I SA/Op 790/24

I SA/Op 790/24 - Wyrok WSA w Opolu
Data orzeczenia
2024-11-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-09-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu
Sędziowie
Beata Kozicka /sprawozdawca/
Remigiusz Mazur
Tomasz Judecki /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 323
art. 24a ust. 4, art. 32 ust. 2
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych
Dz.U. 2024 poz 935
art. 119 pkt 3, art. 120, art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 58, art. 59
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Judecki Sędziowie: Sędzia WSA Beata Kozicka (spr.) Asesor sądowy WSA Remigiusz Mazur po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 21 listopada 2024 r. sprawy ze skargi I. N. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu z dnia 24 maja 2024 r., nr SKO.40.958.2024.śr w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu w sprawie o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu przez I. N. (zwanego dalej też: skarżącym) jest postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Opolu (zwanego dalej również: organem odwoławczym, Kolegium lub SKO) z dnia 24 maja 2024 r., nr SKO.40.958.2024.śr, utrzymujące w mocy postanowienie wydane z upoważnienia Burmistrza Głuchołaz (zwanego dalej też: organem pierwszej instancji) z dnia 5 lutego 2024 r., nr WS.5210.342.XIX.2022, odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu w sprawie ustalenia prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2022/2023 na dziecko: N. N.
Skarga wniesiona została w następującym stanie faktycznym i prawnym:
Wnioskiem z dnia 14 grudnia 2022 r. I. N. wystąpił do Burmistrza Głuchołaz o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na dziecko: N. N. na okres zasiłkowy 2022/2023. We wniosku wskazał m.in., że jest rozwiedziony.
Pismem z dnia 24 lutego 2023 r. organ pierwszej instancji, działając na podstawie art. 24a ust. 2 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390 ze zm.) zwanej dalej ustawą, wezwał skarżącego do złożenia wyjaśnień oraz dostarczenia wyroku zasądzającego alimenty od matki dziecka, w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Wezwanie nie zostało przez adresata odebrane i po dwukrotnym awizowaniu zostało zwrócone do nadawcy (zwrot do organu w dniu 16 marca 2023 r.).
Kolejnym wezwaniem, z dnia 22 marca 2024 r., organ pierwszej instancji zobowiązał skarżącego na podstawie art. 24a ust. 4 ustawy do dostarczenia, w terminie 3 miesięcy od daty otrzymania wezwania, tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, ustalającego alimenty od matki dziecka. W wezwaniu organ przytoczył treść wskazanego przepisu i pouczył, że niezastosowanie się do wezwania skutkować będzie pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia. Wezwanie zostało skutecznie doręczone skarżącemu w dniu 28 marca 2023 r.
Wobec braku odpowiedzi na powyższe wezwania, pismem z dnia 27 lipca 2023 r. organ zawiadomił skarżącego o pozostawieniu jego wniosku bez rozpatrzenia, Zawiadomienie to po dwukrotnym awizowaniu zostało zwrócone organowi pierwszej instancji w dniu18 sierpnia 2023 r.
Wnioskiem z dnia 23 stycznia 2024 r. skarżący wystąpił do organu pierwszej instancji o przywrócenie terminu do złożenia dokumentu wskazanego w wezwaniu z dnia 22 marca 2023 r. Uzasadniając wniosek wyjaśnił, że wyrok w sprawie alimentów z dnia 3 listopada 2023 r. doręczono mu w grudniu 2023 r. i dopiero teraz może przedłożyć ten dokument. Ponadto zaznaczył, że skoro sąd zasądził alimenty od dnia 24 kwietnia 2022 r., to od tego dnia należy się świadczenie rodzinne z dodatkami. Do wniosku skarżący załączył: wyrok Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 3 listopada 2023 r., sygn. akt [...], zasądzający alimenty na rzecz N. N., który stał się prawomocny dnia 11 listopada 2023 r. skierowane do niego wezwanie organu z dnia 22 marca 2023 r. do uzupełnienia braków wniosku oraz pismo organu pierwszej instancji z dnia 11 stycznia 2024 r. informujące skarżącego o pozostawieniu bez rozpoznania jego wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego oraz dodatków do zasiłku rodzinnego na okres zasiłkowy 2022/2023, jaki złożył w dniu 29 grudnia 2023 r.
W wyniku rozpatrzenia ww. wniosku, postanowieniem z dnia 5 lutego 2024 r., nr WS.5210.342.XIX.2022, organ pierwszej instancji orzekł o odmowie przywrócenia przedmiotowego terminu. Uzasadniając wydane rozstrzygnięcie organ powołał przepisy art. 58 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) zwanej dalej k.p.a. i wyjaśnił, że choć uchybienie terminu nie nastąpiło z winy skarżącego, to jego przywrócenie nie jest możliwe. Wskazał, że skarżący nie zareagował na wysyłane do niego wezwania i pomimo pouczenia nie skorzystał z przysługującemu mu prawa do zawieszenia postępowania, co w przypadku dostarczenia wymaganego wyroku sądu skutkowałoby przyznaniem świadczeń rodzinnych od dnia złożenia wniosku o ich przyznanie.
Na powyżej postanowienie skarżący wniósł zażalenie, w którym wskazał, że nie złożył wniosku o zawieszenie postępowania – tak jak go pouczono w piśmie z dnia 14 grudnia 2022 r., gdyż zależało mu na otrzymaniu świadczeń rodzinnych od momentu zasądzenia alimentów, czyli od dnia 24 kwietnia 2022r., tj. od momentu kiedy córka faktycznie u niego przebywa.
Postanowieniem z dnia 24 maja 2024 r., nr SKO.40.958.2024.śr, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Opolu utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu Kolegium wyjaśniło, że w myśl art. 24 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323) zwanej dalej ustawą prawo do świadczeń rodzinnych ustala się na okres zasiłkowy, z wyjątkiem świadczeń, o których mowa w art. 9, art. 14, art. 15, art. 15a, art. 15b, art. 16, art. 17 i art. 17c, trwający zgodnie z art. art. 3 pkt 10 ustawy od 1 listopada do 31 października roku następnego. Dalej powołało przepisy art. 24a ust. 1, ust. 2 i ust. 4 ustawy, regulujące wezwanie do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie świadczenia i powołując się na poglądy orzecznictwa wywodziło, że termin do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 24a ust. 4 ustawy jest terminem prawa procesowego, który podlega przywróceniu w trybie art. 58 i art. 59 k.p.a. Kolegium wskazało, że co prawda omawiany przepis określający termin do uzupełnienia braków wniosku umieszczony został w ustawie materialnej, jednakże nie można uznać, że uchybienie tego terminu wyłącza powstanie stosunku materialnoprawnego. Zdaniem Kolegium jest to termin o charakterze procesowym do dokonania określonej czynności procesowej, tj. uzupełnienia braków formalnych wniosku o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego. Za procesowym charakterem terminu określonego w art. 24 ust, 4 powołanej ustawy przemawia również fakt, że przepis ten umieszczony został w rozdziale 6 ustawy zatytułowanym "Postępowanie w sprawach przyznawania i wypłacania świadczeń rodzinnych". Z kolei zgodnie z art. 32 ust. 2 tej ustawy, który również umieszczony został we wskazanym rozdziale 6, w sprawach nieuregulowanych w ustawie stosuje się przepisy ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572). W rezultacie rozpoznając wniosek skarżącego o przywrócenie przedmiotowego terminu Kolegium powołało regulacje art. 58 k.p.a. i wskazało na wynikające z nich przesłanki przywrócenia terminu. Następnie dokonując oceny co do ich spełnienia stwierdziło, że skarżący nie spełnił przesłanki przywrócenia terminu w postaci uprawdopodobnienia braku jego winy w uchybieniu terminu. W tym zakresie Kolegium podkreśliło, że jak podniósł sam skarżący w zażaleniu, z chwilą złożenia wniosku o zasiłek rodzinny i dodatki do zasiłku rodzinnego został pouczony o możliwości zawieszenia postępowania do czasu uzyskania wyroku zasądzającego alimenty od matki dziecka, jednak świadomie wniosku takiego nie złożył. Pomimo dwukrotnego wezwania przez organ do przedłożenia wyroku zasadzającego alimenty od matki dziecka, najpierw w trybie art. 24 ust. 2 a następnie w trybie art. 24 ust. 4 ustawy, w wymaganym terminie nie dostarczył wymaganego dokumentu jak również nie wystąpił z żadnym pismem informującym o przyczynach niedochowania wyznaczonych terminów. Z akt sprawy, jak również z wniosku i zażalenia strony nie wynika, aby informował organ o przeszkodach w uzyskaniu wyroku zasądzającego alimenty od matki dziecka, pomimo pouczenia w kierowanych do niego wezwaniach o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia w przypadku nie przedłożenia żądanego dokumentu. Odnosząc się do argumentu skarżącego z zażalenia, że nie złożył wniosku o zawieszenie postępowania administracyjnego, tak jak pouczono go w piśmie z dnia 14 grudnia 2022 r., bowiem zależało mu na otrzymaniu świadczenia od momentu zasądzenia alimentów przez sąd, tj. od 22 kwietnia 2022 r. Kolegium uznało, że nie może on zostać uwzględniony. Wskazało, że prawo do zasiłku rodzinnego i dodatków do zasiłku rodzinnego, w myśl art. 24a ust. 4 ustawy, nawet w przypadku dostarczenia w wyznaczonym terminie tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa odpowiednio w art. 7 pkt 5 lit. a-e łub w art. 15b ust. 4 pkt 2 lit. a-e, przysługuje bowiem od miesiąca złożenia wniosku, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do tych świadczeń. Brak spełnienia w sprawie wszystkich warunków określonych w art. 58 § 1 k.p.a., skutkował natomiast odmową przywrócenia terminu do uzupełnienia wniosku o brakujący dokument.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu skarżący powtórzył stanowisko przedstawione wcześniej w zażaleniu i dodatkowo wskazał, że oczekując na rozprawę w sądzie nie miał wpływu na wyznaczenie jej terminu, a po otrzymaniu postanowienia, niezwłocznie przekazał je do organu.
Odpowiadając na skargę SKO podtrzymało w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia i wniosło o o oddalenie skargi.
W piśmie procesowym z dnia 25 października 2025 r., wywiedzionym przez ustanowionego z urzędu pełnomocnika, strona skarżąca podniosła dodatkowo zarzuty naruszenia:
- art. 7 i art. 77 k.p.a. poprzez brak uwzględnienia, że działania skarżącego były podyktowane wyłącznie dobrem córki, którą wychowuj samotnie, a będąc osobą schorowaną stara się jednak jak najlepiej dbać o interesy dziecka;
- art. 80 i art. 58 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że skarżący nie uprawdopodobnił w sposób wystarczający, że uchybienie terminu było z jego strony niezawinione w sytuacji, gdy przedłożenie w wymaganym terminie wyroku zasądzającego alimenty nie było możliwe z uwagi na okoliczność której nie mógł przezwyciężyć, tj. z uwagi na to, że sprawa była w trakcie procesowania.
Wnosząc o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji skarżący wywodził, że nie miał wpływu na moment wydania wyroku i nie mógł go przedłożyć w wymaganym terminie, gdyż został on wydany dopiero w listopadzie 2023 r. Stąd też należało przyjąć, że uprawdopodobnił brak swojej winy i wykazał, że niezależna od niego przyczyna istniała przez cały czas, aż do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267), sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w postępowaniu sądowym nie mogą być brane pod uwagę argumenty natury słusznościowej czy celowościowej. Badana jest wyłącznie legalność działania organu administracji publicznej, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, jak również trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury.
Na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935), zwanej p.p.s.a., uwzględnienie skargi na decyzję administracją następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (lit. a), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (lit. b) lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (lit. c). W przypadku braku wskazanych uchybień, jak również braku przyczyn uzasadniających stwierdzenie nieważności aktu, bądź stwierdzenia wydania go z naruszeniem prawa (art. 145 § 1 pkt 2 i pkt 3 p.p.s.a.), skarga podlega natomiast oddaleniu, na podstawie art. 151 p.p.s.a.
W sytuacji, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, stosownie do art. 119 pkt 3 oraz art. 120 p.p.s.a., sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na tej właśnie podstawie w trybie uproszczonym została rozpoznana skarga wniesiona w niniejszej sprawie - na postanowienie odmawiające przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.
Przeprowadzona przez Sąd, według wskazanych wyżej kryteriów, kontrola legalności zaskarżonego postanowienia wykazała, że akt ten został wydany z naruszeniem przepisów prawa, jednak stwierdzone naruszenie nie miało wpływu na wynik sprawa i nie uzasadniało jego wyeliminowanie z obiegu prawnego. Sąd uznał, że zaskarżone postanowienie w zakresie rozstrzygnięcia jest zgodne z prawem, choć z innych przyczyn niż zostały w nim wskazane.
W analizowanej sprawie przedmiotem kontroli było postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego odmawiające skarżącemu przywrócenia terminu określonego w art. 24a ust. 4 ustawy z dnia z dnia 28 listopada 2003r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024r. poz. 323) zwanej dalej ustawą, do uzupełniania braku wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, poprzez przedłożenie tytułu wykonawczego ustalającego alimenty na rzecz dziecka. Wskazany przepis stanowi, że w przypadku gdy osoba samotnie wychowująca dziecko, której prawo do świadczeń rodzinnych w stosunku do danego dziecka uzależnione jest od ustalenia na rzecz tego dziecka od jego rodzica świadczenia alimentacyjnego na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczeń i nie dołączy do wniosku tego tytułu wykonawczego, podmiot realizujący świadczenia rodzinne przyjmuje wniosek i, w zakresie ustalenia prawa do świadczeń rodzinnych w stosunku do tego dziecka, wyznacza termin 3 miesięcy na dostarczenie tytułu wykonawczego. W przypadku dostarczenia tytułu wykonawczego lub innych dokumentów poświadczających okoliczności, o których mowa odpowiednio w art. 7 pkt 5 lit. a-e lub w art. 15b ust. 4 pkt 2 lit. a-e, w wyznaczonym terminie, świadczenia rodzinne przysługują od miesiąca złożenia wniosku, jeżeli spełnione są pozostałe warunki uprawniające do świadczeń. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia.
W okolicznościach faktycznych niniejszej sprawy nie jest sporne to, że skarżący na podstawie powołanej regulacji został skutecznie wezwany do uzupełnienia braku wniosku. Niewątpliwie też uchybił 3-miesięcznem terminowi do uzupełnienia braku wniosku, o którym mowa w art. 24a ust. 4 ustawy. W wyznaczonym terminie nie uzupełnił wskazanego braku i wymagany tytuł wykonawczy przedłożył dopiero w dniu 23 stycznia 2024 r. wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do złożenia tego dokumentu.
Rozpoznając ten wniosek Kolegium w pierwszej kolejności rozważyło kwestię charakteru prawnego terminu ustalonego w art. 24a ust. 4 ustawy uznając, że jest to termin prawa procesowego, do którego zastosowanie znajduje instytucja przywrócenia terminu uregulowana w przepisach art. 58 i art. 59 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572) zwanej dalej k.p.a. i wniosek skarżącego podlegał rozpoznaniu w tym trybie.
Odnosząc się do tej oceny wyjaśnić przyjdzie, że na podstawie art. 32 ust. 2 ustawy w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy k.p.a., z zastrzeżeniem ust. 3, który w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Przywrócenie terminu na podstawie art. 58 k.p.a. dotyczy wyłącznie terminów ustalonych do dokonania czynności procesowych i nie ma zastosowania do terminów prawa materialnego. Przy rozstrzyganiu, czy dany termin ma charakter materialny czy procesowy, decydujące znaczenie ma skutek prawny upływu terminu. Jeżeli skutek ten polega na wygaśnięciu lub ograniczeniu praw, czy obowiązków o charakterze materialnoprawnym, lub na niemożności realizacji takich praw, termin ma charakter materialny. Z kolei terminy procesowe są terminami dotyczącymi dokonania czynności procesowych, podejmowanych przez podmioty postępowania administracyjnego, w celu wywołania określonych skutków dla tego postępowania. Uchybienie terminu procesowego wywołuje skutek prawny w płaszczyźnie procesowej przez uzależnienie skuteczności czynności procesowej od zachowania terminu. Bezskuteczny upływ takiego terminu pozbawia stronę możliwości skutecznego dokonania określonej czynności procesowej (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 8 sierpnia 2017 r., sygn. akt I SA/Wa 507/17 i powołane tam orzecznictwo).
Stosownie do tego, podkreślić przyjdzie, że w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wyrażony został pogląd, zgodnie z którym termin do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych, o którym mowa w art. 24a ust. 2 ustawy ma charakter procesowy (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 29 lipca 2021 r., sygn. akt III SA/Kr 712/21 i wyrok WSA w Gdańsku z dnia 3 listopada 2022 r., sygn. akt III SA/Gd 280/22).
Podzielając ten pogląd Sąd uznał w niniejszej sprawie, że Kolegium dokonało prawidłowej kwalifikacji terminu z art. 24a ust. 4 ustawy jako terminu procesowego. Zauważyć przyjdzie, że o ile przedmiotowy przepis, określający termin do uzupełnienia braków wniosku o ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych, umieszczony został w ustawie materialnej, to jednak jest to termin do dokonania określonej czynności procesowej w postaci uzupełnienia braków formalnych wniosku. Skutkiem jego uchybienia jest bezskuteczność w/w czynności procesowej. W konsekwencji tez uznać należy, że wskazany termin może podlegać przywróceniu w trybie art. 58 i art. 59 k.p.a.
Zgodnie z art. 58 § 1 K.p.a. termin - w razie jego uchybienia - należy przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Stosownie do art. 58 § 2 k.p.a. prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2, w myśl art. 58 § 3 k.p.a., jest natomiast niedopuszczalne.
Na podstawie wskazanych regulacji przyjąć należy, że przywrócenie uchybionego terminu uzależnione jest od łącznego spełnienia czterech przesłanek. Po pierwsze od wniesienia przez zainteresowanego prośby o przywrócenie terminu. Po drugie od zachowania 7-dniowego terminu do złożenia prośby, który biegnie od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Po trzecie, wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu zainteresowany zobowiązany jest dokonać czynności, dla której ustanowiony był termin objęty wnioskiem. Wreszcie po czwarte, zainteresowany zobowiązany jest do uprawdopodobnienia, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy.
Niespełnienie którejkolwiek z przesłanek wskazanych w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a., nawet przy zaistnieniu pozostałych, czyni przywrócenie terminu niedopuszczalnym. Rolą organu jest zatem ustalenie, czy wszystkie zostały spełnione. Zaznaczyć przy tym trzeba, że trzy pierwsze przesłanki mają charakter formalny, a merytoryczna ocena wniosku - w kontekście braku winy zainteresowanego w uchybieniu terminu, może być dokonana dopiero wtedy, gdy wniosek spełnia wszystkie formalne wymogi.
Ponadto, przesłanka dochowania siedmiodniowego terminu do złożenia wniosku w trybie art. 58 k.p.a., który w myśl art. 58 § 3 k.p.a. nie podlega przywróceniu, jest pierwotna w stosunku do pozostałych przesłanek. Ustalenie, że powyższy termin nie został zachowany, uniemożliwia tym samym uwzględnienie wniosku i zawsze skutkuje odmową przywrócenia terminu.
Ustalone w art. 58 K.p.a. kryterium braku winy, jako przesłanka zasadności wniosku o przywrócenie terminu, może zatem podlegać ocenie dopiero po ustaleniu, że zachowany został 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu. Niewątpliwie wiąże się ono z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie przesłanki braku winy w uchybieniu terminu należy odwołać się do obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Należy zatem brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2011 r., sygn. akt II OSK 1096/11 dostępne na: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przeszkoda powodująca uchybienie terminu powinna mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego oraz trwać przez cały bieg terminu przewidzianego dla dokonania czynności procesowej.
W konsekwencji, o braku winy można mówić jedynie wówczas, gdy nawet przy użyciu przez stronę największego w określonym stanie faktycznym wysiłku, nie była ona w stanie przezwyciężyć przeszkody, która uniemożliwiła jej dokonanie czynności w terminie. Oznacza to, że przywrócenie uchybionego terminu uzasadniają wyłącznie takie obiektywne, występujące bez woli strony, okoliczności i zdarzenia, które mimo dołożenia odpowiedniej staranności w prowadzeniu własnych spraw udaremniły dokonanie czynności we właściwym czasie. Chodzi tu o okoliczność nagłe, nietypowe i nadzwyczajne. Każdy natomiast, nawet najlżejszy stopień zawinienia w uchybieniu terminu, wyłącza możliwość jego przywrócenia. Podstawą do odmowy przywrócenia terminu będzie nie tylko wina umyślna, ale również niedbalstwo, rozumiane jako niedołożenie należytej staranności w dbałości o swoje interesy (por. wyroki NSA z dnia 1 września 2017 r., sygn. akt II GSK 3422/15, z dnia 29 maja 2018 r., sygn. akt II GSK 396/18 i z dnia 14 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 3265/15, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Brak winy w uchybieniu winien zostać uprawdopodobniony, a więc powinien być uwiarygodniony przez wnioskodawcę stosowną argumentacją wskazującą na staranność oraz na to, że przeszkoda w uchybieniu terminowi była od strony niezależna, obiektywna, istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu i pomimo dochowania należytej staranności nie można było jej usunąć. O ile – mając na uwadze powyższe w niniejszej sprawie Sąd uznał, że Kolegium nie dokonało prawidłowej i koniecznej oceny wniosku skarżącego o przywrócenie terminu do uzupełnienia wniosku – o tyle właśnie z uwagi na okoliczności sprawy i terminy działania strony okoliczność ta jest pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, o czym także poniżej. Otóż organ odwoławczy, podobnie jak organ pierwszej instancji, przed dokonaniem oceny w zakresie kryterium merytorycznego, tj. winy w uchybieniu terminu, nie zbadał spełnienia wymogów formalnych wniosku o przywrócenie terminu. W konsekwencji też nie dostrzegł, że skarżący uchybił 7-dniowemu terminowi do złożenia tego wniosku.
Dostrzec należy, że we wniosku o przywrócenie terminu jako przyczynę uchybienia terminu skarżący wskazał brak tytułu wykonawczego, który zobowiązany był przedłożyć w celu uzupełnienia wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych. Wskazał przy tym, a następnie okoliczność tę przywołał również w skardze do Sądu, że przedmiotowy tytuł wykonawczy, tj. prawomocny wyrok Sądu Rejonowego w P. [...] Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 3 listopada 2023 r., sygn. akt [...], otrzymał w grudniu 2023 r. W tych okolicznościach uznać należało, że przeszkoda do uzupełnienia wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych ustała najpóźniej z dniem 31 grudnia 2023 r., a 7-dniowy termin do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do złożenia tego dokumentu rozpoczął bieg od dnia 1 stycznia 2024 r. i upłynął z dniem 7 stycznia 2024 r. Skoro natomiast prośba o przywrócenie terminu została wniesiona pismem z dnia 23 stycznia 2024 r., to bezsprzecznie termin ten nie został zachowany.
W rezultacie, co istotne w sparwie, skoro wniosek o przywrócenie terminu został w tym przypadku wniesiony z opóźnieniem (bo po upływie 7 dni od daty ustania przyczyny uniemożliwiającej uzupełnienie wniosku) to – już z tej przyczyny formalnej – nie mógł być on uwzględniony. Niezasadne było tym samym dokonywanie przez organy oceny w zakresie kryterium braku winy w uchybieniu terminu. Podstawę odmowy przywrócenia terminu powinien stanowić brak spełnienia warunku z art. 58 § 2 k.p.a., a nie jak błędnie wskazano w zaskarżonym postanowieniu warunku z art. 58 § 1 k.p.a. Okoliczność, czy uchybienie terminu objętego wnioskiem o jego przywrócenie było przez skarżącego zawinione, czy też nie, była w tym przypadku obojętna dla podjęcia rozstrzygnięcia. Skoro jednak jego treść odpowiada przepisom prawa i znajduje uzasadnienie w okolicznościach faktycznych Sąd uznał, że zaistniałe naruszenie nie miało żadnego wpływu na wynik sprawy i w niniejszej sprawie prawidłowo orzeczono o odmowie przywrócenia terminu.
Odnosząc się z kolei do zarzutów strony skarżącej, w celu rozważenia wszystkich kwestii spornych dodatkowo wskazać należy, że ocena dokonana przez Kolegium w zakresie przesłanki braku winy w uchybienia terminu zdaniem Sądu również nie została należycie uzasadniona, jednak nie mogło to stanowić podstawy do uwzględnienia skargi, a to już chociażby z uwagi na wskazany powyżej brak zachowania terminu do złożenia wniosku o przywrócenie terminu.
Co do tej oceny zgodzić się też należy ze skarżącym, że nie miał on wpływu na moment wydania wymaganego wyroku w sprawie o alimenty, wobec czego nie można uznać jego winy w uchybieniu terminu z uwagi na sam fakt braku przedłożenia wyroku. W zakresie rozważenia staranności skarżącego w prowadzeniu własnych spraw – w celu uzupełnienia wniosku o przyznanie świadczeń rodzinnych we właściwym czasie, zdaniem Sądu słusznie jednak Kolegium zwróciło uwagę na to, że pomimo pouczenia o takiej możliwości, skarżący nie złożył wniosku o zawieszenie postępowania. Wprawdzie nie wybrzmiało to wprost w uzasadnieniu Kolegium jednak, skoro ustalenie prawa do świadczeń rodzinnych uzależnione było od ustalenia orzeczeniem Sądu na rzecz dziecka skarżącego świadczenia alimentacyjnego od matki dziecka, to okoliczność ta mogła stanowić przesłankę zawieszenia postępowania, o której mowa w art. 97 § 1 pkt 4 k.p.a. Ponieważ jednak skarżący w żaden sposób nie odpowiedział na wezwanie organu do uzupełnienia braku wniosku w trybie art. 24a ust. 4 ustawy, organ nie mógł mieć wiedzy, że istnieją podstawy faktyczne do zawieszenia. Skarżący pomimo osobistego odebrania wezwania nie podjął natomiast w tym zakresie, żadnych działań, w tym nie poinformował organu, że oczekuje na wyrok Sądu. W ocenie Sądu w tych okolicznościach uznać należało, że skarżący nie dołożył należytej staranności w dbałości o swoje interesy. W konsekwencji też, nie można mówić o braku jego winy w uchybieniu terminu do uzupełnienia wniosku.
Z kolei co do wskazanego motywu braku jego działania w zakresie wniosku o zawieszenie postępowania wyjaśnić natomiast trzeba, że świadczenia rodzinne, o przyznanie których wystąpił wnioskiem z dnia 14 grudnia 2022 r. nie mogły mu zostać przyznane od dnia zasądzenia przez Sąd alimentów, tj. od dnia 24 kwietnia 2022 r. Jak wyjaśnił to wprost Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 21 lipca 2022 r., sygn. akt I OSK 645/22, zgodnie z art. 24 ust. 2 ustawy, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Decydujące znaczenie dla ustalenia terminu, od którego zostanie ustalone prawo do świadczeń rodzinnych, posiada zatem data złożenia kompletnego wniosku do właściwego organu realizującego świadczenia rodzinne. W konsekwencji nawet jeżeli przez uprawnionego spełnione zostaną ustawowe przesłanki do otrzymania świadczenia rodzinnego, w przypadku niezłożenia wniosku o jego przyznanie - organ nie ma prawnej możliwości przyznania świadczenia rodzinnego za okres poprzedzający złożenie wniosku. Jedynie wniosek o przyznanie świadczenia uruchamia postępowanie w sprawie świadczenia, przy czym świadczenie może być przyznane najwcześniej od miesiąca złożenia wniosku w organie. Tym samym, decyzja w przedmiocie świadczenia wywołuje skutki od miesiąca, w którym wpłynął wniosek. Nie jest możliwe więc przyznanie, z datą wsteczną poprzedzającą tenże miesiąc, prawa do zasiłku rodzinnego, nawet w przypadku wcześniejszego spełniania przesłanek do jego uzyskania. Powyższa regulacja implikuje tezę, że zasiłek rodzinny nie jest przyznawany z urzędu, ale wyłącznie na podstawie wniosku z prawidłowo wypełnionymi dokumentami. Sprawa o przyznanie prawa do owego świadczenia nie może toczyć się bez odpowiedniego wniosku osoby zainteresowanej. Konsekwencją powyższego jest wyraźnie przewidziana w treści art. 24 ust. 2 uśr dopuszczalność ustalenia prawa do owego świadczenia dopiero od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami.
Uwzględniając powyższe, w ocenie Sądu, motywy działania skarżącego nie mogły uzasadniać uznania, że uchybił terminowi do uzupełnienia wniosku bez własnej winy.
Reasumując, Sąd uznał zarzuty skargi za bezzasadne. W świetle okoliczności faktycznych wynikających z akt administracyjnych stwierdził, że choć zaskarżone postanowienie zostało wydane z naruszeniem przepisów prawa, tj. art. 58 § 1 k.p.a. poprzez jego błędne zastosowanie, to nie mogło mieć ono wpływu na wynik sprawy. Niewątpliwie bowiem zaistniały podstawy do odmowy przywrócenia wnioskowanego terminu, a to z uwagi na brak spełnienia wymogu formalnego wniosku z art. 58 § 2 k.p.a., tj. uchybienie 7-dniowego terminu do jego złożenia.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.