I SA/WA 243/22

I SA/Wa 243/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-07-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-01-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Fyda-Kawula
Joanna Skiba
Magdalena Durzyńska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Sygn. powiązane
I OSK 1198/23 - Wyrok NSA z 2025-02-18
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 28, art 156 par 1 pkt 4
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Joanna Skiba, asesor WSA Anna Fyda-Kawula, , po rozpoznaniu w dniu 7 lipca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. B. i A. B. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] grudnia 2021 r. nr [...] w przedmiocie reformy rolnej 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z [...] sierpnia 2021 r. nr [...]. 2. zasądza od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na rzecz K. B. i A. B. solidarnie kwotę 714 (siedemset czternaście) złotych, tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją nr DN.rn.625.81.2021, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej jako organ/minister) utrzymał w mocy w mocy decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 5 sierpnia 2021 r. nr SZ.rn.625.28.2020 stwierdzającą nieważność decyzji Wojewody Mazowieckiego z 22 października 2015 r. nr 3976/2015, znak: SPNV.7511.8.2015.MB. Tą ostatnią decyzją z 22 października 2015r. Wojewoda Mazowiecki stwierdził, że część nieruchomości ziemskiej pod nazwą "[...]", położona w gminie S., powiat w., w województwie mazowieckim, stanowiąca zespól pałacowo - parkowy, oznaczony jako działki ewidencyjne: nr [...] o powierzchni 9,9357 ha, nr [...] 0 powierzchni 0,2759 ha, nr [...] o powierzchni 0,0758 ha oraz nr [...] o powierzchni 0,2198 ha, wykazane na mapie sytuacyjnej nieruchomości przyjętej do państwowego zasobu geodezyjnego 1 kartograficznego w W. pod numerem P.1436.2015.2092 (...) nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm., dalej jako dekret).
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nr DN.rn.625.81.2021 minister podał, że podstawę prawną stwierdzenia nieważności decyzji stanowi art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Stanowi on, że decyzja administracyjna jest nieważna jeśli została skierowana do osoby nie będącej stroną. W tym kontekście organ stwierdził, że sporna decyzja Wojewody Mazowieckiego z 22 października 2015r. została skierowana m.in. do J. B., która nie jest legitymowana w sprawie gdyż prawa i roszczenia do ww. nieruchomości nabyła na podstawie umowy cywilnoprawnej. Jednocześnie organ podał, że za strony postępowania w decyzji z dnia 22 października 2015 r. Wojewoda Mazowiecki uznał A. B., K. B., J.B. oraz Ośrodek Szkoleniowy Służby Więziennej w P., przy czym A. B. i K. B. zostali uznani za strony na podstawie znajdujących się w aktach sprawy postanowień spadkowych. Jak wskazano podstawą do uznania za stronę postępowania J. B. była umowa z 2013 r. nabycia praw spadkowych po M. M. i Z. B. od osoby, która w dacie umowy już nie żyła. Do akt wpłynęło ponadto złożone w trybie art. 84 § 1 i art. 88 § 1 kc oświadczenie J. B. z 22 kwietnia 2021 r. o uchyleniu się od skutków prawnych oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu (doręczone również następcom prawnym zbywcy A. Z. zmarłego w 2012 r.). Ostatecznie organ przyjął, że J. B. nie ma przymiotu strony w rozumieniu art. 28 kpa, a zatem skierowana do niej decyzja z 2015r. jest nieważna w całości na podstawie art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Organ podał też, że nie może stwierdzić nieważności ww. decyzji jedynie w części gdyż spadkobiercy pierwotnego właściciela "dekretowego" nie dokonali działu spadku.
W skardze na ww. decyzję ministra K. B. i A. B. (dalej jako skarżący) zarzucili mu:
1. naruszenie art. 156 § 1 pkt 4 w związku z art. 158 § 1 kpa poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, a w konsekwencji błędne przyjęcie, że istnieją przesłanki do unieważnienia decyzji Wojewody Mazowieckiego z dnia 22 października 2015 roku w całości, tj. poprzez podtrzymanie, iż wskutek skierowania jej do podmiotu niebędącego stroną w sprawie, braku działu spadku między spadkobiercami L. B., a także z uwagi na powiązania prawne między spadkobiercami należy stwierdzić nieważność decyzji w całości, w sytuacji gdy prawidłowa interpretacja przedmiotowych przepisów oraz stanu faktycznego wskazuje jednoznacznie, że na gruncie niniejszej sprawy Minister (w świetle zaprezentowanej przez organ ten argumentacji) powinien unieważnić decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności wyłącznie w części, tj. wobec J. B..
2. naruszenie art. 156 § 1 pkt 4 kpa oraz art. 7, art. 77 oraz art. 80 kpa w związku z art. 108 oraz 101 § 2 kpa poprzez wykładnię przedłożonej umowy sprzedaży spadków z dnia 18 grudnia 2013 roku i oświadczeń woli przez J. B., a także pominięcie kwestii umocowania J. B., prowadzące organ do wniosku, że umowa w przedmiocie sprzedaży spadków pozostaje bezskuteczna, w sytuacji gdy minister nie był nawet uprawniony do wykładni postanowień umownych i przedmiotowego oświadczenia J. B. zakładając apriorycznie o nieważności przedmiotowej umowy sprzedaży spadków, a także nie dokonał należytej oceny pełnomocnictwa J. B..
3. naruszenie art. 8 w zw. z art. 16 art., art. 28 oraz art. 156 § 1 pkt 4 kpa poprzez naruszenie zasady pogłębiania zaufania obywateli do państwa oraz ostateczności decyzji administracyjnych, co polegało na zaniechaniu sporządzenia dogłębnego i przekonującego uzasadnienia rozstrzygnięcia, w szczególności w zakresie analizy jej skutków, tj., nieodwracalnych skutków prawnych przedmiotowej decyzji, a także przesłanek decydujących o kwalifikacji J. B. jako strony w postępowaniu administracyjnym przez organ, co zezwoliło na stwierdzenie nieważności prawomocnej i ostatecznej decyzji.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia 5 sierpnia 2021 roku i o zasądzenie od Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi kosztów postępowania sądowo- administracyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje:
Skarga jest zasadna.
Postępowanie w niniejszej sprawie toczyło się w oparciu o przepisy art.156-158 kpa, a zatem jego przedmiotem było ustalenie, czy sporne orzeczenie z 2015r. zostało wydane z wadami, o których stanowi art. 156 § 1 kpa. W niniejszej sprawie podstawę prawną stwierdzenia nieważności decyzji stanowił art. 156 § 1 pkt. 4 kpa. Decyzja wojewody została podjęta i została skierowana do kilku podmiotów mających status strony postępowania i do jednej osoby, która finalnie, jak się okazało stroną (gdy chodzi o status materialnoprawny) nie była.
W orzecznictwie i w piśmiennictwie wskazuje się, że ewentualne doręczenie decyzji stronie oraz podmiotowi, nie będącemu stroną - w sprawach, w których występuje wielość stron, co do zasady nie uzasadnia stwierdzenia nieważności decyzji w całości, może ewentualnie skutkować częściowym stwierdzeniem nieważności takiej decyzji (por. M. Jaśkowska, A. Wróbel, Komentarz do KPA, Wyd. Lex a Wolters Kluwer business Warszawa 2009 str. 819, B. Adamiak, J. Borkowski k.p.a. Komentarz Wyd. C.H. Beck Warszawa 2009 str. 602-603; R. Kędziora KPA Komentarz, Wyd. C.H. Beck Warszawa 2008 str. 839; por. też wyrok WSA w sprawie IV SA/Wa 88/09, LEX nr 547790 i wyrok NSA w sprawie I OSK 1519/10, LEX nr 745059).
W kontrolowanej sprawie nie ma jednak podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji choćby w części, gdyż zapadła w 2015 r. decyzja Wojewody Mazowieckiego żadnej ze stron nie przyznaje jakiegokolwiek prawa (np. odszkodowania w określonej kwocie czy prawa do określonej nieruchomości). Ww. decyzja ma jedynie charakter deklaratoryjny, stwierdza czy dana nieruchomość bądź jej część podpadała pod określone przepisy dekretu, i niewątpliwie nie przyznaje żadnemu z jej adresatów jakichkolwiek realnych praw majątkowych, nie oznacza bowiem automatycznej restytucji przejętego mocą dekretu mienia. Decyzja ta stanowi natomiast podstawę do domagania się w trybie odrębnych przepisów ewentualnie odszkodowania od Skarbu Państwa (szerzej por. w tym zakresie wyrok tut. Sądu w sprawie I SA/Wa 471/20). Ponadto ww. decyzja z 2015r. została wydana na wniosek przynajmniej jednego z uprawnionych podmiotów. Niezależnie zatem od tego czy następcy prawni dekretowego właściciela dokonali działu spadku po nim czy nie, a tym bardziej gdy tego działu spadku nie dokonali, każdy z uprawnionych miał prawo domagać się od organu wydania decyzji w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. z 1945r. Nr 10, poz. 51 z późn. zm.).
O nieważności decyzji z 2015 r. w oparciu o treść art. 156 § 1 pkt. 4 kpa można byłoby mówić jedynie wówczas gdyby decyzja ta została podjęta na wniosek podmiotów czy podmiotu, z których żaden nie legitymuje się statusem strony postępowania w rozumieniu art. 28 kpa, a przy tym w sytuacji gdyby tak podjęta decyzja została skierowana wyłącznie do osoby bądź osób (podmiotów) nie będących stronami postępowania w rozumieniu materialnoprawnym. Skoro jednak wnioskodawcami postępowania zakończonego decyzją wojewody w 2015r. byli następcy prawni właściciela dekretowego, a przy tym byli oni także adresatami ww. decyzji, to skierowanie decyzji także do innego podmiotu nie będącego stroną nie powoduje nieważności decyzji.
Bezprzedmiotowe w realiach tej sprawy jest odnoszenie się do zarzutów co do kwestii dopuszczalności oceny przez organ umowy dotyczącej nabycia praw do spadku – skoro nie ma to wpływu na wynik sprawy a J. B. złożyła oświadczenie o uchyleniu się od skutków złożonego tam oświadczenia woli. Jak wskazano wyżej brak działu spadku przejętej w ramach dekretu PKWN nieruchomości nie ma żadnego wpływu na wynik sprawy, trudno też domagać się od kogokolwiek aby dzielił w ramach spadku nieruchomość ponad pół wieku temu przejętą przez państwo.
Skutkowało to uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji ją poprzedzającej (art. 135 ppsa) z uwagi na naruszenie przez organ art. 156 § 1 pkt 4 kpa. Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ uwzględni ww. stanowisko w kontekście ww. przesłanki nieważności decyzji.