i wypłacenia odszkodowania stosuje się odpowiednio przepisy ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, z zastrzeżeniem art. 21, co wynika z art. 20 ust. 8 specustawy przeciwpowodziowej.
Zauważyć należy że do dnia 31 grudnia 2017 r., obowiązywała ustawa z dnia 18 lipca 2001 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2017 r. poz. 1121), dalej jako "ustawa".
Zgodnie z art. 71 ust. 1 pkt 5 ustawy, do urządzeń melioracji wodnych podstawowych zaliczano między innymi budowle regulacyjne oraz przeciwpowodziowe (w tym wały przeciwpowodziowe – zgodnie z art. 9 ust. 1 pkt 1a ustawy), jeżeli służyły celom, o których mowa w art. 70 ust. 1 ustawy. Z art. 75 ust. 1 ustawy wynikało natomiast, że programowanie, planowanie, nadzorowanie wykonywania urządzeń melioracji wodnych podstawowych oraz ich utrzymywanie należało do marszałka województwa, który realizował je jako zadania z zakresu administracji rządowej (art. 75 ust. 2 ustawy).
A zatem województwo, czyli jednostka samorządu terytorialnego, działając poprzez marszałka województwa, wykonywało te zadania jako zlecone (art. 166 ust. 2 Konstytucji RP), nie będąc przy tym właścicielem ww. urządzeń (art. 72 ust. 1 ustawy). Co równie istotne, zadania, o których mowa w art. 75 ust. 1 ustawy, były to zadania władcze województwa (sfera imperium), a nie właścicielskie (sfera dominium). Urządzenia melioracji wodnych podstawowych stanowią bowiem własność Skarbu Państwa i co do zasady są wykonywane na jego koszt, natomiast za ich utrzymanie odpowiedzialne było województwo (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 27 lutego 2020 r., sygn. akt III CZP 57/19, Lex nr 2786142,a także wyroki Sądu Najwyższego z dnia 27 maja 2015 r., sygn. akt II CSK 480/14, niepubl., oraz z dnia 27 kwietnia 2017 r., sygn. akt II CSK 401/16, OSNC 2018, Nr 1, poz. 12).
Także w niniejszej sprawie inwestycja w zakresie budowli przeciwpowodziowych polegająca na rozbudowie lewego wału [...] od km wału [...]+[...] do ok [...]+[...] (od km rzeki [...]+[...] do km [...]+[...]) wraz z rozbudową wału cofkowego rzeki [...], tj. prawego brzegu rzeki [...] od km wału [...]+[...] do km [...]+[...] w [...] była zadaniem rządowym zleconym jednostce samorządu terytorialnego – w tym przypadku Województwu [...], któremu przysługiwał status inwestora w ramach tej inwestycji.
Istotna zmiana stanu prawnego nastąpiła w dniu 1 stycznia 2018 r., w związku z wejściem w życie ustawy z 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. z 2018 r. poz. 2268 ze zm.), dalej jako "Prawo wodne".
Stosownie do treści art. 526 Prawa wodnego, z dniem wejścia w życie ustawy Państwowe Gospodarstwo Wody Polskie (PGWP) wykonują zadania dotychczasowego Prezesa KZGW, dotychczasowych dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw związane z utrzymaniem wód oraz pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, a także inwestycjami w gospodarce wodnej.
Powyższa zmiana stanu prawnego skorelowana została z uchyleniem art. 14 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa (Dz. U. z 2018 r. poz. 913 ze zm.), który w wersji sprzed zmiany stanowił, że samorząd województwa wykonuje zadania o charakterze wojewódzkim określone ustawami, w szczególności w zakresie gospodarki wodnej, w tym ochrony przeciwpowodziowej, a w szczególności wyposażenia i utrzymania wojewódzkich magazynów przeciwpowodziowych.
Stosownie do treści art. 528 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego, z dniem wejścia w życie ustawy PGWP reprezentują Skarb Państwa oraz wykonują uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych położonych w międzywalu, nieruchomości pod wałami przeciwpowodziowymi oraz wałów przeciwpowodziowych wraz z urządzeniami wodnymi związanymi z nimi funkcjonalnie, przyległych do wód, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy uchylanej w art. 573, a także położonych na tych nieruchomościach budynków oraz innych urządzeń.
Zgodnie zaś z art. 534 ust. 5 Prawa wodnego, z dniem wejścia w życie ustawy PGWP przystępują do toczących się postępowań sądowych i administracyjnych, w których stronami są:
1) Prezes KZGW,
2) dyrektorzy regionalnych zarządów gospodarki wodnej,
3) marszałkowie województw,
4) kierownicy wojewódzkich samorządowych jednostek organizacyjnych
– dotyczących spraw wynikających z przepisów ustawy uchylanej w art. 573.
Uwzględniając powyższe, Sąd stoi na stanowisku, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Wskazać należy bowiem, że samorząd województwa niewątpliwie wykonywał zadania w zakresie gospodarki wodnej, w tym ochrony przeciwpowodziowej, do dnia 31 grudnia 2017 r. Po zmianie stanu prawnego, tj. po wejściu w życie Prawa wodnego, od dnia 1 stycznia 2018 r. samorząd województwa utracił jakąkolwiek kompetencję do wykonywania wskazanych powyżej zadań. Świadczy o tym chociażby treść przepisu art. 526 Prawa wodnego, który stanowi o przejęciu przez WP dotychczasowych zadań marszałków województw w tym zakresie, jak też fakt, że w ustawie z dnia 5 czerwca 1998 r. o samorządzie województwa uchylono pkt 9 ust. 1 w art. 14, który nakładał na województwo obowiązek realizacji zadań rządowych zleconych województwu w zakresie gospodarki wodnej, w tym ochrony przeciwpowodziowej.
W konsekwencji powyższego, wszystkie kompetencje i obowiązki województwa dotyczące zadań zleconych z zakresu gospodarki wodnej, w tym utrzymania urządzeń melioracji wodnych podstawowych oraz prowadzenie inwestycji z tym związanych przeszło, z mocy prawa, na PGWP. W aktualnej sytuacji prawnej brak jest zatem podstawy prawnej uzasadniającej zapłatę odszkodowania przez Województwo [...].
Sąd nie neguje przy tym faktu, że objęte niniejszym postępowaniem odszkodowawczym nieruchomości przeznaczone na realizację inwestycji w zakresie opisanych w decyzji budowli przeciwpowodziowych stały się własnością Województwa [...] jednakże stanowią jednak nieruchomość pod urządzeniem wodnym, będącym z mocy prawa własnością Skarbu Państwa.
Należy przy tym mieć na uwadze, że w dniu wejścia życie Prawa wodnego, tj. 1 stycznia 2018 r., na podstawie art. 528 ust. 1 pkt 2 Prawa wodnego, PGWP stało się reprezentantem Skarbu Państwa oraz wykonawcą uprawnień właścicielskich Skarbu Państwa w stosunku do stanowiących własność Skarbu Państwa nieruchomości gruntowych położonych w międzywalu, nieruchomości pod wałami przeciwpowodziowymi oraz wałów przeciwpowodziowych wraz z urządzeniami wodnymi związanymi z nimi funkcjonalnie, przyległych do wód, o których mowa w art. 11 ust. 1 pkt 2 i 4 ustawy uchylanej w art. 573, a także położonych na tych nieruchomościach budynków oraz innych urządzeń.
Powyższe, zdaniem Sądu, świadczy o tym, że od dnia 1 stycznia 2018 r. uprawnienia właścicielskie co do objętych postępowaniem działek – jako stanowiących w tej dacie własność Skarbu Państwa – winno wykonywać PGWP, a nie Województwo [...], jak błędnie uznały organy obu instancji.
Wyjaśnić także należy, że to właśnie PGWP reprezentuje Skarb Państwa w postępowaniu odszkodowawczym oraz wykonuje uprawnienia właścicielskie Skarbu Państwa w stosunku do nieruchomości przejętej na cele budowy urządzenia wodnego. W dotychczasowym orzecznictwie sądów administracyjnych zaaprobowano stanowisko, że na podstawie art. 534 ust. 5 Prawa wodnego, doszło do następstwa prawnego PGWP po marszałku województwa w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym (por. postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 25 stycznia 2018 r., sygn. akt I SA/Łd 1039/17 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 maja 2018 r., sygn. akt II SA/GI 89/18). Przedmiot niniejszej sprawy nierozerwalnie wiąże się z materią regulowaną przepisami Prawa wodnego dotyczy bowiem realizacji inwestycji w zakresie budowli przeciwpowodziowych.
Mając to na uwadze Sąd uznał, że organy administracji wydały zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą z naruszeniem wskazanych powyżej przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, co powoduje konieczność ich wyeliminowania z obrotu prawnego. Organy nie poczyniły bowiem w niniejszej sprawie właściwych ustaleń, w konsekwencji naruszając także przepis art. 20 ust. 1 specustawy przeciwpowodziowej, ponieważ w sposób nieprawidłowy określiły podmiotu zobowiązanego do zapłaty odszkodowania.
Ponownie rozpoznając sprawę organy zastosują się do oceny prawnej wyrażonej w uzasadnieniu niniejszego wyroku, a następnie w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz stosowanie do treści art. 20 ust. 1 specustawy przeciwpowodziowej – w prawidłowy sposób określą podmiot zobowiązany do wypłaty odszkodowania, co następnie wyjaśnią w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia, zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
Z powyższych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz 200 p.p.s.a., Sąd orzekł jak na wstępie.
Stosownie do treści art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych, rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.