I SA/WA 241/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-05-09
NSAAdministracyjneWysokawsa
postępowanie administracyjnestwierdzenie nieważnościumorzenie postępowaniaprawo przejścioweKodeks postępowania administracyjnegoustawa nowelizująca KPAorzeczenie z 1955 r.przejęcie mienianastępstwo prawnelegitymacja czynna

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1955 r., uznając, że postępowanie to uległo umorzeniu z mocy prawa na podstawie przepisów przejściowych ustawy nowelizującej KPA.

Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1955 r. o przejęciu gruntów na własność Skarbu Państwa. Wojewoda umorzył postępowanie, uznając, że wniosek został złożony po upływie 30 lat od daty doręczenia orzeczenia, co skutkuje umorzeniem z mocy prawa na podstawie przepisów przejściowych ustawy nowelizującej KPA. Minister utrzymał tę decyzję w mocy. WSA w Warszawie oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że zastosowanie przepisów przejściowych jest prawidłowe, nawet jeśli skarżący nie wykazali swojej legitymacji czynnej.

Sprawa dotyczyła skargi na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego o umorzeniu postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 1955 r. dotyczącego przejęcia gruntów na własność Skarbu Państwa. Wojewoda umorzył postępowanie, powołując się na art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego, zgodnie z którym postępowania wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed wejściem w życie ustawy, umarza się z mocy prawa. Orzeczenie z 1955 r. zostało ogłoszone 30 kwietnia 1955 r., a za datę doręczenia uznano 30 maja 1955 r. Wniosek o stwierdzenie nieważności wpłynął 3 czerwca 2019 r., czyli po upływie 30 lat. Minister utrzymał decyzję Wojewody w mocy, dodając, że wnioskodawcy nie wykazali swojej legitymacji czynnej jako następcy prawni I. Z., co również stanowiłoby podstawę do umorzenia postępowania na podstawie art. 105 § 1 k.p.a. Skarżący zarzucili naruszenie przepisów KPA oraz Konstytucji RP, w tym zasady zaufania do państwa i prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, uznając stanowisko organów za prawidłowe. Sąd podkreślił, że przepisy przejściowe ustawy nowelizującej KPA (art. 2 ust. 1 i 2) mają zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy. Sąd podzielił ustalenia organów co do daty doręczenia orzeczenia i terminu złożenia wniosku, co skutkowało umorzeniem postępowania z mocy prawa. Sąd odniósł się również do wyroku TK z dnia 12 maja 2015 r. sygn. P 46/13 oraz nowelizacji KPA, wskazując, że nowe przepisy wprowadzają ograniczenia czasowe w stwierdzaniu nieważności decyzji. Sąd uznał, że umorzenie postępowania z mocy prawa na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest prawidłowe, niezależnie od kwestii legitymacji czynnej skarżących czy śmierci jednego z uczestników postępowania. Sąd zaznaczył, że sprawa dotycząca zgodności art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z Konstytucją RP jest w toku przed Trybunałem Konstytucyjnym.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, postępowanie takie podlega umorzeniu z mocy prawa.

Uzasadnienie

Sąd podzielił stanowisko organów, że przepisy przejściowe ustawy nowelizującej KPA (art. 2 ust. 1 i 2) mają zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy. Skoro wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony po upływie 30 lat od daty doręczenia orzeczenia, a postępowanie nie zostało zakończone przed wejściem w życie ustawy, to nastąpiło umorzenie z mocy prawa.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (16)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

ustawa zmieniająca art. 2 § ust. 1

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

Do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą.

ustawa zmieniająca art. 2 § ust. 2

Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego

Postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa.

Pomocnicze

k.p.a. art. 105 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Organ administracji publicznej umorzy postępowanie, gdy postępowanie z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe.

k.p.a. art. 156 § § 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji upłynęło dziesięć lat, a także jeżeli decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.

k.p.a. art. 158 § § 3

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat.

Dekret z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.

Dekret z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego

Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. § § 4

Władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa, ogłasza je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywiesza równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie jest położone.

Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. § § 5

Za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia.

Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany

Konstytucja RP art. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Zasada państwa prawnego, zasada zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez nie prawa.

Konstytucja RP art. 45 § ust. 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do sądu.

Konstytucja RP art. 77 § ust. 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo do wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej.

Konstytucja RP art. 64 § ust. 1 i 2

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo własności.

ustawa COVID-19 art. 2zzs4 § ust. 3

Ustawa z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych

Podstawa do rozpoznania sprawy na posiedzeniu niejawnym.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Zastosowanie art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA, który nakazuje umorzenie z mocy prawa postępowań wszczętych po upływie 30 lat od doręczenia decyzji i niezakończonych przed wejściem w życie ustawy. Umorzenie postępowania z mocy prawa nastąpiło z dniem 16 września 2021 r., a decyzja Ministra jedynie to potwierdziła.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżących dotyczące naruszenia Konstytucji RP i prawa do sądu przez art. 2 ust. 2 ustawy nowelizującej KPA (kwestia w toku przed TK). Argumenty skarżących dotyczące wadliwego wszczęcia postępowania z powodu braku legitymacji czynnej (choć sąd uznał, że umorzenie z mocy prawa jest nadrzędne).

Godne uwagi sformułowania

postępowanie (...) umarza się z mocy prawa nie można uznać, że poprzez wydanie tej decyzji dochodzi do zawiązania, bądź choćby próby zawiązania stosunku administracyjnego nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej

Skład orzekający

Dariusz Pirogowicz

przewodniczący

Gabriela Nowak

sprawozdawca

Mateusz Rogala

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów przejściowych ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego, w szczególności art. 2 ust. 2, dotyczących umorzenia postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnych po upływie określonych terminów."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z nowelizacją KPA i terminami do stwierdzania nieważności decyzji. Wartość praktyczna może być ograniczona w sprawach, gdzie nie występują te same przepisy przejściowe lub terminy.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia proceduralnego związanego z nowelizacją KPA i jej wpływem na możliwość kwestionowania starych decyzji administracyjnych. Pokazuje, jak przepisy przejściowe mogą zamykać drogę do dochodzenia praw, nawet jeśli istnieją wątpliwości co do legalności pierwotnej decyzji.

Czy 30-letnie orzeczenie administracyjne jest już nietykalne? Sąd wyjaśnia, kiedy postępowanie umarza się z mocy prawa.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 241/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-01-31
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Gabriela Nowak /sprawozdawca/
Mateusz Rogala
Symbol z opisem
6299 Inne o symbolu podstawowym 629
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 2765/23 - Wyrok NSA z 2025-10-24
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 259
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, Sędziowie sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), asesor WSA Mateusz Rogala, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 maja 2023 r. sprawy ze skargi N. S., A. Z., A. L., B. R., E. Z., L. K., M. B., M. G., N. Z., O. N., R. Z., W. A. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 21 grudnia 2022 r. nr DN.gn.625.283.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją z 21 grudnia 2022 r. nr DN.gn.625.283.2021 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister"), utrzymał w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej: "Wojewoda") z 15 listopada 2021 r. nr WS-III.7515.2.50.2019.AM, stwierdzającą umorzenie postępowania z mocy prawa.
Decyzja Ministra wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Orzeczeniem z 1 lutego 1955 r. nr LR.IV/12/63/54 Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. , na podstawie przepisów dekretu z dnia 5 września 1947 r. o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz. U. Nr 59, poz. 318 ze zm.) oraz przepisów dekretu z dnia 27 lipca 1949 r. o przejęciu na własność Państwa nie pozostających w faktycznym władaniu właścicieli nieruchomości ziemskich, położonych w niektórych powiatach województwa białostockiego, lubelskiego, rzeszowskiego i krakowskiego (Dz. U. Nr 46, poz. 339), orzekło o przejęciu na własność Skarbu Państwa gruntów o powierzchni 486,30 ha, położonych w gromadzie M. , pozostałych po osobach przesiedlonych do ZSRR oraz nieznajdujących się we faktycznym władaniu właścicieli przesiedlonych na Ziemie Zachodnie lub niewiadomych z miejsca zamieszkania.
Wnioskiem z 30 maja 2019 r. N. S. , M. G. , R. Z. , B. R. , M. B. , W. A. , N. Z. , O. Z. , A. L. , O. N. , E. Z. , A. Z. i L. K. , wystąpili do Wojewody o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia w części dotyczącej przejęcia na własność Skarbu Państwa nieruchomości od I. Z. (wymienionego pod pozycją 2 orzeczenia).
Postanowieniem z 2 lipca 2019 r. Wojewoda zawiesił na wniosek ww. stron postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności. W motywach wniosku wskazali oni, że nie wykazano legitymacji czynnej – następstwa prawnego po osobach wymienionych w decyzjach, których stwierdzenia nieważności się domagają. Następnie postanowieniem z 15 listopada 2021 r. Wojewoda podjął zawieszone postępowanie.
Decyzją z 15 listopada 2021 r. Wojewoda stwierdził, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa. W uzasadnieniu powołał art. 2 ust. 2 ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491) dalej: "ustawa zmieniająca", zgodnie z którym postępowanie, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie powołanej ustawy ostateczną decyzja lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Wskazał, że orzeczenie zawiera informację, że będzie ogłoszone w dzienniku urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w R.. Zgodnie z § 4 rozporządzeniem Ministra Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. (Dz.U. Nr 37, poz. 271) władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa, ogłasza je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywiesza równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie jest położone. Stosowne do § 5 wskazywał, że za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Wojewoda podał, że orzeczenie zostało ogłoszone w dzienniku urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. z 30 kwietnia 1955 r., nr 2 poz. 15. Wskazał zatem, że zgodnie z § 5 ww. rozporządzenia za datę doręczenia przedmiotowego orzeczenia należy uznać 30 maja 1955 r. W związku z powyższym stwierdził, że skoro wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia wpłynął 3 czerwca 2019 r., to został on złożony po upływie 30 lat od daty jego doręczenia, a zatem uległo ono umorzeniu z mocy prawa.
Niezgdzając się z powyższym N. S. , M. G. , R. Z. , B. R. , M. B. , W. A. , N. Z. , O. Z. , A. L. , O. N. , E. Z. , A. Z. i L. K. wnieśli odwołanie, po rozpoznaniu którego Minister decyzją z 21 grudnia 2022 r. utrzymał decyzję Wojewody w mocy. W uzasadnieniu, powołując się na dyspozycję zawartą w art. 61 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t. j. Dz. U. z 2023 r., poz. 775) dalej jako: "k.p.a.", wskazał, że z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji orzekającej o przejęciu nieruchomości na własność Państwa może wystąpić ówczesny właściciel przejętej nieruchomości (ewentualnie jego następcy prawni) lub aktualni właściciele nieruchomości. Podał, że w przedmiotowym wniosku z 30 maja 2019 r. wnioskodawcy podnieśli, że są spadkobiercami I. Z. oraz, że wystąpili do Sądu Rejonowego w G. z wnioskiem o wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po ww. Podkreślił, że nie przedstawili oni dokumentu potwierdzającego następstwo prawne po I. Z. zarówno w toku postępowania przed organem pierwszej instancji, ani nie dołączyli go do odwołania. Stwierdził, że ustalenie kręgu spadkobierców nie należy do właściwości organów administracji publicznej, lecz do sądów powszechnych i następuje poprzez wydanie przez sąd prawomocnego postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku (obecnie również wydanego przez notariusza aktu notarialnego poświadczenia dziedziczenia), którego odpis lub uwierzytelnioną kopię strona przedkłada do akt sprawy. Wskazał, że organ przed przeprowadzeniem postępowania nadzorczego ma obowiązek ustalić, czy osoba składająca wniosek posiada legitymację do występowania jako strona w postępowaniu. Podkreślił, że pokrewieństwo nie jest dowodem nabycia spadku i nie kreuje po stronie wnioskodawców legitymacji do występowania jako strona w postępowaniu. Zdaniem Ministra skoro wnioskodawcy w toku postępowania podnieśli, że nie dysponują dokumentami potwierdzającymi następstwo prawne po I. Z. , to nie mogą być uznani za strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium z 1 lutego 1955 r., w części dotyczącej przejęcia nieruchomości od I. Z. . Zatem w ocenie organu wadliwie wszczęte postępowanie winno zostać umorzone na podstawie art. 105 § 1 k.p.a.
Na marginesie (przyjmując ustalenia Wojewody jako własne) wskazał, że skoro orzeczenie PPRN w G. z 1 lutego 1955 r. zostało ogłoszone w dniu 30 kwietnia 1955 r. (to za datę doręczenia tego orzeczenia należało uznać 30 maja 1955 r.), zaś wniosek z 30 maja 2019 r. o stwierdzenie nieważności części tego orzeczenia nie doprowadził do zakończenia postępowania przed dniem 16 września 2021 r., to oznacza, że ziściłyby się przesłanki do umorzenia tego postępowania z mocy prawa, na podstawie art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej. Tym samym, gdyby wnioskodawcy wykazali legitymację do występowania jako strony w postępowaniu, to i tak sprawa nie mogłaby zostać merytorycznie rozpoznana.
W ocenie Ministra pomimo, że Wojewoda, w ogóle nie ustalał, czy wnioskodawcom przysługuje przymiot strony i zakończył postępowanie z innej przyczyny (tj. z powodu spełnienia w sprawie przesłanek z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej), to jego rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu prowadzonego postępowania, należy uznać za prawidłowe.
Na decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli N. S. , M. G. , R. Z. , B. R. , M. B. , W. A. , N. Z. , A. L. , O. N. , E. Z. , A. Z. , L. K. , zarzucając jej naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej w zw. z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżących w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania, na skutek wskazania, iż nie są oni następcami prawnymi I. Z. , gdyż nie przedłożyli w tym zakresie stosownego postanowienia spadkowego oraz na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, wnieśli o uchylenie zaskarżonej decyzji, o zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg. norm prawem przepisanych oraz o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
Jednocześnie wskazali, że w dniu 27 lipca 2020 r. zmarł O. Z. , który był stroną niniejszego postępowania, a obecnie przed Sądem Rejonowym w G. I Wydział Cywilny w sprawie o sygn. akt [...] toczy się po nim postępowanie spadkowe, które nie zostało jeszcze ukończone.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
skarga jest niezasadna.
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra nie narusza obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe.
Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie można pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. P 46/13, w którym zostało stwierdzone, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że niedookreślony charakter przesłanki rażącego naruszenia prawa powoduje - zdaniem Trybunału - iż z czasem wzrasta ryzyko prawne, polegające na możliwości wykształcenia się odmiennej linii orzeczniczej zarówno w stosunku do norm materialnych jak i procesowych, które legły u podstaw wydanej decyzji, jak i samej przesłanki rażącego naruszenia prawa. Zwrócono też uwagę, że działanie organów państwa na podstawie prawa, będące przejawem zasady praworządności, nie oznacza bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwych decyzji, na podstawie których strona nabyła prawo (...), po upływie znacznego czasu od wydania tego aktu administracyjnego. Jedynie (pkt 8.4) w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, jest dopuszczalne odstąpienie od zasady bezpieczeństwa prawnego (...). Należą tu sytuacje nadzwyczaj wyjątkowe, gdy ze względów obiektywnych zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej wartości chronionej bądź znajdującej (...) oparcie w przepisach Konstytucji. Przytaczając dotychczasowe swe orzecznictwo Trybunał podkreślił, że owe ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, służąca porządkowi publicznemu, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie. Trybunał wyraził też pogląd, że trwałość decyzji organów władzy nie może być pozorna. Ostatecznie Trybunał pozostawił ustawodawcy do rozstrzygnięcia czy właściwe byłoby zastosowanie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego z art. 156 § 2 k.p.a., czy też innego terminu.
W celu dostosowania systemu prawa do powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., ustawodawca zdecydował się dokonać zmian w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zmianę brzmienia art. 156 § 2 k.p.a. (zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej) oraz dodanie § 3 w art. 158 k.p.a. (dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej).
W obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 16 września 2021 r. (dzień wejścia w życie ustawy zmieniającej), nie stwierdza się już zatem nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.), jak też nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.).
Z brzmienia przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 ustawy zmieniającej wynika z kolei, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 1). Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2).
Uwzględniając realia niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanego orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w G. z 1 lutego 1955 r. z uwagi na brzmienie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej. Zważyć bowiem należy, że z chwilą wejścia w życie powołanej ustawy (16 września 2021 r.), organy administracji utraciły możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, od wydania lub ogłoszenia której upłynęło dziesięć lat (art. 156 § 2 k.p.a.). Jeżeli zaś od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się w ogóle postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3 k.p.a.).
Ustalenia organu, co do zaistnienia wskazanych ww. przepisie okoliczności faktycznych, tj. wszczęcia postępowania nadzorczego mającego za przedmiot ww. orzeczenie Prezydium po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia tej decyzji, Sąd podziela i przyjmuje jako własne. Orzeczenie zostało ogłoszone w Dzienniku Urzędowym Wojewódzkiej Rady Narodowej w R. nr 2 z dnia 30 kwietnia 1955 r. Taki sposób ogłaszania orzeczeń przewidywały przepisy rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. oraz przepisy rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 16 września 1950 r. w sprawie sposobu określenia przejmowanych na własność Państwa nieruchomości ziemskich w razie, gdy ich granice zostały zatarte, oraz trybu postępowania w przypadku, gdy właściciel nieruchomości jest nieznany. Uregulowania zawarte w tych rozporządzeniach przewidywały, że władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa, ogłaszała je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywieszała równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie było położone. Za datę doręczenia orzeczenia uważało się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Skoro więc orzeczenie zostało ogłoszone w dniu 30 kwietnia 1955 r., to za datę doręczenia tego orzeczenia należy uznać 30 maja 1955 r.
Przedmiotowe postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia zostało zainicjowane wnioskiem skarżących z 30 maja 2019 r. Zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej – ww. wniosek wpłynął do organu 3 czerwca 2019 r. (prezentata organu).
Ustawa zmieniająca przewiduje, że stosuje się ją bezpośrednio do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie, zatem skoro wszczęcie postępowania nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia kwestionowanej decyzji, to Wojewoda prawidłowo orzekł o umorzeniu z mocy prawa. Powyższy pogląd organu Sąd w pełni podziela.
W ocenie Ministra podstawą umorzenia w niniejszej sprawie powinien być art. 105 § 1 k.p.a. w związku z tym, że wnioskodawcy nie mogli zostać uznani za strony postępowania w przedmiotowym postępowaniu o stwierdzenie nieważności, i uznanie, że postępowanie zostało wadliwie wszczęte. Jednocześnie w skardze wskazano, że przed wydaniem decyzji Wojewody zmarła jedna ze stron postępowania (wymieniona w rozdzielniku obu decyzji) tj. O. Z. .
Odnosząc się do powyższego Sąd stwierdza, że art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej wyłączył możliwość prowadzenia (kontynuowania) postępowania nadzorczego po dniu 16 września 2021 r. bez względu na istniejące nieprawidłowości. Przede wszystkim zauważyć należy, że wydana w warunkach zaistnienia przesłanek opisanych w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej decyzja ma charakter deklaratoryjny i formalny. Potwierdza bowiem wyłącznie umorzenie postępowania administracyjnego, do którego już doszło z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. Nie kształtuje zatem na gruncie norm prawa materialnego sytuacji prawnej adresatów decyzji (nie nadaje im ani nie odbiera uprawnień, nie nakłada na ich także żadnych obowiązków). Jedynie informuje o zniesieniu prowadzonego do ww. daty postępowania nadzorczego, a więc o stanie, który już zaistniał niezależnie od woli stron czy organu. W efekcie czego nie można uznać, że poprzez wydanie tej decyzji dochodzi do zawiązania, bądź choćby próby zawiązania stosunku administracyjnego. A zatem nawet skierowanie jej, obok innych adresatów, także do strony, która w dacie wydania decyzji nie żyła nie może być kwalifikowane jako rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Sąd podziela stanowisko Ministra, że mimo, iż Wojewoda w ogóle nie ustalał, czy wnioskodawcom przysługuje przymiot strony i zakończył postępowanie z innej przyczyny (tj. z powodu spełnienia w sprawie przesłanek z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej), jego rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu prowadzonego postępowania, należy uznać za prawidłowe.
Z powyższych względów Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej są niezasadne.
Sąd nie stwierdził ponadto, aby w rozpatrywanej sprawie miało miejsce istotne naruszenie art. 7 czy też art. 77 § 1 k.p.a., to jest takie, które miałoby wpływ na odmienny wynik sprawy. Ocena niniejszej sprawy, była swobodna, a nie dowolna, i nie doszło w tym przypadku do naruszenia także przepisu art. 80 k.p.a. Należy też podkreślić, że "słusznego interesu strony" nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej. Rozstrzygnięcie musi być dokonywane na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, co w realiach niniejszej sprawy miało miejsce.
W odniesieniu do wywodzonej w skardze sprzeczności art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej z Konstytucją RP, Sąd podkreśla, że przed Trybunałem Konstytucyjnym zawisła, na wniosek Rzecznika Praw Obywatelskich, sprawa o sygn. K 2/22 o stwierdzenie, że art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, w zakresie w jakim uniemożliwia stwierdzenie wydania decyzji administracyjnej z naruszeniem prawa, jest niezgodny z art. 2, art. 45 ust. 1 oraz art. 77 ust. 2, a także z art. 64 ust. 1 i ust. 2 Konstytucji RP. W uzasadnieniu powyższego wniosku wskazano, że zastrzeżenia budzi przyjęte w zaskarżonym przepisie rozwiązanie intertemporalne, które nakazuje umorzenie niektórych postępowań pozostających w toku. W sytuacji zatem, gdy Trybunał Konstytucyjny uzna, że regulacja zawarta w art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej jest niezgodna ze wskazanymi wzorcami konstytucyjnymi, to wówczas strona będzie uprawniona do wystąpienia o wznowienie postępowania administracyjnego.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.).

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI