I SA/Wa 24/18

I SA/Wa 24/18 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2018-08-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2018-01-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Dariusz Chaciński /sprawozdawca/
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Iwona Kosińska
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 98 poz 1071
art. 156 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r.- Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędziowie WSA Dariusz Chaciński (spr.) WSA Iwona Kosińska Protokolant referent Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2018 r. sprawy ze skargi A.K., G.C. i M.J. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2017 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] maja 2017 r. nr [...]; 2. zasądza od Wojewody [...] solidarnie na rzecz A.K., G.C. i M.J. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wojewoda [...] decyzją z [...] listopada 2017 r. utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z [...] maja 2017 r. orzekającą o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...] ozn. hip. [...].
W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wskazał na następujące okoliczności sprawy.
Nieruchomość położona w W. przy ul. [...] ozn. hip. [...] znajduje się na obszarze objętym dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz.279). Z dniem wejścia w życie dekretu (21 listopada 1945 r.) grunty nieruchomości [...], w tym grunty przedmiotowej nieruchomości, przeszły na własność gminy [...], a od 1950 r., na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130), na własność Skarbu Państwa.
Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Okręgowego w [...] Wydział hipoteczny z dnia [...] listopada 1947 r. tytuł prawny nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...] o powierzchni [...] m2 zapisany był na imię J. i L. małż. T.
Postanowieniem z dnia [...] maja 1955 r. [...] Sąd Powiatowy dla [...] przysądził, na rzecz E. i A.C., nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...] nabytą przez nich na licytacji publicznej w dniu [...] lipca 1944 r.
Następnie powyższy grunt, wchodzący w skład działki nr [...] z obrębu [...], stał się własnością Dzielnicy-Gminy [...], z dniem 27 maja 1990 r., co potwierdził Wojewoda [...] decyzją z [...] kwietnia 1991 r.
Na podstawie art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 marca 1994 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 48, poz. 195) grunt przedmiotowej nieruchomości stał się własnością Gminy [...].
Obecnie na mocy art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 15 marca 2002 r. o ustroju miasta stołecznego Warszawy (Dz. U. Nr 41, poz. 361 z późn. zm.) grunt przedmiotowej nieruchomości stanowi własność [...].
Decyzją z [...] października 1971 r. Prezydium Rady Narodowej [...] odmówiło E. i A.C. przyznania prawa własności czasowej do całości gruntu nieruchomości położonej przy ul. [...] nr hip. [...]. Od powyższej decyzji złożono odwołanie. Minister Gospodarki Komunalnej decyzją z [...] stycznia 1972 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Następnie decyzją z [...] września 2000 r. Prezes Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast odmówił stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] stycznia 1972 r. W wyniku rozpatrzenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, decyzją Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa z [...] listopada 2000 r., utrzymano w mocy decyzję Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast z [...] września 2000 r. Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 25 czerwca 2003 r., I SA 563/01, uchylił obie w/w decyzje Prezesa Urzędu Mieszkalnictwa i Rozwoju Miast. Następnie decyzją Ministra Budownictwa z [...] maja 2007 r. stwierdzono nieważność decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] stycznia 1972 r. oraz decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] października 1971 r.
Decyzją z [...] maja 1972 r. Wydziału Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej Prezydium Rady Narodowej [...], po rozpoznaniu wniosku E. i A.C. o przyznanie odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] , postanowiło wniosek o przyznanie odszkodowania pozostawić bez uwzględnienia. Decyzją z [...] września 1972 r. Minister Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska, po rozpatrzeniu odwołania E. i A.C. od decyzji z [...] maja 1972 r., utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. Decyzją Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z [...] listopada 2012 r. odmówiono stwierdzenia nieważności decyzji z [...] września 1972 r.
Następnie Prezydent [...], działając na wniosek I.C. i D.F. z [...] października 2000 r., decyzją z [...] maja 2017 r. orzekł o umorzeniu, jako bezprzedmiotowego, postępowania w sprawie ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...].
Organ I instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazał, iż postępowanie w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...], zostało zakończone prawomocną decyzją, która znajduje się w obrocie prawnym, w związku z czym ponowne rozpatrzenie sprawy jest niedopuszczalne, gdyż zgodnie z art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a., podjęte w tym zakresie decyzje administracyjne dotknięte byłyby wadą nieważności, jako dotyczące sprawy uprzednio rozstrzygniętej decyzją ostateczną.
Od powyższej decyzji odwołanie złożyli A.K., M.J. i G.C., kolejni następcy prawni A. i E.C.
Utrzymując w mocy decyzję z [...] maja 2017 r. Wojewoda [...] stwierdził, że dla oceny prawidłowości uznania przez organ I instancji, iż przedmiotowe postępowanie odszkodowawcze jest bezprzedmiotowe ze względu na uprzednie jego zakończenie ostateczną decyzją administracyjną, konieczne jest zbadanie, czy w omawianym przypadku zachodzi res iudicata, czyli powaga rzeczy osądzonej, gdyż w przypadku stwierdzenia jej zajścia, należy bezspornie uznać, iż ponowne orzekanie w sprawie ustalenia odszkodowania za powyższą nieruchomość jest niedopuszczalne ze względu na możliwość naruszenia tejże zasady. Z kolei, zajście tego typu uchybienia procesowego powodowałoby wadę nieważności, wymienioną w art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.
Przepis art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. spełnia rolę gwarancyjną w stosunku do zasady trwałości decyzji administracyjnej ostatecznej, wyrażonej w art. 16 k.p.a., rozciągając tę gwarancję na samą decyzję oraz na sprawę, którą ona załatwia, z tym jednak zastrzeżeniem, że chodzi o wydanie kolejno po sobie decyzji załatwiających sprawę co do istoty (por. wyrok WSA z 17 kwietnia 2000 r., I SA/Wr 914/98). Konstrukcja ta ma zastosowanie, gdy kolejno po sobie wydane zostały dwie decyzje, z których pierwsza ma charakter ostateczny. Zasada ta przyjmowana jest we wszystkich procedurach prawnych, a polega na ochronie powagi rzeczy osądzonej (res iudicata). Zgodnie z poglądem orzecznictwa, dla stwierdzenia, że nastąpiło naruszenie rei iudicatae, zasadnicze znaczenie ma istnienie tożsamości obu spraw. Decyzja ostateczna ma bowiem powagę rzeczy osądzonej tylko co do tego, co w związku z podstawą prawną stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia, a ponadto tylko między tymi samymi stronami (zob. wyrok WSA z dnia 7 września 2011 r., sygn. akt II SA/GL 150/11).
Zarówno sprawa zakończona ostateczną decyzją z [...] września 1972 r., utrzymująca w mocy decyzję z [...] maja 1972 r., jak i sprawa umorzona decyzją Prezydenta [...] z [...] maja 2017 r. dotyczą tej samej nieruchomości i tego samego roszczenia byłych właścicieli nieruchomości – ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość przejętą na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy. Interesy prawne lub obowiązki, które następnie po wydaniu decyzji stają się prawem nabytym (jego brakiem) lub obowiązkami prawnymi określonych podmiotów także nie uległy zmianie. Prowadzi to do wniosku, iż przedmiot sprawy nie uległ zmianie. Decyzja z [...] września 1972 r. skierowana była do E. i A.C., czyli dawnych właścicieli nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] ozn. hip. [...]. Aktualnie rozpatrywany przez Prezydenta [...] wniosek o odszkodowanie złożony został przez spadkobierców dawnych właścicieli, tj. I.C. oraz D.F.
Aby stwierdzić, iż zakres podmiotowy dwóch spraw administracyjnych jest w pełni tożsamy, sprawa musi dotyczyć tych samych podmiotów, chyba że w prawa strony zbywalne i dziedziczne wejdą jej następcy prawni (por. wyrok WSA z dnia 28 czerwca 2006 r., I SA/Wa 484/06). Taka sytuacja zaszła w niniejszej sprawie. Jak z powyższego wynika zakres podmiotowy oraz przedmiotowy obu spraw odszkodowawczych jest tożsamy.
Badając tożsamość stanu prawnego kontrolowanych spraw odszkodowawczych należy zauważyć, że decyzja z [...] maja 1972 r., utrzymana w mocy decyzją z [...] września 1972 r., wydana została na podstawie art. 53, 55 i 58 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., zaś wnioski następców prawnych A. i E.C. o odszkodowanie zostały złożone w trybie art. 215 ust. 2 obecnie obowiązującej ustawy o gospodarce nieruchomościami. Analiza treści obu wymienionych podstaw prawnych, tj. art. 53 i 55 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości oraz art. 215 ust. 2 u.g.n. prowadzi do konkluzji, że, mimo literalnej zmiany przepisu art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. w stosunku do treści art. 215 ust. 2 u.g.n., regulacja ich nie uległa zmianie i zachodzi tożsamość podstaw prawnych obu przepisów.
Zgodnie z brzmieniem art. 215 ust. 2 u.g.n., stanowiącego materialną podstawę wydania decyzji Prezydenta [...] z [...] maja 2017 r., przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu, wymienionego w ust. 1, mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.
Z kolei, stosownie do art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., w wersji z dnia wydania decyzji z [...] maja 1972 r., przepisy niniejszej ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą, po wejściu w życie niniejszej ustawy, na własność Państwa na podstawie w/pow. dekretu.
Należy zatem stwierdzić, że tożsamość przesłanek materialnych warunkujących przyznanie odszkodowania dawnym właścicielom nieruchomości [...] lub ich następcom prawnym została zachowana. Tezę tę potwierdza judykatura, między innymi w wyrokach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 28 czerwca 2006 r., I SA/Wa 484/06 oraz z 27 stycznia 2009 r., I SA/Wa 1464/08.
Odnosząc powyższe do rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż obie sprawy o odszkodowanie prowadzone w 1972 r. i 2017 r. są tożsame.
W postępowaniu administracyjnym obowiązuje ogólna zasada trwałości ostatecznych decyzji administracyjnych, wyrażona w art. 16 § 1 k.p.a. Zgodnie z nią przypadki zmiany, uchylenia albo stwierdzenia nieważności ostatecznych decyzji administracyjnych muszą wynikać wprost z kodeksu postępowania administracyjnego lub z przepisów szczególnych, do których kodeks ten odsyła. W sytuacji zatem, gdy rozstrzygnięcie w kwestii odszkodowania za podlegającą przepisom dekretu nieruchomość zostało wydane na podstawie przepisów ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości i stało się ostateczne, to poprzednim właścicielom takiej nieruchomości nie przysługuje normalny tryb dochodzenia odszkodowania za tę samą nieruchomość na podstawie przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Dopiero wzruszenie ostatecznej decyzji rozstrzygającej o odszkodowaniu doprowadzić może do ponownego ustalenia odszkodowania. Ustalenie odszkodowania na podstawie przepisów obecnie obowiązującej ustawy bez wzruszenia decyzji rozstrzygającej o odszkodowaniu, wydanej na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r., powodowałoby konieczność stwierdzenia nieważności takiej decyzji, jako wydanej w sprawie już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną (art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a.).
Pozostawienie wniosku bez uwzględnienia, jak to uczyniono w decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1972 r., nie oznacza jedynie orzeczenia "materialno-technicznego", co podnosi w odwołaniu pełnomocnik stron, ale jest orzeczeniem merytorycznym, o czym może świadczyć również uzasadnienie w/wym. decyzji, w którym podano merytoryczną, a nie formalną, podstawę prawną odmowy uwzględnienia wniosku. Zdaniem Wojewody [...] rozstrzygnięcia o pozostawieniu wniosku bez uwzględnienia nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem o pozostawieniu wniosku bez rozpoznania.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy stwierdził, iż Prezydent [...] decyzją z [...] maja 2017 r. prawidłowo umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, w związku z czym powyższą decyzję należało utrzymać w mocy.
Skargę na decyzję Wojewody [...] z [...] listopada 2017 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli A.K., M.J. i G.C. Zaskarżonej decyzji zarzucili naruszenie:
1. art. 105 § 1 k.p.a. w art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. zw. z art. 7 k.p.a. w zw. 77 § 1 w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. i art.80 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że decyzją Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z [...] września 1972 r., utrzymującą w mocy decyzję Prezydium Rady Narodowej z [...] maja 1972 r., orzeczono o odmowie ustalenia odszkodowania, podczas gdy zgodnie z treścią sentencji obu w/w decyzji było pozostawienie wniosku o przyznanie odszkodowania "bez uwzględnienia", a zatem należy przyjąć, iż doszło do pozostawienia wniosku bez rozpoznania;
2. art. 156 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 59 k.p.a. w brzmieniu z 1972 r., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wydanie decyzji z 1972 r. o pozostawieniu wniosku o przyznanie odszkodowania bez uwzględnienia, doprowadziło do rozstrzygnięcia o materialnoprawnych uprawnieniach poprzednika prawnego skarżących do domagania się odszkodowania za przejęcie nieruchomości [...] przy [...] ozn. Hip [...], podczas gdy pozostawienie wniosku "bez uwzględnienia" nie stanowi formy konkretyzacji normy prawa materialnego w sprawie administracyjnej, a zatem pozostawienie wniosku poprzednika prawnego skarżących bez uwzględnienia nie wywołało stanu rei iudicatae, a w rezultacie skarżący mogli nadal domagać się oraz oczekiwać merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy odszkodowania za przejęcie nieruchomości [...] przy ul. przy [...] ozn. hip [...];
3. art. 215 ust. 2 u.g.n. przez błędną wykładnię polegającą na bezzasadnym uznaniu, iż w stosunku do art. 53 ust. 2 oraz art. 55 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. 1974 r., Nr 10 poz. 64) - dalej "ustawa wywłaszczeniowa" regulacja nie ulegała zmianie i zachodzi tożsamość podstaw prawnych obu przepisów, podczas gdy zakres w/w uregulowań jest odmienny, gdyż:
a) na podstawie art. 53 ust. 2 w zw. z art. 55 ustawy wywłaszczeniowej można było dochodzić odszkodowania wyłącznie za dom jednorodzinny bądź za działkę (niezabudowaną) przeznaczoną pod budownictwo jednorodzinne, natomiast
b) na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. można dochodzić odszkodowania również za działkę zabudowaną domem jednorodzinnym;
4. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. zw. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez brak należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i w konsekwencji umorzenie postępowania z uwagi na bezpodstawne przyjęcie, iż zachodzi bezprzedmiotowość niniejszego postępowania z uwagi na tożsamość sprawy rozstrzyganej decyzją z 1972 r. w sytuacji, gdy brak jest tożsamości materialnoprawnych podstaw dochodzonego odszkodowania na gruncie niniejszej sprawy na podstawie art. 215 ust. 2 u.g.n. oraz sprawy zakończonej decyzją z 1972 r. na postawie art. 53 ust. 2 ustawy wywłaszczeniowej;
5. art. 105 § 1 k.p.a. w zw. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. zw. art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez sporządzenie przez Wojewodę [...] uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób uniemożliwiający jej kontrolę przez sąd administracyjny, poprzez brak odniesienia się do zarzutu stawianego przez skarżących, iż nie zachodzi tożsamość pomiędzy przedmiotem sprawy zakończonej wydaniem decyzji z 1972 r., tj. odszkodowaniem za budynek jednorodzinny posadowiony przy ul. [...] oznaczonej Hip. [...], a przedmiotem sprawy niniejszej, tj. odszkodowania za grunt pod budynkiem jednorodzinnym (bez domu jednorodzinnego);
6. art. 157 § 1 pkt 3 k.p.a. w zw. z art. 105 k.p.a. zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a., poprzez sporządzenie przez Wojewodę [...] uzasadnienia zaskarżonej decyzji w sposób uniemożliwiający jej kontrolę przez sąd administracyjny, poprzez uznanie, że zachodzi tożsamość podstaw prawnych i spraw ocenionych decyzją MTO utrzymującej w mocy decyzję PRN oraz sprawy niniejszej w sytuacji nie wzięcia pod uwagę, iż zmieniły się okoliczności faktyczne miarodajne dla ustalania przejścia własności budynku posadowionego na nieruchomości przy ul. [...] po [...] kwietnia 1958 r., w wyniku stwierdzenia nieważności decyzji Ministra Gospodarki Komunalnej z [...] stycznia 1972 r. oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydium Rady Narodowej m.st. Warszawy z [...] października 1971 r., jako naruszających art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r., o własności i użytkowania gruntu na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50 poz. 279).
Skarżący wnieśli o uchylenie w całości decyzji Wojewody [...] z [...] listopada 2017 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] maja 2017 r. oraz o zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
W ocenie sądu skarga podlegała uwzględnieniu.
W zasadzie skarżący stawia zaskarżonej decyzji dwa zarzuty: po pierwsze, że w decyzji Ministra Gospodarki Terenowej i Ochrony Środowiska z [...] września 1972 r., utrzymującej w mocy decyzję Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1972 r. (dalej również jako decyzje z 1972 r.) nie orzeczono o istocie sprawy, bowiem użyty w tej ostatniej decyzji zwrot o pozostawieniu wniosku "bez uwzględnienia" należy odczytywać jako pozostawienie go bez rozpoznania, a zatem dotychczas kwestia odszkodowania za nieruchomość przy ul. [...] w [...] nie została rozstrzygnięta co do meritum; po drugie, nie ma tożsamości pomiędzy sprawą rozstrzygniętą decyzjami z 1972 r., a obecnym żądaniem opartym na art. 215 ust. 2 u.g.n., gdyż nie zachodzi tożsamość podstawy prawnej, bowiem ten ostatni przepis nie zawiera normy tożsamej z art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości, stanowiącym podstawą prawną decyzji z 1972 r.
W ocenie sądu tylko ten drugi zarzut należy uznać za usprawiedliwiony.
Nie mają natomiast racji skarżący twierdząc, że użyty w decyzji Prezydium Rady Narodowej [...] z [...] maja 1972 r. zwrot "wniosek o przyznanie odszkodowania przewidzianego w art. 53 ustawy wywłaszczeniowej pozostawić bez uwzględnienia" oznacza pozostawienie go bez rozpoznania. Pozostawić bez uwzględnienia oznacza w tym wypadku nie uwzględnić, a zatem odmówić przyznania odszkodowania. Przemawia za tym przede wszystkim treść uzasadnień obydwu decyzji z 1972 r., które odwołują się do przesłanek merytorycznych odmowy przyznania odszkodowania na gruncie art. 53 ustawy z 1958 r., a nie do formalnych, procesowych przeszkód w rozpoznaniu złożonego wniosku. Nie można przy tym twierdzić, że gramatyczne (językowe) rozumienie zwrotu "pozostawić bez uwzględnienia", w powiązaniu z uzasadnieniem decyzji, budzi wątpliwości, co do tego, jaka była treść rozstrzygnięcia. Nie jest zatem zasadny zarzut, że w 1972 r. nie orzeczono o istocie żądania o przyznaniu odszkodowania. Należy uznać, że wówczas organy orzekły o odmowie przyznania odszkodowania na gruncie art. 53 ustawy wywłaszczeniowej z 1958 r. Zarzuty zawarte w pkt 1 i 2 skargi są więc niezasadne.
Nie jest za to trafne stanowisko organu zawarte w zaskarżonej decyzji, że sprawa odszkodowania rozstrzygnięta decyzjami z 1972 r. jest tożsama z obecnym żądaniem opartym na art. 215 ust. 2 u.g.n.
W ocenie organów, stanowiący materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia sprawy odszkodowawczej w 1972 r. (tożsamej przedmiotowo i podmiotowo z niniejszą sprawą) art. 53 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 1958 r., oraz aktualnie regulujący tę materię art. 215 ust. 2 ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (obecnie Dz. U. z 2018 r. poz. 121), mimo częściowo odmiennego brzmienia zawierają tożsamą treść normatywną. Założenie to jest błędne.
Zważyć bowiem należy, że regulacja zawarta w art. 215 ust. 2 u.g.n., stanowiąca powielenie unormowania przyjętego w art. 83 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127 ze zm.), w sposób odmienny unormowała przesłanki ustanowienia odszkodowania za utracone grunty [...] od regulacji przyjętej w art. 53 ust. 2 ustawy z 1958 r. O ile ten ostatni przepis nakazywał stosować przepisy ustawy z 1958 r. dotyczące odszkodowań do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie ustawy (5 kwietnia 1958 r.) na własność Państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r., to art. 215 ust. 2 u.g.n. odsyła do odpowiedniego stosowania przepisów o odszkodowaniach aktualnie obowiązującej ustawy do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel, bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r.
Różnica zatem między tymi uregulowaniami polegała, jeśli chodzi o działkę gruntu, na zastąpieniu sformułowania "i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego" zwrotem "oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne", jak również na wprowadzeniu dodatkowej przesłanki dotyczącej utraty możliwości faktycznego władania działką po 5 kwietnia 1958 r. Taka zmiana brzmienia przepisu nie oznacza więc jedynie (jak przyjęły organy) zmiany o charakterze redakcyjnym, ale prowadzi do ustanowienia odmiennej treści normatywnej przepisu. Tak więc zastosowanie obecnie obowiązujących przepisów do ustalenia odszkodowania za grunt nieruchomości położonej przy ul. [...] w [...] na rzecz następców prawnych dawnego jej właściciela, będzie wymagać zasadniczo odmiennych ustaleń faktycznych od ustaleń, które winny być poczynione przy rozstrzyganiu sprawy w oparciu o przepisy ustawy z 1958 r., których to ustaleń – co warto odnotować – przy podejmowaniu decyzji z 1972 r. organy nie czyniły, gdyż jak wynika z ich treści oceniały wówczas jedynie możliwość ustalenia odszkodowania za posadowiony na gruncie budynek (oceniając, że nie spełnia on kryterium pozwalającego do uznania go za dom jednorodzinny), a nie sam grunt, co stanowi przedmiot aktualnie zgłoszonego żądania odszkodowawczego (zob. pismo pełnomocnika skarżących z [...] maja 2017 r.). Zważyć zaś należy, że roszczenie odszkodowawcze dochodzone w oparciu o art. 215 ust. 2 u.g.n. obejmuje zarówno odszkodowanie za określony w tym przepisie budynek jak też odszkodowanie za grunt, na którym budynek ten był (lub mógł być) posadowiony. W redakcji tego przepisu ustawodawca określając przedmiot, za który należy się odszkodowanie użył spójnika "oraz", co oznacza, że przepisy odszkodowawcze mają zastosowanie zarówno do domu jednorodzinnego jak i działki, na której był on usytuowany, jeżeli odpowiadała ona wymogom określonym w tym przepisie (por. wyrok NSA z 8.05.2007 r., I OSK 864/06, LEX nr 346387). Podobne stanowisko zajął również tutejszy sąd w wyroku z 13.11.2012 r., I SA/Wa 1002/12.
Te ostatnie okoliczności, a więc odmienny zakres przedmiotowy sprawy rozstrzygniętej ostateczną decyzją z 1972 r. i sprawy zainicjowanej aktualnie złożonym wnioskiem uszły uwadze organów, co z kolei uzasadnia zarzut, że podjęły one rozstrzygnięcie bez należytego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, a więc uchybiły przy jej rozpoznawaniu przepisom art. 7 i 77 § 1 k.p.a. w stopniu, który nie tylko mógł, ale wręcz zadecydował o ostatecznym jej wyniku.
Skoro zatem w sprawie rozstrzygniętej decyzją z 1972 r. oraz w sprawie obecnie zainicjowanej przez następców prawnych przeddekretowego właściciela nieruchomości nie istnieje tożsamość materialnoprawnych podstaw dochodzonego odszkodowania, inny jest również przedmiot uruchomionego przez nich postępowania administracyjnego (żądanie odszkodowanie za grunt) od przedmiotu objętego decyzją z 1972 r. (odszkodowanie za budynek) – to nie budzi wątpliwości sądu, że w rozpoznawanej sprawie nie zaistniał stan powagi rzeczy osądzonej (res iudicata), a więc stan, w którym istnieje tożsamość sprawy załatwionej ostateczną decyzją i sprawy objętej kolejnym postępowaniem. Brak było więc przeszkód uniemożliwiających merytoryczne rozpoznanie zgłoszonego przez strony żądania. To zaś oznacza, że umorzenie zainicjowanego ich wnioskiem postępowania administracyjnego, z powodu jego bezprzedmiotowości, było niedopuszczalne, a tym samym podjęcie decyzji o tej treści nastąpiło z naruszeniem art. 105 § 1 k.p.a.
Mając na uwadze powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ, uwzględniając wyrażoną w niniejszym wyroku ocenę prawną, rozpozna merytorycznie żądanie stron w oparciu o ustalenia stanu faktycznego dokonane w aspekcie przesłanek określonych w art. 215 ust. 2 u.g.n., a podjęte rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z dyrektywami wynikającymi z art. 107 § 3 k.p.a.