I SA/WA 2316/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2023-01-10
NSAnieruchomościWysokawsa
nieruchomości warszawskiedekret warszawskiodszkodowaniegospodarka nieruchomościamiprawo administracyjnewłasnośćskarżącyWojewodaWSA

WSA w Warszawie oddalił skargę na decyzję Wojewody odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską, uznając, że wniosek dekretowy nie został złożony w terminie, a poprzednik prawny skarżącej nie był uprawniony do odszkodowania.

Sąd oddalił skargę K. D. na decyzję Wojewody, która utrzymała w mocy odmowę przyznania odszkodowania za nieruchomość warszawską objętą dekretem z 1945 r. Kluczowe dla rozstrzygnięcia było ustalenie, że wniosek dekretowy nie został złożony w terminie, co skutkowało przejściem budynków na własność państwa z mocy prawa. Dodatkowo, sąd wskazał, że poprzednik prawny skarżącej nabył nieruchomość po wejściu w życie dekretu, co czyniło go nieuprawnionym do odszkodowania w tym trybie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. D. na decyzję Wojewody mazowieckiego, która utrzymała w mocy decyzję Prezydenta m.st. Warszawy odmawiającą przyznania odszkodowania za nieruchomość położoną w Warszawie, objętą dekretem z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy. Organ administracji uznał, że nie została spełniona przesłanka z art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, ponieważ budynek mieszkalny przeszedł na własność państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. z uwagi na niezłożenie wniosku dekretowego w terminie. Sąd administracyjny, analizując stan prawny i orzecznictwo, potwierdził, że niezłożenie wniosku dekretowego w terminie, który jest nieprzywracalny, skutkuje przejściem budynków na własność państwa z mocy prawa. Co więcej, sąd zwrócił uwagę na istotny argument, który umknął organom administracji: poprzednik prawny skarżącej nabył nieruchomość w 1946 r., czyli po wejściu w życie dekretu, co czyniło go nieuprawnionym do ubiegania się o odszkodowanie jako 'właściciel dekretowy'. Wobec powyższego, sąd uznał skargę za bezzasadną i oddalił ją na podstawie art. 151 p.p.s.a., nie będąc związanym zarzutami skargi zgodnie z art. 134 p.p.s.a.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, niezłożenie wniosku dekretowego w terminie skutkuje przejściem budynków na własność państwa z mocy prawa, a tym samym brakiem przesłanek do przyznania odszkodowania.

Uzasadnienie

Niezłożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej w terminie określonym w dekrecie jest terminem nieprzywracalnym, co powoduje przejście budynków na własność państwa z mocy prawa. Decyzja administracyjna ma charakter deklaratoryjny.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (20)

Główne

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.g.n. art. 215 § ust. 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 215 § ust. 2

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 134

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1

Kodeks postępowania administracyjnego

u.g.n. art. 9a

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

dekret warszawski art. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

dekret warszawski art. 5

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

dekret warszawski art. 7 § ust. 1

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

dekret warszawski art. 8

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

dekret warszawski art. 9

Dekret z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy

u.g.g.i.w. art. 89 § ust. 1

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

u.g.g.i.w. art. 83

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

u.g.g.i.w. art. 82

Ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

u.z.u.g.g.i.w. art. 90 § ust. 2

Ustawa z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości

u.g.n. art. 241 § pkt 1

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 34

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.g.n. art. 214

Ustawa z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami

u.z.i.t.w. art. 53 § ust. 2

Ustawa z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości

u.t.o.j.w.p. art. 32 § ust. 2

Ustawa z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej

Argumenty

Skuteczne argumenty

Niezłożenie wniosku dekretowego w terminie skutkuje przejściem budynków na własność państwa z mocy prawa. Poprzednik prawny skarżącej nabył nieruchomość po wejściu w życie dekretu, co czyni go nieuprawnionym do odszkodowania w trybie dekretowym.

Odrzucone argumenty

Zarzuty skarżącej dotyczące błędnej interpretacji art. 215 ust. 2 ugn w kontekście odszkodowania za działkę zabudowaną budynkiem jednorodzinnym. Zarzuty dotyczące naruszenia zasad postępowania (art. 6, 7, 8, 11, 107 § 3 k.p.a.) i wybiórczego przytaczania orzecznictwa.

Godne uwagi sformułowania

istotą sprawy pozostaje to, czy wniosek dekretowy uprawniający do odszkodowania został skutecznie złożony w określonym w dekrecie terminie a ponadto czy został złożony przez uprawniony do tego podmiot. przez ponad pół wieku ustawodawca konsekwentnie uznawał za zasadne przyznawanie odszkodowań za grunty warszawskie jedynie w zakresie przysłowiowego "dachu nad głową" nieruchomość budynkowa (dom, którego od wielu dekad nie ma na tym gruncie) przeszła zatem na własność państwa z mocy prawa z upływem 6-miesięcznego terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, a więc przed 5 kwietnia 1958r. przesłanką uzyskania odszkodowania za nieruchomość dekretową jest legitymowanie się prawem własności na datę wejścia w życie dekretu. Tymczasem poprzednik prawny skarżącej nabył sporną nieruchomość w 1946r. a więc już po wejściu w życie dekretu, nie jest zatem uprawniony jako "właściciel dekretowy" do odszkodowania

Skład orzekający

Jolanta Dargas

przewodniczący

Magdalena Durzyńska

sprawozdawca

Anna Falkiewicz-Kluj

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących odszkodowań za nieruchomości warszawskie objęte dekretem z 1945 r., w szczególności kwestii terminu składania wniosków dekretowych oraz uprawnień nabywców nieruchomości po wejściu w życie dekretu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej materii dekretu warszawskiego i ewolucji przepisów w tym zakresie. Kluczowe jest ustalenie daty nabycia nieruchomości przez poprzednika prawnego.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy historycznych nieruchomości warszawskich i skomplikowanych przepisów dekretowych, co może być interesujące dla prawników specjalizujących się w tej dziedzinie oraz dla osób zainteresowanych historią Warszawy i reprywatyzacją.

Nieruchomość warszawska: Kiedy prawo do odszkodowania wygasa z mocy prawa?

Sektor

nieruchomości

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
I SA/Wa 2316/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-01-10
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-09-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Jolanta Dargas /przewodniczący/
Magdalena Durzyńska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Sygn. powiązane
I OSK 1359/23 - Postanowienie NSA z 2024-04-18
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Magdalena Durzyńska (spr.), sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi K. D. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania oddala skargę.
Uzasadnienie
Decyzją NR 2481/2022 SPN-III.755.2.23.2022.KG, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 9a i art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2021 r., poz. 1899, dalej jako ugn) Wojewoda mazowiecki (dalej jako organ) utrzymał w mocy decyzję Nr 28/SD/2022 Prezydenta m.st. Warszawy z 26 stycznia 2022 r. o odmowie przyznania K. D. (dalej jako skarżąca) odszkodowania za nieruchomość położoną w W. przy dawnej ul. [...], ozn. hip. [...] dz. [...], stanowiącą obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...]. W osobnym punkcie decyzji organ określił, że kwestia wniosku K. D. w stosunku do nieruchomości położonej przy dawnej ul. [...], ozn. nr hip. [...] dz. [...] zostanie rozpatrzona w odrębnej decyzji.
W uzasadnieniu organ podał, że nieruchomość położona w Warszawie przy dawnej ul. [...], ozn. hip. [...] dz. [...] o pow. [...] m2 znajduje się na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279, dalej jako dekret). Zgodnie z zaświadczeniem Sądu Grodzkiego w W. z [...] kwietnia 1949 r. nr [...] tytuł własności co do działki gruntu nr [...] o powierzchni [...] m2 nieruchomości oznaczonej jako "[...]" zapisany był przez zastrzeżenie na imię J. M. na mocy aktu kupna z dnia [...] maja 1946 r. za rep. N. [...].
12 kwietnia 2010 r. K. D. wystąpiła o ustalenie odszkodowania za ww nieruchomość. W decyzji odmownej wskazano, że w niniejszej sprawie nie została spełniona przesłanka wynikająca z treści art. 215 ust. 2 ugn, tj. budynek mieszkalny znajdujący się na w/wym działce przeszedł na własność państwa przed dniem 5 kwietnia 1958 r. tj. z datą upływu terminu na złożenie wniosku o prawo własności czasowej. Organ ustalił, że wniosek dekretowy J. M. o przyznanie prawa własności czasowej został złożony po terminie, a orzeczeniem administracyjnym z dnia 12 kwietnia 1950 r. nr L. dz. WPB/3748/49/p.t. Zarząd Miejski w m.st. Warszawy odmówił ww J. M. przywrócenia terminu do złożenia wniosku. Następnie orzeczeniem administracyjnym z 22 kwietnia 1950 r. nr L. dz. PB 3748/49/o.a Zarząd Miejski w m. st. Warszawie, powołując się na ww. orzeczenie z dnia 12 kwietnia 1950 r. odmówił J. M. ustanowienia prawa własności czasowej do ww nieruchomości; na skutek odwołania J. M. Prezydium Rady Narodowej w m. st. Warszawie orzeczeniem administracyjnym z dnia 2 sierpnia 1950 r nr L. dz. PB 3748/49/P- o.a, uchyliło ww orzeczenie z 22 kwietnia 1950 r.
Po rozpatrzeniu wniosku J. M. z 25 kwietnia 1949 r., a także wniosku K. D. z dniu 9 listopada 2009 r. Prezydent m. st. Warszawy decyzją nr 149/SD/2019 z dnia 14 czerwca 2019 r. odmówił ustanowienia prawa użytkowania do przedmiotowej nieruchomości z uwagi na złożenie wniosku po terminie określonym w art. 7 ust. 1 dekretu. Na podstawie dokumentacji przesłanej przez Archiwum Państwowe w W. przy piśmie z dnia [...] maja 2020 r., znak [...] organ ustalił, że na przedmiotowej nieruchomości znajdowały się dwie oficyny parterowe oraz budynek parterowy mieszkalny. Fakt zabudowania nieruchomości potwierdza również analiza geodezyjna z dnia [...] listopada 2020 r. polegająca na wykreśleniu przedmiotowej działki na zdjęcia lotnicze z lat 1947, 1955, 1960 na których widać zabudowania znajdujące się na przedmiotowym gruncie. Z akt wynika, że nieruchomość aktualnie nie jest zabudowana (choć zapadła decyzja o budowie budynku użyteczności publicznej), budynki z pierwszej połowy XX wieku nie istnieją.
Odnośnie do możliwości ustalenia odszkodowania w trybie art. 215 ust. 2 ugn w stosunku do gruntu w W. przy dawnej ul. [...] stanowiącego obecnie część działki ewidencyjnej nr [...] z obrębu [...], organ podał, że prawo w tym zakresie wygasło z mocy art. 89 ust. 1 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości z dniem 1 sierpnia 1985 r. tj. z dniem wejścia w życie tej ustawy. Powyższa ustawa utraciła moc i aktualnie sprawa odszkodowań za nieruchomości warszawskie objęte działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. jest uregulowana w art. 215 ust. 2 ugn (art. 241 pkt 1 ugn art. 241 pkt 1 ugn). Wg tej regulacji przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r. oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Wg organu w orzecznictwie sądowoadministracyjnym przeważa pogląd, że odszkodowanie może być przyznane albo za dom jednorodzinny w przypadku, gdy nieruchomość była zabudowana w dniu wejścia w życie dekretu albo za działkę niezabudowaną (organ przywołał wyrok WSA z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1011/17, wyrok WSA z dnia 17 stycznia 2005 r. sygn. akt I SA 2002/03, wyrok WSA z dnia 20 marca 2018 r., sygn. akt I SA/Wa 1011/17, wyrok NSA z dnia 13 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 3326/18).
Co do tego, czy dom jednorodzinny przeszedł na własność państwa
po 5 kwietnia 1958 r. organ podał, że skoro wniosek dekretowy nie został złożony w terminie określonym przez dekret, a jest to termin nieprzywracalny, to oznacza, że zgodnie z art. 5 dekretu własność budynku została utracona po upływie 6 miesięcy od dnia objęcia gruntu przez Gminę. A zatem przedmiotowy grunt i budynki znajdujące się na tej nieruchomości z mocy prawa zgodnie z art. 1 dekretu przeszły na własność gminy m. st. Warszawy, a następnie z mocy art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14. poz. 130) stały się własnością Skarbu Państwa - wobec uchybienia terminu, o którym mowa w art. 7 ust. 1 dekretu. Na potwierdzenie prezentowanego stanowiska organ, za Prezydentem m. st. Warszawy przywołał uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 października 1996 r. sygn. akt OPK 19/96, w której wskazano, że do terminu przewidzianego w art. 7 ust 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy nie mają zastosowania przepisy kodeksu postępowania administracyjnego dotyczące przywrócenia terminu (art. 58-60). Organ przytoczył w tym zakresie wyrok NSA z 13 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 475/09 i wyrok Sądu Najwyższego z 09 października 1962 r. sygn. akt 1 CR 819/61, w którym stwierdzono, że art. 8 dekretu posługuje się szerokim sformułowaniem co do "nieprzyznania (...) prawa" na tym gruncie. Dotyczy zatem nie tylko skutków zapadnięcia prawomocnej decyzji, która nie uwzględnia wniosku o przyznanie prawa na gruncie, ale także skutków upływu terminu, który wyłącza możność zapadnięcia pozytywnej decyzji. Skutkiem tym jest przejście budynków położonych na gruncie na własność Skarbu Państwa. Wg organu w razie niezgłoszenia wniosku o przyznanie prawa do gruntu, przejście budynków położonych na tym gruncie na własność Skarbu Państwa następuje z chwilą upływu terminu do wystąpienia z wnioskiem, decyzja zaś organu administracji ma jedynie charakter deklaratywny. I dalej, wojewoda podał, że odszkodowanie przysługuje tylko za dom, gdyż grunt pod nim przeszedł na własność Państwa bez odszkodowania; zaś ustalenie odszkodowania za działkę, w trybie art. 215 ust. 2 ugn, dotyczy tylko działki niezabudowanej w dacie wejścia w życie dekretu. Ponieważ przedmiotowa nieruchomość na tę datę była zabudowana, to wg organu art. 215 ugn, w części w jakiej dotyczy odszkodowania za działkę, w ogóle nie ma zastosowania do spornej nieruchomości (przywołał wyrok WSA z dnia 20 marca 2018 r. sygn. akt I SA/Wa 1011/17).
W skardze na ww decyzję skarżąca wniosła o jej uchylenie w całości jak również uchylenie ją poprzedzającej decyzji Prezydenta. Zarzuciła obu tym organom:
1) naruszenie przepisów postępowania, w szczególności art. 6 i art. 7 kpa polegające na dowolnej i błędnej interpretacji przepisów prawa materialnego tj.: art. 215 ust.2 ugn poprzez uznanie, że przepis ten nie dopuszcza odszkodowania za nieruchomość/działkę zabudowaną budynkiem jednorodzinnym, który na dzień 5 kwietnia 1958r. nadal był użytkowany przez jej ojca;
2) naruszenie zasad rzetelnego działania organu administracji publicznej - art. 8 §1 i 2 kpa poprzez wybiórcze, fragmentaryczne i pomijające istotę rozstrzygnięcia przytaczanie orzeczeń sądów administracyjnych i tym samym nieuprawnione pomijanie istotnych w sprawie rozstrzygnięć sądowych jak i dorobku doktryny, które powoływane były w odwołaniu;
3) naruszenie art. 11 kpa poprzez niewyjaśnienie w uzasadnieniu decyzji przesłanek, którymi organ się kierował rozdzielając na dwa postępowania, sprawę prowadzoną dotychczas jako jedno postępowanie z wniosku o odszkodowanie za nieruchomość ozn hip. [...] pod adresem [...], składającą się z dawnych działek [...] i [...]. (pkt 2 osnowy), co prowadzi w konsekwencji do dalszej zwłoki w załatwieniu sprawy z wniosku o wypłatę odszkodowania i tym samym w następstwie narusza zasadę wyrażoną w art. 12 kpa.
4) naruszenie art. 107 § 3 kpa poprzez
- brak jakiegokolwiek uzasadnienia dla pkt 2 osnowy decyzji oraz
- niepełność, pozorność i błędy logiczne uzasadnienia i dowodzenia poprzez niezgodne ze stanem faktycznym twierdzenie o rzekomej zmianie podejścia judykatury i aktualnego poglądu Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie wykładni art. 215 ust. 2 ugn w zakresie możliwości ustalenia odszkodowania za działkę zabudowaną domem jednorodzinnym oraz poprzez wielokrotne cytowanie przez wojewodę poglądu z pojedynczego wyroku WSA z 20 marca 2018 roku akt I SA/Wa 1011/17, który na tle całości orzecznictwa z ostatnich kilkunastu lat w tej materii należałoby uznać za odosobniony od dominującej linii orzeczniczej (tu: WSA z 03.03.2022r. sygn. akt I SA/WA 1400/21, z 13.04.2022r. sygn. akt. 1232/21, z 22.10.2020 sygn akt I SA/WA 1281/20).
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Sąd zważył co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Większość obszernej argumentacji skargi sprowadza się do problematyki wykładni art. 215 ust. 2 ugn w kontekście tego czy odszkodowanie za nieruchomość dekretową należy się za dom mieszkalny i grunt pod nim czy tylko za dom, a więc o zakres odszkodowania; choć w kontrolowanej sprawie to nie jest istota sprawy. Istotą sprawy pozostaje to, czy wniosek dekretowy uprawniający do odszkodowania został skutecznie złożony w określonym w dekrecie terminie a ponadto czy został złożony przez uprawniony do tego podmiot.
Kwestie zasad przyznawania odszkodowań za grunty warszawskie ewoluowały na przestrzeni dziesięcioleci. Przez ponad pół wieku ustawodawca w kolejnych aktach prawnych wielokrotnie ustanawiał i zmieniał zasady ich przyznawania. Na tym tle powstało kilka koncepcji co do tego, komu, za co i w jakiej wysokości przyznawać odszkodowanie. Zgodnie z art. 215 ust. 2 ugn "przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego".
Warto przypomnieć, że pierwotnie art. 9 dekretu stanowił, że odszkodowanie za grunty stanowiło skapitalizowaną wartość czynszu dzierżawnego (opłaty za prawo zabudowy) gruntu tej samej wartości użytkowej, a jeżeli chodzi o budynki - wartość budynku. Art. 53 ust. 2 ustawy z 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (Dz. U. z 1974 r. Nr 10, poz. 64), stanowił, że przepisy (...) ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domów jednorodzinnych i jednej działki budowlanej pod budowę domu jednorodzinnego, które przejdą po wejściu w życie ustawy na własność Państwa na podstawie dekretu. W zakresie unormowanym w ww przepisach z 1958r. nie miały zastosowania przepisy art. 9 dekretu. Z kolei wg art. 83 ustawy z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn.: Dz. U. z 1991 r. Nr 30, poz. 127) "przepisy ustawy dotyczące odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność Państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która przed dniem wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne (...). W ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogli otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego.
Zgodnie z art. 82 ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (w pierwotnym brzmieniu art. 89) z dniem jej wejścia w życie (1 sierpnia 1985 r.) wygasły prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 oraz art. 8 dekretu – w formie papierów wartościowych lub nieruchomości zamiennej. Poprzedni właściciele działek zabudowanych domami jednorodzinnymi, małymi domami mieszkalnymi i domami, w których liczba izb nie przekracza 20, a także domami, w których przed dniem 21 listopada 1945 r. została wyodrębniona własność poszczególnych lokali, (...) mogli zgłosić w terminie zawitym do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie w użytkowanie wieczyste wymienionych gruntów (por. wyrok NSA z dnia 3 lutego 1995 r., IV SA 832/93, www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Na rzecz osoby fizycznej mógł być dokonany zwrot tylko jednej nieruchomości. Nowelizacja przepisów dokonana ustawą z dnia 29 września 1990 r. o zmianie ustawy o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. Nr 79, poz. 464 z późn. zm.) przyznała poprzednim właścicielom gruntów warszawskich bądź ich następcom prawnym dodatkowe uprawnienie w postaci możliwości otrzymania w użytkowanie wieczyste jednej działki pod budowę domu jednorodzinnego. Stanowił o tym art. 90 ust. 2 w pierwotnym brzmieniu, oznaczony w tekście jednolitym jako art. 83 ust. 2: "w ramach przyznanego odszkodowania poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni mogą otrzymać w użytkowanie wieczyste działkę pod budowę domu jednorodzinnego". Zmiana ta została wprowadzona w wyniku uznania przez TK w wyroku z dnia 31 maja 1989 r., K 2/88, OTK 1989 nr 1, poz. 1, art. 90 ust. 2 ustawy pozbawiającego byłych właścicieli możliwości wyboru formy odszkodowania za niezgodny z Konstytucją z 1952 r. W dalszej kolejności byłym właścicielom nieruchomości przejętych na rzecz Skarbu Państwa lub ich spadkobiercom przyznano pierwszeństwo w nabyciu tych nieruchomości, jeżeli zaoferują cenę równą ich wartości rynkowej.
W doktrynie i orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami powtarza treść art. 83 ustawy z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości, który z kolei zastąpił art. 53 ustawy o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości. Na przestrzeni dekad zmieniały się więc przepisy, lecz sposób uregulowania pozostał ten sam (por. wyrok NSA w sprawie OSK 584/04, LEX nr 1090004). Podnoszono w szczególności, że ustawa o gospodarce nieruchomościami nie wprowadziła żadnych zmian w zakresie regulacji dotyczącej gruntów warszawskich. Przyjęto, że zawarte w niej przepisy art. 34, 214 i 215 stanowią kontynuację rozwiązań przyjętych w ustawie o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości w zakresie prawa pierwszeństwa w nabyciu nieruchomości, ustanowienia użytkowania wieczystego i odszkodowania (por. wyrok TK z 18 czerwca 1996 r., W 19/95 (Dz. U. Nr 91, poz. 414). Wg doktryny wyrazem niewprowadzenia przez ugn żadnych zmian w zakresie regulacji dotyczącej gruntów warszawskich była też treść art. 214 ugn. Stanowił on, że "poprzednim właścicielom, których prawa do odszkodowania za przejęte przez państwo grunty, budynki i inne części składowe nieruchomości, przewidziane w art. 7 ust. 4 i 5 i art. 8 dekretu wygasły na podstawie przepisów ustawy wymienionej w art. 241 pkt 1, jeżeli zgłosili oni lub ich następcy prawni w terminie do dnia 31 grudnia 1988 r. wnioski o oddanie gruntów w użytkowanie wieczyste, może zostać zwrócona jedna nieruchomość. Zasada ta nie miała zastosowania do gruntów oddanych w użytkowanie wieczyste osobom innym niż byli właściciele oraz do gruntów oddanych w użytkowanie (szerzej por. C. H., S. R., S. K., Roszczenia przysługujące byłym właścicielom tzw. gruntów warszawskich. Sposób ich dochodzenia w postępowaniu administracyjnym i sądowym).
Z przywołanych wyżej przepisów jednoznacznie wynika, że przez ponad pół wieku ustawodawca konsekwentnie uznawał za zasadne przyznawanie odszkodowań za grunty warszawskie jedynie w zakresie przysłowiowego "dachu nad głową" a więc co do domu jednorodzinnego bądź działki przeznaczonej pod budowę domu jednorodzinnego, ale już nie za grunty stricte inwestycyjne, a przy tym praktyka orzecznicza dowodzi, iż chodziło o nieruchomości (grunty) "wieczystoksięgowe". Art. 215 ust. 2 ugn mówi o domu (w przypadku nieruchomości zabudowanej) albo o działce przeznaczonej pod budownictwo mieszkaniowe. Odmienne zapatrywanie skarżącej czy występująca w orzecznictwie rozbieżność nie mają wpływu na wynik sprawy.
Jak wskazano na wstępie, nie to jest jednak istotą problemu w kontrolowanej sprawie. Zasadnie organ przyjął, że złożenie wniosku o przywrócenie terminu do wystąpienia z wnioskiem o przyznanie prawa własności czasowej w sytuacji, gdy termin wynikający z art. 7 dekretu, jest terminem zawitym, nie wstrzymuje przejścia budynków, o których mowa w art. 5 ww. dekretu z mocy prawa na własność państwa. Nieruchomość budynkowa (dom, którego od wielu dekad nie ma na tym gruncie) przeszła zatem na własność państwa z mocy prawa z upływem 6-miesięcznego terminu na złożenie wniosku o przyznanie prawa własności czasowej, a więc przed 5 kwietnia 1958r. – i w tym zakresie nie budzi wątpliwości, ze nie zostały spełnione przesłanki z art. 215 ust. 2 ugn
Przede wszystkim trzeba jednak podkreślić, że przesłanką uzyskania odszkodowania za nieruchomość dekretową jest legitymowanie się prawem własności na datę wejścia w życie dekretu. Tymczasem poprzednik prawny skarżącej nabył sporną nieruchomość w 1946r. a więc już po wejściu w życie dekretu, nie jest zatem uprawniony jako "właściciel dekretowy" do odszkodowania, co umknęło obu organom. Dywagacje obu organów jak i zarzuty skargi w realiach tej sprawy są zatem chybione. Nie zmienia to jednak stanowiska co do tego, że w kontrolowanej sprawie powinna zapaść decyzja odmowna. W tej sytuacji, nie będąc związanym zarzutami skargi (art. 134 ppsa), Sąd orzekł jak w wyroku (art. 151 ppsa).
Co do wniosku K. D. o odszkodowanie za nieruchomość położoną przy dawnej ul. [...], ozn. nr hip. [...] dz. [...] – to ewentualna przewlekłość postępowania bądź bezczynność w sprawie podlegają osobnemu zaskarżeniu na zasadach przewidzianych w ppsa. Częściowe rozpoznanie wniosku, gdy dotyczył on dwóch osobnych działek nie narusza prawa w zakresie nakazującym uchylenie zaskarżonej decyzji.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI