I SA/Wa 2397/21

I SA/Wa 2397/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-12-09
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-10-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz /przewodniczący/
Anna Fyda-Kawula
Elżbieta Lenart /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6290 Reforma rolna
Hasła tematyczne
Reforma rolna
Skarżony organ
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz asesor WSA Anna Fyda-Kawula sędzia WSA Elżbieta Lenart (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 10 sierpnia 2021 r. nr GZ.rn.625.8.2020 w przedmiocie reformy rolnej oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją nr GZ.rn.625.8.2020 z 10 sierpnia 2021 r. - po rozpatrzeniu odwołania K. C. - utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego nr N-VI.7333.1.11.2018 z 29 listopada 2019 r. o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia, że nieruchomości leśne wchodzące w skład dawnego majątku [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wnioskiem z 30 czerwca 2018 r. K. C. (dalej jako skarżący) wystąpił do Wojewody Podkarpackiego o stwierdzenie, że nieruchomości leśne stanowiące przed 1 września 1939 r. część dawnego majątku ziemskiego [...], położonego w województwie [...], tj. dawne parcele gruntowe o nr: [...], będące przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością M. M. (de domo [...]), nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.), dalej jako dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Po rozpatrzeniu tego wniosku Wojewoda Podkarpacki decyzją z 29 listopada 2019 r., nr N-VI.7333.1.11.2018, umorzył postępowanie administracyjne - wskazując, że objęte wnioskiem nieruchomości leśne stanowiące dawne pgr nr nr: [...] położone w gm. kat. [...], wchodziły w skład kompleksu leśnego o łącznej powierzchni 505,67 ha, przejętego na własność Państwa na podstawie dekretu PKWN z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. z 1944 r. Nr 15, poz.82), dalej jako dekret o lasach. Dlatego też, w ocenie Wojewody, brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozpatrzenia przedmiotowego wniosku.
Kwestionując rozstrzygnięcie organu I instancji skarżący wniósł odwołanie, zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik w sprawy, w szczególności:
1. art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. przez dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej
i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, jakoby parcele gruntowe objęte przedmiotowym postępowaniem zostały przejęte na własność Skarbu Państwa na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 15, poz. 82), dalej jako dekret leśny;
2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 76 § 1 k.p.a. przez dokonanie nieprawidłowej i sprzecznej z regułami postępowania dowodowego oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie polegającej na nieprzyznaniu wiary dokumentowi urzędowemu, jaki stanowi księga gruntowa w zakresie okoliczności w niej ujawnionej, a w konsekwencji dokonanie nieprawidłowych ustaleń faktycznych w postaci odmowy stwierdzenia, że wyszczególnione we wniosku parcele leśne majątku ziemskiego [...] zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
3) art. 105 § 1 k.p.a. w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz. 51) w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, poprzez błędne przyjęcie, że w okolicznościach sprawy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia roszczenia o stwierdzenie niepodpadania przedmiotowych nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie § 5 rozporządzenia, a w konsekwencji - pozbawienie skarżącego prawa do sądu przez niemożność wykazania swojego interesu prawnego w żądaniu usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym na drodze powództwa cywilnego;
II. naruszenie prawa materialnego:
- art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej przez nieprawidłowe zastosowanie i odmowę stwierdzenia, że nieruchomości objęte wnioskiem złożonym
w sprawie, nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej, podczas gdy nieruchomości te, stanowiące niezwiązane funkcjonalnie z gospodarstwem rolnym parcele leśne, nie nadawały się do realizacji celów reformy rolnej i jako takie nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, mimo takiego bezpodstawnego wpisu w księdze gruntowej nieruchomości.
W rezultacie rozpatrzenia odwołania Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją
z 10 sierpnia 2021 r., nr GZ.rn.625.8.2020, utrzymał w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 29 listopada 2019 r., nr N-VI.7333.1.11.2018.
W uzasadnieniu decyzji wskazał, że wniosek wszczynający postępowanie zawiera żądanie stwierdzenia przez organ administracji publicznej, że określona część majątku [...] nie podlegała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Wskazał również, że zgodnie z zapisem znajdującym się w księdze hipotecznej majątku wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa nastąpił na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] listopada 1946 r., nr [...]. Treść zaświadczenia wskazuje, że podstawą tego wpisu był art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Ta sama podstawa przejęcia widnieje również na dokumencie Ewidencja nieruchomości podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stan na dzień 1 stycznia 1949 r. - sporządzona przez Urząd Wojewódzki [...] Dział Roln. i R.R. Powiat [...], Nr [...], dnia [...].
W ocenie Ministra, powyższe dane świadczą o tym, że w odniesieniu do majątku [...] zastosowano wyłącznie przepisy dekretu rolnego.
Jednakże zawartość, zarówno Ewidencji nieruchomości podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stan na dzień 1 stycznia 1949 r., jak i pozostałych dokumentów, stanowiących materiał dowodowy w sprawie, sugeruje, że podstawą przejęcia części leśnej majątku M. M. mógł być dekret leśny.
Minister wskazał, że w przywołanej Ewidencji, w kolumnie zatytułowanej "Wyłączono z zapasu ziemi lasy na podstawie dekretu 12.XII.1944 r." w wierszu dotyczącym majątku [...] (Lp. 12) widnieje zapis 463 (ha).
Zapis ten wskazuje, że część majątku o tej powierzchni nie została przejęta na cele związane z reformą rolną. Co istotne, tego rodzaju informacja nie jest odosobniona i widnieje również na innych dokumentach:
1. Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dnia 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - majątkowi [...] odpowiada Lp. 13,
a w kolumnie "Lasy wyłączone na podstawie Dekretu z dn. 12.X11.1944" zapisano 450 ha;
2. Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dnia 6.IX.1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej - majątek widnieje pod Lp. 10, a w kolumnie "Wyłączono od parcelacji na podstawie Dekretu z 12.XI.44 wpisano 571 ha (lasy, wody, drogi, rowy i nieużytki).
Ponadto, ze spisanego w dniu 26 stycznia 1945 r. protokołu zdawczo -odbiorczego w sprawie przejęcia agendy majątku leśnego [...] w oparciu
o przepisy dekretu leśnego wynika, iż dekret leśny zastosowano do ponad 505 ha nieruchomości leśnych majątku [...].
W ocenie Ministra, powyższe dokumenty dowodzą, że część leśna majątku [...] została ostatecznie przejęta na podstawie dekretu leśnego i faktycznie została wykorzystana na cele wynikające z tego aktu prawnego.
Za tym twierdzeniem przemawiają również dowody odnoszące się do przeprowadzonych działań parcelacyjnych, tj.:
- wykaz zasiewów na majątkach podlegających Reformie Rolnej, w części odnoszącej się do majątku [...], wskazuje jako ogólny obszar 323 ha (w tym 265 ha użytków rolnych);
- sprawozdanie z parcelacji majątków w powiecie [...] (sporządzony na dzień 21 stycznia 1945 r.), podaje, że z majątku [...] rozparcelowano nieruchomości o ogólnej powierzchni 269,81 ha;
- wykaz rozparcelowanych majątków na terenie powiatu [...] (sporządzony przez Powiatowy Urząd Ziemski w [...] w dniu 12 listopada 1945 r.) zawiera zapis, zgodnie z którym z majątku [...] rozparcelowano powierzchnię odpowiadającą 230 ha;
- wykaz majątków podlegających Reformie Rolnej, który jako powierzchnię przeznaczoną do parcelacji podaje 402 ha.;
- nieopisana tabela, w której pod Lp. 15 figuruje majątek [...], zaś w odpowiadającej mu kolumnie "rozparcelowany obszar ha" wpisano liczbę 220,8975.
Analiza tych dokumentów pozwala stwierdzić, że jedynie w odniesieniu do części majątku [...] zastosowano dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej, na mocy którego przeznaczono tę część na cele związane z reformą rolną.
Wszelkie dokumenty odnoszące się do majątku [...] w kontekście wykorzystania go na cele reformy rolnej potwierdzają, że przeznaczono na ten cel nie więcej niż 402 ha (za Wykazem majątków podlegających Reformie Rolnej w powiecie [...]), natomiast na dzień 21 stycznia 1945 r. rozparcelowano 269,81 ha.
Na podstawie zestawienia tych wielkości z powierzchnią ogólną majątku [...], która wynosiła 917 ha, można uznać, że wobec znacznej części majątku organy ziemskie nie podjęły jakichkolwiek działań faktycznych zmierzających do jej zagospodarowania - brak działań dotyczył ok. 515 ha.
Pozostała powierzchnia jest zbliżona do tej, która została zapisana w protokole zdawczo - odbiorczym w sprawie przejęcia agendy majątku leśnego [...]. Protokół sporządzono w oparciu o przepisy dekretu leśnego, a na jego podstawie przejęto na rzecz Skarbu Państwa lasy majątku Nienadowo, znajdujące się
w 2 kompleksach, o łącznej powierzchni 505,67 ha.
Przytoczone dokumenty świadczą o tym, że pierwotnie lasy majątku [...] zostały tylko objęte we władanie przez władze ziemskie. Jednak okoliczność ta nie stwarza domniemania zastosowania wobec lasów tego majątku art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, tym bardziej, że ostatecznie przejęto i przeznaczono je na cele gospodarki leśnej, zgodnie z postanowieniami dekretu leśnego. Co ważne, przejęte lasy praktycznie w całości do dzisiaj pozostają w zarządzie Lasów Państwowych.
Wobec powyższego Minister uznał - mając na względzie, że wobec terenów leśnych majątku [...] zastosowano przepisy dekretu leśnego - iż rozstrzygnięcie organu I instancji, który umorzył postępowanie z wniosku o stwierdzenie, że część leśna majątku [...] nie podpadała pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu jest prawidłowe. Wskazał przy tym, że nie ma przepisu prawa, który pozwalałby organom administracji publicznej rozstrzygać merytorycznie sprawy dotyczące nieruchomości leśnych przejętych na mocy dekretu leśnego.
W związku z tym stwierdził, że zarzuty odwołania nie znajdują uzasadnionych podstaw.
Nie doszło bowiem do naruszenia przepisów art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przez selektywną ocenę materiału dowodowego. Wojewoda przywołał i ocenił dokumenty zgromadzone w sprawie, a następnie, na podstawie dokonanej oceny, wydał decyzję. Skarżący nie zgadza się z ustaleniami organu, lecz z samego faktu dokonania odmiennej oceny dowodów przez organ, nie można czynić mu zarzutu naruszenia wymienionych przepisów prawa. Dlatego też, podniesione argumenty nie zasługują na uwzględnienie.
Skarżący myli się twierdząc, że Wojewoda odmówił wiary zapisom znajdującym się w księdze gruntowej majątku [...], czym naruszył szereg przepisów postępowania, wymienionych w zarzucie nr 2 odwołania. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji w żaden sposób nie wynika, aby organ I instancji odrzucił, czy nie dał wiary zapisom znajdującym się w tej księdze. Dopiero bowiem zestawienie treści tej księgi z innymi dokumentami zgromadzonymi w sprawie, dało organowi podstawy do uznania, że ostateczna podstawa przejęcia i zagospodarowania terenów leśnych majątku [...] była inna niż ta, która wynika z tego dokumentu. Takie postępowanie nie nosi znamion naruszenia art. 76 § 1 k.p.a. Wbrew twierdzeniom skarżącego księga gruntowa nie jest jedynym dowodem o charakterze dokumentu urzędowego. W aktach sprawy znajduje się chociażby Ewidencja nieruchomości podlegających dekretowi
z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, stan na dzień 1 stycznia 1949 r. - sporządzona przez Urząd Wojewódzki [...] Dział Roln. i R.R, czy też protokół zdawczo-odbiorczy w sprawie przejęcia agendy majątku leśnego [...], spisany w dniu 26 stycznia 1945 r. Oba dokumenty mają charakter urzędowy, a do tego potwierdzają, że przejęcie nieruchomości objętych wnioskiem wszczynającym postępowanie nastąpiło na podstawie dekretu leśnego.
Minister uznał także za chybiony zarzut naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. - w kontekście ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie. Z analizy materiałów dowodowych wynika bowiem, że część leśna majątku [...] przejęta została na podstawie przepisów dekretu leśnego. Przepisy tego dekretu nie przewidywały administracyjnej ścieżki rozpoznawania sporów dotyczących nieruchomości przejętych na jego podstawie. Z tego względu brak jest materialnoprawnej podstawy do prowadzenia tego rodzaju postępowania.
Z uwagi na to, nie jest zasadny zarzut dotyczącym naruszenia prawa do sądu.
Argumentacja skarżącego byłaby zasadna wyłącznie w sytuacji, gdyby nie istniały dokumenty, które w sposób jednoznaczny potwierdzają, że przejęcie części leśnej określonego majątku nastąpiło na podstawie dekretu leśnego.
Brak jest zatem podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, gdyż nieruchomości objęte prowadzonym postępowaniem przejęte zostały na podstawie dekretu leśnego. Tym samym nie zaistniała podstawa do dokonania oceny podpadania tej części majątku [...] pod działanie powołanego przepisu dekretu rolnego, w ramach postępowania wszczętego na podstawie § 5 rozporządzenia.
Na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł skarżący, zarzucając:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, w szczególności:
1) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. poprzez dokonanie nieuzasadnionej, selektywnej i naruszającej zasadę prawdy obiektywnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego i wywiedzenie z tego materiału wniosku, jakoby parcele gruntowe objęte przedmiotowym postępowaniem nie zostały przejęte na podstawie dekretu rolnego, podczas gdy z kluczowych i chronologicznie najwcześniejszych dokumentów (vide wpisy w księdze gruntowej) wynika działanie organów władzy publicznej w oparciu
o art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a zatem prawidłowo organ winien uznać, że ww. nieruchomości zostały przejęte przez władze publiczne
w powołaniu na ww. przepis, a przy tym jednoznacznie stwierdzić, iż nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
2) art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a. w związku z art. 76 § 1 k.p.a. poprzez dokonanie nieprawidłowej i sprzecznej z regułami postępowania dowodowego oceny materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie polegającej na zlekceważeniu, a w istocie pominięciu wpisów w treści księgi gruntowej prowadzonej dla majątku ziemskiego [...] w zakresie okoliczności w niej ujawnionej, a w konsekwencji dokonanie nieprawidłowych ustaleń faktycznych w postaci pominięcia, iż wyszczególnione we wniosku parcele leśne majątku ziemskiego [...] zostały przejęte na rzecz Skarbu Państwa na podstawie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, mimo iż nie podpadały pod działanie ww. przepisu, podczas gdy prawidłowo organ winien uznać, że ww. nieruchomości zostały przejęte przez władze publiczne w powołaniu na ww. przepis, a przy tym jednoznacznie stwierdzić, iż nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
3) naruszenie przepisu art. 105 § 1 k.p.a. w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP poprzez błędne przyjęcie, że w okolicznościach sprawy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia roszczenia o stwierdzenie niepodpadania przedmiotowych nieruchomości pod przepis art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie § 5 Rozporządzenia, a w konsekwencji - pozbawienie skarżącego prawa do sądu poprzez niemożność wykazania swojego interesu prawnego w żądaniu usunięcia niezgodności między stanem prawnym nieruchomości, ujawnionym w księdze wieczystej, a rzeczywistym stanem prawnym na drodze powództwa cywilnego, podczas gdy prawidłowo organ winien uchylić zaskarżoną decyzję i wydać decyzję stwierdzającą, że ww. nieruchomości nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej;
II. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj. art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej w zw. z § 5 ust. 1 i 2 rozporządzenia przez nieprawidłowe zastosowanie i uchylenie się od stwierdzenia, że nieruchomości objęte wnioskiem złożonym w sprawie, nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej, podczas gdy nieruchomości te, stanowiące niezwiązane funkcjonalnie
z gospodarstwem rolnym parcele leśne, nie nadawały się do realizacji celów reformy rolnej i jako takie nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, mimo takiego bezpodstawnego wpisu w księdze gruntowej nieruchomości, podczas gdy prawidłowo rozstrzygnięcie organu winno obejmować stwierdzenie, iż sporne nieruchomości nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i decyzji organu I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności swoich zarzutów.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.), dalej jako: p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga jest niezasadna, gdyż zaskarżona decyzja oraz decyzja organu I instancji są zgodne
z prawem.
Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest decyzja Ministra Rolnictwa
i Rozwoju Wsi z 10 sierpnia 2021 r. utrzymująca w mocy decyzję Wojewody Podkarpackiego z 29 listopada 2019 r. o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia, że nieruchomości leśne wchodzące w skład dawnego majątku ziemskiego [...], stanowiące dawne pgr nr nr: [...], położone w gm. kat. [...], objęte Lwh [...], będące przed przejęciem na rzecz Skarbu Państwa własnością M. M. z [...] nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego.
Materialnoprawną podstawę wydanych w sprawie rozstrzygnięć stanowił art. 105 § 1 k.p.a. o umorzeniu postępowania administracyjnego w powiązaniu z art. 2 ust. 1
lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, zgodnie z którym na cele reformy rolnej przeznaczone będą nieruchomości ziemskie stanowiące własność albo współwłasność osób fizycznych lub prawnych, jeżeli ich rozmiar łączny przekracza bądź 100 ha powierzchni ogólnej, bądź 50 ha użytków rolnych, a na terenie województw poznańskiego, pomorskiego i śląskiego, jeśli ich rozmiar łączny przekracza 100 ha powierzchni ogólnej, niezależnie od wielkości użytków rolnych tej powierzchni. Nieruchomości te przechodziły bezzwłocznie, bez żadnego wynagrodzenia, w całości na własność Skarbu Państwa z przeznaczeniem na cele, wskazane w art. 1, część druga dekretu, czyli:
- upełnorolnienie istniejących gospodarstw karłowatych, małorolnych i średniorolnych,
- tworzenie nowych samodzielnych gospodarstw rolnych dla bezrolnych, robotników i pracowników rolnych oraz drobnych dzierżawców,
- tworzenie w pobliżu miast i ośrodków przemysłowych gospodarstw dla produkcji ogrodniczo-warzywniczej,
- zarezerwowanie odpowiednich terenów dla szkół oraz poddanych zarządowi państwowemu lub samorządowemu ośrodków dla podniesienia kultury rolnej, wytwórczości nasiennej, hodowlanej oraz przemysłu rolnego,
- zarezerwowanie odpowiednich terenów pod rozbudowę miast, kolonii mieszkaniowych i ogródków działkowych oraz terenów na potrzeby wojskowe, komunikacji publicznej lub melioracji.
Z analizy zgromadzonego materiału dokumentacyjnego wynika, że majątek ziemski [...] został przejęty na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W księdze hipotecznej majątku ziemskiego [...] wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa został dokonany na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w [...] z [...] listopada 1946 r., nr [...].
W rozpoznawanej sprawie istota sporu sprowadza się do tego, czy nieruchomości leśne stanowiące część dawnego majątku ziemskiego [...] obejmujące dawne parcele gruntowe o nr: [...] podpadają, czy też nie podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 pkt e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
Jak wynika z Ewidencji nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dnia 6.IX.1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - majątek [...] obejmował łącznie 917 ha, w tym: grunty orne - 435 ha, łąki - 20 ha, pastwiska - 6 ha, pod zabudowaniami - 3 ha, drogi - 2 ha, rowy - 1 ha i lasy - 450 ha.
Zgromadzony materiał dokumentacyjny wskazuje, iż w majątku [...] znajdowała się część leśna. Potwierdza to znajdujące się w aktach dokumentacja:
- ewidencja nieruchomości podlegających dekretowi z dnia 6 września 1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej, stan na dzień 1 stycznia 1949 r., w której pod poz. 12 wymieniono majątek [...], przy tym w kolumnie "wyłączono z zapasu ziemi lasy na podst. dekr. 12.12.44" zaznaczono 463 ha. Ponadto, w ewidencji tej pod pozycją majątku Nienadowo w kolumnie "obszar nieruchomości - inne - lasy" wskazano 463 ha.
- ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dnia 6.IX.1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej, w której pod poz. 13 wymieniono majątek [...], przy tym w kolumnie "Lasy wyłączone na podstawie Dekretu z dn. 12.XII.1944" wskazano 450 ha;
- ewidencja nieruchomości ziemskich podlegających Dekretowi z dnia 6.IX.1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej, w której pod poz. 10 wymieniono majątek [...], przy tym w kolumnie "Wyłączono od parcelacji na podstawie Dekretu
z 12.XI.44 (lasy, wody, drogi, rowy i nieużytki)" wskazano 571 ha;
- protokół zdawczo - odbiorczy spisany w dniu 26 stycznia 1946 r. przez Nadleśniczego w sprawie przejęcia agendy majątku leśnego [...] własność hr. M. M., z którego wynika, że lasy majątku [...] zajmują powierzchnie ogólną w dwóch kompleksach - część północna o pow. 428,45 ha i część południowa o pow. 77,22 ha. Ogółem 505,67 ha.
Sporne nieruchomości leśne zostały ostatecznie przeznaczone na cele gospodarki leśnej, na podstawie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa
i do dzisiaj pozostają w zarządzie Lasów Państwowych.
Wskazać należy, że w wyroku z 22 kwietnia 2005 r., sygn. akt II CK 653/04, Sąd Najwyższy stwierdził, że z przepisów dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej nie wynika, aby na cele reformy rolnej były przeznaczone nieruchomości niemające charakteru "ziemskiego", a więc działki budowlane niepozostające w funkcjonalnym związku z gospodarstwem rolnym, a także nieruchomości leśne. Sąd Najwyższy podkreślił, że: "za przyjęciem takiego rozumienia określenia nieruchomość ziemska przemawia także treść, a nawet sam fakt wydania dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r.
o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa. W szczególności należy zwrócić uwagę na art. 1 ust. 3 lit. b, na podstawie którego nie przechodziły na własność Skarbu Państwa lasy i grunty leśne podzielone prawnie lub faktycznie przed dniem
1 września 1939 r. na parcele nie większe niż 25 ha, stanowiące własność osób fizycznych, grunty które nie są objęte przepisami artykułu 2 lit. e dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Treść tego przepisu w części należałoby uznać za zbędną, gdyby przyjąć, że kompleksy leśne stanowiące własność osób będących właścicielami gruntów objętych przepisami dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej także były objęte przepisami wymienionego dekretu".
Nieruchomości leśne, nieprzeznaczone do produkcji rolnej, stanowiące część nieruchomości ziemskiej, mogły być wyłączone spod działania dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa
i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej, o ile przekraczały 25 ha, albowiem przechodziły ex lege na własność Skarbu Państwa na podstawie art. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1944 r. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 listopada 2010 r., sygn. akt I OSK 660/10).
Niewątpliwie sytuacja taka ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem powierzchnia nieruchomości leśnych w majątku [...] wynosiła - według różnych szacunków - od 450 ha do 505 ha.
Sąd orzekający w tej sprawie podziela ukształtowane w orzecznictwie sądowo-administracyjnym stanowisko, że w sytuacji, w której lasy i grunty leśne o obszarze ponad 25 ha stanowiły własność lub współwłasność tych osób fizycznych i prawnych, których majątek podlegał przejęciu na własność Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu rolnego, to działanie tego przepisu nie rozciągało się na wspomniane wyżej lasy i grunty leśne. Brak takiej możliwości wynika z faktu, że lasów i gruntów leśnych nie można uznać za składniki nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Wyłączną podstawę do upaństwowienia lasów i gruntów leśnych o obszarze ponad 25 ha stanowił zatem dekret z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
Podkreślić też należy, iż w uchwale składu siedmiu sędziów z 5 czerwca 2006 r., OPS 2/06, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że: "przepis § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r.
o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) może stanowić podstawę do orzekania w drodze decyzji administracyjnej o tym, czy dana nieruchomość lub jej część wchodzi w skład nieruchomości ziemskiej, o której mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 19045 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.)".
Oznacza to, że w sprawach reformy rolnej dopuszczalna jest droga administracyjna.
Natomiast takiej instytucji prawnej nie przewidywał dekret z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa ani też rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 20 stycznia 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Narodowego z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa (Dz. U. Nr 4, poz. 16).
Zatem organ administracji oraz sądy administracyjne są właściwe wyłącznie do oceny czy dana nieruchomość podpadała pod działanie dekretu o reformie rolnej.
Sąd Najwyższy w uchwale z 22 kwietnia 1994 r., sygn. akt III CZP 50/94 oraz
w uchwale z 27 kwietnia 1994 r., sygn. akt III CZP 54/94, wyjaśnił, że skoro dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na rzecz Skarbu Państwa został uchylony na podstawie art. 6 ustawy z dnia 28 lipca 1990 r. o zmianie ustawy Kodeks cywilny (Dz. U. Nr 55, poz. 321) i nie ma przepisu, który by przewidywał właściwość organów administracji do rozstrzygania sporów dotyczących nabycia przez Skarb Państwa własności lasów i gruntów leśnych na podstawie tego uchylonego już obecnie dekretu, to spory takie mogą być rozstrzygane wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym.
Tym samym kwestię zasadności przejęcia lasów w trybie powołanego wyżej dekretu o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, mogą badać wyłącznie sądy powszechne.
Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 11 marca 2009 r., sygn. akt I OSK 1384/07, stwierdził, że dopuszczalność orzekania w trybie decyzji administracyjnej ograniczona jest tylko do nieruchomości ziemskich i to wyłącznie do nieruchomości ziemskich, o których mowa w art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Żadne przepisy prawa nie dopuszczają natomiast możliwości merytorycznego rozstrzygania w przedmiocie przejęcia na własność Państwa gruntów leśnych. Takiej podstawy, nie daje w szczególności dekret z 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa, gdyż został on z dniem 1 października 1990 r. uchylony. Wyklucza to wydawanie - z powołaniem się na ten akt prawny- jakichkolwiek orzeczeń administracyjnych, nawet decyzji deklaratoryjnych.
W tej sytuacji skarżący może dochodzić swych roszczeń wyłącznie w postępowaniu przed sądem powszechnym w trybie art. 10 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece.
Podkreślenia wymaga, że w przedmiotowej sprawie kompetencja organów administracji ograniczała się wyłącznie do oceny, czy nieruchomości leśne wchodzące w skład dawnego majątku ziemskiego [...] podlegały przejęciu na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej.
W konsekwencji organ nie miał podstaw do stwierdzenia, że wprawdzie Skarb Państwa nie nabył własności przedmiotowych nieruchomości leśnych na podstawie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, jednak nabył je na podstawie dekretu o lasach. Takie stanowisko organu w sposób oczywisty i rażący ingerowałoby w zakres właściwości rzeczowej sądu powszechnego.
Wskazać należy, że zgodnie art. 105 § 1 k.p.a., gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części.
Z bezprzedmiotowością postępowania mamy do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy.
Taka sytuacja ma miejsce w rozpoznawanej sprawie, albowiem do spornych nieruchomości leśnych wchodzących w skład majątku ziemskiego [...] nie mogły znaleźć zastosowania przepisy dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, skoro nieruchomości te stanowiły lasy. Wyłączną podstawę do przejęcia na rzecz Skarbu Państwa lasów i gruntów leśnych stanowił dekret z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa.
Skoro więc dekret o przeprowadzeniu reformy rolnej w ogóle nie dotyczył lasów powyżej 25 ha, to bezprzedmiotowe i niedopuszczalne byłoby orzekanie, że las "nie podpada" pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej. Orzekanie na podstawie tego przepisu może bowiem dotyczyć tylko takich nieruchomości, które co do zasady mogły podlegać działaniu tego dekretu.
Mając zatem na uwadze, że nieruchomości leśne wchodzące w skład dawnego majątku ziemskiego [...] przejęto ostatecznie na podstawie dekretu o lasach, organ prawidłowo umorzył postępowanie w tym zakresie.
Skoro bowiem przedmiotowe nieruchomości leśne nie miały charakteru ziemskiego i nie podlegały przejęciu na cele reformy rolnej w trybie dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, a objęte były dekretem z dnia 12 grudnia 1944 r. o przejęciu niektórych lasów na własność Skarbu Państwa - to nie może ulegać wątpliwości, że wszczęte w tej sprawie postępowanie administracyjne podlegało umorzeniu.
Zatem niezasadny okazał się zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 105 § 1 k.p.a. w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej w związku z art. 45 ust. 1 Konstytucji RP.
W świetle art. 7 Konstytucji RP i art. 6 k.p.a. organy administracji publicznej działają na podstawie przepisów i w granicach prawa. Działanie na podstawie przepisów prawa oznacza działanie w oparciu o przepisy prawa powszechnie obowiązującego.
Organ odwoławczy - utrzymując w mocy decyzję organu wojewódzkiego
o umorzeniu postępowania administracyjnego - nie naruszył powołanych przepisów, gdyż żadne przepisy prawa powszechnie obowiązującego, w tym przepisy o reformie rolnej, nie dopuszczają wydawania merytorycznych decyzji dotyczący nieruchomości niemających charakteru ziemskiego, a stanowiących grunty leśne o powierzchni ponad 25 ha.
Wbrew stanowisku skarżącego, takie rozwiązanie nie pozbawia go prawa do sądu określnego w art. 45 Konstytucji. Skarżący - wnosząc skargę do sądu administracyjnego na decyzję organu odwoławczego - niewątpliwie skorzystał z przysługującego mu prawa do sądu. Może też dochodzić swoich roszczeń przed sądem powszechnym.
W okolicznościach sprawy pozostałe zarzuty skargi również nie mogły odnieść zamierzonego skutku. Sąd orzekający nie dostrzegł naruszenia przepisów prawa procesowego i prawa materialnego.
Podsumowując Sąd uznał, że organy orzekające w sprawie wnikliwie, wszechstronnie i rzetelnie rozpatrzyły stan faktyczny sprawy, szczegółowo wyjaśniły motywy, jakimi się kierowały przy rozstrzyganiu sprawy oraz przekonująco uzasadniły swoje decyzje zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. - zyskując całkowitą aprobatę Sądu.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił.