I SA/Wa 2455/22

I SA/Wa 2455/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-02-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-10-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Jolanta Dargas /sprawozdawca/
Magdalena Durzyńska /przewodniczący/
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Magdalena Durzyńska sędzia WSA Jolanta Dargas (spr.) asesor WSA Mateusz Rogala Protokolant specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 6 lutego 2023 r. sprawy ze skargi B. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Płocku z dnia 28 lipca 2022 r. nr KO-534/4103/230/22 w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne i ustalenie obowiązku zwrotu tego świadczenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 28 lipca 2022 r. nr KO-534/4103/230/22 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta P. z dnia 25 marca 2022 r. nr DŚR.16412.4014.000007.N.2022
w przedmiocie uznania świadczenia pielęgnacyjnego za nienależnie pobrane.
W sprawie ustalono następujący stan faktyczny i prawny:
Decyzją z dnia 25 marca 2022 r. nr DŚR.16412.4014.000007.N.2022 Prezydent Miasta P. - uznał za nienależnie pobrane przez B. G. świadczenie pielęgnacyjne w związku z opieką nad A. G. w wysokości [...] zł za okres od [...].08.2012 r. do [...].08.2012 r. oraz zobowiązał do zwrotu kwoty nienależnie pobranego świadczenia wraz z odsetkami od tej kwoty w wysokości [...] zł, naliczonymi na dzień wydania decyzji. Jednocześnie wskazano, że odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych. Spłaty należy dokonać w terminie 7 dni, od dnia w którym decyzja stała się ostateczna. Odsetki od kwoty nienależnie pobranego świadczenia naliczane są aż do dnia spłaty.
W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ I instancji podał, że mocą decyzji
nr MDŚR 1282/000105/2010 z dnia 24 marca 2010 r. przyznano B. G. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – A. G. począwszy od 1 marca 2010 r. na czas nieokreślony oraz objęto B. G. ubezpieczeniem emerytalno-rentowym i zdrowotnym. B. G. w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego podjęła zatrudnienie w okresie od [...].08.2012 r. do [...].08.2012 r. Z wyjaśnień B. G. wynika, że w dniu 8 sierpnia 2012 r. podpisała umowę z Agencją Pracy Tymczasowej, a w dniu 9 sierpnia 2012 r. miała rozpocząć zatrudnienie, zaś w dniu 10 sierpnia 2012 r. złożyła wypowiedzenie i od tego dnia przebywała na zwolnieniu lekarskim. Świadectwo pracy otrzymała za okres od [...].08.2012 r. do [...].08.2012 r. Organ I instancji powołując się na treść art. 30 ust. 1 i 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych, uznał pobrane przez B. G. świadczenie pielęgnacyjne za okres od [...].08.2012 r. do [...].08.2012 r. za nienależnie pobrane świadczenie, akcentując, że we wskazanym okresie B. G. podjęła zatrudnienie oraz była objęta ubezpieczeniem społecznym, zaś zwolnienie lekarskie, na którym przebywała obejmowało okres zatrudnienia i bez znaczenia dla sprawy pozostaje fakt nieotrzymywania przez nią wynagrodzenia za pracę. Zaznaczył, że strona była prawidłowo poinformowana, jakie okoliczności powodują ustanie prawa do przedmiotowego świadczenia. W ocenie organu I instancji pouczenie zawarte w decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne, jak i we wniosku o ustalenie prawa do tego świadczenia było jasne i czytelne, i sformułowane w sposób nie budzący wątpliwości. Strona zapoznała się z pouczeniem zawartym we wniosku
o czym świadczy jej własnoręczny podpis, jak również z pouczeniem zawartym
w decyzji przyznającej świadczenie. Organ I instancji pouczył jednocześnie stronę
o możliwości ubiegania się o umorzenie należności do zwrotu łącznie z odsetkami
w całości lub w części, odroczenie terminu płatności lub rozłożenia jej na raty.
Od tej decyzji odwołała się B. G.
Kolegium rozpatrując sprawę wskazało, że materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r.
o świadczeniach rodzinnych (t. j. Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm.).
Zgodnie z art. 17 ust. 1 wskazanej ustawy, zarówno w brzmieniu obowiązującym w dacie ustalenia prawa odwołującej do świadczenia pielęgnacyjnego w związku
z opieką nad matką, jak i obecnie, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje m. in. innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z treści cytowanego art. 17 ust. 1 ustawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem wskazanym w art. 17 ust. 1 ustawy osobom, jeżeli spełniają łącznie dwie przesłanki: pierwsza dotyczy sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, druga natomiast przesłanka dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.
Odwołującej jako córce A. G. legitymującej się znacznym stopniem niepełnosprawności, co potwierdza znajdujące się w aktach sprawy orzeczenie Komisji Lekarskiej do Spraw Inwalidztwa i Zatrudnienia Nr [...] w S.
z dnia 5 kwietnia 1988 r. Nr sprawy (akt) [...] zaliczające A. G. do pierwszej grupy inwalidów z ogólnego stanu zdrowia na trwałe (zgodnie z art. 3 pkt 21 lit. d ustawy, ilekroć w ustawie jest mowa o znacznym stopniu niepełnosprawności, oznacza to także posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do I grupy inwalidów), organ
I instancji decyzją z dnia 24 marca 2010 r. nr MDŚR81282/000105/2010 przyznał świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką, na okres od [...].03.2010 r. bezterminowo oraz objął odwołującą ubezpieczeniem emerytalno- rentowym i ubezpieczeniem zdrowotnym. Z akt sprawy wynika, że świadczenie pielęgnacyjne za sierpień 2012 r. zostało wypłacone odwołującej w dniu 19 sierpnia 2012 r. na rachunek bankowy wskazany przez odwołującą, a składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne zostały przekazane w dniu 31 sierpnia 2012 r. (karta świadczeń osoby za okres od 2008-01-01 do 2022-02-24).
Po wydaniu decyzji przyznającej świadczenie pielęgnacyjne odpadła jedna
z przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia, a mianowicie nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad matką. Jak bowiem wynika z akt sprawy, w dniu 22 lutego 2022 r. do organu I instancji wpłynęło pismo Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P. z dnia [...] lutego 2022 r. znak: [...] informujące o tym, że odwołująca została zgłoszona
do ubezpieczeń społecznych i ubezpieczenia zdrowotnego z tytułu zatrudnienia
a podstawie umowy o pracę u innego płatnika składek w okresie od [...].08.2012 r.
do [...].08.2012 r. W toku postępowania pierwszoinstancyjnego odwołująca przedłożyła do akt sprawy umowę o pracę zawartą w dniu [...] sierpnia 2012 r. między [...] Spółka Akcyjna Agencja Pracy Tymczasowej z siedzibą w [...] a odwołującą, z której wynika, że odwołująca została zatrudniona na czas określony od dnia [...] sierpnia 2012 r. do dnia [...] sierpnia 2012 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku sprzątaczki. Z umowy tej wynika również, że odwołująca została zobowiązana do rozpoczęcia wykonywania pracy od dnia [...] sierpnia 2012 r. Wprawdzie odwołująca pismem z dnia 10 sierpnia 2012 r., złożonym w tym samym dniu u pracodawcy, zwróciła się z prośbą o rozwiązanie zawartej w dniu [...] sierpnia 2012 r. umowy na mocy porozumienia stron ze skutkiem od dnia [...] sierpnia 2012 r., w przeciwnym wypadku wniosła o rozwiązanie umowy na podstawie § 8 umowy o pracę, czyli z siedmiodniowym okresem wypowiedzenia.
W odpowiedzi na powyższe pismo [...] SA pismem z dnia [...] sierpnia 2012 r. poinformował odwołującą, iż nie wyraża zgody na rozwiązanie umowy w trybie natychmiastowym i w związku z tym nieobecność w dniu 10 sierpnia 2012 r. będzie traktowana jako nieobecność nieusprawiedliwiona. Wskazał, że umowa ulegnie rozwiązaniu w przewidywanym w kodeksie pracy terminie 7 dni, tj. [...].08.2012 r. Pismem z dnia 13 sierpnia 2012 r. odwołująca poinformowała [...] SA, że dnia [...] sierpnia 2012 r. otrzymała zwolnienie lekarskie, które stanowi usprawiedliwioną nieobecność w pracy w dniach od [...] sierpnia 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r. Odwołująca przedłożyła także do akt sprawy świadectwo pracy z dnia [...] sierpnia 2012 r., w którym wskazano, że odwołująca w okresie zatrudnienia, tj. od [...] sierpnia 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r. wykonywała pracę jako sprzątaczka, a stosunek pracy ustał w wyniku rozwiązania umowy o pracę przez oświadczenie jednej ze stron z zachowaniem okresu wypowiedzenia (art. 30 § 1 pkt 2 Kodeksu pracy). W okresie zatrudnienia pracownik był niezdolny do pracy przez okres [...] dni ([...].08.2012 r. - [...].08.2012 r.).
Z powyższego wynika zatem, że odwołująca w okresie od [...] sierpnia 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r. prowadziła aktywność zawodową w rozumieniu art. 3 pkt 22 ustawy, co z kolei jest przeszkodą do otrzymywania w tym okresie świadczenia pielęgnacyjnego w zw. z art. 17 ust. 1 ustawy. Świadczenie pielęgnacyjne kompensuje opiekunowi potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej. Świadczenie to nie jest przyznawane "jedynie" z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem określonym w art. 17 ust. 1 ustawy, ale z uwagi na niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przypadku osób rezygnujących z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne ma więc zrekompensować utratę szans zarobkowych. Przy czym rezygnacja ta nie równa się jedynie z brakiem uzyskiwania dochodów. Przepisy ustawy o świadczeniach rodzinnych nie uzależniają bowiem przesłanki niepodejmowania zatrudnienia i rezygnacji z zatrudnienia od uzyskiwania wynagrodzenia. Wykładnia art. 17 ust. 1 ustawy uzasadnia konstatację, że rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nie może być iluzoryczna, pozorna i budzić wątpliwości. Musi być to stan trwały, czyli osoba taka musi zrezygnować definitywnie zarówno z aktualnego zatrudnienia jak i nie podejmować tego zatrudnienia w przyszłości. Nie ma zatem znaczenia okoliczność, że odwołująca - jak twierdzi w piśmie z dnia 16 marca 2022 r. oraz w odwołaniu - nie otrzymała wynagrodzenia za pracę. Kwestia wypłaty wynagrodzenia przez pracodawcę czy ewentualnego potrącenia z niego kwoty wskazanej w piśmie [...] SA z dnia [...] sierpnia 2012 r. nie należy do oceny organu właściwego do wydania decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego. W myśl art. 11 pkt 7 ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy, w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu. W okolicznościach niniejszej sprawy nie ma także znaczenia fakt, iż odwołująca faktycznie wykonywała pracę tylko jeden dzień, tj. w dniu [...] sierpnia 2012 r. (odwołująca w piśmie z dnia [...] sierpnia 2012 r., skierowanym do pracodawcy, stwierdziła, że żadnej odzieży ochronnej nie otrzymała, a w trakcie wykonywania obowiązków w pracy wykorzystała wyłącznie własną odzież oraz obuwie), zaś w okresie od [...] sierpnia 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim i w tym czasie nie świadczyła pracy, bowiem zwolnienie lekarskie, na którym przebywała obejmowało okres zatrudnienia.
Skoro odwołująca w trakcie pobierania świadczenia pielęgnacyjnego w związku
z opieką nad matką A. G. podejmowała zatrudnienie w okresie
od [...] sierpnia 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r. to należy uznać, iż wypłacone odwołującej w tym okresie świadczenie pielęgnacyjne jest nienależnie pobranym świadczeniem. Artykuł 30 ust. 2 pkt 1 ustawy stanowi bowiem, iż za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania. W rozpoznawanej sprawie ustalono i sprawdzono okoliczności, które stanowiły przesłanki nienależnego świadczenia w rozumieniu art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy i zgromadzono materiał dowodowy pozwalający na udokumentowanie wystąpienia w sprawie tych przesłanek. Z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, że odwołująca była pouczona o okolicznościach, których wystąpienie powoduje brak prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Odwołująca o niemożności podejmowania zatrudnienia jako okoliczności mającej wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego została poinformowana podczas składania dokumentów o ustalenie prawa do przedmiotowego świadczenia. Wniosek odwołującej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego został złożony w Dziale Świadczeń Rodzinnych MOPS w P. w dniu 18 mara 2010 r. zawierał pouczenie o kryteriach, jakie należy spełniać do otrzymywania świadczenia pielęgnacyjnego i kiedy świadczenie to nie przysługuje Odwołująca została zobowiązana do niezwłocznego poinformowania organu wypłacającego świadczenia rodzinne między innymi o zmianach, mających wpływ na prawo do tego świadczenia. Odwołująca własnoręcznym podpisem złożonym na wniosku potwierdziła, że zapoznała się z powyższym pouczeniem. Również decyzja z dnia 24 marca 2010 r.
Nr MDŚR81282/000105/2010 przyznająca świadczenie pielęgnacyjne zawierała pouczenie, zobowiązujące odwołującą do niezwłocznego powiadomienia podmiotu realizującego świadczenia rodzinne o wystąpieniu zmian mających wpływ na prawo do przedmiotowego świadczenia.
Prawidłowo także organ I instancji ustalił wysokość kwoty nienależnie pobranego świadczenia. Zgodnie z art. 17 ust. 4 ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługujące za niepełne miesiące kalendarzowe wypłaca się w wysokości 1/30 świadczenia pielęgnacyjnego za każdy dzień. Należną kwotę świadczenia zaokrągla się
do 10 groszy w górę. Świadczenie pielęgnacyjne w dacie przyznania i wypłaty
w sierpniu 2012 r. wynosiło [...] zł miesięcznie. Zatem wysokość nienależnie pobranego świadczenia wyniosła [...] zł ([...] zł : 31 dni sierpnia x 9 dni podejmowania zatrudnienia).
W świetle powyższych okoliczności organ I instancji - działając na podstawie
art. 30 ust. 2 pkt 1 ustawy - zasadnie uznał świadczenie pielęgnacyjne pobrane przez odwołującą w związku z opieką nad matką w okresie od [...].08.2012 r. do [...].08.2012 r. za nienależnie pobrane i zobowiązał odwołującą do ich zwrotu. Stosownie bowiem do treści art. 30 ust. 1 ustawy osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu.
Jednocześnie Kolegium Odwoławcze wskazuje - w kontekście zarzutu,
iż zgodnie z kodeksem cywilnym można uznać dane świadczenie za nienależnie pobrane jedynie, jeżeli nastąpiło bezpodstawne wzbogacenie - że ustawa
o świadczeniach rodzinnych w art. 30 ust. 2 definiuje nienależnie pobrane świadczenia
i wobec tego nie ma podstaw do jakiegokolwiek odwoływania się w tym zakresie do przepisów Kodeksu cywilnego.
Również zarzut dotyczący braku rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji co do zgodności z prawem umowy o pracę zawartej przez odwołującą z [...] SA jest niezasadny, bowiem kwestia prawidłowości i skuteczności oświadczenia o wypowiedzeniu umowy o pracę nie należy do właściwości organów administracji publicznej. Oceny w tym zakresie dokonuje sąd powszechny, badając czy do wypowiedzenia umowy o pracę doszło zgodnie z prawem. Orzeczenie, jakie zostanie wydane w tej sprawie nie może być jednak postrzegane jako zagadnienie wstępne w rozumieniu przyjętym w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Chybiony jest więc zarzut naruszenia art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Także kwestia odprowadzenia kwoty zaliczki na podatek dochodowy od tego wynagrodzenia do urzędu skarbowego przez pracodawcę nie należy do oceny organu właściwego do wydania decyzji w sprawie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę na decyzję Kolegium do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego
w Warszawie wniosła B. G. zarzucając jej naruszenie:
1. przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych w związku z art. 3 pkt 1, 22 i 24 ustawy o świadczeniach rodzinnych, czyli definicji "dochodu", "zatrudnienia", "uzyskania dochodu",
2. przepisu art. 8 i 9 kodeksu postępowania administracyjnego poprzez brak realizacji obowiązku pouczenia w sposób pełny. W pouczeniu pisemnym decyzji z dnia 24 marca 2010 roku wydanej przez Prezydenta Miasta P. w przedmiocie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, nie wyjaśniono w pełni, co oznacza pojęcie "dochodu", "zatrudnienia", ani też nie wyjaśniono pojęcia "uzyskania dochodu". Nie wskazano art. 3 pkt 1, 22 i 24 jako podstawy prawnej wydania decyzji, ani w pouczeniu nie wymieniono, jako podstawy do zawiadomienia organu o zmianach mających wpływ na prawo do świadczenia pielęgnacyjnego (II SA/Go 168/14 wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z 9 kwietnia 2014 r.). W decyzji z dnia
25 marca 2022 roku o uznanie za nienależne świadczenie pielęgnacyjne i ustalenie obowiązku zwrotu również tych pojęć nie wyjaśniono i nie wskazano jako podstawy prawnej.
3. przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego art. 7 i art.77 §1 i art. 80 nie poprzez nie wyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy w szczególności, brak uzyskania przez skarżącą jakiegokolwiek wynagrodzenia z tytułu zatrudnienia, co zostało pominięte przez organy I i II instancji,
4. naruszenie art. 11 i art. 107 § 3 Kpa z uwagi na brak adekwatnego uzasadnienia decyzji. Nie wyjaśniono dlaczego zatrudnienie, które narusza prawo poprzez brak wynagrodzenia stało się podstawą faktyczną do ustalenia nienależytego świadczenia. Ani na gruncie prawa administracyjnego ani karnego czy prawa pracy.
5. naruszenie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa poprzez rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji mimo, że rozstrzygnięcie sprawy zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Sąd Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w P. prowadzi sprawę przeciwko ZUS O/P. o podleganie ubezpieczeniom społecznym,
w tym postępowaniu również jako strona występuje [...] S.A. Agencja Pracy Tymczasowej. Pominięcie orzeczenia Sądu może spowodować, że skarżąca będzie musiała wnosić o wznowienie postępowania w przedmiocie uznania za nienależnie pobrane świadczenie pielęgnacyjne i ustalenie obowiązku zwrotu tego świadczenia.
6. z ostrożności procesowej zgłoszono zarzut przedawnienia, bowiem upłynęło już
10 lat od sierpnia 2012 roku. Zgodnie z art. 104 ust. 7 ustawy o pomocy społecznej nie wydaje się decyzji o zwrocie nienależnego świadczenia, jeżeli upłynęło więcej niż 10 lat. Jednocześnie w art. 104 ust. 3 ustawodawca wskazał, że wysokość należności oraz terminy ich zwrotu ustala się w drodze decyzji administracyjnej odrębnej od decyzji ustalającej nienależne świadczenie. W tej sprawie jednocześnie w jednym postępowaniu ustalono nienależne świadczenie i ustalono obowiązek zwrotu.
W związku z powyższym skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej i wstrzymanie wykonania decyzji.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
(Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną,
z zastrzeżeniem art. 57a.
Rozpoznając sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów Sąd uznał skargę za niezasadną.
Przyjmując za punkt wyjścia oceny legalności poddanej kontroli sądowoadministracyjnej decyzji w przedmiocie nienależnie pobranego świadczenia rodzinnego – świadczenia pielęgnacyjnego odpowiednie przepisy u.ś.r. – Sąd stwierdza, że stosownie do art. 30 u.ś.r. osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu (ust.1). Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się: 1) świadczenia rodzinne wypłacone mimo zaistnienia okoliczności powodujących ustanie, zawieszenie prawa do świadczeń rodzinnych lub zmniejszenie wysokości przysługujących świadczeń rodzinnych albo wstrzymanie wypłaty świadczeń rodzinnych w całości lub w części, jeżeli osoba pobierająca te świadczenia była pouczona o braku prawa do ich pobierania (ust. 2). Kwoty nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych podlegają zwrotowi łącznie z odsetkami ustawowymi za opóźnienie na rachunek bankowy wskazany przez organ właściwy. Odsetki są naliczane od pierwszego dnia miesiąca następującego po dniu wypłaty świadczeń rodzinnych do dnia spłaty (ust. 8).
Na gruncie tej regulacji prawnej aktualnie judykatura przyjmuje, że treść art. 30 ust. 1 u.ś.r. "jest jednoznaczna a skutek w postaci obowiązku zwrotu pobranego nienależnie świadczenia jest wynikiem stwierdzenia określonych okoliczności. (...) do okoliczności tych nie należy świadomość beneficjenta świadczeń rodzinnych co do pobrania nienależnych świadczeń ani wina w doprowadzeniu do pobrania takiego świadczenia. Przesłanki winy czy świadomości nienależności pobieranego świadczenia nie zostały bowiem ujęte w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Oznacza to, że obowiązek zwrotu świadczenia rodzinnego powstaje w sytuacji, gdy świadczenie to zostało przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego, chociażby strona takiego postępowania nie miała świadomości nienależności pobieranego świadczenia ani nie przyczyniła się do wydania decyzji przyznającej nienależne świadczenie" (tak np. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2021r.,
I OSK 2851/20, LEX nr 3163181. Zob. tez wyrok NSA z dnia 17 czerwca 2021r., I OSK 348/21, Lex nr 3214304).
Zważywszy na tę regulację prawną - Sąd stwierdza, że w tej sprawie ziściły się przesłanki zwrotu nienależnie pobranego przez skarżącą świadczenia pielęgnacyjnego, a to z tego względu, że w trakcie jego pobierania podjęła ona zatrudnienie, co z kolei uniemożliwia pobieranie świadczenia.
Z treści cytowanego art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że świadczenie pielęgnacyjne kierowane jest do osób, które wywiązują się ze swego obowiązku alimentacyjnego, osobiście zapewniając stałą i długotrwałą opiekę i pomoc niepełnosprawnemu członkowi rodziny i jednocześnie z tego właśnie powodu zaprzestają aktywności zawodowej lub nie podejmują zatrudnienia. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje zatem wskazanym w art. 17 ust. 1 ustawy osobom, jeżeli spełniają łącznie dwie przesłanki: pierwsza dotyczy sprawowania osobistej opieki nad osobą niepełnosprawną, druga natomiast przesłanka dotyczy niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej z uwagi na konieczność sprawowania tej opieki.
Jak wynika z akt sprawy skarżąca w 8 sierpnia 2012 r. zawarła umowę o pracę
z [...] Spółka Akcyjna Agencja Pracy Tymczasowej z siedzibą w [...] na czas określony od dnia [...] sierpnia 2012 r. do dnia [...] sierpnia 2012 r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku sprzątaczki.
W związku z powyższym zasadnie organy orzekające przyjęły, że skarżąca
w powyższym okresie prowadziła aktywność zawodową w rozumieniu art. 3
pkt 22 ustawy, co z kolei jest przeszkodą do otrzymywania w tym okresie świadczenia pielęgnacyjnego w zw. z treścią art. 17 ust. 1 ustawy. Świadczenie pielęgnacyjne kompensuje bowiem opiekunowi potencjalnie utracony dochód z pracy zarobkowej. Świadczenie to nie jest przyznawane "jedynie" z powodu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, która legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, ale
z uwagi na niepodejmowanie lub rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Bez znaczenia przy tym pozostaje okoliczność czy skarżąca pobierała w okresie zatrudnienia wynagrodzenie za pracę, gdyż jest to kwestia, która nie podlega badaniu przez organy administracji publicznej, a ewentualnie przez sąd powszechny. Z tego też względu nie zachodziła w niniejszej sprawie przesłanka do zawieszenia postępowania. Rozstrzygnięcie bowiem sądu pracy w sprawie przeciwko pracodawcy skarżącej nie stanowi zagadnienia wstępnego w rozumieniu art. 97 par. pkt 4 k.p.a., uniemożliwiającego uznania świadczenia za nienależnie pobrane. Jak wskazano bowiem wyżej przesłanki do uznania w przypadku skarżącej świadczenia w rozumieniu przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych za nienależnie pobrane ziściły się. Również zarzut dotyczący braku przedstawienia skarżącej definicji zatrudnienia należy uznać za niezasadny. Zawarła ona bowiem umowę o pracę, co do której nie może budzić wątpliwości, że tego rodzaju umowa stanowi podstawową formę zatrudnienia.
Odnosząc się do zarzutu przedawnienia, Sąd uznał go za chybiony, bowiem jak wynika z treści art. 30 ust. 5 ustawy o świadczeniach rodzinnych decyzja o ustaleniu
i zwrocie nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych nie jest wydawana, jeżeli
od terminu ich pobrania upłynęło więcej niż 10 lat, co w niniejszej sprawie nie miało miejsca. Nienależnie pobrane świadczenie dotyczy jego wypłaty za okres od [...] sierpnia 2012 r. do [...] sierpnia 2012 r., a decyzja organu I instancji została wydana 25 marca 2022 r., zaś zaskarżona decyzja 28 lipca 2022 r., a zatem przed upływem 10 lat od pobrania nienależnego świadczenia.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy Prawo
o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.