I SA/WA 2374/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Ministra Rolnictwa o umorzeniu postępowania administracyjnego dotyczącego przejęcia mienia w 1954 r., uznając, że nowe przepisy KPA o terminach do wszczęcia postępowania nieważnościowego znalazły zastosowanie.
Skarga dotyczyła decyzji Ministra Rolnictwa o umorzeniu postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia z 1954 r. o przejęciu mienia na rzecz Skarbu Państwa. Minister utrzymał w mocy decyzję Wojewody o umorzeniu z mocy prawa, powołując się na wejście w życie przepisów KPA ograniczających możliwość wszczynania postępowań o stwierdzenie nieważności po upływie 30 lat od doręczenia orzeczenia. Sąd administracyjny oddalił skargę, podzielając stanowisko organu, że nowe przepisy KPA znalazły zastosowanie, a postępowanie zostało wszczęte po upływie wymaganego terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, która utrzymała w mocy decyzję Wojewody o umorzeniu postępowania administracyjnego. Postępowanie dotyczyło wniosku o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Powiatowej Rady Narodowej z 1954 r. o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa gruntów i budynków. Minister uznał, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa z dniem 16 września 2021 r. z uwagi na wejście w życie ustawy nowelizującej Kodeks postępowania administracyjnego. Zgodnie z nowymi przepisami, postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji i niezakończone przed wejściem w życie ustawy, podlegają umorzeniu z mocy prawa. Sąd podzielił stanowisko Ministra, że orzeczenie z 1954 r. weszło do obrotu prawnego najpóźniej z końcem lipca 1957 r., a wniosek o stwierdzenie nieważności został złożony przez skarżącą w 1996 r., czyli po upływie 30 lat. Sąd podkreślił, że nowe przepisy KPA znalazły zastosowanie, a organ nie był uprawniony do merytorycznego badania wadliwości orzeczenia z 1954 r. Skarga została oddalona jako niezasadna.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, przepisy te mają zastosowanie do postępowań wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej.
Uzasadnienie
Ustawa zmieniająca KPA w art. 2 ust. 1 stanowi, że do postępowań w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy, stosuje się przepisy w brzmieniu nadanym ustawą nowelizującą. W związku z tym, jeśli postępowanie zostało wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji, podlega umorzeniu z mocy prawa.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
p.p.s.a. art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
ustawa zmieniająca art. 2 § 2
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego
ustawa zmieniająca art. 2 § 1
Ustawa z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego
Konstytucja RP art. 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 21
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 64
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 77 § 1
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Konstytucja RP art. 77 § 2
Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej
Protokołu nr 1 do EKPC art. 1
Protokół nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
p.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
k.p.a. art. 156 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 158 § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Rozporządzenie Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R. art. 5
Dekret z dnia 27 lipca 1949 r.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Zastosowanie przepisów przejściowych ustawy nowelizującej KPA (art. 2 ust. 1 i 2) do postępowań wszczętych, a niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy, w tym umorzenie z mocy prawa postępowania o stwierdzenie nieważności, jeśli zostało wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia lub ogłoszenia decyzji. Prawidłowe ustalenie przez organ administracji, że orzeczenie z 1954 r. weszło do obrotu prawnego najpóźniej z końcem lipca 1957 r., co skutkuje upływem 30-letniego terminu do wszczęcia postępowania o stwierdzenie jego nieważności.
Odrzucone argumenty
Argument skarżącej, że umorzenie postępowania w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania po 25 latach narusza zasady konstytucyjne i prawo do sądu. Argument skarżącej o błędnym ustaleniu daty doręczenia/ogłoszenia orzeczenia z 1954 r. poprzednikom prawnym, wskazując na datę protokołu z 1967 r. jako moment powzięcia wiedzy.
Godne uwagi sformułowania
postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa (z dniem 16 września 2021 r.), z uwagi na wejście w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.) postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2) wpisanie prawa własności do księgi wieczystej mogło nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, które zostało prawidłowo wprowadzone do obrotu prawnego na skutek doręczenia (ogłoszenia) dawna właścicielka i jej mąż musieli już wówczas (tj. w 1957 r.) wiedzieć, że nie są właścicielami tych gruntów, a tym samym musieli posiadać wiedzę o wydanym w tym zakresie orzeczeniu z 2 grudnia 1954 r.
Skład orzekający
Gabriela Nowak
przewodniczący sprawozdawca
Bożena Marciniak
członek
Joanna Skiba
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja i zastosowanie przepisów przejściowych ustawy nowelizującej KPA (art. 2 ust. 1 i 2) do postępowań o stwierdzenie nieważności decyzji, w tym kwestia umorzenia z mocy prawa po upływie 30 lat od doręczenia/ogłoszenia decyzji."
Ograniczenia: Dotyczy spraw, w których postępowanie o stwierdzenie nieważności zostało wszczęte po upływie 30 lat od doręczenia/ogłoszenia pierwotnej decyzji, a przed wejściem w życie nowelizacji KPA nie zostało zakończone.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa dotyczy historycznego przejęcia mienia i zastosowania nowych przepisów proceduralnych do starych spraw, co może być interesujące ze względu na aspekt historyczny i praktyczne implikacje zmian w prawie.
“Czy po 70 latach można odzyskać ziemię przejętą przez państwo? Sąd administracyjny rozwiewa wątpliwości.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 2374/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-02-16 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2022-09-27 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Bożena Marciniak Gabriela Nowak /przewodniczący sprawozdawca/ Joanna Skiba Symbol z opisem 6293 Przejęcie gospodarstw rolnych Hasła tematyczne Administracyjne postępowanie Sygn. powiązane I OSK 2015/23 - Postanowienie NSA z 2025-07-29 Skarżony organ Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi Treść wyniku Oddalono skargę Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2325 art. 151 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak (spr.), sędzia WSA Bożena Marciniak, sędzia WSA Joanna Skiba, po rozpoznaniu w dniu 16 lutego 2023 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 25 sierpnia 2022 r. nr DN.gn.625.198.2021 w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego oddala skargę. Uzasadnienie Decyzją z 25 sierpnia 2022 r., nr DN.gn.625.198.2021 Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi (dalej: "Minister") utrzymał w mocy decyzję Wojewody [...] (dalej: "Wojewoda") z 28 października 2021 r. nr WS-III.7515.2.26.2015.TG, którą stwierdził, że postępowanie uległo umorzeniu z mocy prawa (z dniem 16 września 2021 r.), z uwagi na wejście w życie ustawy z dnia 11 sierpnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r. poz. 1491) dalej: "ustawa zmieniająca". Decyzja Ministra wydana został w następującym stanie faktycznym i prawnym. Prezydium Powiatowej Rady Narodowej w [...] (dalej: "Prezydium") orzeczeniem z 2 grudnia 1954 r. nr L.RL.IV/12/44/54 orzekło o przejęciu na rzecz Skarbu Państwa z dniem 2 grudnia 1954 r. gruntów i budynków w gromadzie [...][....] należących w chwili przejęcia do osób wymienionych w sentencji tego orzeczenia. J. K. wnioskiem z 21 lipca 1996 r. (data wpływu - 5 sierpnia 1996 r.), zmodyfikowanym w dniu 18 września 1996 r., wystąpiła o stwierdzenie nieważności powyższego orzeczenia w części orzekającej o przejęciu mienia A. H. i O. (H.) H. – jej poprzedników prawnych. Wojewoda [...] decyzją z 21 marca 1997 r. nr GKG.IV-6016/B/10/97 odmówił stwierdzenia nieważności powyższego orzeczenia, którą Minister decyzją z 30 marca 2006 r. GZrn 057-625-187/97 uchylił w całości i umorzył postępowanie w pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że organem właściwym do rozpoznania przedmiotowego wniosku jest samorządowe kolegium odwoławcze. Wobec powyższego wnioskiem z 26 kwietnia 2006 r. J. K. wystąpiła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Nowym Sączu o stwierdzenie nieważności orzeczenia z 2 grudnia 1954 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Nowym Sączu postanowieniem z 30 lipca 2009 r. nr SKO.I-01/1569/GNp/2008 przekazało powyższy wniosek do rozpatrzenia Wojewodzie [...], z uwagi na zmianę właściwości, która nastąpiła w związku z wejściem w życie ustawy z dnia 23 stycznia 2009 r. o wojewodzie i administracji rządowej w województwie (Dz.U. Nr 31, poz. 206). Wojewoda decyzją z 8 września 2011 r. nr SN.III.AS.7716-3-49-09 umorzył postępowanie administracyjne wszczęte wnioskiem J. K., z uwagi na brak dostatecznego wykazania przez wnioskodawczynię, że jest następczynią prawną byłych właścicieli nieruchomości. Po rozpatrzeniu odwołania J. K., Minister decyzją z 18 września 2012 r. nr GZrn-057-625-496/11, uchylił ww. decyzję z 8 września 2011 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia Wojewodzie. W uzasadnieniu, powołując się na zgromadzoną dokumentację, wskazał, że J. K. przysługuje przymiot strony w postępowaniu dotyczącym wzruszenia części orzeczenia Prezydium z 2 grudnia 1954 r. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł Starosta [...], która wyrokiem z 5 czerwca 2013 r. sygn. akt I SA/Wa 2280/12 została oddalona. Wyrok ten stał się prawomocny na skutek oddalenia skargi kasacyjnej przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 6 października 2015 r. sygn. akt I OSK 2245/13. W konsekwencji powyższego Wojewoda, decyzją z 28 października 2021 r., umorzył z mocy prawa, z dniem 16 września 2021 r., postępowanie objęte wnioskiem J. K., z uwagi na wejście w życie ustawy zmieniającej. Niezgadzając się z powyższą decyzją J. K. złożyła odwołanie, zarzucając organowi błędne przyjęcie, że postępowanie w sprawie należało umorzyć bez merytorycznego rozstrzygnięcia jej istoty. Minister, decyzją z 25 sierpnia 2022 r., utrzymał w mocy ww. decyzję Wojewody, gdyż wszczęcie postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium z 2 grudnia 1954 r. nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia tego orzeczenia. Jednocześnie zaznaczył, że oznacza to brak możliwości załatwienia sprawy poprzez wydanie merytorycznej decyzji. W uzasadnieniu powołując się na zgromadzoną dokumentację (wykaz hipoteczny Iwh [...] gminy katastralnej [...]; wykaz hipoteczny Iwh [...] gminy katastralnej [...]; prawomocne postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z 24 kwietnia 2007 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po A. C. i H. C. oraz z 18 sierpnia 1989 r. sygn. akt [...] o stwierdzeniu nabycia spadku po A. K.) stwierdził, że wnioskodawczyni jest następczynią prawną właścicieli nieruchomości położonych w gromadzie [...]-[...], tj. A. i H. małż. C. Minister podał, że dokumenty te wskazują, iż nieruchomości należące do ww. właścicieli zostały przejęte na własność państwa w ramach tzw. "[...]" – orzeczeniem Prezydium z 2 grudnia 1954 r. – potwierdza to protokół nr 31 dotyczący nieruchomości przejętych od H. C., w którym powołano się na decyzję o zwrocie gospodarstwa z akcji "W". Powyższe ustalenia, zdaniem Ministra, pozwala stwierdzić, że J. K. przysługuje przymiot strony w postępowaniu, w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium (w części dot. przejęcia na własność państwa nieruchomości należącej do jej poprzedników prawnych – A. i H. małż. C.). Minister wskazał, że wniosek J. K. wszczynający postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności części orzeczenia Prezydium z 2 grudnia 1954 r., wpłynął do Urzędu Rady Ministrów w dniu 5 sierpnia 1996 r. (prezentata wpływu na wniosku) i ten dzień należy uznać za dzień wszczęcia postępowania. Stwierdził jednocześnie, że w dniu 16 września 2021 r. weszły w życie przepisy ustawy zmieniającej, która w art. 2 ust. 2 stanowi, że postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa. Podał, że w orzeczeniu z 2 grudnia 1954 r. wskazano, że jego doręczenie miało nastąpić w trybie rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 15 lipca 1948 r. wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej w sprawie trybu orzekania o przejściu na własność państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R.(Dz.U. z 1948 r, Nr 37, poz. 271). Stosownie do § 5 tego rozporządzenia, za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia. Wskazał, że nie zachowały się dowody ogłoszenia w Dzienniku Urzędowym Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w [...] orzeczenia Prezydium z 2 grudnia 1954 r. Mimo to, skoro wskazano, że będzie ono ogłoszone, to jego zdaniem, nie ma podstaw do podważenia twierdzeń ówczesnych organów i nie można zakładać, że funkcjonowały one w sposób nieprawidłowy. Minister powołał się na znajdującą się w aktach sprawy opinię techniczną z 30 listopada 2010 r. dotycząca stanu prawnego nieruchomości położonych w [...], sporządzona przez geodetę uprawnionego K. J.. Podniósł, że w opinii tej zawarte zostały informacje o dokumentach znajdujących się w księdze wieczystej KW nr [...] Ar [...], które stanowiły podstawę dokonywanych w niej wpisów. Pośród tych dokumentów znajduje się orzeczenie z 2 grudnia 1954 r., w sprawie przejęcia przez Skarb Państwa gruntów i budynków w gromadzie [...]-[...] - na podstawie którego wpisane zostało prawo własności Skarbu Państwa wobec nieruchomości ujawnionych w tej księdze. Wskazał, że z powyższego wynika, iż orzeczenie Prezydium weszło do obrotu prawnego i wywołało skutki prawne. Zdaniem Ministra okoliczność ta pośrednio wskazuje, że ww. orzeczenie zostało ogłoszone, gdyż wpisanie prawa własności do ksiąg wieczystych mogło nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, a więc takie, które zostało skutecznie doręczone/ogłoszone i od którego upłynął termin na jego zaskarżenie. Odnosząc się do kwestii ustalenia daty doręczenia orzeczenia byłym właścicielom przejętego na Skarb Państwa gospodarstwa w ramach akcji przesiedleńczej "[...]", Minister uznał, że mimo, iż wniosek o dokonanie wpisu prawa własności w KW nr [...] został opatrzony datą 30 stycznia 1970 r., to doręczenie/ogłoszenie orzeczenia nastąpiło dużo wcześniej. Zwrócił uwagę na znajdujący się w aktach protokół nr 31 z 27 stycznia 1967 r. w sprawie stwierdzenia stanu władania gruntami H. C. córki S. i A., we wsi [...], gdzie w części oznaczonej lit. e wskazano, że władanie przez H. C. gruntami (określonymi w tym protokole) nastąpiło na podstawie decyzji tymczasowej PPRN z 1 sierpnia 1957 r. nr 1318/57 o zwrocie gospodarstwa z akcji "[...]". Dodatkowo na znajdującą się w aktach decyzję Prezydium z 27 grudnia 1969 r. nr PZR.19.\/g/1614/57 orzekającą o uchyleniu orzeczenia z 2 grudnia 1954 r. w części dotyczącej przejęcia na własność państwa nieruchomości należących do P. U. W uzasadnieniu tej decyzji organ odwołał się do okoliczności objęcia przez wymienioną osobę fizyczną (na podstawie decyzji tymczasowej) w roku 1957 w użytkowanie gruntów o pow. [...] ha, przejętych wcześniej na Skarb Państwa. W ocenie Ministra powyższe ustalenia pozwalają na przyjęcie, że orzeczenie z 2 grudnia 1954 r. weszło do obrotu prawnego najpóźniej z końcem lipca 1957 r. (tj. z chwilą objęcia w posiadanie gruntów we wsi [...] decyzją tymczasową). Podkreślił, że zgromadzony materiał wskazuje, że w 1957 r. w odniesieniu do H. C. również została wydana decyzja tymczasowa w sprawie objęcia w posiadanie co najmniej części gruntów, które zostały przejęte od niej na własność państwa, to oznacza, że dawna właścicielka i jej mąż musieli już wówczas (tj. w 1957 r.) wiedzieć, że nie są właścicielami tych gruntów, a tym samym musieli posiadać wiedzę o wydanym w tym zakresie (przez Prezydium) orzeczeniu z 2 grudnia 1954 r. (zdaniem Ministra potwierdza to fakt, że przedmiotowe orzeczenie zostało ogłoszone). Na decyzję Ministra skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła J. K. zarzucając jej: 1. naruszenie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2000) dalej: "k.p.a.", w zw. z art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej w zw. z art. 2 i art. 21 i ar. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez umorzenie z mocy prawa postępowania administracyjnego dotyczącego wniosku skarżącej z 5 sierpnia 1996 r. w trakcie jego merytorycznego rozpoznawania (wniosek procedowany był przez okres 25 lat, 2 miesiące i 23 dni), na skutek zastosowania art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej, która to norma jednakże nie powinna znaleźć zastosowania w niniejszej sprawie, gdyż w stanie faktycznym i prawnym sprawy jest ona oczywiście sprzeczna z art. 2, art. 21, art. 64 i art. 77 ust. 1 i 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz z art. 1 Protokołu nr 1 do Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, gdyż narusza zasadę zaufania obywateli do państwa i stanowionego przez niego prawa, a także pozbawia obywateli wynagrodzenia za szkody wyrządzone przez niezgodne z prawem działanie organu władzy publicznej i zamyka obywatelom dochodzenie przed sądem powszechnym wynagrodzenia za szkodę w postaci pozbawienia obywatela własności mienia na skutek niezgodnego z prawem działania organów władzy publicznej; 2. naruszenie art. 7, 77, i 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, że od daty doręczenia poprzednikom prawnym skarżącej orzeczenia Prezydium upłynęło więcej niż 30 lat i w związku z tym postępowanie administracyjne podlegało umorzeniu z mocy prawa, w sytuacji gdy poprzednicy prawni skarżącej powzięli wiedzę o fakcie wydania ww. orzeczenia nie wcześniej niż 27 stycznia 1967 r., kiedy to wydano protokół nr 31 z 27 stycznia 1967 r. w sprawie stwierdzenia stanu władania gruntami H. C., we wsi [...], a wniosek o stwierdzenie nieważności ww. orzeczenia został przez skarżącą złożony w dniu 5 sierpnia 1996 r., a wiec przed upływem 30 lat od chwili jego doręczenia poprzednikom prawnym skarżącej. W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz zasądzenie na rzecz skarżącej od Ministra kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa procesowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje: skarga jest niezasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 259) dalej: "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych wyżej kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja Ministra nie narusza obowiązującego prawa. Zdaniem Sądu stanowisko organu jest prawidłowe. Przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy nie można pominąć wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., sygn. P 46/13, w którym zostało stwierdzone, że art. 156 § 2 k.p.a. w zakresie, w jakim nie wyłącza dopuszczalności stwierdzenia nieważności decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa, gdy od wydania decyzji nastąpił znaczny upływ czasu, a decyzja była podstawą nabycia prawa lub ekspektatywy, jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Z uzasadnienia tego wyroku wynika, że niedookreślony charakter przesłanki rażącego naruszenia prawa powoduje - zdaniem Trybunału - iż z czasem wzrasta ryzyko prawne, polegające na możliwości wykształcenia się odmiennej linii orzeczniczej zarówno w stosunku do norm materialnych jak i procesowych, które legły u podstaw wydanej decyzji, jak i samej przesłanki rażącego naruszenia prawa. Zwrócono też uwagę, że działanie organów państwa na podstawie prawa, będące przejawem zasady praworządności, nie oznacza bezwzględnego obowiązku eliminowania z obrotu wadliwych decyzji, na podstawie których strona nabyła prawo (...), po upływie znacznego czasu od wydania tego aktu administracyjnego. Jedynie (pkt 8.4) w szczególnych okolicznościach, gdy przemawia za tym inna zasada konstytucyjna, jest dopuszczalne odstąpienie od zasady bezpieczeństwa prawnego (...). Należą tu sytuacje nadzwyczaj wyjątkowe, gdy ze względów obiektywnych zachodzi potrzeba dania pierwszeństwa określonej wartości chronionej bądź znajdującej (...) oparcie w przepisach Konstytucji. Przytaczając dotychczasowe swe orzecznictwo Trybunał podkreślił, że owe ograniczenia czasowe są konieczne z uwagi na wartość, którą jest stabilność stosunków prawnych, służąca porządkowi publicznemu, oraz ze względu na rosnące z czasem trudności dowodowe w prowadzeniu ewentualnego nadzwyczajnego postępowania weryfikacyjnego, a także ze względu na ochronę praw nabytych przez osoby trzecie. Trybunał wyraził też pogląd, że trwałość decyzji organów władzy nie może być pozorna. Ostatecznie Trybunał pozostawił ustawodawcy do rozstrzygnięcia czy właściwe byłoby zastosowanie dziesięcioletniego terminu prekluzyjnego z art. 156 § 2 k.p.a., czy też innego terminu. W celu dostosowania systemu prawa do powyższego wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 12 maja 2015 r., ustawodawca zdecydował się dokonać zmian w przepisach kodeksu postępowania administracyjnego poprzez zmianę brzmienia art. 156 § 2 k.p.a. (zmieniony przez art. 1 pkt 1 ustawy zmieniającej) oraz dodanie § 3 w art. 158 k.p.a. (dodany przez art. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej). W obecnym stanie prawnym, obowiązującym od dnia 16 września 2021 r. (dzień wejścia w życie ustawy zmieniającej), nie stwierdza się już zatem nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne (art. 156 § 2 k.p.a.), jak też nie wszczyna się postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji, jeżeli od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat (art. 158 § 3 k.p.a.). Z brzmienia przepisów przejściowych uregulowanych w art. 2 ustawy zmieniającej wynika z kolei, że do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą (ust. 1). Natomiast postępowania administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczęte po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji lub postanowienia i niezakończone przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy ostateczną decyzją lub postanowieniem, umarza się z mocy prawa (ust. 2). Uwzględniając realia niniejszej sprawy, Sąd stwierdza, że organ prawidłowo ocenił, że w sprawie istnieje podstawa do umorzenia postępowania nadzorczego dotyczącego kontrolowanego orzeczenia Prezydium z 2 grudnia 1954 r. z uwagi na brzmienie art. 2 ust. 1 i 2 ustawy zmieniającej. Zważyć bowiem należy, że z chwilą wejścia w życie powołanej ustawy (16 września 2021 r.), organy administracji utraciły możliwość stwierdzenia nieważności decyzji, od wydania lub ogłoszenia której upłynęło dziesięć lat (art. 156 § 2 k.p.a.). Jeżeli zaś od dnia doręczenia lub ogłoszenia decyzji, o której mowa w art. 156 § 2, upłynęło trzydzieści lat, nie wszczyna się w ogóle postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji (art. 158 § 3 k.p.a.). Ustalenia organu, co do zaistnienia wskazanych ww. przepisie okoliczności faktycznych, tj. wszczęcia postępowania nadzorczego mającego za przedmiot orzeczenie Prezydium po upływie trzydziestu lat od dnia doręczenia lub ogłoszenia tej decyzji, Sąd podziela i przyjmuje jako własne. Kwestię wejścia do obrotu prawnego wydanego na podstawie dekretu z 27 lipca 1949 r. orzeczenia regulował § 4 rozporządzenia Ministrów Skarbu oraz Rolnictwa i Reform Rolnych wydanego w porozumieniu z Ministrem Administracji Publicznej z dnia 15 lipca 1948 r. w sprawie trybu orzekania o przejęciu na własność Państwa mienia pozostałego po osobach przesiedlonych do Z.S.R.R (Dz. U. Nr 37, poz. 271), zgodnie z którym władza, która wydała orzeczenie o przejściu mienia na własność Państwa, ogłasza je w wojewódzkim dzienniku urzędowym oraz wywiesza równocześnie w swoim lokalu urzędowym i w lokalu zarządu gminy, w której mienie jest położone. Natomiast za datę doręczenia orzeczenia uważa się dzień trzydziesty, następujący po dniu wydania wojewódzkiego dziennika urzędowego, w którym nastąpiło ogłoszenie orzeczenia (§ 5 rozporządzenia). W rozpatrywanej sprawie wobec orzeczenia Prezydium z 2 grudnia 1954 r. organom nie udało się zgromadzić jakichkolwiek dowodów, że przedmiotowe orzeczenie zostało doręczone (ogłoszone) stronom postępowania. Z powodu braku obiektywnych możliwości uzupełnienia dokumentów archiwalnych – na skutek nieodnalezienia innych akt sprawy – Wojewoda rozstrzygający niniejszą sprawę nie był w stanie poczynić dodatkowych ustaleń w tym zakresie, ponad to co zostało w sprawie wykonane. Nie uszło jednak uwadze Ministra, że w znajdującej się w aktach sprawy opinii technicznej z 30 listopada 2010 r. dot. stanu technicznego nieruchomości położonych w [...], umieszczono informację, że wśród dokumentów znajdujących się w księdze wieczystej KW nr [...], które stanowiły podstawę dokonywanych w niej wpisów, znajduje się ww. orzeczenie z 2 grudnia 1954 r., na podstawie którego wpisane zostało prawo własności Skarbu Państwa wobec nieruchomości ujawnionej w tej księdze. Słusznie zatem uznał organ, że wpisanie prawa własności do księgi wieczystej mogło nastąpić jedynie w oparciu o orzeczenie ostateczne, które zostało prawidłowo wprowadzone do obrotu prawnego na skutek doręczenia (ogłoszenia). Minister prawidłowo uznał, że pomimo, iż wniosek o dokonanie wpisu prawa własności w KW nr [...] został opatrzony datą 30 stycznia 1970 r., to doręczenie/ogłoszenie orzeczenia byłym właścicielom nastąpiło wcześniej. Ustalenia poczynił w oparciu o znajdujący się w aktach (opisane w stanie faktycznym) protokół nr 31 z 27 stycznia 1967 r. oraz decyzję Prezydium z 27 grudnia 1969 r. nr PZR.19.Vg/1614/57, które słusznie pozwoliły mu na przyjęcie, że przedmiotowe orzeczenie z 2 grudnia 1954 r. weszło do obrotu prawnego najpóźniej z końcem lipca 1957 r. (tj. z chwilą objęcia w posiadanie gruntów we wsi [...] decyzją tymczasową). Tu wskazał, że w 1957 r. w odniesieniu do H. C. została wydana decyzja tymczasowa w sprawie objęcia w posiadanie co najmniej części gruntów, które zostały przejęte od niej na własność państwa. Skład orzekający podziela stanowisko Ministra, że to oznacza, iż dawna właścicielka i jej mąż musieli już wówczas (tj. w 1957 r.) wiedzieć, że nie są właścicielami tych gruntów, a tym samym musieli posiadać wiedzę o wydanym w tym zakresie orzeczeniu z 2 grudnia 1954 r. (co potwierdza z kolei fakt, że omawiane orzeczenie zostało ogłoszone). Przedmiotowe postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium zostało zainicjowane wnioskiem skarżącej z 21 lipca 1996 r. Zgodnie z art. 61 § 3 k.p.a. datą wszczęcia postępowania na żądanie strony jest dzień doręczenia żądania organowi administracji publicznej – ww. wniosek wpłynął do organu 5 sierpnia 1996 r. (prezentata Urzędu Rady Ministrów). Argument skarżącej, że w przedmiotowej sprawie wniosek procedowany był przez 25 lat, 2 miesiące i 23 dni, zatem organ umorzył postępowanie w trakcie jego merytorycznego rozpoznania, Sąd uznaje za chybiony. Ustawa zmieniająca przewiduje, że stosuje się ją bezpośrednio do postępowań administracyjnych w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji lub postanowienia, wszczętych i niezakończonych przed dniem jej wejścia w życie, zatem skoro wszczęcie postępowania nastąpiło po upływie 30 lat od doręczenia kwestionowanej decyzji, to organ prawidłowo orzekł w zaskarżonej decyzji o umorzeniu z mocy prawa. Tym samym organ nie był uprawniony do zbadania czy kontrolowana decyzja w trybie nadzorczym zawierała kwalifikowane wady prawne. Powyższy pogląd organu Sąd w pełni podziela. Z powyższych względów Sąd uznał, że podniesione w skardze zarzuty naruszenia art. 2 ust. 2 ustawy zmieniającej są niezasadne. Sąd nie stwierdził ponadto, aby w rozpatrywanej sprawie miało miejsce istotne naruszenie art. 7 czy też art. 77 § 1 k.p.a., to jest takie, które miałoby wpływ na odmienny wynik sprawy. Ocena niniejszej sprawy, była swobodna, a nie dowolna, i nie doszło w tym przypadku do naruszenia także przepisu art. 80 k.p.a. Należy też podkreślić, że "słusznego interesu strony" nie można utożsamiać z rozstrzygnięciem zgodnym z oczekiwaniami osoby zainteresowanej. Rozstrzygnięcie musi być dokonywane na podstawie zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, co w realiach niniejszej sprawy miało miejsce. Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI