I SA/Wa 2328/21

I SA/Wa 2328/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-07-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-10-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /sprawozdawca/
Anna Fyda-Kawula
Dariusz Pirogowicz /przewodniczący/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Mienie zabużańskie
Sygn. powiązane
I OSK 788/23 - Wyrok NSA z 2024-09-20
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Dariusz Pirogowicz, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), asesor WSA Anna Fyda-Kawula, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 15 lipca 2022 r. sprawy ze skargi K. C. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie odmowy potwierdzenia prawa do rekompensaty oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 16 lipca 2021 r., DAP-WOSRFR-7280-46/202 l/KB, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity: Dz. U. z 2021 r., poz. 735; dalej: kpa) w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2017 r. poz. 935) oraz art. 9 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2097; dalej: ustawa z dnia 8 lipca 2005 r., ustawa zabużańska), po rozpatrzeniu odwołania K. C., D. S., R. C., M. P., K. C. i D. S. od decyzji Wojewody [...] z 22.01.2018 r., znak: NRŚ-MZ.7541.1921.2016. odmawiającej potwierdzenia R. C., M. P., D. S. oraz K. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. i M. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], utrzymał ją w mocy.
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
K. C. i R. C. 1 grudnia 2008 r. złożyli wniosek o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. i M. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Wniosek dotyczył majątku położonego w miejscowości [...].
Decyzją z 28.06.2016 r. znak: MZ-MZU.7541.12930.2015.MS, Wojewoda [...] odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. Decyzją z dnia 22.09.2016 r., znak: DRiR.580.294.2016.AK Minister Skarbu Państwa uchylił decyzję Wojewody [...] z dnia 28.06.2016 r., znak: MZ-MZU.7541.12930.2015.MS (D-1152/08) w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji (k. 202-205).
Następnie Wojewoda [...], na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 2, art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., decyzją z 22.01.2018 r., znak: NRŚ-MZ.7541.1921.2016. MS ponownie odmówił potwierdzenia prawa do rekompensaty. Od powyższej decyzji odwołanie wniosła K. C. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji dokonał w przedmiotowej sprawie rozpoznania również odwołania R. C., M. P. i K. C. i ustalił co następuje.
Wojewoda [...], na podstawie art. 7 ust. 2 w związku z art. 2, art. 3 ust. 2 i art. 5 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 pkt 4 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., decyzją z dnia 22.01.2018 r., znak: NRŚ- MZ.7541.1921.2016. MS (MZ-MZU.7541.1.2930.2015) (D-1152/08) odmówił potwierdzenia R. C., M. P., D. S. oraz K. C. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez M. R. i M. R. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...].
M. R. i M. R., wskazywani jako właściciele przedmiotowego majątku, zostali uznani za zmarłych, a chwila ich śmierci została oznaczona na dzień 31.1.1945 r. Ostatnio zamieszkali w miejscowości [...] (uwierzytelniona kopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia Śródmieścia we Wrocławiu z dnia 29.01.2007 r., sygn. akt [...]). Następcami prawnymi M. R. i Pani M. R. stały się: O. L. z domu R. i L. P. z domu R. (uwierzytelniona kopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia Fabrycznej we Wrocławiu z dnia 21.08.2007 r., sygn. akt [...]). Następcami prawnymi O. L. stali się: R. C. i K. C. (uwierzytelniona kopia prawomocnego postanowienia Sadu Rejonowego dla Wrocławia - Fabrycznej we Wrocławiu z dnia 12.11.2007 r., sygn. akt [...]). Następcami prawnymi Pani L. P. stały się: Pani M. P. i Pani D. S. (uwierzytelniona kopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Wrocławia - Krzyków we Wrocławiu z dnia 27.07.2011 r., sygn. akt [...]). Zatem stronami w/w postępowania są: R. C., K. C. -, M. P. i D. S.
Organ wskazał, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty, zarówno Strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości musza spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z nich skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Na dowód posiadania przez M. R. i M. R. prawa własności do nieruchomości położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...] Strony postępowania nie przedstawiły żadnych dowodów z dokumentów, tj. ksiąg wieczystych, umowy notarialnej, czy też dokumentów sądowych lub dokumentów pochodzących z archiwum zagranicznego. Dowody z dokumentów znajdujące się aktach sprawy stanowią, zdaniem organu, że Pan M. R. nie był właścicielem nieruchomości położonej w miejscowości [...], powiat [...], województwo [...], natomiast poświadczają ewentualny zamiar nabycia. Na podstawie uwierzytelnionej kopii orzeczenia Ministra Reform Rolnych z dnia 15.03.1924 r. ustalono, że Minister Reform Rolnych w/w orzeczeniem utrzymał w mocy postanowienie Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] z dnia 08.11.1923 r. Nr [...], z którego wynika, że Okręgowy Urząd Ziemski we [...] odmówił zezwolenia na przeniesienie prawa własności parc. Bud. Lk. [...]i parc. Grunt. Lk. [...] na obszarze [...] mg na rzecz I. R. z powodu znacznego przekroczenia maximum przy działkach parcelacyjnych. Ponadto w aktach sprawy znajdują się dokumenty, z których wynika, że M. R. prowadził prywatne gospodarstwo i zamieszkiwał przed wybuchem II Wojny Światowej wraz rodziną na byłym terytorium RP w miejscowości [...] (uwierzytelnione kopia tłumaczenia przysięgłego zaświadczenia z dnia 17.11.2008 r. Czernickiej Rady Wiejskiej [...] rejonu [...] Obwodu nr [...], tłumaczenie przysięgłe zaświadczenia archiwalnego Archiwum Obwodu [...] z dnia 1.01.2002 r. Nr [...]). Ponadto w aktach sprawy znajdują się uwierzytelnione kopie odpisu decyzji nr [...] z dnia 25.08.1925 r., znak: K 1277/25 Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] oraz pismo Krajowego Sojuza Kredytowego z dnia 26.04.1921 r. Na podstawie treści odpisu decyzji nr [...] z dnia 25.08.1925 r., znak: [...] Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] nie można ustalić, iż w/w decyzja dotyczy M. R., a z pisma Krajowego Sojuza Kredytowego z dnia 26.04.1921 r., wynika jedynie że M. R. poniósł koszty dotyczące pośrednictwa, pomiaru i pozwolenia w sprawie transakcji ze spółdzielnią "[...]". Ponadto z treści w/w pisma Krajowego Sojuza Kredytowego z dnia 26.04.1921 r. nie wynika jakiej transakcji ono dotyczyło. Jego data wskazuje, iż było napisane przed orzeczeniem Ministra Reform Rolnych z dnia 15.03.1924 r. o utrzymaniu w mocy postanowienia Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] z dnia 8.11.1923 r. Nr 1529/K, z którego wynika, że Okręgowy Urząd Ziemski we [...] odmówił zezwolenia na przeniesienie prawa własności parc. Bud. Lk. [...] i parc. Grunt. Lk. [...] na obszarze [...] mg na rzecz Pana I. R. z powodu znacznego przekroczenia maximum przy działkach parcelacyjnych.
Biorąc zatem powyższe pod uwagę Strony postępowania nie przedstawiły dowodów świadczących, że M. R. i M. R. byli przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielami nieruchomości położonej w miejscowości Antonówka. W aktach sprawy brak jest dowodów z dokumentów stwierdzających posiadanie przez w/w prawa własności w/w nieruchomości.
Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. prawo do rekompensaty przysługuje właścicielowi nieruchomości pozostawionych poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Wojewoda [...] w celu ustalenia, czy M. R. i M. R. byli właścicielami tej nieruchomości wzywał strony do przedłożenia dowodów na tę okoliczność. Sam również wystąpił pismami z dnia 19.08.2015 r., znak: MZ-MZU.7541.1.2930.2015.MS (D01152/08) do Archiwum Akt Nowych i Archiwum Państwowego we Wrocławiu, a także do Konsulatu Generalnego RP w [...] w celu ustalenia tych okoliczności. Z odpowiedzi otrzymanych z archiwów polskich (Archiwum Państwowe we [...] pismo z dnia 31.08.2015 r., znak: O 111.6341.203.2015, Archiwum Akt Nowych z dnia 08.09.2015 r., znak: IV.6341.1955.2015 DK) wynika, że w archiwach tych nie odnaleziono dowodów potwierdzających posiadanie przez M. R. i M. R. lub ich następców prawnych O. L. i L. P. nieruchomości położonych we wsi [...], chutor [...], powiat [...], województwo tarnopolskie. Również w archiwach zagranicznych (Centralne Państwowe Historyczne Archiwum we [...], Państwowe Archiwum Obwodu [...]) oraz urzędu - [...] Rady Wiejskiej [...] rejonu [...] obwodu nie odnaleziono dokumentów o posiadaniu. Wobec powyższego jedynymi znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami na okoliczność posiadania prawa własności nieruchomości położonej we wsi [...], chutor [...], powiat [...], województwo tarnopolskie mogłyby być oświadczenia świadków.
Oświadczenia świadków: Państwa S. B., S. B. i H. Ł. z dnia 19.11.2008 r., oświadczenie A. S. z dnia 22.04.2015 r., J. H. z dnia 6.06.2005 r. i E. O. z dnia 10.05.2002r. nie spełniają wymogów, określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Zgodnie z art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.: "W przypadku braku dokumentów, o których mowa w ust. 4 pkt 1 i 2, dowodami, o których mowa w ust. 1 pkt 1, mogą być oświadczenia dwóch świadków złożone, pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia, przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka, którzy:
1) zamieszkiwali w miejscowości, w której znajduje się nieruchomość pozostawiona poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, lub w miejscowości sąsiedniej;
2) nie są osobami bliskimi - w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 1774 i 1777 oraz z 2016 r. poz. 65, 1250, 1271 i 1579) - właścicieli lub spadkobierców ubiegających się o potwierdzenie prawa do rekompensaty."
Oświadczenia: Państwa S. B., S. B. i H. Ł. z dnia 19.11.2008 r. zostały złożone z podpisami poświadczonymi notarialnie przed notariuszem ukraińskimi i nie zawierały informacji czy świadkowie byli osobami bliskimi właścicieli nieruchomości lub spadkobierców tych właścicieli ubiegających się o rekompensatę w rozumieniu ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami. Ponadto w/w oświadczenie nie zostało złożone przed polskim notariuszem, polskim konsulem lub organem prowadzącym postępowanie. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego w/w oświadczenie nie może być bezwzględnie jedynym dowodem na okoliczność posiadania przez M. R. i Panią M. R. prawa własności nieruchomości położonej we wsi [...], chutor [...], powiat [...], województwo [...].
Oświadczenie Pani A. S. z 22.04.2015 r. złożone z podpisem poświadczonym notarialnie przez notariusza ukraińskiego oraz oświadczenie J. H. z dnia 06.06.2005 r. złożone z podpisem poświadczonym przez przewodniczącego Rady Wiejskiej we wsi [...] rejonu B., obwodu [...] i E. O. z dnia 10.05.2002 r. z podpisem poświadczonym przez Sekretarza Rady Wiejskiej we wsi [...] rejonu [...], obwodu [...] nie zostały złożone przed polskim notariuszem, polskim konsulem lub organem prowadzącym postępowanie. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, w/w oświadczenia nie stanowią dowodu w rozumieniu art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. w postępowaniu o potwierdzenie prawa do rekompensaty. Wobec powyższego, zdaniem organu odwoławczego, w/w oświadczenia nie może być jedynym dowodem na okoliczność posiadania przez M. R. i M. R. prawa własności wskazywanej nieruchomości. Wskazane wyżej oświadczenia, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, z uwagi na brak dokumentów urzędowych potwierdzających posiadanie przez Pana M. R. i Panią M. R. prawa własności do nieruchomości położonej we wsi [...], chutor [...], powiat [...], województwo tarnopolskie, a także z uwagi na fakt, iż nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. nie mogą świadczyć o posiadaniu przez Pana M. R. i Panią M. R. prawa własności nieruchomości położonej we wsi [...], chutor [...], powiat [...], województwo [...]. Oświadczenia takie mogłyby być jednie dowodami uzupełniającymi w sytuacji, gdy istniałby dowód z dokumentu potwierdzający własność nieruchomości.
Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji same oświadczenia świadków: Państwa S. B., S. B. i H. Ł. z dnia 19.11.2008 r.. A. S. z dnia 22.04.2015 r., J. H. z dnia 06.06.2005 r. i E. O. z dnia 10.05.2002 r., niespełniające wymogów art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., nie mogą stanowić samodzielnego dowodu na potwierdzenie posiadania prawa własności nieruchomości. Powyższe oświadczenia nie mogą również stanowić samodzielnego dowodu na okoliczność rodzaju i powierzchni w/w nieruchomości, a także dowodu na pozostawienie tych nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Odnosząc się do zarzutów pełnomocnika dotyczących naruszenia przez organ I instancji art. 86 kpa oraz art. 8 kpa, organ uznał je za nieuzasadnione. Stwierdził, że na podstawie całokształtu materiału dowodowego nie można ustalić, kto był właścicielem nieruchomości zatem przesłuchanie Strony postępowania, na który to argument wskazuje pełnomocnik Stron (art. 86 kpa) również w sposób jednoznaczny nie świadczyłby o tym, czy M.R. i M. R. byli przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielami w/w nieruchomości. Ponadto należy przy tym wskazać, iż Pan R. C., jak i pozostałe strony postępowania urodziły się po zakończeniu II Wojny Światowej w latach czterdziestych i pięćdziesiątych, a zatem oprócz faktu, iż są stronami postępowania, czyli osobami zainteresowanym w sprawie, nie posiadały bezpośredniej wiedzy w przedmiocie posiadania przez Państwa M. R. i Pani M. R. przed wybuchem II Wojny Światowej prawa własności w/w nieruchomości."
Oświadczenia świadków: S. B., S. B. i H. Ł. z dnia 19.11.2008 r., A. S. z dnia 22.04.2015 r., J. H. z dnia 06.06.2005 r. i E. O. z dnia 10.05.2002 r. nie spełniają wymogów określonych w art. 6 ust. 5 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., bowiem oświadczenia te nie były złożone przed polskim notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej.
Znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia świadków przeczą znajdującym się w aktach sprawy dokumentom urzędowym, choćby: orzeczeniu Ministra Reform Rolnych z dnia 15.03.1924 r. którym ustalono, że Minister Reform Rolnych w/w orzeczeniem utrzymał w mocy postanowienie Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] z dnia 8.11.1923 r. Nr [...], z którego wynika, że Okręgowy Urząd Ziemski we [...] odmówił zezwolenia na przeniesienie prawa własności parc. Bud. Lk. [...],i parc. Grunt. Lk. [...] na obszarze [...] mg na rzecz I. R. z powodu znacznego przekroczenia maximum przy działkach parcelacyjnych.
Wobec powyższego, zdaniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, nie została spełniona przesłanka wynikająca z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., tj. Strony postępowania nie udowodniły, że M. R. i M. R. byli właścicielami ww. nieruchomości. W postępowaniu administracyjnym obowiązuje zasada, że ciężar dowodu spoczywa na tym, kto z określonego faktu wyprowadza skutki prawne. Oznacza to, że obowiązek poszukiwania dowodów ciąży nie tylko na organie administracji, ale obarcza on także stronę, która w swym dobrze rozumianym interesie powinna wykazywać dbałość o przedstawienie środków dowodowych. Inicjatywa dowodowa musi być w tym zakresie przejawiana nie tylko przez organ, ale przede wszystkim przez stronę postępowania. Zasada ta znajduje również zastosowanie w przedmiotowej sprawie. To strony w pierwszej kolejności zobowiązane są przedłożyć dowody świadczące o posiadaniu przez swojego poprzednika prawnego prawa własności nieruchomości pozostawionej, a także o powierzchni i rodzaju takiej nieruchomości, a jeżeli tego nie uczynią organ wydaje decyzję na podstawie znajdującego się w aktach sprawy materiału dowodowego. Jeżeli w tym materiale dowodowym brak jest dokumentów świadczących o prawie własności nieruchomości organ wyda na podstawie art. 7 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. decyzję o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiodła K. C. zaskarżając decyzję w całości, zarzucając:
1 niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy, które mogłyby stanowić podstawę ustalenia stanu faktycznego, co doprowadziło do naruszenia zasady prawdy materialnej określonej w art. 7 kpa, a także zasad określonych w art. 77 i 80 kpa oraz art. 107 § 3 kpa polegających na uchybieniach szczegółowo opisanych w uzasadnieniu skargi,
2 naruszenie prawa materialnego, to jest art. 2 i 6 ust. 4 ustawy z dnia 8 maja 2005r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej poprzez błędną jego interpretację polegającą na uznaniu, że skarżąca nie przedstawiła na potwierdzenie własności M. R. nieruchomości pozostawionej przez niego poza granicami Rzeczypospolitej Polskiej żadnych dowodów, o których traktuje niniejszy przepis, które to naruszenie nastąpiło na skutek pominięcia dokumentów urzędowych w postaci kopii skorowidzu Województwa [...], w którym pod napisem [...], właściciele ziemscy wymieniony jest I. R., zaświadczenia z dnia 17.11.2008 r. Czernickiej Rady Wiejskiej [...] Rejonu [...] Obwodu [...], zaświadczenia wydanego przez komitet wykonawczy Czernickiej Rady Wiejskiej R. C.
Podnosząc powyższe zarzuty, wniosła o uchylenie obu decyzji i zwrot kosztów postępowania.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała na dokumenty z których wynika prawo własności: kopia skorowidza Województwa [...], w którym pod napisem [...], właściciele ziemscy wymieniony jest I. R.; zaświadczenie z dnia 17.11.2008r. [...] Rady Wiejskiej [...] Rejonu [...] Obwodu nr [...], z którego wynika, że M. R., syn J. urodzony w 1896r. rzeczywiście z rodziną mieszkał we wsi [...] (chutor [...]) i prowadził prywatne gospodarstwo rolne składające się z budynku mieszkalnego, zabudowań gospodarczych, roli, lasu, kamieniołomu od 1922r. do 1939r. - k. 37), zaświadczenie wydane R. C. przez Komitet Wykonawczy [...] Rady Wiejskiej o tym, że M. R., syn Jana mieszkał we wsi [...] (chutor [...]) i prowadził prywatne gospodarstwo rolne (budynek mieszkalny, zabudowania gospodarcze, rola, las, kamieniołom od 1922 do 1939r.). Dwa ostatnie dokumenty opatrzone są okrągłą pieczęcią z godłem państwowym Ukrainy. Nie może zatem ulegać wątpliwości, że są to dokumenty urzędowe w rozumieniu art. 6 ust. 4 ustawy z dnia 8.07.2005r. o realizacji prawa do rekompensaty.
Organ nie odniósł się do tych dokumentów jak i dowodu w postaci oświadczenia strony, to jest R. C., który złożył zeznania z zachowaniem rygorów kpa. Zeznania te są dowodem w sprawie, co wynika z art. 86 kpa a jednocześnie dowodem istotnym w związku z tym, że byłych właścicieli z powodu oczywistego nie można przesłuchać ponownie. Można natomiast było przesłuchać w charakterze strony skarżącą, czego organ administracyjny nie uczynił. Organ odwoławczy nadał natomiast nadmierne i nieuzasadnione znaczenie dokumentowi w postaci postanowienia Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] z dnia 8.11.1923r. oraz Orzeczenia Ministra Reform Rolnych z dnia 15.03.1924r. Tymczasem z powyższych dokumentów wynika tylko, że w latach 1923-1924 J. R. ubiegał się o nabycie parceli o numerze [...] w [...] oraz to, że co najmniej w tych latach J. R. był w posiadaniu tejże i że własnym kosztem wybudował na niej dom mieszkalny.
Pomiędzy latami 1923 - 1924 a wrześniem 1939r., kiedy to M. i M. małżonkowie R. opuścili byłe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej upłynął okres 15 lat. W sprawie nie ma dowodów, które wskazywałyby na to, że w tym okresie nie doszło do przekształcenia własnościowego, w wyniku którego M. R. nabyłby tytuł własności nieruchomości w [...]. W żadnym natomiast wypadku wskazane przez Ministra dokumenty nie stanowią wystarczającego dowodu, z którego można by wnioskować o braku tytułu własności repatrianta na datę opuszczenia mienia.
Z zeznań świadka J. H. wynika, że J. R. kupił majątek w 1925r. od Towarzystwa "Ziemia" we [...]. Taka informacja winna była skłonić organ administracji do podjęcia próby uzyskania informacji archiwalnej o powyższej transakcji, a także informacji archiwalnej Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] o ewentualnej zgodzie na inny podział nieruchomości w [...], w wyniku którego mogło dojść do sprzedaży ziemi na rzecz Jana bądź M. R. po 1924r. Dokumenty złożone do sprawy : decyzja Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] z dnia 25.08.1925r. o zezwoleniu na wydzielenie z dóbr [...] kilku parceli i przeniesienie prawa własności na rzecz nowonabywców zgodnie z wykazem imiennym (którego nie odnaleziono), jak również Uchwała Sądu Okręgowego w [...] z 27.11.1926r. zezwalająca na obrót nieruchomościami majątku [...]- uwiarygadniają, a w połączeniu z pozostałymi dowodami - wręcz w stopniu graniczącym z pewnością stanowią, że do przeniesienia własności doszło między 1926 a 1939 r. W aktach sprawy znajdują się natomiast dokumenty uwiarygadniające fakt, że starania J. R. o tytuł własności do nieruchomości w [...] zakończyły się pozytywnie dla niego bądź dla jego syna M.
Świadczą o tym zaświadczenia, mające rangę dokumentów urzędowych, to jest zaświadczenia [...] Rady Wiejskiej. Dokumenty te potwierdzają zarówno fakt zamieszkiwania do 1939r. Przez M. R. z rodziną w chutorze [...], fakt prowadzenia przez niego "prywatnego gospodarstwa rolnego" oraz jego własności. Zawierają także opis mienia nieruchomego pozostawionego przez niego w 1939r. O własności M. R. świadczą również wprost zeznania świadka J. H.
Przywołane przez organ administracji Okręgowego Urzędu Ziemskiego we [...] dokumenty w kwestii faktycznej pozostają w sprzeczności z dokumentem [...] Rady Wiejskiej z 17.11.2008r. zaświadczającym wprost o prawie własności.
Zapis "własność jego stanowiły: budynek mieszkalny, zabudowania gospodarcze, pole, las, kamieniołom" nie może pozostawiać żadnych wątpliwości co do stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości na rok 1939.
Wbrew wywodom organu zostało wyjaśnione pokrewieństwo świadków, oświadczeniem z 22 kwietnia 2015 r. A. S. - córki S. i S. B. - obojga nieżyjących w tej dacie – z którego wynika, że że jej rodzice nie byli osobami bliskimi w rozumieniu ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z oświadczeń w/w świadków oraz z oświadczenia J. H. i E. O. wynika, że początkowo J. R. (I. R.) a później po 1925r. M. R. miał około 200 ha lasu bukowego, 150 ha ziemi ornej, 18 ha łąk, 10 ha pastwisk, zatrudniał pracowników, czynił inwestycje, wybudował drogę z [...] do [...]. Trudno byłoby znaleźć argumenty, dla których osoba nie będąca właścicielem miałaby takie inwestycje czynić. zeznania tych świadków winny być oceniane jako dowód uzupełniający w sprawie. Zeznania świadków powinny być potraktowane jako dowód pomocniczy. Zeznania te nadto korespondują z dokumentami urzędowymi i zeznaniami stron, będącymi dowodami w sprawie. Pośrednio także, ocenione jako negatywne dokumenty dotyczące starań J. R. w latach 1922-1924 o nabycie nieruchomości, uwiarygadniają status materialny J. R. Wymienione w tych dokumentach kwoty nie mogą pozostawiać wątpliwości co do zamożności J. R., a zatem stanowią dodatkową przesłankę do nadania zeznaniom świadków i strony waloru wiarygodności.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga podlega oddaleniu.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269, ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako: "Ppsa", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy Ppsa przy czym stosownie do art. 135 Ppsa Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Zdaniem Sądu, ocena dowodów w sprawie doprowadziła organ do niewadliwych wniosków co do braku podstaw do potwierdzenia prawa do rekompensaty. Są akceptuje ustalania organu w tym zakresie bez potrzeby ich powielania. Uchybienie w zakresie oceny dowodów nie było na tyle istotne aby miało wpływ na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji (p. str. 13, 14 uzasadnienia).
Zasadą w polskim prawie jest wykazywanie prawa własności dokumentami (zapisami aktów notarialnych, ksiąg wieczystych), co wynika choćby z art. 158 kodeksu cywilnego, który zastrzega dla umowy przenoszącej własność formę aktu notarialnego. Możliwość potwierdzenia prawa własności innymi dowodami (tu zeznaniami świadków) jest wyjątkiem od zasady i wyjątek ten nie może podlegać wykładni rozszerzającej. Ustawa zabużańska jest ustawą szczególną (lex specialis) i dlatego jej przepisy mają pierwszeństwo nad przepisami kpa. Ustawa ta wprowadza obowiązek złożenia stosownej dokumentacji m. inn. na okoliczność wykazania prawa własności, rozmiaru majątku (wyroki NSA z 14 lipca 2021 r., sygn. akt I OSK 4125/18, z 6 listopada 2019r., sygn. akt I OSK 2937/18).
W niniejszej sprawie pismem z 19 września 2014 r. organ I instancji wezwał strony do wykazania prawa własności i rozmiaru pozostawionego majątku, pouczając o treści przepisów regulujących kwestię dowodzenia faktów istotnych w sprawie.
Zgodnie z art. 6 ust. 1 ustawy do wniosku, jako wymóg, należy dołączyć dowody które świadczą o pozostawieniu nieruchomości poza obecnymi granicami R.P. oraz o rodzaju i powierzchni tych nieruchomości. Z art. 6 pkt 4 ustawy zabużańskiej wynika, że dowodami tymi mogą być w szczególności: urzędowy opis mienia, orzeczenie wydane przez Państwowy Urząd Repatriacyjny, dokumenty urzędowe w tym sądowe a także dokumenty pozyskane z archiwów państwowych Republiki Białoruś, Litewskiej, Ukrainy lub inne państwa.
Wykładnia tych przepisów wskazuje zatem, że po pierwsze obowiązek wywiedzenia prawa własności spoczywa przede wszystkim na wnioskującym o poświadczenie prawa do rekompensaty a po drugie, że co do zasady, ustaleń faktycznych w tym zakresie organy dokonują na podstawie dokumentów urzędowych. Dopiero w przypadku braku takich dokumentów prawo to może być wywiedzione z zeznań świadków i to tylko w powiązaniu z innymi dowodami znajdującymi się w aktach sprawy. Oznacza to, że podstawę do ustalenia prawa własności i rozmiaru majątku są przed wszystkim dokumenty urzędowe znajdujące się w aktach.
Skarżąca wywodzi, że z dokumentów w postaci: skorowidza Województwa [...], zaświadczenia z 17 listopada 2008 r. [...] Rady Wiejskiej, zaświadczenia wydanego przez Komitet Wykonawczy [...] Rady Wiejskiej wynika tytuł własności a organ nie dołożył należytej staranności przy gromadzeniu materiału dowodowego.
Jak wynika z akt organ zwracał się do archiwów państwowych o informacje na temat pozostawionego majątku. Z Archiwum Państwowego Obwodu [...] uzyskał informację o braku tego rodzaju dokumentów (k 133 akt adm.), z archiwum Akt Nowych oraz Archiwum w [...] (k 110) również nie uzyskano żadnych dowodów na wykazanie prawa własności (k 121 akt adm.).
Wbrew wywodom skargi zaświadczenie wydane przez Radę Wiejską w [...] (k. 107) nie daje dowodu na własność a przede wszystkim jego rozmiar. Wynika z niego, że Rada zaświadcza, że M. R. mieszkał z rodziną w miejscowości [...], chutor [...] i prowadził własne gospodarstwo rolne do listopada 1939 r. W jego skład wchodził budynek mieszkalny, zabudowania gospodarcze, pole orne, las i kamieniołom. Nie ma w tym dowodzie żadnych informacji na temat rozmiaru posiadanego majątku a wobec braku podstaw do posłużenia się zeznaniami świadków, o czym będzie mowa w dalszej części uzasadnienia, informacje te nie mogą być uzupełnione (uszczegółowione). To samo dotyczy zaświadczenia Komitetu wykonawczego.
Ze skorowidza województwa [...] natomiast można jedynie wywieść, że I. R. figurował tam jako właściciel ziemski w [...]. W żadnym razie nie daje to dowodu na status właścicielski M. R. i M. R. na 1939 r. (skarżąca twierdzi, że skorowidz dotyczy stanu z 1936 r.). Na pewno dowód ten nie może świadczyć o rozmiarze posiadanego majątku.
Co prawda analiza uzasadnienia decyzji prowadzi do wniosku, że organ nie ocenił w sposób prawidłowy ww. dowodów z dokumentów, mimo że na str. 15 uzasadnienia decyzji je wymienił, co stanowi o naruszeniu przez organ art. 77 § 1 i 107 § 3 kpa, to uchybienie to nie ma, w świetle art. 145 § 1 pkt 1c ppsa, wpływu na zgodność z prawem zaskarżonej decyzji. Podstawą uchylenia decyzji z powodu naruszenia przepisów postępowania jest stwierdzenie, że uchybienie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd działając w ramach przysługujących mu uprawnień uznał, że dowody te takiego skutku nie wywołują gdyż na ich podstawie nie można ustalić prawa własności nieruchomości a w szczególności rozmiaru pozostawionego majątku. Brak przekonujących dowodów z dokumentów urzędowych dał możliwość wywiedzenia tego prawa na podstawie dowodów z oświadczeń świadków.
Ustawodawca ograniczył możliwość dowodzenia okoliczności o jakich mowa w art. 6 pkt 1 i 2 ustawy do oświadczeń 2 świadków, złożonych pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia przed notariuszem, organem prowadzącym postępowanie lub w polskiej placówce konsularnej w kraju zamieszkania świadka. Nie może być to osoba bliska właścicieli lub spadkobierców i musi zamieszkiwać w miejscowości, w której znajdowała się nieruchomość.
Oceniając przedłożone przez wnioskodawców oświaczenia organ prawidłowo uznał, że nie mogą samodzielnie stanowić dowodu na prawo własności i rozmiar pozostawionego mienia. Organ szczegółowo opisał z jakich powodów i argumenty te Sąd podziela, za wyjątkiem kwestii wykazania braku bliskości jednego ze świadków, na co zwrócono uwagę w skardze.
Pominięcie tych oświadczeń wynika z tego, że, oświadczenia S. B., H. Ł., A. S. nie zostały złożone przed notariuszem w rozumieniu tego przepisu gdyż notariusz (i to litewski a nie polski) jedynie potwierdził autentyczność podpisu i już z tego powodu nie stanowią dowodu o jakim mowa w art. 6 pkt 5 ustawy. Oświadczenia J. H. i E. O. również nie spełniają wymogów art. 6 pkt 5 ustawy ponieważ również nie zostały złożone przed notariuszem ani przed organem prowadzącym postępowanie czy polskim konsulem. W związku z tym brak związku bliskości pomiędzy świadkami a wskazywanym właścicielami nieruchomości ma drugorzędne znaczenie. Skoro bowiem ustawa zastrzega dla określonych dowodów szczególną formę (jak chodzi n.p. o oświadczenia świadków), organ nie może tej formy pominąć gdyż w sposób ewidentny naruszyłby przepisy ustawy.
Abstrahując od mocy dowodowej oświadczeń, o czym była mowa wyżej, to budzą one (np. oświadczenie J. H.) wątpliwości co do ich wiarygodności choćby z powodu ich wyjątkowej dokładności co do rozmiaru nieruchomości, łącznie z wymiarami domu, hektarów posiadanego majątku. Skoro osoba ta była obcą dla wskazywanych właścicieli to raczej nie mogła mieć tak dokładnych informacji na temat rozmiaru posiadanego majątku, łącznie z grubością ścian i głębokością kamieniołomu. Zasady doświadczenia życiowego wskazują, że po tylu latach i przy takich relacjach osobistych trudno byłoby zapamiętać tak szczegółowe informacje na temat rozmiaru posiadanego majątku.
Odnosząc się do kwestii nie wykazania przez organ, że nie doszło w okresie pomiędzy 1923 r. a 1939 r. do przeksztaceń własnościowych w wyniku których M. R. nabył tytuł własności nieruchomości w [...], jeszcze raz należy podkreślić, że w tego rodzaju postępowaniu jak niniejsze to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania prawa własności nieruchomości. Organ ocenia natomiast czy dana okoliczność została wykazana. Wbrew wywodom skargi w aktach znajdują się informacje z Archiwum [...], Archiwum Akt Nowych czy Archiwum w [...] o braku dokumentów dotyczących wskazywanego majątku, co czyni nieskutecznym zarzut naruszenia przez organ art. 7, 77 i 80 kpa. Sama zresztą skarżąca w skardze wskazuje na hipotetyczną możliwość nabycia nieruchomości przez M. czy J. R. (str. 4 skargi in fine).
Z tych względów Sąd uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu i na podstawie art. 151 Ppsa skargę oddalił.
Sąd nie stwierdził także podstaw do uchylenia decyzji z powodu istnienia wad które winien brać pod uwagę z urzędu. Rozstrzygnięcie zapadło na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem, zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (D.U. 2020, poz. 374).