I SA/Wa 2366/18
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra Finansów o umorzeniu postępowania dotyczącego nacjonalizacji nieruchomości, uznając, że organ powinien wydać decyzję merytoryczną, a nie procesową.
Sprawa dotyczyła wniosku o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie nieruchomości w Warszawie, mającej przejść na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 1945 r. i układów indemnizacyjnych. Minister Finansów umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe, uznając brak podstaw do stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. WSA uchylił tę decyzję, stwierdzając, że organ powinien wydać decyzję merytoryczną (pozytywną lub negatywną), a nie procesową o umorzeniu, gdyż sprawa nie stała się bezprzedmiotowa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę Prokuratora na decyzję Ministra Finansów, która utrzymała w mocy decyzję o umorzeniu postępowania administracyjnego. Postępowanie dotyczyło nieruchomości w Warszawie i miało ustalić, czy przeszła ona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie dekretu z 1945 r. oraz międzynarodowych umów indemnizacyjnych. Minister Finansów uznał postępowanie za bezprzedmiotowe, ponieważ nie stwierdził spełnienia przesłanek do objęcia nieruchomości skutkami układów indemnizacyjnych, w szczególności ze względu na obywatelstwo poprzedniego właściciela. Prokurator zarzucił naruszenie art. 105 § 1 k.p.a., twierdząc, że organ powinien wydać decyzję merytoryczną, a nie umorzyć postępowanie. Sąd administracyjny zgodził się ze skarżącym. Wskazał, że postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ istniały podstawy faktyczne i prawne do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a ustawa z 1968 r. nie wyklucza wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Sąd podkreślił, że umorzenie postępowania ma charakter procesowy i nie kończy sprawy definitywnie, w przeciwieństwie do decyzji merytorycznej. W związku z tym, WSA uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Ministra Finansów, nakazując organowi ponowne rozpatrzenie sprawy i wydanie merytorycznej decyzji.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Postępowanie nie stało się bezprzedmiotowe, a organ powinien wydać decyzję merytoryczną (pozytywną lub negatywną), a nie procesową o umorzeniu.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że istniały podstawy faktyczne i prawne do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy, a ustawa z 1968 r. nie wyklucza wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia przejścia nieruchomości. Umorzenie postępowania ma charakter procesowy i nie kończy sprawy definitywnie, w przeciwieństwie do decyzji merytorycznej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (10)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji.
p.p.s.a. art. 135
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania co do istoty sprawy.
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych art. 1
Zakres stosowania ustawy do wpisów na rzecz Skarbu Państwa.
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych art. 2
Podstawa do wydania decyzji Ministra Finansów stwierdzającej przejście nieruchomości.
Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych art. 5 § ust. 2
Przesłanki przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa.
k.p.a. art. 105 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.
Pomocnicze
k.p.a. art. 138 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Podstawa do utrzymania w mocy decyzji organu I instancji.
k.p.a. art. 107 § 2
Kodeks postępowania administracyjnego
Możliwość określenia dodatkowych składników decyzji przez przepisy szczególne.
k.p.a. art. 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja sprawy administracyjnej.
k.p.a. art. 104
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek załatwienia sprawy przez wydanie decyzji.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Postępowanie administracyjne nie stało się bezprzedmiotowe, ponieważ istniały podstawy faktyczne i prawne do merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. nie wyklucza wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Umorzenie postępowania ma charakter procesowy i nie kończy sprawy definitywnie, w przeciwieństwie do decyzji merytorycznej.
Odrzucone argumenty
Minister Finansów prawidłowo umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe z uwagi na brak spełnienia przesłanek indemnizacyjnych.
Godne uwagi sformułowania
organ powinien wydać decyzję merytoryczną, a nie procesową o umorzeniu bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnnego skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty orzeczenie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego ma wyłącznie charakter procesowy i stanowi powagę rzeczy osądzonej jedynie w ramach określonych uwarunkowań faktycznych i prawnych sprawy.
Skład orzekający
Iwona Kosińska
przewodniczący sprawozdawca
Joanna Skiba
sędzia
Gabriela Nowak
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęcia bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego w kontekście przepisów o nacjonalizacji i układach indemnizacyjnych; konieczność wydania decyzji merytorycznej zamiast procesowej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej materii prawnej związanej z dekretami o gruntach warszawskich i układami indemnizacyjnymi.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa dotyczy historycznych kwestii nacjonalizacji i odszkodowań, co może być interesujące z perspektywy prawnej i historycznej. Pokazuje, jak przeszłe regulacje wpływają na współczesne postępowania.
“Czy umorzenie postępowania to zawsze koniec sprawy? WSA wyjaśnia, kiedy organ musi wydać decyzję merytoryczną.”
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 2366/18 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2019-03-28 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2018-12-31 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Gabriela Nowak Iwona Kosińska /przewodniczący sprawozdawca/ Joanna Skiba Symbol z opisem 6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich Hasła tematyczne Gospodarka mieniem Sygn. powiązane I OSK 2271/19 - Wyrok NSA z 2022-12-13 Skarżony organ Minister Finansów Treść wyniku Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Powołane przepisy Dz.U. 2018 poz 1302 art. 145 par. 1 pkt 1 lit. c, art. 135 Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska (spr.) Sędziowie WSA Joanna Skiba WSA Gabriela Nowak Protokolant Referent stażysta Anna Kaczyńska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 marca 2019 r. sprawy ze skargi Prokuratora Prokuratury Okręgowej delegowanego do Prokuratury Regionalnej w [...] na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2018 r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Ministra Finansów z dnia [...] maja 2018 r. nr [...]. Uzasadnienie Minister Finansów decyzją z dnia [...] listopada 2018 r., nr [...], po rozpatrzeniu wniosku Prokuratora Prokuratury Okręgowej delegowanego do Prokuratury Regionalnej w [...], utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] maja 2018 r., nr [...], umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie administracyjne wszczęte na wniosek Prezydenta [...]. Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji wynika, że Prezydent [...] zwrócił się do Ministra Finansów o wszczęcie postępowania administracyjnego na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) w stosunku do nieruchomości położonej w [...] ul. [...] (hip [...]), składającej się obecnie z działek ewidencyjnych nr [...] (KW [...]) i nr [...] z obrębu [...]. Minister Finansów zawiadomił strony o wszczęciu postępowania administracyjnego. Do postępowania zgłosił udział Prokurator Prokuratury Okręgowej delegowany do Prokuratury Regionalnej. Po rozpatrzeniu złożonego wniosku Minister Finansów decyzją z dnia [...] maja 2018 r. umorzył postępowanie administracyjne jako bezprzedmiotowe. W trakcie postępowania Minister Finansów ustalił, że: - przedmiotowa nieruchomość została objęta przepisami dekretu z 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy i na mocy art. 1 tego dekretu grunt przeszedł na własność gminy [...]. Datą objęcia gruntu przez gminę był dzień ogłoszenia protokołu oględzin w Dzienniku Urzędowym Rady Narodowej i Zarządu Miejskiego [...] z [...] sierpnia 1948 r. Nr [...]. Pełnomocnik [...] złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (wieczystej dzierżawy) do przedmiotowej nieruchomości. Po jego rozpatrzeniu Prezydium Rady Narodowej odmówiło przywrócenia wnioskowanego terminu orzeczeniem administracyjnym nr [...]. - [...] (następca prawny jednego z przedwojennych współwłaścicieli nieruchomości) nabył obywatelstwo [...] w dniu [...] sierpnia 1954 r. i brak jest jakichkolwiek przesłanek uzasadniających przypuszczenie, że posiadał on inne obywatelstwo niż polskie i [...]. - w dokumentacji znajdującej się w posiadaniu Ministerstwa Finansów brak jest dowodów objęcia skutkami któregokolwiek z układów indemnizacyjnych przedmiotowej nieruchomości, w szczególności w zakresie praw przysługujących [...] lub jego poprzednikom prawnym. Z posiadanej i opracowanej przez Ministerstwo Finansów dokumentacji wykonania układów indemnizacyjnych ze [...] nie wynika, aby [...] występował lub uzyskał odszkodowanie na ich podstawie za jakiekolwiek mienie. Mając na uwadze, że [...] nabył obywatelstwo [...] w dniu [...] sierpnia 1954 r., Minister Finansów uznał, że nie wystąpiła okoliczność, o której mowa w art. 5 Układu ze [...] z dnia [...] listopada 1949 r., ponieważ [...] nie posiadał obywatelstwa [...] ani w chwili nacjonalizacji nieruchomości, ani w chwili wejścia w życie tego układu. Nie zostały spełnione również przesłanki objęcia praw [...] do nieruchomości skutkami Układu ze [...] z dnia [...] stycznia 1966 r., ponieważ z wnioskiem o przywrócenie własności czasowej nieruchomości w [...], ul. [...], pełnomocnik [...] wystąpił przed uzyskaniem przez niego obywatelstwa [...]. Brak jest tym samym podstaw faktycznych i prawnych do prowadzenia postępowania w sprawie stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r., skoro brak dowodów, aby prawa do nieruchomości zostały objęte skutkami układów indemnizacyjnych, w tym ze [...], które to ustalenie wynika zarówno z badania orzeczeń w zakresie odszkodowań w wykonaniu układów indemnizacyjnych, jak i z analizy okoliczności koniecznych dla objęcia skutkami układów ze [...]. Skoro w niniejszej sprawie nie wystąpił stan podlegający stwierdzeniu w formie decyzji deklaratoryjnej na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. postępowanie stało się bezprzedmiotowe i należało je umorzyć. Nie zgadzając się z tym rozstrzygnięciem, Prokurator Prokuratury Okręgowej delegowany do Prokuratury Regionalnej złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu zarzucił naruszenie art. 105 § 1 kpa poprzez uznanie postępowania za bezprzedmiotowe, a w konsekwencji jego umorzenie, podczas gdy zdaniem skarżącego w sprawie zaistniały przesłanki do wydania decyzji merytorycznej o odmowie stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości na podstawie przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. Rozpatrując wniosek, Minister Finansów stwierdził, że nie może on zostać uwzględniony. W uzasadnieniu zajętego stanowiska wyjaśnił, że w postępowaniu odwoławczym nie ograniczył się tylko do kontroli decyzji organu I instancji, a ponownie rozstrzygnął sprawę i uznał za uzasadnione i konieczne utrzymanie w mocy, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa decyzji własnej z dnia [...] maja 2018 r. Przypomniał, że w latach 1948-1971 Rząd Polski zawarł tzw. umowy indemnizacyjne z rządami Republiki Francuskiej, Konfederacji Szwajcarskiej i Księstwa Lichtenstein, Królestwa Szwecji, Królestwa Danii, Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Północnej Irlandii, Królestwa Norwegii, Stanów Zjednoczonych Ameryki, Królestwa Belgii i Wielkiego Księstwa Luksemburga, Królestwa Grecji, Królestwa Holandii, Republiki Austrii oraz Kanady. Objęcie nieruchomości skutkami którejkolwiek z wymienionych umów umożliwia wydanie decyzji stwierdzającej przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa na podstawie ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (art. 1, art. 2 i art. 5 ust. 2). Treść tych przepisów organ przywołał. Minister przypomniał także, że zgodnie z art. 104 kpa organ administracji publicznej załatwia sprawę przez wydanie decyzji, chyba że przepisy kodeksu stanowią inaczej. Na podstawie art. 107 § 2 kpa przepisy szczególne mogą określać także inne składniki (oprócz wymienionych w § 1), które powinna zawierać decyzja. W tej sytuacji organ zastosował § 2 w związku z § 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 9 maja 1968 r. w sprawie trybu dokonywania w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. poz. 109), zgodnie z którym decyzja, na podstawie której następuje wpis do księgi wieczystej tytułu własności nieruchomości, która przeszła na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, dotycząca nieruchomości, powinna zawierać imię i nazwisko (nazwę dotychczasowego właściciela), miejsce położenia nieruchomości ze wskazaniem w miarę możliwości ulicy i numeru nieruchomości, jak również jej oznaczenia w księdze wieczystej. Decyzja dotycząca wieczystego użytkowania lub ograniczonych praw rzeczowych powinna określać ich treść, osobę dotychczas uprawnioną do korzystania z tych praw oraz nieruchomość, na której je wpisano, ze wskazaniem położenia i oznaczenia w księdze wieczystej tej nieruchomości (§ 2 ust. 1). Ponadto decyzja powinna zawierać szczegółowe oznaczenie międzynarodowej umowy, na podstawie której nastąpiło przejście praw wymienionych w ust. 1 oraz daty wejścia w życie tej umowy. Podstawą zaskarżonej decyzji był Układ między Rządem polskim i Rządem [...] w sprawie odszkodowania interesów [...] w Polsce podpisany w dniu [...] listopada 1949 r. w [...] i Układ między Rządem Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej i Rządem Królewskim [...] w sprawie uregulowania niektórych interesów finansowych, związanych z własnością [...] nieruchomości w Polsce, podpisanym w [...], w dniu [...] stycznia 1966 r. Minister przywołał treść art. 5 Układu ze [...] z dnia [...] listopada 1949 r. oraz art. 2 Układu ze [...] z dnia [...] stycznia 1966 r. W niniejszej sprawie Minister Finansów stwierdził, że ze zgromadzonej dokumentacji nie wynika, aby [...], który nabył obywatelstwo [...] w dniu [...] sierpnia 1954 r., starał się i otrzymał odszkodowanie w ramach Układów za nieruchomość położoną w [...], ul. [...]. Oznacza to, że nie wystąpiła okoliczność, o której mowa w art. 5 Układu ze [...] z [...] listopada 1949 r., ponieważ [...] nie posiadał obywatelstwa [...] ani w chwili nacjonalizacji nieruchomości, ani w chwili wejścia w życie tego układu. Ustalenie, że nie nastąpiło przejście nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa oraz wygaśnięcie roszczeń na podstawie układów indemnizacyjnych wskazuje, zdaniem Ministra, że nie zaistniał stan przejścia na rzecz Skarbu Państwa na podstawie umowy międzynarodowej o uregulowaniu roszczeń finansowych w odniesieniu do przedmiotowej nieruchomości. W opinii organu oznaczało to oczywisty brak podstaw prawnych i faktycznych do stwierdzenia przejścia prawa własności przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. W tej sytuacji postępowanie administracyjne zmierzające do wydania decyzji deklaratoryjnej w oparciu o przepisy ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych stało się bezprzedmiotowe, gdyż organ nie miał żadnych podstaw do wydania pozytywnego rozstrzygnięcia. Minister podkreślił, że ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. nie przewiduje wydania przez Ministra Finansów decyzji odmawiającej stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości. W związku z tym nie było podstawy prawnej pozwalającej organowi orzekającemu na wydanie decyzji merytorycznej, tj. odmawiającej stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa przedmiotowej nieruchomości. Dodatkowo organ wskazał, że w niniejszej sprawie zarówno umorzenie postępowania, jak i ewentualna odmowa stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa miałyby taki sam skutek prawny. Na decyzję Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2018 r. skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożył Prokurator Prokuratury Okręgowej delegowany do Prokuratury Regionalnej. W uzasadnieniu zarzucił zaskarżonej decyzji naruszenie art. 105 § 1 kpa poprzez uznanie niniejszego postępowania za bezprzedmiotowe i w konsekwencji utrzymanie w mocy decyzji organu I instancji o jego umorzeniu, podczas gdy brak było ku temu podstaw i organ winien wydać decyzję merytoryczną w sprawie. W uzasadnieniu skarżący przedstawił argumenty na poparcie zasadności postawionego zarzutu. W szczególności podniósł, że z uwagi na złożenie stosownego wniosku przez Prezydenta [...] postępowanie niniejsze nie może zostać uznane za bezprzedmiotowe, a w sprawie winna zostać wydana merytoryczna decyzja rozstrzygająca co do istoty. Minister Finansów błędnie przyjął, że w sprawie zaistniały przesłanki umorzenia postępowania z uwagi na jego bezprzedmiotowość, o której mowa w art. 105 § 1 kpa. Wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji wydanej w I instancji wobec naruszenia przepisów postępowania mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odpowiedzi na skargę Minister Finansów wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. z 2018 r. Dz. U. poz. 1302, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na zasadność skargi. Przedmiotem skargi była decyzja Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 29 maja 2018 r., umarzającą jako bezprzedmiotowe postępowanie w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) w stosunku do nieruchomości położonej w [...], przy ulicy [...] (hip [...]). Podstawę zaskarżonej decyzji stanowił przepis art. 105 § 1 kpa. Zgodnie z jego treścią, gdy postępowanie z jakiejkolwiek przyczyny stało się bezprzedmiotowe w całości albo w części, organ administracji publicznej wydaje decyzję o umorzeniu postępowania odpowiednio w całości albo w części. W tej sytuacji wyjaśnić należy, że przedmiotem ogólnego postępowania administracyjnego jest sprawa administracyjna w rozumieniu art. 1 pkt 1 kpa. Oznacza to, że postępowanie administracyjne staje się bezprzedmiotowe, gdy sprawa, która miała być załatwiona w drodze decyzji, albo nie miała charakteru sprawy administracyjnej jeszcze przed datą wszczęcia postępowania, albo utraciła charakter sprawy administracyjnej w toku postępowania administracyjnego. W pierwszym wypadku postępowanie stało się bezprzedmiotowe, bowiem przyczyna bezprzedmiotowości została wykryta w toku postępowania, w drugim natomiast dlatego, że przyczyna bezprzedmiotowości pojawiła się po wszczęciu postępowania, a przed jego zakończeniem. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego może być spowodowana zarówno przyczynami o charakterze podmiotowym, jak i przedmiotowym. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 września 2010 r., sygn. akt II OSK 1393/09 bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Umorzenie postępowania administracyjnego stanowi orzeczenie formalne, kończące postępowanie, bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Postępowanie administracyjne, którego przedmiotem jest sprawa indywidualna rozstrzygana decyzją administracyjną przez właściwy organ administracji, jest bezprzedmiotowe w sytuacji, gdy nie ma materialnoprawnych podstaw do władczej, decyzyjnej ingerencji organu w sferę określonych praw i obowiązków. W ocenie Sądu taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Zgodnie z treścią art. 1 ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych (Dz. U. Nr 12, poz. 65) przepisy tej ustawy stosuje się do wpisów na rzecz Skarbu Państwa w księgach wieczystych tytułu własności nieruchomości obywateli państw obcych oraz uprawnień wynikających z wieczystego użytkowania lub z ustanowionych na rzecz tych obywateli ograniczonych praw rzeczowych, które to nieruchomości i prawa przeszły na rzecz Skarbu Państwa na podstawie międzynarodowych umów o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, zawartych z rządami tych państw przez Rząd Polski. Z art. 2 tej ustawy wynika natomiast, że wpis do księgi wieczystej Skarbu Państwa jako właściciela nieruchomości lub uprawnionego do korzystania z wieczystego użytkowania albo z ograniczonego prawa rzeczowego następuje na podstawie decyzji Ministra Finansów, stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Jak już było wyjaśniane powyżej, o bezprzedmiotowości postępowania można byłoby mówić wówczas, gdyby nie było podmiotu, w stosunku do którego można byłoby wydać decyzję, lub gdyby nie było przedmiotu, w stosunku do którego można byłoby wydać decyzję. Taka sytuacja w niniejszej sprawie jednak nie zaistniała. Istnieją następcy prawni osoby, do której należała nieruchomość wymieniona w decyzji Ministra Finansów. Istniał i istnieje Skarb Państwa, na rzecz którego miała zostać wydana decyzja. Istnieje także Prezydent [...], który był w rozpatrywanej sprawie wnioskodawcą. Nie zaistniały więc podstawy do umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego z przyczyn podmiotowych. Brak jest również podstaw przedmiotowych do umorzenia niniejszego postępowania. Istnieje nieruchomość, w odniesieniu do której miała być wydana decyzja. Istnieją także przepisy prawa powszechnie obowiązującego, które mogły stanowić podstawę prawną rozstrzygnięcia, to jest ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. o dokonywaniu w księgach wieczystych wpisów na rzecz Skarbu Państwa w oparciu o międzynarodowe umowy o uregulowaniu roszczeń finansowych. W ocenie Sądu błędne jest stanowisko Ministra Finansów, zgodnie z którym ustawa z dnia 9 kwietnia 1968 r. stanowi podstawę dla organów jedynie do wydania decyzji pozytywnych, czyli decyzji stwierdzającej przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa na podstawie międzynarodowej umowy o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych. Ani przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, ani przepisy powołanej ustawy nie zawierają takiej normy prawnej. W tej sytuacji przypomnieć należy, że zawarte po zakończeniu II Wojny Światowej umowy międzynarodowe o uregulowaniu wzajemnych roszczeń finansowych, o których była mowa powyżej, nie stanowiły wystarczającej podstawy prawnej do dokonania odpowiednich wpisów w księgach wieczystych przejścia na rzecz Skarbu Państwa konkretnych praw obywateli państw obcych. Dlatego też konieczne było ustawowe uregulowanie kwestii dotyczących nacjonalizowanych i wywłaszczonych nieruchomości zarówno w sposób pozytywny, czyli stwierdzający przejście na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa, jak i negatywny, czyli poprzez odmowę stwierdzenia na tej podstawie przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku składu 7 sędziów z dnia 17 maja 1999 r., sygn. akt OSA 2/98 (publ. ONSA 1999, nr 4, poz. 110) wyjaśnił, że celem ustawy z 1968 r. było nie tyle unormowanie kwestii dokonywania wpisów w księgach wieczystych, lecz uregulowanie spraw związanych ze stanem prawnym nieruchomości, które zostały przejęte przez Państwo. Nie można zgodzić się ze stanowiskiem Minister Finansów zawartym w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, że w niniejszej sprawie zarówno umorzenie postępowania, jak i ewentualna odmowa stwierdzenia przejścia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, miałyby taki sam skutek prawny. Wynika to z faktu, że orzeczenie o umorzeniu postępowania jako bezprzedmiotowego ma wyłącznie charakter procesowy i stanowi powagę rzeczy osądzonej jedynie w ramach określonych uwarunkowań faktycznych i prawnych sprawy. W razie zmiany tych uwarunkowań, zawsze możliwe będzie ponowne procedowanie w tym samym przedmiocie. Natomiast wydanie decyzji merytorycznej rozstrzygającej sprawę co do jej istoty (pozytywnej lub negatywnej) kończy postępowanie w danej sprawie. Decyzja taka może być wzruszona jedynie w ramach określonych w Kodeksie postępowania administracyjnego postępowań nadzwyczajnych. Istnieje zatem zasadnicza różnica, czy w postępowaniu dotyczącym stwierdzenia przejścia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości lub prawa zostanie wydana decyzja merytoryczna, czy też decyzja procesowa umarzająca wszczęte postępowanie administracyjne. Podsumowując, Sąd orzekający uznał, że Minister Finansów wydając decyzję o umorzeniu postępowania, w sytuacji gdy nie było przesłanek do wydania takiego rozstrzygnięcia, naruszył art. 105 § 1 kpa, które to naruszenie ma niewątpliwie wpływ na sposób rozpatrzenia sprawy. Wydanie bowiem decyzji merytorycznej (pozytywnej bądź negatywnej), a nie decyzji procesowej (umarzającej postępowanie), uregulowałoby ostatecznie kwestie związane ze stwierdzeniem przejścia przedmiotowej nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa. Za uzasadniony zatem należy uznać zawarty w skardze zarzut, że Minister Finansów nie miał podstaw do tego, by umorzyć postępowanie w sprawie zastosowania ustawy z dnia 9 kwietnia 1968 r. w stosunku do przedmiotowej nieruchomości. Oznacza to, że Minister Finansów niezasadnie zamiast merytorycznie rozstrzygnąć sprawę, zakończył ją procesowo poprzez umorzenie wszczętego postępowania administracyjnego, co skutkować musiało uchyleniem zarówno zaskarżonej decyzji, jak i decyzji ją poprzedzającej. Ponownie rozpatrując sprawę niniejszą, organ weźmie pod uwagę wiążącą go ocenę prawną i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu (art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi), zgodnie z którymi organ winien ponownie rozpatrzyć złożony przez Miasto [...] wniosek, a po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego zakończyć go poprzez wydanie merytorycznej decyzji rozstrzygającej zasadność złożonego wniosku. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI