I SA/WA 2342/23

I SA/Wa 2342/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-02-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz
Bożena Marciniak
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1993
art. 30  ust. 2
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) sędzia WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz sędzia WSA Bożena Marciniak Protokolant starszy specjalista Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 7 lutego 2024 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 24 października 2023 r. nr KOC/6085/Fa/23 w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie decyzją z 24 października 2023 r., nr KOC/6085/Fa/23, po rozpatrzeniu odwołania A. P., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta m.st Warszawy z 19 września 2023 r., nr UD-IV-WSZ-SRII/000229/2023 o odmowie umorzenia należności z tytułu wypłaconych osobie uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego.
W związku z wypłaconymi w zastępstwie zobowiązanego do alimentów A. P. świadczeniami z funduszu alimentacyjnego na rzecz uprawnionej córki (A. P.), na rachunku dłużnika alimentacyjnego powstało zadłużenie wynoszące na dzień 3 maja 2023 r. 19.275,08 zł, które stosownie do 27 ust. 1 ustawy dnia 7 września 2007 r. - o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r. poz. 1993) przywoływanej dalej jako: "u.p.o.u.a.", obowiązany jest on zwrócić organowi właściwemu wierzyciela wraz z ustawowymi odsetkami.
Wnioskiem z 14 kwietnia 2023 r. wyżej wymieniony wystąpił o umorzenie w całości długu alimentacyjnego albo umorzenie go w części wraz z odsetkami i rozłożeniem na raty. W motywach wniosku wskazywał, że jest od dziecka osobą niepełnosprawną. Ma stwierdzony [...] i [...]. Od lat ma silne stany depresyjne uniemożliwiające mu normalne funkcjonowanie. Stan zdrowia nie pozwala mu na pracę fizyczną. Nie jest także w stanie podjąć pracy z dużym obciążeniem umysłowym. Utrzymuje się z zasiłku pielęgnacyjnego oraz renty, a od 3 lat korzysta także ze wsparcia z pomocy społecznej.
W toku postępowania ustalono, że dłużnik legitymuje się orzeczeniem zaliczającym go do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności wydanym 5 sierpnia 2019 r. przez Miejski Zespól ds. Orzekania o Niepełnosprawności w [...] na okres do 5 sierpnia 2024 r. W związku z ograniczeniami wynikającymi z choroby zasadniczej oraz zakresu naruszenia sprawności organizmu, może podjąć pracę na stanowisku przystosowanym do niepełnosprawności zgodnie z zaleceniami lekarza medycyny pracy. Prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, wynajmuje pokój, za który opłaca czynsz oraz rachunki łącznie w kwoce ok 950 zł miesięcznie. Wymiar uzyskiwanej renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy jaką uzyskuje wynosi ok. 1300 zł, a zasiłek pielęgnacyjny 215,84 zł. Otrzymuje on także darowizny w związku z prowadzeniem błoga w mediach społecznościowych oraz świadczenia z pomocy społecznej. Deklarowane przez dłużnika miesięczne koszty utrzymania wynosić miały 2700 zł. Ustalono nadto, że postanowieniem z 14 kwietnia 2022 r. sygn. akt XVIII GU [...] Sąd Rejonowy dla [...] w [...] ogłosił jego upadłość. Postanowieniem z 21 listopada 2022 r. sygn. akt XIX GUp [...] Sąd ten orzekł o umorzeniu zobowiązania upadłego, bez ustalania planu spłaty wierzycieli, za wyjątkiem zobowiązań wynikających z art. 49121 ust. 2 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe (Dz.U. z 2022 r., poz. 1520).
Wobec takich ustaleń faktycznych, Prezydent m.st. Warszawy decyzją z 19 września 2023 r., utrzymaną w mocy decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 24 października 2023 r., działając na podstawie art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a., odmówił A. P. umorzenia zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
W motywach tych decyzji wskazywano na uznaniowy charakter podejmowanego rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia zadłużenia. Nie kwestionując aktualnie trudnej sytuacji bytowej dłużnika, organy zwracały uwagę, że posiada on stały dochód, który choć nie jest wysoki, to umożliwia regularną spłatę długu. Dostrzegały także, że legitymuje się on orzeczeniem o niepełnosprawności. Zaznaczały jednak, że ma ono charakter okresowy, co wskazuje na pozytywne rokowania zdrowotne. Stąd w jego przypadku nie występuje sytuacja szczególna uniemożliwiająca jakąkolwiek spłatę zadłużenia. W ocenie organów sytuacja dłużnika nie jest nadzwyczajna i wyjątkowa na tle porównywalnych typowych sytuacji rodzinnych i dochodowych, w jakich znajdują się dłużnicy alimentacyjni. W grupie porównawczej nie brakuje bowiem osób dotkniętych licznymi chorobami, niemających stałych dochodów lub mających znajdujące się na ich utrzymaniu rodziny. Samo zaś uzyskiwanie niskich dochodów, bądź też ich nieuzyskiwanie, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych. Odwołując się do poglądów orzecznictwa, Kolegium zwracało uwagę, że aby uzasadnione było umorzenie należności alimentacyjnych, sytuacja dłużnika ubiegającego się o tę ulgę musi wyróżniać go spośród innych dłużników alimentacyjnych. Umorzenie należności alimentacyjnych może bowiem mieć miejsce tylko wówczas, gdy sytuacja dochodowa lub rodzinna nie pozwala mu na wywiązanie się z obowiązku alimentacyjnego. Stan taki powinien być jednak efektem wpływu czynników obiektywnych, na które dłużnik alimentacyjny nie ma wpływu. Taka jednak w ich ocenie w sprawie nie występuje. Wnioskujący o ulgę prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a trudności finansowe z zapewnieniem godnego utrzymania są łagodzone przez korzystanie ze wsparcie pomocy społecznej.
W związku z upadłością konsumencką strony i orzeczonym przez Sąd Rejonowy dla [...] umorzeniu zobowiązań upadłego, za wyjątkiem zobowiązań wynikających z art. 49121 ust. 2 Prawa upadłościowego, Kolegium wywodziło, że to wyłączenie obejmuje także świadczenia z funduszu alimentacyjnego wypłacane na podstawie ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zatem wydanie tego postanowienia nie uwalnia go od długu z tego tytułu.
Konkludując rozważania organ odwoławczy podnosił, że stosując ulgi w spłacie należności alimentacyjnych, o których mowa w art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. należy kierować się określoną przez ustawodawcę gradacją intensywności uprawniających skutków ulgi. W pierwszej kolejności pojawia się zatem możliwość odroczenia terminu płatności należności lub ich rozłożenia na raty, następnie można rozważać częściowe umorzenie tych należności, a dopiero w ostatniej kolejności istnieje możliwość ich umorzenia w całości. W niniejszej sprawie odwołujący się od razu żądał zastosowania maksymalnej ulgi tj. umorzenia należności w całości, a więc organ I instancji, będąc ograniczonym jego żądaniem, prawidłowo orzekł o odmowie przyznania tej ulgi. Nie oznacza to jednak pozbawienia go możliwości ponownego ubiegania się o przyznanie ulgi, o której mowa w art. 30 ust. 2 ustawy. Dłużnik może więc, wystąpić o odroczenie spłaty występującego zadłużenia, o rozłożenie na raty, a w ostateczności o umorzenie występującego zadłużenia.
Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie A. P. pismem z 16 listopada 2023 r. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie zarzucając jej naruszenie przepisów procedury administracyjnej, tj. art. 7, 77 § 1, art. 111 § 1 oraz art 107 § 3 k.p.a. Zarzucał nadto naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. Naruszenia przepisów procedury administracyjnej skarżący upatrywał w braku należycie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, nieuwzględnienia przy rozpoznawaniu sprawy podnoszonych przez niego okoliczności dotyczących przyczynienia się przez syndyka do powstania zadłużenia z tytułu wypłaconych uprawnionej świadczeń alimentacyjnych, a to z tego powodu, że nie doprowadził on do potrącania na poczet alimentów środków z uzyskiwanej przez niego renty, choć miał taką możliwość i winien to zrobić. Wobec czego uznawał, że zadłużenie, którego umorzenia się domagał nie powstało z jego winy, ale wynikało ze złego prowadzenia przez syndyka postępowania upadłościowego. Zarzucał ponadto organowi, że nie wydał postanowienie, w przedmiocie zgłoszonego przez niego wniosku o uzupełnienie decyzji.
W oparciu o tak sformułowane zarzuty, wnosił o stwierdzenie wydania zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa i umorzenie długu alimentacyjnego, względnie uchylenie tej decyzji i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ.
Postanowieniem z 20 listopada 2023 r. nr KOC/6841/Fa/23 w wyniku rozpoznania wniosku A. P. o uzupełnienie decyzji poprzez odniesienie się do argumentacji i okoliczności podnoszonych przez niego w odwołaniu, Kolegium odmówiło jej uzupełnienia, wywodząc, że uzupełnienie w takim zakresie uzasadnienia decyzji na gruncie art. 111 § 1 k.p.a. jest niedopuszczalne.
W odpowiedzi zaś na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie wniosło o jej oddalenie, podtrzymując argumentację przedstawioną w uzasadnieniu decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:
skarga jest niezasadna.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 30 ust. 2 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, zgodnie z którym organ właściwy wierzyciela może na wniosek dłużnika alimentacyjnego umorzyć jego należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty, uwzględniając sytuację dochodową i rodzinną. Samo umorzenie należności następuje, stosownie do art. 30 ust. 3 u.p.o.u.a., w drodze decyzji administracyjnej.
Przewidziane ww. przepisem umorzenie ciążącego na dłużniku alimentacyjnym zadłużenia z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionego świadczeń z funduszu alimentacyjnego, do zwrotu których jest on zobligowany z mocy art. 27 ust. 1 tej ustawy, stanowi bez wątpienie najdalej idącą formę ulgi w ich spłacie, jakiej organ właściwy wierzyciela może temu dłużnikowi udzielić. Ma ono zatem - jak podkreśla się w orzecznictwie sądów administracyjnych i na co trafnie zwracały uwagę organy - charakter wyjątkowy. Zachodzi jedynie wówczas, gdy na skutek obiektywnych okoliczności, sytuacja dochodowa i rodzinna uniemożliwia zobowiązanemu wywiązanie się z ciążącego na nim obowiązku. Stan taki powinien być jednak efektem czynników obiektywnych, na które zobowiązany nie ma wpływu, gdyż tylko takie przesłanki mogą uzasadniać umorzenie jakichkolwiek należności z tytułu wypłaconych świadczeń z funduszu alimentacyjnego (por. wyrok NSA z 4 września 2018 r. I OSK 2604/16, Lex nr 2567304).Taką wyjątkowością nie cechuje się jednak sam fakt uzyskiwania stosunkowo niskich dochodów przez dłużnika alimentacyjnego, czy nawet legitymowanie się – jak ma to miejsce w niniejszej sprawie - orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Zwłaszcza w sytuacji, gdy nie wyklucza ono możliwości podejmowania przez skarżącego aktywności zawodowej, z tym że na stanowiskach pracy dostosowanym do niepełnosprawności (vide pkt 1 wskazań ujętych w orzeczeniu z 5 sierpnia 2019 r.). Udzielenie tej ulgi – jak zasadnie podnosił organ - uwarunkowane być winno bowiem przede wszystkim zaistnieniem splotu niezależnych od dłużnika zdarzeń i okoliczności, które powodują z jednej strony, że nie jest on w stanie spłacać zadłużenia, a z drugiej, że rokowania co do możliwości wywiązania się z tego obowiązku w przyszłości są co najmniej znikome. Taka sytuacja w rozpoznawanej nie zachodzi.
Poza sporem jest, że skarżący z racji młodego wieku (w dacie wydawania decyzji miał 32 lata), pozostaje w tzw. wieku produkcyjnym. Jak już wspomniano, mimo legitymowanie się orzeczeniem o niepełnosprawności, może podejmować zatrudnienie i jak wynika z akt sprawy taką aktywnością w przeszłości się wykazywał (vide znajdujące się w aktach świadectwa pracy). Skarżący posiada wreszcie stały, jakkolwiek niewielki, dochód w postaci renty oraz zasiłku pielęgnacyjnego. Nie sposób zatem uznać, że nie istnieje żadna możliwość spłacania, choćby w niewielkim zakresie, ciążącego na nim zadłużenia. To zaś prowadzić musi do wniosku, że w dłuższej perspektywie ma on możliwość nie tylko częściowego, ale całkowitego jego spłacenie. Tym bardziej, że po umorzeniu pozostałych jego długów, w efekcie upadłości konsumenckiej, nie ciążą na nim obecnie inne zaległe zobowiązania finansowe. To natomiast, że pozostawione do jego dyspozycji środki finansowe, mogą być niewystarczające dla zabezpieczenie wszystkich jego potrzeb – czego organy, ani Sąd nie kwestionuje - nie może być wystarczającym uzasadnieniem dla udzielenia mu wnioskowanej ulgi. Co do zasady bowiem, każdy dłużnik alimentacyjny, wobec którego okazała się bezskuteczna egzekucja, nie uzyskuje dochodów wystarczających na pokrycie zasądzonych przez sąd alimentów. Samo zatem uzyskiwanie niskich dochodów, nie jest okolicznością wyjątkową i szczególną na tle innych dłużników alimentacyjnych, a tylko taka może być podstawą do umorzenia obciążającego go zadłużenia w całości lub części. Podnoszone natomiast przez skarżącego okoliczności dotyczące rzekomego przyczynienia się przez syndyka do powstania zadłużenia z tytułu wypłaconych uprawnionej świadczeń z funduszu alimentacyjnego, a to wobec niedokonywania z uzyskiwanej przez niego renty potrąceń na poczet alimentów, nie mogły być przedmiotem rozważań organu w tym postępowaniu, którego przedmiotem nie jest ustalenie przyczyn powstania zadłużenia, ale wyłącznie udzielenie ulgi w jego spłacie.
Podejmując w przedstawionych okolicznościach faktycznych decyzję o odmowie umorzenia przypisanej skarżącemu do zwrotu kwoty z tytułu wypłaconych na rzecz uprawnionej córki świadczeń z funduszu alimentacyjnego, Prezydent m.st. Warszawy nie naruszył art. 30 ust. 2 u.p.o.u.a. W konsekwencji także nie narusza tego przepisu utrzymująca jego decyzję w mocy zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie. Wbrew też temu co podnosi skarżący, stan faktyczny sprawy, w kluczowych z punktu widzenia podjętego rozstrzygnięci elementach, został zrekonstruowany w sposób prawidłowy i nie budzi wątpliwości sądu, a tym samym zarzut naruszenia art. 7 oraz art., 77 § 1 k.p.a. pozbawiony jest usprawiedliwionych podstaw. Wobec z kolei podjęcia przed przekazaniem skargi postanowienia w przedmiocie zgłoszonego wniosku o uzupełnienie decyzji, chybiony także pozostaje zarzut naruszenia art. 111 § 1 k.p.a., upatrywany w braku rozpoznania owego wniosku.
Krańcowo wyjaśnić należy, że ze względu na uznaniowy charakter podejmowanej w tym przedmiocie decyzji, Sąd nie oceniał jej z punktu widzenia zasadności (celowości). To bowiem należało wyłącznie do organów administracji publicznej. Sądowa kontrola legalności tego rodzaju decyzji sprowadza się natomiast do oceny, czy organ prawidłowo zgromadził materiał dowodowy, czy wyciągnięte przezeń wnioski w zakresie merytorycznym odnoszącym się do ujętego w niej rozstrzygnięcia mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym, oraz czy dokonana ocena owego materiału mieści się w ustawowych granicach, wyznaczonych treścią art. 80 k.p.a. W tych natomiast aspektach, naruszeń prawa Sąd nie stwierdził.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634), orzekł jak w sentencji.