I SA/WA 2313/22

I SA/Wa 2313/22 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2023-03-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Gabriela Nowak /przewodniczący/
Joanna Skiba
Przemysław Żmich /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6070 Uwłaszczenie    państwowych   osób     prawnych   oraz   komunalnych    osób prawnych
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Minister Rozwoju
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2000 nr 84 poz 948
art. 37 a
ustawa z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji, restrukturyzacji i prywatyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe"
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Gabriela Nowak, Sędziowie sędzia WSA Joanna Skiba, sędzia WSA Przemysław Żmich (spr.), Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2023 r. sprawy ze skargi [...] S.A. z siedzibą w [...] na decyzję Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 6 lipca 2022 r. nr DO-II.7610.77.2022.KC w przedmiocie odmowy stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności nieruchomości. oddala skargę.
Uzasadnienie
Minister Rozwoju i Technologii, po rozpatrzeniu odwołania Polskich Kolei Państwowych S.A. z siedzibą w Warszawie, decyzją z 6 lipca 2022 r. nr DO-II.7610.77.2022.KC utrzymał w mocy decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 14 marca 2022 r. nr WSPN/DT.752.38.2014.JM odmawiającą stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu położonego w [...] przy ul. [...], obręb [...], oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 0,0014 ha i nr [...] o pow. 0,2796 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], gdzie jako właściciel 28 lutego 2003 r. ujawniona była [...], a obecnie jest [...] (pkt 1) oraz odmawiającą stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu (pkt 2) wraz nieodpłatnym nabyciem prawa własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie (pkt 3).
Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.
Wojewoda Kujawsko-Pomorski decyzją 3 października 2019 r. nr WSPN/DT.752.38.2014.JM stwierdził nabycie przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu wchodzącego w skład linii kolejowej nr [...] relacji [...], położonego w [...] przy ul. [...], obręb [...], oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 0,0014 ha i nr [...] o pow. 0,2796 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], gdzie jako właściciel ujawniona była [...], stanowiącą aktualnie własność [...] (pkt 1) oraz stwierdził nabycie z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie prawa użytkowania ww. gruntu oraz prawa własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie (pkt 2).
Pismem z 16 października 2019 r. [...] złożyła do Wojewody Kujawsko-Pomorskiego wniosek o uzupełnienie ww. decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 3 października 2019 r.
Postanowieniem z 14 listopada 2019 r. nr WSPN/DT.752.38.2014.JM Wojewoda Kujawsko-Pomorski odmówił uzupełnienia ww. decyzji Wojewody Kujawsko- Pomorskiego z 3 października 2019 r.
Pismem z 26 listopada 2019 r. [...] wniosła odwołanie od decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 3 października 2019 r.
Minister Rozwoju decyzją z 26 lutego 2020 r. nr DO-II.7610.8.2020.KC uchylił w całości ww. decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 3 października 2019 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ l instancji.
Wojewoda Kujawsko-Pomorski, działając na podstawie art. 37a ust. 1-6 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r. poz. 146) oraz art. 8 ustawy z dnia 28 marca 2003 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. z 2021 r. poz. 1984), decyzją z 14 marca 2022 r. nr WSPN/DT.752.38.2014.JM odmówił stwierdzenia nabycia przez Skarb Państwa z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. prawa własności gruntu położonego w [...] przy ul. [...], obręb [...], oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 0,0014 ha i nr [...] o pow. 0,2796 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...], gdzie jako właściciel 28 lutego 2003 r. ujawniona była [...], a obecnie jest [...] (pkt 1) oraz odmówił stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 1 czerwca 2003 r. przez Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie prawa użytkowania wieczystego ww. gruntu (pkt 2) wraz nieodpłatnym nabyciem prawa własności urządzeń znajdujących się na tym gruncie (pkt 3).
Pismem z 30 marca 2022 r. Polskie Koleje Państwowe S.A. w Warszawie złożyły odwołanie od decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 14 marca 2022 r. podnosząc przede wszystkim zarzut naruszenia przez organ l instancji art. 34 w zw. z art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".
Minister Rozwoju i Technologii decyzją z 6 lipca 2022 r. utrzymał w mocy decyzję Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 14 marca 2022 r. W uzasadnieniu wskazał, że oceniana decyzja Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 14 marca 2022 r. została wydana m.in. na podstawie art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe", zgodnie z którym grunty wchodzące w skład linii kolejowych, pozostające 28 lutego 2003 r. we władaniu Polskich Kolei Państwowych S.A., niestanowiące własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub Polskich Kolei Państwowych S.A., stają się z dniem 1 czerwca 2003 r. z mocy prawa własnością Skarbu Państwa za odszkodowaniem, z zastrzeżeniem ust. 7 oraz przedmiotem użytkowania wieczystego Polskich Kolei Państwowych S.A., a budynki, lokale i inne urządzenia znajdujące się na tych gruntach - własnością Polskich Kolei Państwowych S.A. Nabycie praw w tym trybie potwierdza wojewoda w drodze decyzji i nie może ono naruszać praw osób trzecich.
Minister podkreślił, że dla spełnienia przesłanek wynikających z powołanego przepisu wystarczy stwierdzenie, że na gruncie 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a Polskie Koleje Państwowe S.A. miały przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub Polskich Kolei Państwowych S.A.
Celem powyższej regulacji jest zatem uporządkowanie stosunków własnościowych gruntów będących częścią składową linii kolejowych.
Organ I instancji ustalił, że przedmiotowa nieruchomość oznaczona jako działki nr [...] jest zapisana w księdze wieczystej nr [...], w której prawo własności tych działek jest ujawnione na rzecz [...] na podstawie umowy darowizny zawartej 10 października 2008 r. Rep. A nr [...] pomiędzy [...].
Ponadto z akt sprawy wynika, że poprzednicy prawni ww. osób, [...] nabyli przez zasiedzenie z 14 czerwca 2000_r. własność nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...], oznaczonej jako działki nr [...] o łącznej pow. 0,5015 ha, dla której Sąd Rejonowy w [...] prowadzi księgę wieczystą nr [...] (postanowienie Sądu Rejonowego w [...] z [...] marca 2008 r. sygn. akt [...]).
Organ wojewódzki ustalił również, że 28 lutego 2003 r. zarówno w księdze wieczystej nr [...] oraz w ewidencji gruntów jako jedyny właściciel działek nr [...] i nr [...] ujawniona była [...], która - jak wynika ze znajdującego się w aktach organu l instancji odpisu skróconego aktu zgonu z [...] listopada 2014 r. (nr aktu zgonu [...]) - zmarła [...] czerwca 1974 r.
Zatem 28 lutego 2003 r. nieruchomość oznaczona jako działki nr [...] nie mogła stanowić własności [...].
Jak wynika z akt sprawy Wojewoda Kujawsko-Pomorski pismem z 21 stycznia 2021 r. zwrócił się do [...] o wyjaśnienie, czy po [...] było przeprowadzone postępowanie spadkowe oraz o wskazanie jej ewentualnych spadkobierców w celu ustalenia jako podmiot był właścicielem nieruchomości oznaczonej jako działki nr [...].
W odpowiedzi r. pr. [...] pełnomocnik [...] pismem z 17 sierpnia 2021 r. poinformował Wojewodę Kujawsko-Pomorskiego, że przed Sądem Rejonowym w [...] toczyło się postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku po [...] ([...]) sygn. akt [...] z wniosku [...]. Jednakże postępowanie to nie doprowadziło do ustalenia spadkobierców [...], gdyż zakończyło się ono zwrotem wniosku, z uwagi na nieuzupełnienie przez wnioskodawczynię braków wniosku w wyznaczonym przez Sąd terminie.
Jednocześnie pełnomocnik [...] wskazał, że na potrzeby postępowania o stwierdzenie nabycia przez zasiedzenie własności nieruchomości objętej księgą wieczystą nr [...] Sąd Rejonowy w [...] (sygn. akt [...]) zamieścił ogłoszenie w prasie lokalnej w celu umożliwienia wstąpienia do sprawy potencjalnych zainteresowanych. W aktach sprawy nie odnaleziono odpowiedzi na zamieszczone ogłoszenie, jednak na potwierdzenie ww. twierdzeń przedłożono do akt niniejszej sprawy fotokopie dokumentów z akt sprawy o sygn. akt [...] oraz sygn. akt [...] prowadzonych przez Sąd Rejonowy w [...].
Wobec powyższego – zdaniem Ministra - nie jest możliwe jednoznaczne ustalenie właściciela gruntu oznaczonego jako działki nr [...] w dniu 28 lutego 2003 r., a tym samym nie jest możliwe przesądzenie, że została spełniona jedna z przesłanek określonych w art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r., tj. aby przedmiotowy grunt nie stanowił 28 lutego 2003 r. własności Skarbu Państwa ani jednostki samorządu terytorialnego.
Odnosząc się do pozostałych przesłanek art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. czyli zajętości danej nieruchomości pod linię kolejową oraz pozostawania nieruchomości we władaniu PKP S.A. 28 lutego 2003 r. Minister stwierdził, że spełnienie tych przesłanek nie zostało w niniejszej sprawie potwierdzone.
Zgodnie z treścią art. 4 pkt 2 ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. Nr 96, poz. 591) linia kolejowa oznacza tory kolejowe wraz z zajętymi pod nie gruntami oraz przyległy pas gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego wraz z zajętymi pod nie gruntami.
Natomiast przyległy pas gruntu oznacza pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego (art. 4 pkt 4 ww. ustawy).
Kwestię zaś budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego według stanu na 28 lutego 2003 r. reguluje rozporządzenie Ministra Transportu i Gospodarki Morskiej z dnia 22 maja 2001 r. w sprawie określenia rodzajów budynków, budowli i urządzeń przeznaczonych do prowadzenia ruchu kolejowego (Dz.U. Nr 66, poz. 676), w którym określono, że do prowadzenia ruchu kolejowego, biorąc pod uwagę funkcje, jakie obiekty te spełniają w prowadzeniu ruchu kolejowego przy uwzględnieniu warunków bezpieczeństwa, przeznaczone są: m.in. urządzenia sterowania ruchem.
Jak wynika z akt uwłaszczeniowych Polskie Koleje Państwowe S.A. do wniosku uwłaszczeniowego z 16 maja 2014 r. dołączyły wykazy z ewidencji środków trwałych na 5 grudnia 1990 r. oraz na 16 maja 2014 r. dotyczące działek nr [...] (z której wydzielono działkę nr [...]), wykaz uproszczony z rejestru gruntów oraz mapę z ewidencji gruntów i budynków z 17 marca 2014 r., a także rejestr gruntów.
Ponadto przy piśmie z 24 czerwca 2014 r. wnioskodawca przesłał do organu l instancji mapę kolejową z zaznaczoną infrastrukturą znajdującą się na działkach nr [...] oraz wskazał, że wnioskodawca nie posiada innych dokumentów, które potwierdzałyby fakt władania PKP S.A. przedmiotową nieruchomością.
Organ l instancji ustalił na podstawie dokumentów znajdujących się w aktach, że działka nr [...] zgodnie z wypisem z rejestru gruntów sporządzonym według stanu na 28 lutego 2003 r. stanowiła własność [...] we władaniu Zakładu [...].
Natomiast z decyzji Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...] z 13 sierpnia 1971 r. nr GKM-PG Yll/928/71 wynika, że działka nr [...] (obecnie działka nr [...]) została wydzielona na rzecz Skarbu Państwa Polskiego - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] - użytkownik Zakłady [...].
Wojewoda Kujawsko-Pomorski ustalił, że decyzją z 13 sierpnia 1971 r. potwierdzono również przejście na rzecz Skarbu Państwa Polskiego - Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej w [...] - użytkownik Zakłady [...] działki nr [...] o pow. 0,0061 ha, stanowiącej własność Skarbu Państwa Polskiego, Prezydium Miejskiej Rady Narodowej, Wydział Gospodarki Komunalnej i Mieszkaniowej, która przylega bezpośrednio do działki nr [...].
Organ I instancji wskazał także, że z załączonego do decyzji projektu podziału wynika, że na ówczesnych działkach nr [...] znajduje się tor kolejowy stanowiący bocznicę do Zakładów [...]. Zgodnie zaś z wypisem z rejestru gruntów z 13 marca 2019 r. działka nr [...] o pow. 0,0014 ha, stanowiąca własność [...], oznaczona jako tereny kolejowe była we władaniu [...].
Z kolei działka nr [...] (dawna działka nr [...]) 28 lutego 2003 r. oznaczona była jako pastwiska trwałe i grunty orne klasy V, obecnie zaś działka nr [...] o pow. 0,2796 ha (powstała w wyniku podziału działki nr [...] na podstawie decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego nr 11/ZRID/2013 z 20 listopada 2013 r. o zezwoleniu na realizację inwestycji drogowej) oznaczona jest jako tereny przemysłowe i grunty orne.
Minister podkreślił, że pismem z 31 grudnia 2015 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski wystąpił do PKP S.A. o wyjaśnienia. W treści pisma organ wojewódzki wskazał, że na podstawie dołączonych do wniosku o uwłaszczenie wykazów środków trwałych nie można stwierdzić, czy wymienione w nim linie, budowle i urządzenia wchodzą w skład linii kolejowej, czy też w skład innego rodzaju mienia kolejowego, np. bocznicy kolejowej. Ponadto z wykazu tego nie wynika, czy wymienione w nim środki trwałe przeznaczone są do prowadzenia ruchu kolejowego, a nie, np. do ruchu niezwiązanego z przewozem osób i rzeczy (ruchu bocznicowego), czy też utrzymania linii kolejowej lub zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego.
Z uwagi na brak odpowiedzi wnioskodawcy na ww. pismo organ I instancji jeszcze kilkukrotnie występował do PKP S.A. w tej sprawie (pisma z 29 kwietnia 2016 r., z 9 grudnia 2016 r., z 29 maja 2017 r., z 14 grudnia 2017 r. i z 5 września 2018 r.).
Przy piśmie z 19 września 2018 r. wnioskodawczyni - PKP S.A. przedłożyła organowi l instancji poświadczone notarialnie oświadczenie [...] - dyrektora PKP S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w [...] oraz [...] - zastępcy Dyrektora Oddziału ds. Obrotu Nieruchomościami w PKP S.A. Oddziale Gospodarowania Nieruchomościami w [...] z 4 października 2018 r. złożone pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań (art. 233 § 1 Kodeksu Karnego), zgodnie z którym na działkach położonych w obrębie ewidencyjnym [...], działka nr [...] w 2003 r. znajdowały się środki trwałe będące własnością PKP S.A.: a. na działce nr [...]: - linia przesyłowo-rozdzielcza nn [...] - część środka trwałego nr inwentarzowy D/4510700047/210, rok budowy 1926, - linia przesyłowo rozdzielcza [...] część środka trwałego nr inwentarzowy D/450/00099/210, rok budowy 1989, - linia przesyłowo-rozdzielcza [...] - część środka trwałego nr inwentarzowy D/450/00102/210, rok budowy 1989; b. na działce nr [...]: - podstacja trakcyjna [...] - budynek konstrukcji stalowo żelbetowej, 1-kondygnacyjny, instalacja elektryczna, wod.-kan., pow. użytkowa 398 m2, kubatura 1683 m3 nr inwentarzowy 9/030/01917/101, rok budowy 1987, - linia przesyłowo-rozdzielcza nn [...] - część środka trwałego nr inwentarzowy D/450/00047/210, rok budowy 1926, - linia przesyłowo-rozdzielcza [...] - część środka trwałego nr inwentarzowy D/450/00099/210, rok budowy 1989, - linia przesyłowo-rozdzielcza [...] - część środka trwałego nr inwentarzowy D/450/00102/210, rok budowy 1989.
Minister podkreślił, że powyższe oświadczenie, samo w sobie, nie potwierdza, aby działki nr [...] o pow. 0,0014 ha i nr [...] 28 lutego 2003 r. były we władaniu Polskich Kolei Państwowych i były zajęte pod linię kolejową.
Oświadczenie nie jest bowiem wystarczającym dokumentem potwierdzającym opisane w nim okoliczności, gdyż pochodzi od podmiotu będącego beneficjentem uwłaszczenia, a więc bezpośrednio zainteresowanym w sprawie, zwłaszcza w sytuacji, gdy oświadczenie jest na dużym poziomie ogólności.
Jak wynika z akt sprawy organ l instancji w toku ponownie prowadzonego postępowania w sprawie rozpatrzenia wniosku uwłaszczeniowego z 16 maja 2014 r., z 21 stycznia 2021 r. i z 26 maja 2021 r. występował do wnioskodawczyni - PKP S.A. o wyjaśnienia poparte dokumentami, czy wymienione w ww. oświadczeniu z 4 października 2018 r. linie, budowle i urządzenia na ww. gruncie wchodzą w skład linii kolejowej, czy też w skład innego rodzaju mienia kolejowego, np. bocznicy kolejowej.
Ponadto organ wojewódzki zwrócił się o wskazanie, które wymienione środki trwałe znajdujące się na przedmiotowym gruncie przeznaczone są do prowadzenia ruchu kolejowego, a które, np. do ruchu niezwiązanego z przewozem osób i rzeczy, czy też utrzymania linii kolejowej lub zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego.
Jak wynika z akt sprawy pisma te do dnia wydania zaskarżonej decyzji Wojewody Kujawsko-Pomorskiego z 14 marca 2022 r. pozostały bez odpowiedzi.
Pismem z 19 stycznia 2022 r. Wojewoda Kujawsko-Pomorski, na podstawie art. 10 § 1 kpa, zawiadomił strony postępowania o możliwości zapoznania się, w terminie 10 dni od daty otrzymania zawiadomienia z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie i wypowiedzenia się w sprawie, a także, na podstawie art. 79a § 1 kpa poinformował strony, że PKP S.A. nie przedłożyły stosownych wyjaśnień i dokumentów potwierdzających, że objęte wnioskiem uwłaszczeniowym działki nr [...] 28 lutego 2003 r. były we władaniu PKP i były zajęte pod linie kolejowe, co może skutkować wydaniem decyzji niezgodnej z żądaniem strony. Jednocześnie wskazano, że w ww. 10-dniowym terminie strona może złożyć dodatkowe dowody celem wykazania powyżej wskazanych okoliczności.
Minister podał, że zgodnie z art. 7 Kpa w postępowaniu administracyjnym, co do zasady, na organie prowadzącym postępowanie spoczywa obowiązek wyczerpującego zbadania wszelkich okoliczności faktycznych związanych z daną sprawą, tj. ustalenie stanu faktycznego zgodnie ze stanem rzeczywistym. Nie znaczy to jednak, że strona zainteresowana korzystnym dla siebie rozstrzygnięciem powinna zrezygnować z aktywności dowodowej, zwłaszcza w sytuacjach, w których ocena materiału dowodowego nie jest w pełni jednoznaczna. Wprawdzie art. 7 Kpa nakłada na organy administracji obowiązek podejmowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże nie może to oznaczać obciążenia organu nieograniczonym obowiązkiem poszukiwania faktów mających istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, a w szczególności w sytuacji, gdy strona, nawet pomimo wezwania organu, nie przedstawia żadnych dowodów na poparcie swoich twierdzeń.
W sprawach, w których na stronie spoczywa ciężar wskazania konkretnych faktów i zdarzeń, z których wywodzi ona dla siebie określone skutki prawne, a twierdzenia strony w tym zakresie są ogólnikowe i Iakoniczne, obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie jest wezwanie strony do uzupełnienia i sprecyzowania tych twierdzeń. Dopiero, gdy strona nie wskaże takich konkretnych okoliczności, można z tego wywieść negatywne dla niej wnioski.
Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu Minister stwierdził, że są one całkowicie niezasadne. Wojewoda Kujawsko-Pomorski w prowadzonym postępowaniu nie badał w ogóle kwestii występowania powyżej opisanych przesłanek określonych w art. 34 ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. Organ wojewódzki analizował zaś sprawę wyłącznie pod kątem występowania przesłanek określonych w art. 37a ustawy z dnia 8 września 2000 r. tj., czy na przedmiotowym gruncie 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a PKP S.A. miała przedmiotową nieruchomość w tym dniu we władaniu oraz że nieruchomość w tym dniu nie stanowiła własności Skarbu Państwa, jednostek samorządu terytorialnego lub PKP S.A.
Podsumowując Minister uznał, że żaden ze zgromadzonych w niniejszej sprawie dowodów nie potwierdził, aby na przedmiotowym gruncie 28 lutego 2003 r. usytuowana była linia kolejowa w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym, a Polskie Koleje Państwowe S.A. w tej dacie miały tę nieruchomość we władaniu.
Zatem brak było podstaw do stwierdzenia nabycia z mocy prawa z dniem 28 lutego 2003 r. prawa własności gruntu położnego w [...] przy ul. [...], obręb [...], oznaczonego jako działki nr [...] o pow. 0,0014 ha i nr [...] o pow. 0,2796 ha przez Skarb Państwa oraz nabycia przez PKP S.A. prawa użytkowania wieczystego tego gruntu i prawa własności budynków, lokali i innych urządzeń znajdujących się na tym gruncie, na podstawie art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe".
Minister podkreślił, że w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 37a ust. 1 ustawy z dnia 8 września 2000 r. organ orzekający nie może domniemywać zaistnienia przesłanek wynikających z tego przepisu, skoro skutkiem ich potwierdzenia jest odjęcie prawa własności nieruchomości jej dotychczasowym właścicielom.
Od decyzji Ministra Rozwoju i Technologii z 6 lipca 2022 r. Polskie Koleje Państwowe S.A. z siedzibą w Warszawie wniosły skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W skardze zarzuciły zaskarżonej decyzji naruszenie: I. prawa materialnego: 1) art. 34 w zw. z art. 35 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r. poz. 146) poprzez jego błędną wykładnię prowadzącą do wadliwego uznania, że przesłanką do odmowy stwierdzenia nabycia prawa w przedmiotowych okolicznościach może być brak potwierdzenia tytułu prawnego do zarządzania terenem przedmiotowych działek w obrębie [...], podczas gdy art. 34 ustawy o komercjalizacji warunkuje stwierdzenie nabycia od posiadania przez PKP danej nieruchomości, a nie od zarządzania nią; 2) art. 5 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez jego wadliwe zastosowanie i ustalenie istnienia przesłanek wydania decyzji komunalizacyjnej przedmiotowej działki w sytuacji, w której przedmiotowa działka niewątpliwie należała do PKP, gdyż była w użytkowaniu PKP i posiadaniu tegoż przedsiębiorstwa państwowego; 3) art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 r. poz. 2204 ze zm.) poprzez jego wadliwe niezastosowanie i nieuwzględnienie wynikającego z treści księgi wieczystej domniemania prawnego, że właścicielem przedmiotowych działek jest Skarb Państwa, co z kolei doprowadziło do błędnego wydania decyzji odmownej; 4) art. 34a ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" poprzez jego błędne niezastosowanie i wydanie decyzji ustalającej de facto nieodpłatne nabycie z mocy prawa z dniem 27 maja 1990 r. przez Gminę prawa własności przedmiotowej nieruchomości gruntowej, która to działka niewątpliwie była w posiadaniu Polskich Kolei Państwowych w związku z czym 1 czerwca 2003 r. działka ta nie podlegała komunalizacji; II. mające istotne znaczenie dla treści zaskarżonej decyzji naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 35 ust. 3 ustawy o komercjalizacji w zw. z § 2 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia Rady Ministrów z 3 stycznia 2000 r. w sprawie sposobu potwierdzania posiadania przez przedsiębiorstwo państwowe "Polskie Koleje Państwowe" gruntów będących własnością Skarbu Państwa, w tym rodzajów dokumentów stanowiących dowody w tych sprawach poprzez nieuwzględnienie przedłożonego przez wnioskodawcę wypisu z ewidencji środków trwałych zlokalizowanych na przedmiotowych działkach pomimo, że przepis powszechnie obowiązującego prawa enumeratywnie dopuszcza możliwość opierania przedmiotowego wniosku na rzeczonej ewidencji, co doprowadziło do błędnego wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nabycia prawa przez wnioskodawcę, podczas gdy potwierdzenie posiadania przez PKP może nastąpić w oparciu o którykolwiek, co najmniej jeden z dowodów wymienionych w § 2 ust. 1 rozporządzenia; 2) art. 76 § 1 kpa poprzez nieuznanie księgi wieczystej dotyczącej przedmiotowej nieruchomości za dokument urzędowy i tym sam nieuznanie, że stanowi ona dowód tego, co zostało w niej urzędowo stwierdzone, tj. że właścicielem przedmiotowych działek jest Skarb Państwa, co doprowadziło do wadliwego wydania decyzji odmawiającej stwierdzenia nabycia prawa, co ma szczególne znaczenie w świetle braku decyzji komunalizacyjnej na rzecz właściwej gminy; 3) art. 76 § 3 kpa poprzez dokonanie ustaleń sprzecznych z treścią dokumentu urzędowego w postaci księgi wieczystej w sytuacji, gdy organ nie przeprowadził dowodów przeciwko treści dokumentu urzędowego, a ograniczył się jedynie do stwierdzenia braku dowodów potwierdzających treść dokumentu urzędowego, co ma szczególne znaczenie w świetle braku decyzji komunalizacyjnej na rzecz gminy; III. istotne naruszenie art. 18 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych poprzez błędne oparcie zaskarżonej decyzji na stwierdzeniu, że gmina nabyła prawo własności nieruchomości, podczas gdy brak jest decyzji komunalizacyjnej dotyczącej przedmiotowej działki, a organ prowadzący postępowanie nie może w ramach niniejszego postępowania dokonywać nieformalnych ustaleń wymagających, zgodnie z ustawą komunalizacyjną, wydania przez właściwy organ decyzji administracyjnej. Mając na uwadze wskazane powyżej zarzuty PKP S.A. wniosła o: I. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości; II. zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego wg norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Minister Rozwoju i Technologii wniósł o jej oddalenie i jednocześnie podtrzymał stanowisko prezentowane dotychczas w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest nieuzasadniona bowiem zaskarżona decyzja nie narusza prawa.
Sąd zwraca uwagę, że dla regulacji stanu prawnego mienia w trybie art. 37a ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 września 2000 r. o komercjalizacji i restrukturyzacji przedsiębiorstwa państwowego "Polskie Koleje Państwowe" (Dz.U. z 2021 r. poz. 146 ze zm.) – dalej zwanej "ustawą" znaczenie miał stan prawny i faktyczny istniejący 28 lutego 2003 r., a zatem do ustalenia, co należy rozumieć przez "linie kolejowe", o których mowa w tym przepisie (których składową są nabywane w tym trybie grunty), niezbędne jest odniesienie się do ustawy z dnia 27 czerwca 1997 r. o transporcie kolejowym (Dz.U. Nr 96, poz. 591 ze zm.) – dalej zwanej "utk".
Z art. 4 pkt 2 utk wynika, że linię kolejową zdefiniowano jako drogę szynową wraz z przyległym pasem gruntu, a także budynki, budowle i urządzenia przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego oraz zajęte pod nie grunty. Z kolei według art. 4 pkt 4 utk przyległym pasem gruntu, o którym mowa wyżej, są pasy gruntu wzdłuż drogi szynowej usytuowane po obu jej stronach oraz przestrzeń nad i pod powierzchnią gruntu, niezbędne do bezpiecznego prowadzenia ruchu kolejowego.
W art. 4 pkt 13 utk zdefiniowano pojęcie infrastruktury kolejowej na którą składają się budynki, budowle i urządzenia wraz z zajętymi pod nimi gruntami, przeznaczone do prowadzenia ruchu kolejowego i jednocześnie do utrzymania linii kolejowych, niezbędne do zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego.
Z art. 4 utk wynika, że budynki, budowle i urządzenia znajdujące się na gruncie kolejowym mogą być: 1) elementami linii kolejowej, 2) bocznicy kolejowej, 3) infrastruktury kolejowej, 4) obszaru kolejowego. Budynki, budowle i urządzenia te w pierwszym przypadku - przeznaczone są do prowadzenia ruchu kolejowego, w drugim - do prowadzenia ruchu innego, niż kolejowy, w trzecim – nie tylko do prowadzenia ruchu kolejowego, ale też i utrzymania linii kolejowych oraz zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego, w czwartym - do eksploatacji linii kolejowych, bocznic, placów, ramp ładunkowych, stacjonowania pojazdów szynowych, pociągów technicznych i ratunkowych.
Z art. 9 ust. 2, art. 10 ust. 4, art. 12, art. 38 ust. 2 pkt 1 utk wynika, że ruch kolejowy dotyczył przewozu osób i rzeczy. W drugim przypadku chodziło o boczne drogi szynowe, mające połączenie z linią kolejową, przeznaczone do innych celów, niż ruch kolejowy, w szczególności czynności załadunkowych i wyładunkowych. Zatem ruch (bocznicowy) dotyczył tylko przewozu rzeczy.
Trzeba wskazać, że art. 37a ustawy służy do regulacji stanu prawnego mienia, do którego PKP S.A. nie legitymowało się 1 czerwca 2003 r. prawem własności bądź prawem użytkowania wieczystego, a które faktycznie było zajęte 28 lutego 2003 r. pod linie kolejowe i pozostawało we władaniu PKP S.A.
Dla tego typu spraw kluczowe znaczenie miało zatem wyjaśnienie tego, czy: 1) 28 lutego 2003 r. na gruncie była urządzona linia kolejowa w rozumieniu art. 4 pkt 2 utk, a jeżeli tak, to jakie konkretnie elementy (np. przyległe pasy gruntu, drogi szynowe, budowle, budynki, urządzenia) wchodziły wówczas w jej skład; 2) jaki był wówczas przestrzenny, rzeczywisty zasięg linii kolejowej, a więc czy linia kolejowa zajmowała całą nieruchomość, czy też jej część, a jeżeli część, to gdzie są granice tego zajęcia; 3) grunt zajęty pod linię kolejową 28 lutego 2003 r. pozostawał wówczas we władaniu PKP S.A.
Trafnie wskazał Minister, że wg treści Kw nr [...] 1 czerwca 2003 r. wpisanym w dziale II właścicielem spornych działek nr [...] była [...], która zmarła [...] czerwca 1976 r. (odpis skrócony aktu zgonu nr [...]). Sprawy spadkowe po [...] nie zostały uregulowane.
Zatem w niniejszej sprawie miał miejsce nieuregulowany stan prawny spornych działek. Niewykluczone, że spadkobiercą [...] wg stanu na 1 czerwca 2003 r. jest Skarb Państwa (np. jako spadkobierca testamentowy).
Zdaniem Sądu taka sytuacja uniemożliwia uwłaszczenie Skarbu Państwa prawem własności, a PKP S.A. prawem użytkowania wieczystego. Stan prawny nieruchomości objętej wnioskiem uwłaszczeniowym musi być uregulowany. Z art. 37a ust. 5 ustawy wynika bowiem, że nabycie praw, o których mowa w ust. 1 i 2, nie może naruszać praw osób trzecich.
Jeżeli chodzi o kwestię zajęcia spornego gruntu pod linię kolejową zgodzić należało się z Ministrem, że ta przesłanka nie została przez PKP S.A. w niniejszej sprawie wykazana.
Oświadczenie [...] dyrektora PKP S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w [...] z 19 września 2018 r. oraz oświadczenia [...] dyrektora PKP S.A. Oddziału Gospodarowania Nieruchomościami w [...] oraz [...] zastępcy dyrektora Oddziału ds. Obrotu Nieruchomościami z 4 października 2018 r. wskazujące, że na działkach nr [...] 28 lutego 2003 r. znajdowały się środki trwałe będące własnością PKP S.A. (wskazane trzy linie przesyłowo-rozdzielcze i podstacja trakcyjna [...] - budynek) - nie są obiektywnym i wiarygodnym źródłem dowodowym.
Z pisma PKP Energetyka S.A. z 1 kwietnia 2014 r. wynika, że przez działki nr [...] przebiegają trzy wymienione wyżej linie przesyłowo-rozdzielcze, dwie linie zasilające PT (niewskazany rok budowy) oraz linie zasilaczy, kable powrotne i urządzenia sterowania lokalnego (niewskazany rok budowy). PKP Energetyka S.A. podała, że powyższe urządzenia elektroenergetyczne należą do tej Spółki. Z treści działu III Kw nr [...] wynika, że PKP Energetyka S.A. nabyła ograniczone prawo rzeczowe (służebność przesyłu) obciążającą m.in. działki nr [...], a polegającą na znoszeniu istnienia podstacji trakcyjnej [...] oraz na znoszeniu na wymienionej wyżej nieruchomości i przestrzeni nad jej powierzchnią urządzeń przesyłowych linii energetycznych o napięciu 15 kV i 0,4 kV oraz prawa korzystania z nieruchomości obciążonej w zakresie niezbędnym do dokonywania remontów, konserwacji i modernizacji urządzeń przesyłowych wraz z prawem wejścia i wjazdu na teren odpowiednim sprzętem (postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] kwietnia 2017 r. i [...] maja 2019 r. sygn. akt [...]). Do tej sprawy sądowej nawiązuje pismo PKP S.A z 18 marca 2015 r. stanowiące odpowiedź uczestnika postępowania na wniosek obecnego właściciela nieruchomości [...] o ustanowienie służebności przesyłu, w tym zawierające wniosek o oddalenie wniosku o ustanowienie służebności przesyłu.
Z kolei do wskazanego we wniosku o uwłaszczenie takiego urządzenia jak kabel światłowodowy (wykazanego jako środek trwały PKP S.A.) rości sobie prawo własności [...] Sp. z o.o., co wynika z pisma tej Spółki z 25 kwietnia 2014 r.
Trafnie zauważył Minister, że PKP S.A. nie przedłożyło żadnej dokumentacji wskazującej, że położone na działkach nr [...] urządzenia liniowe i budynek podstacji trakcyjnej służyły 28 lutego 2003 r. do prowadzenia ruchu kolejowego (przewozu osób i rzeczy), a nie do prowadzenia ruchu (niekolejowego), np. bocznicowego (przewozu rzeczy), czy też tylko i wyłącznie, np. do utrzymania linii kolejowych oraz zapewnienia bezpieczeństwa ruchu kolejowego, eksploatacji placów, ramp ładunkowych, stacjonowania pojazdów szynowych, pociągów technicznych i ratunkowych.
Wątpliwe wydaje się też władanie PKP S.A. spornym gruntem wg stanu na 28 lutego 2003 r.
Z pisma Prezydenta Miasta [...] z 24 czerwca 2014 r. oraz załączonego do niego wypisu z rejestru gruntów wg stanu na 28 lutego 2003 r. wynika, że przy działce nr [...] figurował wówczas wpis, że władającym gruntem jest Zakład [...], natomiast działka nr [...] stanowiła pastwiska trwałe i grunty orne.
Z pisma Prezydenta Miasta [...] z 11 lutego 2015 r. wynika, że działka nr [...] w 1971 r. została wydzielona dla Skarbu Państwa – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej - użytkownika Zakładów [...] (decyzja Prezydium MRN z 13 sierpnia 1971 r.).
Z prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w [...] z [...] marca 2008 r. sygn. akt [...] wynika, że [...] faktycznie władali spornymi działkami nr [...] w 2003 r., skoro nabyli własność tej nieruchomości przez zasiedzenie z dniem 14 czerwca 2006 r.
Z pisma [...] z 9 września 1986 r. wynika, że wyraził on zgodę na wejście na teren działki nr [...] dla Północnej Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w [...]. O zgodę na wejście na działkę nr [...] Północna Dyrekcja Okręgowa Kolei Państwowych w [...] występowała do [...] także w pismach z 23 marca 1987 r. i 8 kwietnia 1992 r.
Z powyższego wynika, że spornym gruntem 28 lutego 2003 r. władali [...], PKP występowało zaś w przeszłości do [...] o wyrażenie jednostkowych zgód na wejście na teren działki nr [...]. Brak dowodu na to, aby spornym gruntem władała wówczas PKP S.A. z siedzibą w Warszawie.
Odnosząc się do zarzutów skargi Sąd zwraca uwagę, że dotyczą one innej rodzajowo sprawy, a mianowicie sprawy o nabycie mienia w trybie art. 34 ustawy, a zatem są nieadekwatne dla niniejszej sprawy. Wniosek PKP S.A. z 16 maja 2014 r., sprecyzowany pismem z 26 kwietnia 2018 r., dotyczył nabycia przedmiotowego mienia w trybie art. 37a ustawy.
Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r. poz. 259) w zw. z art. 15zzs4 ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2021 r. poz. 2095 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.