I SA/Wa 2296/22
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA uchylił decyzję Ministra o umorzeniu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej dotyczącej działki, uznając, że skarżący wykazali tytuł prawny do nieruchomości na podstawie prawomocnego wyroku sądu cywilnego unieważniającego umowę przekazania gruntu.
Skarżący domagali się stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej dotyczącej działki nr [...], która przeszła na własność Miasta [...] z mocy prawa w 1990 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie, uznając, że skarżący nie wykazali tytułu prawnego do nieruchomości, a wpis w księdze wieczystej na rzecz Skarbu Państwa jest wiążący. WSA uchylił decyzję Ministra, stwierdzając, że prawomocny wyrok sądu cywilnego unieważniający umowę przekazania gruntu z 1949 r. dowodzi, iż skarżący posiadali tytuł prawny do nieruchomości w dacie komunalizacji, co czyniło decyzję komunalizacyjną wadliwą.
Sprawa dotyczyła skargi B.T. i N.J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 lipca 2022 r. o umorzeniu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z 2012 r., zmienionej w 2013 r., która stwierdzała nabycie przez Miasto [...] z mocy prawa mienia Skarbu Państwa, stanowiącego własność działki nr [...]. Skarżący, jako spadkobiercy pierwotnych właścicieli, argumentowali, że działka ta stanowiła ich własność, a umowa przekazania jej Miastu w 1949 r. była nieważna. Minister umorzył postępowanie, opierając się na wpisie w księdze wieczystej wskazującym Skarb Państwa jako właściciela oraz na braku obalenia domniemania zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym. Sąd uznał jednak, że Minister błędnie odmówił skarżącym przymiotu strony. Kluczowe znaczenie miał prawomocny wyrok Sądu Rejonowego z 2021 r., który stwierdził nieważność umowy z 1949 r. w części dotyczącej przedmiotowej działki. Sąd administracyjny podkreślił, że wyrok ten, zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., wiązał organ administracji. W związku z nieważnością umowy, Skarb Państwa nie mógł nabyć własności działki z mocy prawa, a zatem skarżący zachowali tytuł prawny do nieruchomości. Sąd uchylił decyzję Ministra, wskazując na naruszenie przepisów k.p.a. i k.p.c. oraz zobowiązał organ do ponownego rozpatrzenia sprawy z uwzględnieniem wiążącej oceny prawnej.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, skarżący posiadają przymiot strony, ponieważ prawomocny wyrok sądu cywilnego unieważniający umowę przekazania nieruchomości dowodzi, że w dacie komunalizacji nie przysługiwał tytuł prawny Skarbowi Państwa, a tym samym skarżącym przysługiwał tytuł prawny do nieruchomości.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że prawomocny wyrok sądu cywilnego stwierdzający nieważność umowy przekazania nieruchomości z 1949 r. jest wiążący dla organu administracji i dowodzi, że skarżący zachowali tytuł prawny do nieruchomości w dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.), co nadaje im przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
uchylono_decyzję
Przepisy (18)
Główne
p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do uchylenia decyzji organu, jeśli narusza prawo w sposób uzasadniający jej uchylenie.
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania organów wnikliwie i wszechstronnie.
k.p.a. art. 77 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zebrania i rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego.
k.p.a. art. 80
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek oceny mocy dowodowej i wiarygodności poszczególnych środków dowodowych.
k.p.a. art. 28
Kodeks postępowania administracyjnego
Definicja strony postępowania administracyjnego.
k.p.a. art. 105 § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Okoliczności uzasadniające umorzenie postępowania.
k.p.c. art. 365 § 1
Kodeks postępowania cywilnego
Moc wiążąca prawomocnych orzeczeń sądowych.
u.k.w.h. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Domniemanie zgodności wpisu w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym.
Pomocnicze
p.p.s.a. art. 3 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Określa zakres kontroli sądów administracyjnych nad działalnością administracji publicznej.
p.p.s.a. art. 200
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do orzekania o kosztach postępowania sądowego.
p.p.s.a. art. 205 § 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Podstawa do zasądzenia od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania.
k.p.c. art. 189
Kodeks postępowania cywilnego
Powództwo o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa.
k.p.c. art. 6262 § 6
Kodeks postępowania cywilnego
Wpis w księdze wieczystej jako prawomocne orzeczenie sądu.
u.k.w.h. art. 5
Ustawa z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece
Rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych.
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 18 § 1
Podstawa prawna decyzji komunalizacyjnej.
Ustawa z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych art. 5 § 1
Podstawa prawna decyzji komunalizacyjnej.
Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § 1
Określa ustrojową rolę sądów administracyjnych.
Dz.U. 2019 poz 2325 art. 145 § 1
Nieznany akt prawny, prawdopodobnie błędnie wpisany w dokumencie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Prawomocny wyrok sądu cywilnego stwierdzający nieważność umowy przekazania nieruchomości z 1949 r. dowodzi, że skarżący posiadali tytuł prawny do nieruchomości w dacie komunalizacji. Nieważność umowy przekazania nieruchomości skutkuje odpadnięciem podstawy wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej i wyłączeniem rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych. Skarżący, posiadając tytuł prawny do nieruchomości, mają przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Odrzucone argumenty
Minister uznał, że wpis w księdze wieczystej na rzecz Skarbu Państwa jest wiążący i nie został obalony przez skarżących. Minister stwierdził, że skarżący nie wykazali tytułu prawnego do nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. Minister uznał, że skarżący nie posiadają przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej.
Godne uwagi sformułowania
"Treścią powyższego orzeczenia organ był związany, co wynika z przepisu art. 365 § 1 k.p.c." "Skarb Państwa nie mógł na dzień 27 maja 1990 r. być właścicielem spornego gruntu, ergo jest właścicielkami były Skarżące" "Sankcja bezwzględnej nieważności, a z taką mamy do czynienia w tym przypadku, działa z mocy samego prawa (ex lege) i dotyka czynności prawnej już od chwili jej dokonania (ex tunc)." "Organ dopuścił się naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na odmienny wynik sprawy." "Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego w niniejszej sprawie była dowolna, a nie swobodna, co stanowiło naruszenie także przepisu art. 80 k.p.a."
Skład orzekający
Elżbieta Lenart
przewodniczący
Łukasz Trochym
sprawozdawca
Anna Fyda-Kawula
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Ważność decyzji komunalizacyjnych w kontekście prawomocnych orzeczeń sądów cywilnych dotyczących tytułów prawnych do nieruchomości, znaczenie art. 365 § 1 k.p.c. w postępowaniu administracyjnym, wzruszalność domniemania z księgi wieczystej."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z komunalizacją mienia i późniejszym stwierdzeniem nieważności umowy przekazania nieruchomości na mocy wyroku sądu cywilnego.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje, jak prawomocne orzeczenie sądu cywilnego może wpłynąć na postępowanie administracyjne i uchylić decyzję organu, podkreślając prymat prawa cywilnego w pewnych kwestiach.
“Wyrok sądu cywilnego unieważnił decyzję administracyjną: jak prawo prywatne wpływa na sprawy państwowe.”
Dane finansowe
WPS: 680 PLN
Sektor
nieruchomości
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyI SA/Wa 2296/22 - Wyrok WSA w Warszawie Data orzeczenia 2023-01-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2022-09-15 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie Sędziowie Anna Fyda-Kawula Elżbieta Lenart /przewodniczący/ Łukasz Trochym /sprawozdawca/ Symbol z opisem 6100 Nabycie mienia państwowego z mocy prawa przez gminę Hasła tematyczne Inne Sygn. powiązane I OSK 1193/23 - Wyrok NSA z 2025-01-23 Skarżony organ Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji Treść wyniku Uchylono decyzję I i II instancji Powołane przepisy Dz.U. 2019 poz 2325 art 145 par. 1 pkt 1 lit. c Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j. Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Lenart Sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.) Asesor WSA Anna Fyda-Kawula Protokolant Referent Magdalena Murawska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi B.T. i N.J. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 14 lipca 2022 r. nr DAP-WPK-727-1-594/2021/MGa w przedmiocie umorzenia postępowania 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz B.T. i N.J. solidarnie kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Uzasadnienie Zaskarżoną decyzją z 14 lipca 2022 r., nr DAP-WPK-727-1-594/2021/MGa, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej również jako "Minister/organ"), po rozpatrzeniu wniosku B. T. oraz N. J. (dalej również jako "Skarżące"), umorzył postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji Wojewody [...] z 22 listopada 2012 r., nr SN.VI-11.7532-1-1135/11, zmienionej decyzją Wojewody [...] z 12 marca 2013 r., nr SN.VI-11.7532-1-1135/11, w części stwierdzającej nabycie przez Miasto [...] z mocy prawa, nieodpłatnie z dniem 27 maja 1990 r. mienia Skarbu Państwa, stanowiącego własność działki nr [...], która to projektowana działka odpowiada części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów: jednostka ewidencyjna - M. [...], obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...]. Zaskarżona decyzja Ministra z 14 lipca 2022 r. została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy. Wojewoda [...] decyzją z 22 listopada 2012 r., nr SN.VI-11.7532-1-1135/11, działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. - Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.), stwierdził nabycie przez Miasto [...] własności szeregu nieruchomości oznaczonych w sentencji rozstrzygnięcia, w tym projektowanej działki nr [...]. Decyzją z 12 marca 2013 r., nr SN.VI-11.7532-1-1135/11, Wojewoda [...] zmienił własną decyzję z 22 listopada 2012 r., nr SN.VI-11.7532-1-1135/11, w ten sposób, że ta otrzymała brzmienie: stwierdza nabycie przez Miasto [...] z mocy prawa, nieodpłatnie z dniem 27 maja 1990 r. mienia Skarbu Państwa stanowiącego własność projektowanych działek nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], które to projektowane działki odpowiadają części nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów: jednostka ewidencyjna - M. [...], obręb [...], arkusz mapy [...], działka nr [...], zapisanej w księdze wieczystej nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy [...] w [...]. Pismem z 25 października 2021 r. Skarżące wystąpiły z wnioskiem o stwierdzenie nieważności powyższej decyzji Wojewody [...] z 22 listopada 2012 r., nr SN.VI-11.7532-1-1135/11, w części dotyczącej działki nr [...]. W uzasadnieniu wniosku Skarżące podniosły, że iż aktem notarialnym z 27 lutego 1935 r., Repertorium nr [...], F. i Z. Z., których Skarżące są spadkobiercami, nabyli na własność nieruchomość położoną w [...] przy ul. [...] i ul. [...] oznaczoną w księdze wieczystej tom [...] wykaz [...]. Z. i F. Z. stali się właścicielami budynku mieszkalnego położonego na działce nr [...], mapa [...], nr rej. gruntu [...] oraz parceli katastralnej mapa [...], nr [...] i [...], stanowiących ulicę oraz podwórze. Skarżące dodały, że w dniu 22 sierpnia 1949 r. w formie aktu notarialnego F. i Z. Z. odstąpili bezpłatnie Miastu [...] działkę nr [...] na cele rozbudowy miasta. Dalej wskazały, że z przekazanej przez F. i Z. Z. działki w wyniku dalszych podziałów geodezyjnych została wyodrębniona działka o nr [...], w całości zabudowana częścią budynku mieszkalnego opisanego w akcie notarialnym. Skarżące podkreśliły, iż budynek mieszkalny stanowi część budynku posadowionego na działce nr [...] arkusz [...], obręb [...] przy ul. [...] i ul. [...]. Zabudowa działki nr [...] stanowi integralną część budynku posadowionego na działce nr [...] tworząc tzw. "wykusz". Zabudowa na obu działkach tworzy jednolitą całość od momentu jego pobudowania i nie jest możliwe jakiekolwiek wyodrębnienie innego lokalu. Ponadto Skarżące wyjaśniły, że wyrokiem z 19 października 2021 r. Sąd Rejonowy [...] i [...] w [...], wydanym w sprawie o sygn. akt [...] ustalił, że umowa z [...] sierpnia 1949 r. jest nieważna w części w jakiej dotyczy odstąpienia przez F. Z. i Z. Z. na rzecz Miasta [...] części nieruchomości położonej w [...], stanowiącej obecnie działkę o aktualnym ozn. nr [...] obręb [...] przy ul. [...]. Po wszczęciu przedmiotowego postępowania nieważnościowego, pismem z 1 marca 2022 r. Miasto [...] poinformowało Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, że po przeanalizowaniu stanowiska Skarżących zawartego we wniosku z 25 października 2021 r. – przychyla się do stanowiska Skarżących w tej sprawie i wnosi o stwierdzenie nieważności kontrolowanej decyzji komunalizacyjnej w zakresie działki [...]. Zaskarżoną decyzją z 14 lipca 2022 r., Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji umorzył postępowanie prowadzone z wniosku Skarżących w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody z 22 listopada 2012 r., nr SN.VI-11.7532-1-1135/11, w części dotyczącej stwierdzenia nabycia przez Miasto [...] własności nieruchomości oznaczonej jako działka nr [...]. W uzasadnieniu swojej decyzji organ, powołując się na pismo z 11 marca 2022 r. Sądu Rejonowego [...] w [...] [...] Wydział Ksiąg Wieczystych stwierdził, że z wpisów w zamkniętej księdze wieczystej [...] wynika, iż działka [...], która wchodziła w skład nieruchomości w niej opisanej, powstała w wyniku podziału działki nr [...]. Działka nr [...] powstała w wyniku podziału działki nr [...], która została odłączona z KW [...]. W księdze wieczystej nr [...] od jej założenia w dniu [...] maja 2011 r. do jej zamknięcia w dniu [...] maja 2015 r. jako właściciel figurował Skarb Państwa - Prezydent Miasta [...]. W księdze wieczystej nr [...] jako właściciel nieruchomości figurował i figuruje Skarb Państwa (Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...]). Działka [...] została przyłączona z księgi wieczystej [...]. Z dokumentu geodezyjnego znajdującego się w aktach KW [...], tj. wyciągu z wykazu zmian danych ewidencyjnych z dnia 27 kwietnia 2011 r. (k. akt [...] KW [...]) wynika, iż "w zbiorze dokumentów KW [...], której kontynuacją jest KW [...] w pozycjach [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], przyłączono powierzchnie, które zawierają powierzchnie parcel: [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], do [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...],[...],[...],[...], które w całości lub części odpowiadają (...) działce [...], ujawnionej w stanie nowym wyciągu". Działka [...] stanowiła drogi o pow. [...] ha. Księga wieczysta nr [...] została zamknięta w dniu 6 września 2006 r. Na tej podstawie organ ustalił, że aktualna działka nr [...], stanowiąca wcześniej część działki nr [...], powstałej z podziału działki nr [...] w dacie 27 maja 1990 r. stanowiła własność Skarbu Państwa – Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w [...]. Minister podkreślił, że to wpis w księdze wieczystej danej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia jej stanu faktyczno-prawnego. W oparciu o niego zaś, organy administracji publicznej obowiązane są dokonywać jakiejkolwiek oceny badanych decyzji administracyjnych. Przyjęte orzecznictwo sądowoadministracyjne wyraźnie wskazuje, że treść wpisu w księdze wieczystej jako orzeczenie sądu cywilnego, wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Z tej przyczyny organ administracyjny nie ma możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej. Zgodnie bowiem z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece domniemywa się, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym. Organ stwierdził także, że domniemanie wynikające z ksiąg wieczystych jest wzruszalne, a jego obalenie wymaga przeprowadzenia dowodu przeciwnego albo w procesie o uzgodnienie stanu prawnego ujawnionego w księdze wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym (w oparciu o art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece), albo w każdym innym postępowaniu sądowym jako przesłanka rozstrzygnięcia sprawy (np. powództwa o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., czy w postępowaniu o zasiedzenie). Podsumowując Minister wskazał, że przeprowadzenie dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego i jest zastrzeżone wyłącznie dla właściwości sądu powszechnego i nie daje organom administracji publicznej jakiejkolwiek ingerencji w ich treść. Dodatkowo organ stwierdził, że żaden z dokumentów przedstawionych przez Skarżących nie potwierdził aby na datę komunalizacji Skarżące lub ich poprzednicy prawni posiadali tytuł prawny do działki nr [...]. Organ nie podzielił zatem argumentacji Skarżących, że na skutek wydanego przez Sąd Rejonowy [...] w [...], wyroku z [...] października 2021 r. sygn. akt [...] ustalającego, że umowa z [...] sierpnia 1949 r. jest nieważna w części w jakiej dotyczy odstąpienia przez F. Z. i Z. Z. na rzecz Miasta [...] części nieruchomości położonej w [...] stanowiącej obecnie działkę nr [...], decyzja komunalizacyjna jest rażąco wadliwa, a co za tym idzie, że należałoby ją unieważnić. W konsekwencji, zdaniem Ministra, Skarżące nie korzystają z przymiotu stron postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej. Skargę na powyższą decyzję Ministra z 14 lipca 2022 r. wniosły Skarżące, które zaskarżonej decyzji zarzuciły: 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść wydanej decyzji, tj.: a) art. 7, art. 77 § 1, art. 80, k.p.a. a także art. 365 § 1 k.p.c. poprzez: - nieprawidłowe uznanie, że Skarżące nie wykazały, iż w dniu 27 maja 1990 r. to nie Skarbowi Państwa a im przysługiwało prawo własności do nieruchomości stanowiącej działkę nr [...], podczas, gdy z wiążącego w niniejszej sprawie organ prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego w [...] Wydział [...] Cywilny z [...] października 2021 r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...] (stwierdzającego nieważność umowy z dnia [...] sierpnia 1949 r., w części w jakiej dotyczy odstąpienia przez F. i Z. Z. na rzecz Miasta [...] części nieruchomości obecnie oznaczonej jako działka nr [...], wywołującego skutki ex tunc) jednoznacznie wynika, że prawo własności przedmiotowej działki nie mogło przejść na mocy w/w umowy na własność Skarbu Państwa i w dniu 27 maja 1990 r. pozostawało ono dalej w posiadaniu osób fizycznych, co oznacza, że zaskarżona decyzja komunalizacyjna w stosunku do tego mienia była pierwotnie dotknięta wadą nieważności; - nieprawidłowe uznanie, że organ nie może wyeliminować z obrotu prawnego decyzji komunalizacyjnej z uwagi na brak obalenia domniemania wynikającego z wpisu w księdze wieczystej, podczas gdy Skarżące wykazały, że mają tytuł prawny do spornej nieruchomości pozwalający na stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej w części, co przesądza wyrok z [...] października 2019 r. wydany w sprawie o sygn. akt [...] a także pozostały materiał dowodowy zebrany w aktach sprawy; b) art. 105 § 1 k.p.a., polegające na umorzeniu przedmiotowego postępowania w sytuacji, gdy brak było ku temu jakichkolwiek podstaw, w szczególności posiadania przez Skarżące przymiotu strony tego postępowania z uwagi na interes prawny, które niewątpliwie w jego toku wykazały. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.: art. 28 k.p.a. w zw. z art. 365 k.p.c. poprzez błędne przyjęcie, że Skarżące nie posiadały przymiotu strony w przedmiotowym postępowaniu, a także nie wykazały, że to im przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności spornej nieruchomości nie zaś Skarbowi Państwa, podczas gdy z treści prawomocnego wyroku z 19 października 2021 r. więżącego organ wynika, że sporna nieruchomości (obecnie stanowiąca działkę nr [...]) stanowiła i również aktualnie stanowi własność osób fizycznych a nie Skarbu Państwa, co oznacza, że decyzja komunalizacyjna przyznająca Miastu Poznań na własność przedmiotową nieruchomość, została wydana z rażącym naruszeniem prawa i jako taka winna ona zostać wyeliminowana z obrotu prawnego poprzez stwierdzenie jej nieważności w tej części. Mając na uwadze powyższe Skarżące wniosły o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji organu, oraz o zasądzenie od organu na rzecz Skarżących kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: stosownie do art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 2249 ze zm.) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola, o której mowa, sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach kontroli działalności administracji publicznej sąd uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego, określającego prawa i obowiązki stron oraz prawa procesowego, regulującego postępowanie przed organami administracji publicznej. Rozpoznając niniejszą sprawę według powyższych kryteriów Sąd doszedł do wniosku, że skarga zasługuje na uwzględnienie, ponieważ zaskarżona decyzja organu narusza przepisy prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. W realiach niniejszej sprawy, zdaniem Sądu, organ błędnie uznał, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na stwierdzenie, że Skarżącym przysługuje przymiot stron w postępowaniu nadzorczym mającym za przedmiot kontrolę decyzji komunalizacyjnej w części dotyczącej działki oznaczonej nr [...]. W ocenie Sądu, powyższy pogląd organu, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, jest nieprawidłowy. Przede wszystkim jednak Sąd chce wyraźnie podkreślić, że podziela pogląd zgodnie z którym stroną postępowania administracyjnego o stwierdzenie nabycia z mocy prawa przez gminę z dniem 27 maja 1990 r. własności nieruchomości stanowiącej dotychczas własność Skarbu Państwa jest, poza daną gminą i Skarbem Państwa, jedynie podmiot, któremu do przedmiotowej nieruchomości przysługuje tytuł prawnorzeczowy albo prawo zarządu. Tylko bowiem na taki tytuł prawny – chroniony prawem materialnym – oddziałuje nowo ukształtowany stan własnościowy (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 9 maja 2017 r., sygn. akt I OSK 1181/15; z 16 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 660/11; z 13 kwietnia 2012 r., sygn. akt I OSK 511/11; oraz z 27 maja 2011 r., sygn. akt I OSK 1192/10, CBOSA). W konsekwencji, także podmiot trzeci, który chciałby zakwestionować taką decyzję w toku postępowania nadzwyczajnego - tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie, domagając się stwierdzenia jej nieważności w oparciu o art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. - winien wykazać, że w dacie jej wydania legitymował się interesem prawnym (tytułem prawnym do nieruchomości), który nie został przez organ komunalizacyjny uwzględniony. Wskazać należy także, że widniejący na dzień 27 maja 1990 r. w księdze wieczystej spornej działki oznaczonej obecnie nr [...], wpis prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, stanowi na podstawie art. 6262 § 6 k.p.c. w zw. z art. 365 § 1 k.p.c., prawomocne orzeczenie sądu, które wiąże zarówno sąd, który je wydał, strony jak również organy państwowe i organy administracji publicznej. Domniemywa się bowiem, że prawo jawne z księgi wieczystej jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym (art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, dalej jako "u.k.w.h."). Domniemanie iuris tantum (zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym) prowadzi do odwrócenia reguł dowodowych, bowiem jego wprowadzenie oznacza, iż nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym (por. wyrok NSA z 30 lipca 2019 r., sygn. akt I OSK 729/16, CBOSA). Jak wskazał przy tej okazji sam organ - dla podważenia tego domniemania konieczne jest wszczęcie postępowania przed sądem powszechnym o uzgodnienie treści księgi wieczystej lub o ustalenie na podstawie art. 189 k.p.c., że Skarżącym na dzień 27 maja 1990 r. przysługiwał tytuł prawny do przedmiotowej nieruchomości. Zważyć jednak należy, że w realiach faktycznych tej konkretnej sprawy uszło uwadze organu, że Skarżące de facto dysponowały tytułem prawnorzeczowym do spornej nieruchomości w dacie komunalizacji (27 maja 1990 r.), co wywieść należy ze znajdującego się w aktach sprawy prawomocnego wyroku Sądu Rejonowego – [...] w [...] z [...] października 2021 r. wydanego w sprawie o sygn. akt [...], ustalającego (w trybie art. 189 k.p.c.), że umowa z [...] sierpnia 1949 r. jest nieważna w części, w jakiej dotyczy odstąpienia przez F. i Z. Z. na rzecz Miasta [...] części nieruchomości obecnie oznaczonej jako działka nr [...], położonej w [...], obręb [...], przy ulicy [...], o pow. [...] m2. Treścią powyższego orzeczenia organ był związany, co wynika z przepisu art. 365 § 1 k.p.c. Wobec takiej treści powyższego orzeczenia sądowego uznać należy zatem, że Skarb Państwa nie mógł na dzień 27 maja 1990 r. być właścicielem spornego gruntu, ergo jest właścicielkami były Skarżące (vide: akt notarialny z 27 lutego 1935 r., Repertorium nr 236/35). Należy podkreślić, że sankcja bezwzględnej nieważności, a z taką mamy do czynienia w tym przypadku, działa z mocy samego prawa (ex lege) i dotyka czynności prawnej już od chwili jej dokonania (ex tunc). Tworzy to taki stan jakby do dokonania tejże czynności nigdy nie doszło. Nieważność jest przy tym skuteczna erga omnes. Nie jest potrzebne przy tym wykonanie jakichkolwiek czynności przez strony nieważnej czynności ani przez inne osoby. Nie jest wymagane składanie żadnych dodatkowych oświadczeń ani wytaczanie powództw mających na celu konstytutywne orzeczenia sądu (M. Gutowski [w:] Kodeks cywilny, t. 1, red. M. Gutowski, 2018, kom. do art. 58, nb 1). Mając na uwadze powyższe, zdaniem Sądu, Skarżące wykazały, że posiadają tytuł własności do spornej nieruchomości według stanu na dzień 27 maja 1990 r., wszak podstawa nabycia własności przez Skarb Państwa, czyli umowa z 22 sierpnia 1949 r., odpadła w skutek jej unieważnienia. Jeżeli zatem unieważniona została umowa stanowiąca podstawę wpisu prawa własności Skarbu Państwa do księgi wieczystej, nie można przyjąć domniemania przewidzianego w art. 3 u.k.w.h., że ujawnione w księdze wieczystej prawo Skarbu Państwa jest wpisane zgodnie z rzeczywistym stanem prawnym, natomiast rękojmia wiary publicznej ksiąg wieczystych przewidziana w art. 5 u.k.w.h. jest wyłączona w takiej sytuacji. Sąd stwierdził zatem, że w rozpatrywanej sprawie organ dopuścił się naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., które miało istotny wpływ na odmienny wynik sprawy. Dokonana przez organ ocena materiału dowodowego w niniejszej sprawie była dowolna, a nie swobodna, co stanowiło naruszenie także przepisu art. 80 k.p.a. Tymczasem rozstrzygnięcie sprawy musi być zawsze poprzedzone rzetelnym zgromadzeniem materiału dowodowego (z udziałem strony) a ocena powinna być dokonana na podstawie całokształtu zebranego w sprawie materiału dowodowego i w oparciu o obowiązujące przepisy prawa, co w realiach niniejszej sprawy nie miało miejsca. W konsekwencji organ naruszył również przepisy art. 28 k.p.a. oraz 105 § 1 k.p.a., ponieważ niezasadnie odmówił Skarżącym przymiotu stron, co legło następnie u podstaw błędnej decyzji o umorzeniu postepowania nadzorczego. W trakcie ponownego rozpatrzenia sprawy organ będzie zobligowany wziąć pod uwagę ocenę prawną niniejszej sprawy wyrażoną w uzasadnieniu wyroku. O ile w sprawie nie ujawnią się inne niż dotychczas podnoszone przez organ okoliczności uzasadniające umorzenie postępowanie, organ rozważy zakończenie postępowania poprzez wydanie rozstrzygnięcia merytorycznego. Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono, jak w punkcie 1 sentencji wyroku. O kosztach postępowania, obejmujących kwotę uiszczonego wpisu od skargi (200 zł), oraz koszty zastępstwa procesowego (480 zł), Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. (punkt 2 wyroku).
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI