II SA/Bk 478/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w BiałymstokuBiałystok2024-10-22
NSAinneWysokawsa
świadczenie wychowawczeobywatele Ukrainystatus UKRlegalność pobytuZUSStraż Granicznaustawa pomocowaPESELprawo do świadczeń

Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił decyzje ZUS odmawiające świadczenia wychowawczego obywatelowi Ukrainy, uznając, że organ nieprawidłowo zinterpretował przepisy dotyczące legalności pobytu i utraty świadczeń na podstawie danych Straży Granicznej.

Skarżący, obywatel Ukrainy, ubiegał się o świadczenie wychowawcze na syna. ZUS uchylił świadczenie, powołując się na dane Straży Granicznej wskazujące na wyjazd dziecka z Polski na okres dłuższy niż 30 dni, co miało pozbawić go prawa do legalnego pobytu i świadczeń. Skarżący dowodził, że jego rodzina przyjechała do Polski w lutym 2023 r. i od tego czasu nie przebywała poza granicami dłużej niż 30 dni, a wcześniejsze przekroczenie granicy w listopadzie 2022 r. miało charakter tranzytowy. Sąd uznał argumentację ZUS za błędną, wskazując, że dane Straży Granicznej nie są wiążące i należy brać pod uwagę inne dowody, a także że dane w rejestrach były niejednoznaczne i sprzeczne z innymi dowodami.

Sprawa dotyczyła skargi V. B., obywatela Ukrainy, na decyzję Prezesa ZUS utrzymującą w mocy decyzję o uchyleniu świadczenia wychowawczego przyznanego na syna M. B. na okres od lutego do maja 2023 r. ZUS argumentował, że na podstawie danych z rejestru Straży Granicznej ustalono, iż dziecko wyjechało z Polski na okres powyżej 30 dni, co zgodnie z ustawą o pomocy obywatelom Ukrainy pozbawia go prawa do legalnego pobytu i świadczeń. Skarżący przedstawiał dowody, w tym kopie paszportów, wskazujące, że jego rodzina przyjechała do Polski w lutym 2023 r. i od tego czasu nie przebywała poza granicami dłużej niż 30 dni. Wcześniejsze przekroczenie granicy w listopadzie 2022 r. miało charakter tranzytowy w drodze z Niemiec na Ukrainę. Sąd administracyjny uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że informacja z rejestru Straży Granicznej o wyjeździe obywatela Ukrainy na okres powyżej 30 dni nie jest wiążąca dla ZUS i nie uniemożliwia stronie dowodzenia za pomocą innych dowodów, że jej pobyt poza Polską nie przekroczył 30 dni. Sąd zwrócił uwagę na niejednoznaczność i sprzeczność danych w rejestrach Straży Granicznej i PESEL z innymi dowodami przedstawionymi przez skarżącego, w tym z wpisami w paszportach. Stwierdzono, że decyzje organów zostały wydane z naruszeniem prawa procesowego i materialnego, poprzez wybiórczą ocenę dowodów i błędną wykładnię przepisów. W związku z tym, Sąd uchylił obie zaskarżone decyzje.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, wyjazd obywatela Ukrainy z Polski na okres powyżej 30 dni, zarejestrowany przez Straż Graniczną, nie jest jedynym dowodem decydującym o utracie prawa do świadczenia wychowawczego. Informacja z rejestru Straży Granicznej nie jest wiążąca dla organu wypłacającego świadczenia i strona może udowadniać faktyczny charakter swojego pobytu innymi środkami dowodowymi.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że dane z rejestru Straży Granicznej nie są niepodważalne i ZUS powinien weryfikować te informacje, uwzględniając inne dowody przedstawione przez stronę. Przepisy pozwalają na przywrócenie statusu UKR i prawa do świadczeń, jeśli udowodni się, że pobyt poza granicami nie przekroczył 30 dni lub miał inny charakter.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (17)

Główne

ustawa pomocowa art. 11 § ust. 2

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia do legalnego pobytu i świadczeń.

ustawa pomocowa art. 2 § ust. 1

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Definiuje legalny pobyt obywatela Ukrainy na terytorium RP.

ustawa pomocowa art. 26 § ust. 1 pkt 2

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt jest legalny, przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium RP.

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Kodeks postępowania sądowoadministracyjnego

Pomocnicze

ustawa pomocowa art. 3 § ust. 3

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi rejestr obywateli Ukrainy.

ustawa pomocowa art. 26 § ust. 3a

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia ZUS informację o okolicznościach z art. 11 ust. 2.

ustawa pomocowa art. 26 § ust. 3i

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

ZUS jest obowiązany do weryfikacji prawa do świadczenia, w tym na podstawie danych z rejestrów publicznych.

ustawa pomocowa art. 4 § ust. 1

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt jest legalny, nadaje się numer PESEL.

ustawa pomocowa art. 4 § ust. 17a pkt 1 ppkt 1

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Status UKR jest automatycznie zmieniany po informacji o wyjeździe z RP.

ustawa pomocowa art. 4 § ust. 17b

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa

Możliwość przywrócenia statusu UKR, jeśli pobyt poza granicami RP nie trwał dłużej niż okres wskazany w art. 11 ust. 2.

u.p.p.w.d.

Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci

u.e.l. art. 8 § pkt 24a lit. d

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

Definicja statusu UKR.

u.e.l. art. 15

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

u.e.l. art. 11

Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności

k.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77 § § 1

Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 107 § § 3

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Dane Straży Granicznej nie są wiążące dla ZUS. Strona może udowadniać faktyczny charakter pobytu innymi dowodami. Niejednoznaczne i sprzeczne dane w rejestrach nie mogą być podstawą do odmowy świadczenia. Organ nie przeprowadził należytego postępowania wyjaśniającego.

Odrzucone argumenty

Wyjazd dziecka z Polski na okres powyżej 30 dni zarejestrowany przez Straż Graniczną skutkuje utratą prawa do świadczenia. ZUS jest związany danymi z rejestru Straży Granicznej.

Godne uwagi sformułowania

informacja przekazana ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2, jest tylko jednym z dowodów uwzględnianych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych (...), o czym świadczy sformułowanie 'w szczególności'. nie uniemożliwia stronie dowodzenia za pomocą innych dowodów, że jej pobyt poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przekraczał 30 dni same wpisy znajdujące się w Rejestrze Komendanta Straży Granicznej są niejednoznaczne, obok bowiem odnotowania wjazdu Skarżącego i jego syna do Polski w dniu 7 lutego 2023 r., odnotowują w dalszej kolejności ich wyjazd sprzed trzech miesięcy, tj. w dniu 5 listopada 2022 r.

Skład orzekający

Małgorzata Roleder

przewodniczący sprawozdawca

Marta Joanna Czubkowska

asesor sądowy

Elżbieta Lemańska

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących legalności pobytu obywateli Ukrainy i ich prawa do świadczeń, w szczególności w kontekście danych z rejestrów Straży Granicznej i obowiązku weryfikacji przez ZUS."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji obywateli Ukrainy objętych ustawą pomocową i interpretacji przepisów dotyczących wyjazdów z Polski.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia praktycznego dla wielu obywateli Ukrainy w Polsce - utraty świadczeń z powodu niejasności w rejestrach granicznych. Pokazuje, jak ważne jest prawo do obrony i przedstawiania własnych dowodów.

Czy dane Straży Granicznej mogą pozbawić Cię świadczeń? Sąd wyjaśnia, jak ZUS powinien weryfikować informacje o pobycie obywateli Ukrainy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
II SA/Bk 478/24 - Wyrok WSA w Białymstoku
Data orzeczenia
2024-10-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-08-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku
Sędziowie
Elżbieta Lemańska
Małgorzata Roleder /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Joanna Czubkowska
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 167
art. 11 ust. 2, art. 2 ust. 1, art. 26 ust. 1 pkt 2
Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Małgorzata Roleder (spr.), Sędziowie asesor sądowy WSA Marta Joanna Czubkowska, sędzia WSA Elżbieta Lemańska, , po rozpoznaniu w Wydziale II na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 października 2024 r. w trybie uproszczonym sprawy ze skargi V. B. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 20 czerwca 2024 r. nr 010070/680/1481475/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą jej wydanie decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku z dnia 11 maja 2023 roku znak 010070/680/1481475/2023.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 9 lutego 2023 r. V. B. zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: "ZUS") o przyznanie świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2022/2023 na troje dzieci: M. B., D. B. i M. B. Do wniosku załączył powiadomienia o nadaniu numerów PESEL dla niego oraz ww. dzieci - wszystkie datowane na 9 lutego 2023 r. Informacją z dnia 17 lutego 2023 r. wnioskodawcę poinformowano o przyznaniu świadczenia wychowawczego na M. B. na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r.
Decyzją z dnia 11 maja 2023 r. nr 010070/680/1481475/2023 Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił przyznane wnioskodawcy świadczenie wychowawcze w okresie świadczeniowym 2022/2023 na dziecko M. B.
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że na podstawie danych z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej ustalono, że ww. dziecko wyjechało z Polski na okres powyżej 30 dni, zaś zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. 2024 r., poz. 167 ze zm.; dalej: "ustawa pomocowa") wyjazd obywatela Ukrainy z Polski na okres powyżej 30 dni pozbawia go prawa do legalnego pobytu w Polsce, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej.
Wnioskodawca złożył odwołanie od tej decyzji, w którego treści wyjaśnił, że jego syn M. B. od chwili przyjazdu nie wyjeżdżał z Polski, na dowód czego załączył kserokopię paszportu dziecka, w którym widnieje jedynie pieczęć wjazdowa, poświadczająca przekroczenie przez nie granicy państwowej w Hrebennem w dniu 7 lutego 2023 r. W dniu 12 czerwca 2023 r. wnioskodawca złożył do akt również kserokopię swojego paszportu, w którym jako ostatnia widnieje pieczęć wjazdowa, poświadczająca przekroczenie przez niego granicy państwowej w Hrebennem w dniu 7 lutego 2023 r. Pismem z dnia 12 września 2023 r. wnioskodawca poinformował, że po przyjeździe do Polski w dniu 7 lutego 2023 r. ani on, ani żaden członek jego rodziny nie wyjeżdżał na Ukrainę, a także, że zwracał się do straży granicznej o wyjaśnienie sytuacji, jednakże nie uzyskał odpowiedzi zwrotnej. Na dowód tego załączył wydruk wiadomości e-mail skierowanej na adres przejścia granicznego w Hrebennem. W dniu 5 lutego 2024 r. wnioskodawca dołączył do akt odnowiony status UKR (tj. status cudzoziemca, któremu nadano numer PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy) względem jego syna M. B. datowany na 5 lutego 2024 r.
Pismem z dnia 13 lutego 2024 r. wnioskodawcę wezwano do usunięcia rozbieżności wynikających ze złożonego wniosku o świadczenie wychowawcze z danymi zawartymi w rejestrze Komendanta Głównego Straży Granicznej, z którego wynika, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w dniu 5 listopada 2022 r., a jego ewentualny przyjazd do Polski nie został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. Zwrócono się do wnioskodawcy o wyjaśnienie niezgodności w sprawie statusu UKR w urzędzie gminnym lub miejskim oraz o skontaktowanie się z jednostką Straży Granicznej za pośrednictwem e-mail i zaktualizowanie rejestru.
Do pisma z dnia 19 lutego 2024 r. wnioskodawca załączył odpowiedź otrzymaną z adresu e-mail przejścia granicznego w Hrebennem, odmawiającą dokonania aktualizacji danych rejestrowych.
Do akt załączono wydruk z Rejestru Straży Granicznej dotyczący M. B., z którego wynika, że dziecko posiada status UKR oraz wjechało do Polski w dniu 7 lutego 2023 r. i utraciło legalność pobytu w dniu 5 listopada 2022 r., kiedy to nastąpił wyjazd powyżej miesiąca zarejestrowany dnia 10 lutego 2023 r. (data ostatniej modyfikacji).
Decyzja z dnia 20 czerwca 2024 r. nr 010070/680/1481475/2023 Prezes ZUS utrzymał w mocy decyzję z dnia 11 maja 2023 r. o uchyleniu wnioskodawcy prawa do świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2022/2023 na dziecko M. B., wskazując w jej uzasadnieniu, że na podstawie rejestru prowadzonego przez Głównego Komendanta Straży Granicznej ustalono, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z Polski w dniu 5 listopada 2022 r., a ponowny jego przyjazd nie został odnotowany jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi, mimo wezwania wnioskodawcy do zaktualizowania ewidencji granicznej. W związku z treścią art. 11 ust. 2 ustawy pomocowej, pobyt dziecka na terenie Polski nie jest uznawany za legalny w świetle art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej i tym samym nie uprawnia do pobierania świadczenia wychowawczego.
Skargę na ww. decyzję złożył do sądu administracyjnego V. B., wnosząc o jej uchylenie i wyjaśniając przy tym, że po wybuchu wojny w lutym 2022 r. wraz z żoną i trójką dzieci wyjechał w sierpniu 2022 r. do Niemiec, skąd wraz z rodziną wrócił na Ukrainę w dniu 5 listopada 2022 r. W związku jednak z pogarszającą się sytuacją wojenną, w dniu 6 lutego 2023 r. cała rodzina wyjechała do Polski, przekraczając w dniu 7 lutego 2023 r. przejście graniczne w Hrebennem. Od tego czasu rodzina zamieszkuje w Polsce. Jedynie w dniach 20-27 stycznia 2024 r. jego żona i syn M. przebywali na Ukrainie w celu zmiany kart bankowych. W ocenie skarżącego organ nie odnotował, że przejazd przez Polskę w drodze do Niemiec oraz w drodze powrotnej na Ukrainę w 2022 r., był jedynie przejazdem tranzytowym. Zdaniem Skarżącego absurdalne i niekonsekwentne jest też pozbawienie legalności tylko najmłodszego syna M. Do skargi załączył fotografie wykonane w Niemczech oraz wyciągi w konta bankowego, na dowód przebywania tam w okresie sierpień-listopad 2022 r. Oświadczył, że od chwili wjazdu całej rodziny do Polski w dniu 7 lutego 2023 r., nikt nie opuszczał Polski na dłużej niż 2 tygodnie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Organ podkreślił przy tym, że ZUS nie ma podstaw prawnych do wypłaty świadczenia wychowawczego w przypadku gdy z rejestru Straży Granicznej wynika, że obywatel Ukrainy nie ma legalnego pobytu w Polsce, o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy pomocowej. Skarżący zaś, mimo informowania go o konieczności uregulowania statusu UKR, nie uczynił tego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku zważył, co następuje:
Skarga jako zasadna zasługiwała na uwzględnienie.
Przedmiotem kontroli dokonywanej przez Sąd w niniejszej sprawie, z punktu widzenia kryterium legalności jest decyzja Prezesa ZUS z 20 czerwca 2024 r. utrzymująca w mocy decyzję z dnia 11 maja 2023 r. o uchyleniu Skarżącemu prawa do świadczenia wychowawczego w okresie od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. przyznanego na dziecko M. B.
W niniejszej sprawie bezspornym jest, że Skarżący wystąpił w dniu 9 lutego 2023 r. z wnioskiem SW-U o przyznanie mu świadczenia wychowawczego na dziecko – M. B. i takie też świadczenie zostało mu przyznane, o czym ZUS poinformował go w piśmie z dnia 17 lutego 2023 r.
W tym miejscu wyjaśnić należy, że do sytuacji prawnej skarżącego zastosowanie ma ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2024 r., poz. 167 ze zm.), która określa szczególne zasady zalegalizowania pobytu obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa, oraz obywateli Ukrainy posiadających Kartę Polaka, którzy wraz z najbliższą rodziną z powodu tych działań wojennych przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 1 ust. 1). Zgodnie z art. 2 ust. 1 ww. ustawy, jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 4 marca 2024 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki. Obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 przysługuje prawo do uzyskania numeru PESEL (art. 4 ust. 1 ww. ustawy), jak i prawo do różnego rodzaju świadczeń, w tym świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2022 r., poz. 1577 ze zm.), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy).
Z obu tych uprawnień Skarżący oraz jego syn skorzystali, tj. zostały im nadane numery PESEL oraz ZUS przyznał Skarżącemu świadczenie wychowawcze informacją z dnia 17 lutego 2023 r. na okres od 1 lutego 2023 r. do 31 maja 2023 r. na syna M. B.
Sytuacja prawna obywatela Ukrainy może ulec zmianie m.in. w przypadku wyjazdu z terytorium Polski. Zgodnie bowiem z art. 11 ust. 2 ww. ustawy, wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni pozbawia go uprawnienia, o którym mowa w art. 2 ust. 1. W takim przypadku po pierwsze, następuje utrata nadanego uchodźcy statusu UKR, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, czyli statusu osoby, której nadano numer PESEL na podstawie art. 4 ustawy. Po drugie, następuje utrata uprawnień do świadczeń, o których mowa w art. 26 ww. ustawy, w tym świadczenia wychowawczego. Z powyższych przepisów wynika, że jeżeli pobyt poza granicami Polski nie trwał dłużej niż 30 dni, to taki pobyt nie skutkuje pozbawieniem obywatela Ukrainy uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1.
Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się zatem do ustalenia, czy organy obu instancji zasadnie uchyliły prawo do świadczenia wychowawczego przyznane Skarżącemu na dziecko z uwagi na jego wyjazd z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 30 dni.
Na podstawie rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej, organy obu instancji uznały, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski w dniu 5 listopada 2022 r. Ewentualny zaś przyjazd do Polski nie został odnotowany przez Komendanta Głównego Straży Granicznej jako przyjazd obywatela Ukrainy w związku z działaniami wojennymi. Organy stanęły przy tym na stanowisku, że zapisem tym jest związany. Ustalając legalność pobytu obywatela Ukrainy organ stanął na stanowisku, że zobligowany jest opierać się na treści rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. Dopiero po zmianie danych w tym rejestrze dotyczących zmiany statusu strony, tj. po ustaleniu daty ponownego uzyskania statusu pobytu na terytorium RP w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie możliwe będzie przyznanie świadczenia od daty ponownego uzyskania przez stronę statusu uprawniającego do otrzymania świadczenia.
Skarżący wskazuje zaś, że do Polski po raz pierwszy wjechał wraz z całą rodziną w dniu 7 lutego 2023 r. przekraczając przejście graniczne w Hrebennem. Od tego czasu rodzina zamieszkuje w Polsce i ani on, ani żaden członek jego rodziny nie wyjeżdżał na Ukrainę. Jedynie w dniach 20-27 stycznia 2024 r. jego żona i syn M. przebywali na Ukrainie w celu zmiany kart bankowych. Przejazd przez Polskę i przekroczenie granicy w Medyce w dniu 5 listopada 2022 r. miało natomiast charakter tranzytowy. Przez Polskę tylko przejeżdżał wracając z całą rodziną z Niemiec, po tym jak wyjechał tam (do Niemiec) w sierpniu 2022 r.
Rozstrzygając powyższy spór Sąd uznaje stanowisko organu prezentowane w tej sprawie za błędne.
Przede wszystkim zauważyć należy, że art. 3 ust. 3 ustawy stanowi, że Komendant Główny Straży Granicznej prowadzi w systemie teleinformatycznym Straży Granicznej rejestr obywateli Ukrainy, którzy przybyli na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej z terytorium Ukrainy w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium Ukrainy (...). W rejestrze tym przechowuje się m.in. informację o dacie końcowej okresu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznawanego za legalny na podstawie art. 2 ust. 1 (art. 3 ust. 4 pkt 3).
Zgodnie zaś z art. 26 ust. 3a ww. ustawy, Komendant Główny Straży Granicznej udostępnia Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych, ustalającemu prawo do świadczeń, o których mowa w ust. 1 pkt 2-4 (...) informację o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2. Jednocześnie, zgodnie z art. 26 ust. 3i ustawy, który to przepis ma zastosowanie w sprawie biorąc pod uwagę etap postępowania, tj. fakt, że stronie przyznane zostało świadczenie, Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych są obowiązani do weryfikacji dalszego prawa do świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4 (...), w szczególności na podstawie danych dostępnych z rejestrów publicznych, w tym z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, i z rejestru PESEL. Z powyższych przepisów jasno zatem wynika, że informacja przekazana ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2, jest tylko jednym z dowodów uwzględnianych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz organ właściwy w rozumieniu ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, o czym świadczy sformułowanie "w szczególności". Oznacza to, że przekazana ZUS przez Komendanta Głównego Straży Granicznej informacja o okoliczności, o której mowa w art. 11 ust. 2, nie ma charakteru wiążącego dla ZUS w tym znaczeniu, że nie uniemożliwia stronie dowodzenia za pomocą innych dowodów, że jej pobyt poza terytorium Rzeczypospolitej Polskiej nie przekraczał 30 dni i w konsekwencji, że stosownie do art. 11 ust. 2 ustawy nie skutkował utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy (tak: wyrok WSA w Gdańsku z dnia 4 września 2024 r. II SA/GD 305/24)
Przepis powyższy wskazuje też na dane dostępne z rejestrów publicznych, w tym rejestru PESEL. Zgodnie z art. 4 ust. 1 ustawy, obywatelowi Ukrainy, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uznaje się za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, w oparciu o wniosek złożony w dowolnym organie wykonawczym gminy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nadaje się numer PESEL, o którym mowa w art. 15 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (Dz. U. z 2022 r. poz. 1191). Numer PESEL został skarżącemu i jego synowi nadany.
Zgodnie zaś z ust. 17a pkt 1 ppkt 1 ustawy, status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. d ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności, zwany dalej "statusem UKR", jest automatycznie zmieniany na status, o którym mowa w art. 8 pkt 24a lit. c tej ustawy, po przekazaniu przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, informacji o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2. Oznacza to, że informacja przekazana przez Komendanta Głównego Straży Granicznej o wyjeździe obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, o którym mowa w art. 11 ust. 2, skutkuje automatyczną zmianą danych w rejestrze PESEL. Jednocześnie jednak, przepisy zakładają możliwość weryfikacji prawidłowości dokonania tej zmiany, zgodnie bowiem z ust. 17b art. 4, w przypadku automatycznej zmiany statusu, o której mowa w ust. 17a, jeżeli osoba, której nadano numer PESEL, potwierdzi, że jej pobyt poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej nie trwał dłużej niż okres, o którym mowa w art. 11 ust. 2, status UKR może zostać przywrócony w trybie art. 11 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności.
Z art. 4 ust. 17b i z art. 26 ust. 3i ustawy wynika więc, że zarówno przy weryfikacji uprawnień do świadczenia wychowawczego jak i danych zawartych w rejestrze PESEL, możliwe jest dowodzenie okoliczności faktycznych dotyczących charakteru wyjazdu z terytorium Polski (tj. czy skutkował on z uwagi na długość trwania utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy) niezależnie od informacji przekazanej przez Komendanta Głównego Straży Granicznej z rejestru, o którym mowa w art. 3 ust. 3, o wyjeździe z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
Nieprawidłowe jest zatem stanowisko ZUS, że weryfikując uprawnienie Skarżącego do świadczenia wychowawczego związany był treścią rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej i że dopiero po zmianie danych w tym rejestrze, tj. po ustaleniu daty ponownego uzyskania statusu pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w związku z działaniami wojennymi w Ukrainie, możliwe będzie przyznanie świadczenia od daty ponownego uzyskania przez stronę statusu uprawniającego do otrzymania świadczenia.
Dołączone przez Skarżącego dowody, jak również złożone wyjaśnienia nie wskazują, aby w niniejszej sprawie można było mówić o jego wyjeździe wraz z synem z Polski na okres powyżej 30 dni. Przede wszystkim analiza kserokopii paszportów pozwala wywieść, że wraz z rodziną, w tym synem Matwiejem Bondar po raz pierwszy wjechał do Polski w dniu 7 lutego 2023 r. i od tego czasu on ani jego rodzina nie przebywali poza granicami RP dłużej niż 30 dni. Przekroczenie zaś granicy polsko – ukraińskiej na przejściu w Medyce w dniu 5 listopada 2022 r. wiązało się pobytem od sierpnia 2022 r. w Niemczech i powrotem do Ukrainy przez Polskę.
Powyższe okoliczności Skarżący podnosił już na etapie postępowania odwoławczego. Organ ten jednak w żadnym stopniu nie ustosunkował się do tych wyjaśnień, nie prowadził też żadnego postępowania mającego na celu weryfikację tych twierdzeń. W szczególności nie zwracał się do Komendanta Straży Granicznej celem wyjaśnienia rozbieżności wynikających z samego rejestru tego organu, w tym także w odniesieniu do wpisów znajdujących się w paszporcie Skarżącego. Tymczasem jak sam przyznaje organ w odpowiedzi na skargę, z danych z rejestru Straży Granicznej wynika, że dziecko posiada błędnie zapisaną datę legalności pobytu w Polsce od 7 lutego 2023 r. do 5 listopada 2022 r. oraz odnotowany wyjazd z Polski w dniu 5 listopada 2022 r. Mimo powyższych niejasności orany jako powód utraty przyznanego w dniu 17 lutego 2023 r. świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2023 r. wskazują na wyjazd dziecka z Polski w dniu 5 listopada 2022 r. (zdarzenie sprzed daty przyznania prawa do świadczenia wychowawczego) i brak odnotowania ponownego przyjazdu do Polski.
W ocenie Sądu uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie koresponduje z przedstawionymi wyżej okolicznościami. Przede wszystkim same wpisy znajdujące się w Rejestrze Komendanta Straży Granicznej są niejednoznaczne, obok bowiem odnotowania wjazdu Skarżącego i jego syna do Polski w dniu 7 lutego 2023 r., odnotowują w dalszej kolejności ich wyjazd sprzed trzech miesięcy, tj. w dniu 5 listopada 2022 r. Wpisy te pozostają również w sprzeczności z pozostałym materiałem znajdujący się w akrach sprawy, wskazującym że pierwszym pobytem w Polsce rodziny Skarżącego związanym z działaniami wojennymi w Ukrainie był wjazdu na terytorium RP w dniu 7 lutego 2023 r. Powyższe odpowiada wpisom znajdującym się w paszportach Skarżącego oraz jego syna. Podobnie z Rejestru SPEC Pesel wynika, że data wjazdu dziecka oraz Skarżącego do Polski to 7 lutego 2023 r. Podobnie ze złożonego w dniu 9 lutego 2023 r. wniosku SW-U wynika, że zarówno Skarżący oraz jego syn mają nadany PESEL, a także posiadają status cudzoziemca UKR. Potwierdzenie nadania numeru PESEL wydane przez Burmistrza Kolno wskazuje na datę nadania 9 lutego 2023 r. Z zaświadczenia z rejestru PESEL tego samego organu z dnia 5 lutego 2024 r. wynika, że M. B. posiada status cudzoziemca, któremu nadano PESEL w związku z konfliktem na terytorium Ukrainy.
Skoro znajdujący się w aktach sprawy materiał dowodowy wskazuje, że Skarżący nie wyjeżdżał z terytorium Polski po 7 lutego 2023 r., to trudno jest twierdzić że jego pobyt oraz jego dziecka poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej trwał dłużej niż 30 dni i nastąpił on w związku z przekroczeniem granicy polsko – ukraińskiej w dniu 5 listopada 2022 r. (trzy miesiące wcześniej niż przyjazd do Polski). Stanowisko zatem, że mamy do czynienia z pobytem, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy uznać należy za nie zasadne lub co najmniej przedwczesne bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w tym zakresie i nie mogło skutkować na datę podejmowania zaskarżonych decyzji utratą uprawnień, o których mowa w art. 2 ust. 1 ustawy.
Obie decyzje wydane zostały z naruszeniem prawa procesowego, tj. art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez wybiórczą ocenę dowodów prowadzącą do błędnych wniosków, a będącą konsekwencję błędnej wykładni przepisów prawa materialnego, tj. art. 26 ust. 3i, art. 11 ust. 2, art. 2 ust. 1 ustawy.
Ponownie rozpatrując sprawę organ uwzględni powyższe stanowisko Sądu.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a., uchylił obie wydane w sprawie decyzje.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI