I SA/WA 2294/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w WarszawieWarszawa2021-05-20
NSAAdministracyjneWysokawsa
mienie zabużańskierekompensatanieruchomościpostępowanie administracyjnestwierdzenie nieważnościdecyzja administracyjnaprawo własnościwspółwłasnośćsąd administracyjnyzasada związania wyrokiem

Podsumowanie

WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra SWiA o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody dotyczącej mienia zabużańskiego, uznając, że organ nieważnościowy nie mógł kwestionować prawomocnego wyroku sądu powszechnego.

Sprawa dotyczyła decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody z 2016 r. w sprawie mienia zabużańskiego. Minister uznał, że Wojewoda rażąco naruszył prawo, nieprawidłowo ustalając stan faktyczny dotyczący własności majątku. WSA w Warszawie uchylił decyzję Ministra, stwierdzając, że organ nieważnościowy nie mógł kwestionować ustaleń prawomocnego wyroku sądu powszechnego, który ustalił prawo do rekompensaty na rzecz H. L., nawet w obliczu nowych dowodów sugerujących współwłasność.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznał skargę J. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2020 r. o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. dotyczącej potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia majątku ziemskiego poza granicami Polski. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji Wojewody, uznając, że organ I instancji rażąco naruszył prawo, wadliwie zbierając materiał dowodowy i nie wyjaśniając wyczerpująco stanu faktycznego, w szczególności kwestii własności majątku (czy był to wyłączna własność, czy współwłasność). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie uznał skargę za zasadną. Sąd podkreślił, że organ prowadzący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji ma weryfikować ją pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, a nie na nowo ustalać stan faktyczny. Kluczowe było stwierdzenie, że organ nieważnościowy nie mógł kwestionować ustaleń prawomocnego wyroku sądu powszechnego (Sądu Okręgowego w J. z dnia [...] maja 1995 r., sygn. akt [...]), który ustalił prawo do rekompensaty na rzecz H. L. Sąd wskazał, że zasada związania prawomocnym wyrokiem sądu (art. 365 § 1 k.p.c.) oznacza, że organy administracji są jego treścią związane, dopóki nie zostanie on usunięty z obrotu prawnego. Wadliwe było przyjęcie przez Ministra, że w ramach postępowania nieważnościowego może modyfikować ustalenia tego wyroku na podstawie nowych dowodów. Sąd uznał, że naruszenie zasady związania wyrokiem sądu stanowiło naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. W konsekwencji, Sąd uchylił zaskarżoną decyzję Ministra i umorzył postępowanie administracyjne.

Potrzebujesz głębszej analizy? Agent AI przeanalizuje tę sprawę na tle orzecznictwa i odpowiedniego stanu prawnego.

Sprawdź

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, organ prowadzący postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji nie może kwestionować ustaleń prawomocnego wyroku sądu powszechnego, który stanowił podstawę ustaleń faktycznych w pierwotnej decyzji administracyjnej. Zasada związania prawomocnym wyrokiem sądu (art. 365 § 1 k.p.c.) oznacza, że organy administracji są jego treścią związane, dopóki nie zostanie on usunięty z obrotu prawnego.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że postępowanie nieważnościowe służy weryfikacji decyzji pod kątem zgodności z prawem, a nie ponownemu ustalaniu stanu faktycznego. Organ nieważnościowy nie może modyfikować ustaleń prawomocnego wyroku sądu powszechnego na podstawie nowych dowodów, gdyż taka ocena jest zastrzeżona dla organu prowadzącego postępowanie zwyczajne.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (7)

Główne

k.p.a. art. 156 § 1 pkt 2

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Naruszenie prawa, które może skutkować stwierdzeniem nieważności decyzji, musi być rażące. W tym przypadku organ nieważnościowy błędnie uznał, że Wojewoda rażąco naruszył prawo, ignorując prawomocny wyrok sądu.

P.p.s.a. art. 145 § 1 pkt 1a i par. 3

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Podstawa do uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego.

ustawa zabużańska art. 3 § 1

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.

Dotyczy potwierdzenia prawa do rekompensaty za mienie pozostawione poza obecnymi granicami Polski. Organ I instancji miał naruszyć ten przepis, potwierdzając prawo do rekompensaty tylko jednemu właścicielowi, mimo że nieruchomość była przedmiotem współwłasności.

Pomocnicze

k.p.a. art. 365 § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

Prawomocne orzeczenie sądu wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, ale także inne sądy, organy państwowe i administracji publicznej. Organ nieważnościowy naruszył tę zasadę, kwestionując ustalenia sądu powszechnego.

P.p.s.a. art. 134 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, ale nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi.

P.p.s.a. art. 135

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy.

ustawa zabużańska art. 13 § 2

Ustawa z dnia 8 lipca 2005 r.

Określa limit wysokości wypłacanej rekompensaty (20% wartości nieruchomości).

Argumenty

Skuteczne argumenty

Organ nieważnościowy nie może kwestionować ustaleń prawomocnego wyroku sądu powszechnego w postępowaniu nadzwyczajnym. Zasada związania prawomocnym wyrokiem sądu (art. 365 § 1 k.p.c.) jest bezwzględna w postępowaniu administracyjnym. Rażące naruszenie prawa musi być oczywiste i nie może wynikać z błędnej wykładni lub ignorowania orzeczeń sądowych.

Odrzucone argumenty

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji argumentował, że Wojewoda rażąco naruszył prawo, nieprawidłowo ustalając stan faktyczny dotyczący własności majątku, co uzasadniało stwierdzenie nieważności decyzji.

Godne uwagi sformułowania

organ nieważnościowy nie mógł kwestionować ustaleń prawomocnego wyroku sądu powszechnego zasada związania prawomocnym wyrokiem sądu rażące naruszenie prawa musi tkwić w samej decyzji nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące

Skład orzekający

Anna Falkiewicz-Kluj

przewodniczący sprawozdawca

Monika Sawa

członek

Przemysław Żmich

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Ważny precedens dotyczący zakresu kontroli sądów administracyjnych nad decyzjami o stwierdzeniu nieważności oraz zasady związania prawomocnymi wyrokami sądów powszechnych w postępowaniu administracyjnym."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji mienia zabużańskiego i postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji, ale zasady prawne są szeroko stosowalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia prawnego związanego z mieniem zabużańskim i interpretacją zasady związania prawomocnym wyrokiem sądu. Pokazuje, jak sądy administracyjne kontrolują działania organów administracji w sprawach o stwierdzenie nieważności decyzji.

Czy organ administracji może ignorować prawomocny wyrok sądu? WSA w Warszawie odpowiada.

Sektor

nieruchomości

Agent AI dla prawników

Masz pytanie dotyczące tej sprawy?

Zapytaj AI Research — przeanalizuje to orzeczenie w kontekście ponad 1,4 mln innych spraw i aktualnych przepisów.

Wyszukiwanie w 1,4 mln orzeczeń SN, NSA i sądów powszechnych
Dogłębna analiza z powołaniem na źródła
Zadawaj pytania uzupełniające — jak rozmowa z ekspertem

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

I SA/Wa 2294/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-05-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2020-10-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący sprawozdawca/
Monika Sawa
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Mienie zabużańskie
Sygn. powiązane
I OSK 697/22 - Wyrok NSA z 2023-04-25
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 par.1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 365 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 145 par. 1 pkt 1a i par. 3
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.) Sędziowie: WSA Monika Sawa WSA Przemysław Żmich po rozpoznaniu w dniu 20 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. L. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2020 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję i umarza postępowanie administracyjne; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz J. L. [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowoadministracyjnego.
Uzasadnienie
Decyzją Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r., znak: [...], potwierdzono prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. L. nieruchomości poza obecnymi granicami Polski tj. majątku ziemskiego położonego w miejscowości M. ustalając to prawo na rzecz J. P., W. L., H. R., R. W., D. D., J. L., M. M., G. W., A. W., W. W., M. W.
Jak się następnie okazało w dniu wydania decyzji D. D. nie żyła.
Postanowieniem z [...] marca 2017 r., znak [...], wszczęto z urzędu postępowanie administracyjne w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r.. w części dotyczącej Pani D. D.
Decyzją z dnia [...] maja 2017 r. Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r. w części dotyczącej Pani D. D., co oznacza, że pozostał do rozpoznania wniosek spadkobierców D. D. o potwierdzenie prawa do rekompensaty.
Wojewoda [...] pismami z dnia [...] lipca 2017r., [...] września 2017 r., [...] listopada 2017 r., podjął dodatkowe działania zmierzające do poszukiwania materiałów dowodowych w polskich jednostkach archiwalnych, a także pismem z dnia [...] marca 2018 r. w zagranicznych. Ponadto pismem z dnia [...] marca 2018 r. organ I instancji wystąpił do Sądu Okręgowego w J. o udostępnienie akt sprawy zakończonej wyrokiem z dnia [...] maja 1995 r., sygn. akt [...], ustalającym pozostawienie przez H. L. majątku w miejscowości M.-P.
Na skutek powyższych działań organ I instancji pozyskał istotny dodatkowy materiał dowodowy z Archiwum Państwowego Obwodu R. w postaci dokumentów parcelacyjnych majątku ziemskiego M. z lat 1931-1936 wraz z jego księgą wieczystą, z których wynika, że właścicielami majątku byli po połowie H. L. i E. L. Ponadto, do akt sprawy została dołączona dokumentacja związana ze sprawą zakończoną wyrokiem z dnia [...] maja 1995 r., sygn. akt [...], wydanym przez Sąd Okręgowy w J., a także protokół z dnia [...] lipca 2019 r. z przesłuchania strony, tj. Pana J. L.
Decyzją nr [...] z dnia [...] listopada 2019 r., znak: [...], Wojewoda [...] odmówił R. D., A. D. i P. D. (tj.: spadkobiercom po D. D.) potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez H. L. majątku poza obecnymi granicami państwa polskiego stwierdzając, że co prawda strony przedmiotowej decyzji spełniają ustawowe przesłanki do potwierdzenia im prawa do rekompensaty za należny udział H. L. w majątku M., jednakże rekompensata nie może być przyznana ze względu, iż dotychczasowa wysokość wypłaconej rekompensaty na mocy decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r., znak: [...], przekracza ustawowy limit 20 % wartości pozostawionych nieruchomości, stosownie do art. 13 ust 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Pismem z dnia [...] grudnia 2019 r. P. D. wniósł odwołanie od ww. decyzji.
W wyniku rozpatrzenia odwołania Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z dnia [...] stycznia 2020 r. uchylił decyzję nr [...] Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2019 r., znak: [...] w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Ponadto organ odwoławczy wskazał na zasadność usunięcia z obrotu prawnego decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r., znak: [...], w zakresie dotyczącym również pozostałych osób.
Na skutek powyższego Wojewoda [...] pismem z dnia [...] maja 2020 r. wskazał, iż podczas ustalania własności majątku ziemskiego M. organ mógł w sposób rażący naruszyć przepisy art. 3 w związku z art. 6 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., w związku z tym zwrócił się do Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji o usunięcie z obrotu prawnego ww. rozstrzygnięcia.
Postanowieniem z dnia [...] lipca 2020 r., znak: [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wszczął z urzędu postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2016r., znak: [...], w części dotyczącej J. P., M. W., H. R., W. W., A. W., R. W., G. W., W. L., J. L. i M. M.
Decyzją z [...] sierpnia 2020 r. [...], Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji stwierdził, nieważność decyzji Wojewody [...] z [...] września 2016 r. w pozostałej części tj. dotyczącej J. P., M. W., H. R., W. W., A. W., R. W., G. W., W. L., J. L. i M. M.
W uzasadnieniu decyzji organ wywiódł że Wojewoda [...] wydając decyzję z [...] września 2016 r. w sposób wadliwy i niepełny zebrał materiał dowodowy i nie wyjaśnił w sposób wyczerpujący stanu faktycznego pod kątem ustalenia czyją własność stanowił pozostawiony poza obecnymi granicami Polski majątek w szczególności czy stanowił on wyłączną własność czy też pozostawał we współwłasności. Nie podjął wszelkich możliwych kroków celem dokładnego wyjaśnienia sprawy, w szczególności nie zebrał i nie rozpatrzył całego materiału dowodowego (organ wojewódzki nie wyczerpał możliwości samodzielnego poszukiwania dowodów na okoliczność tytułu prawnego do majątku położonego w miejscowości M., w tym nie wystąpił do [...] archiwum w celu pozyskania dokumentów przedwojennych, które pomogłyby wyjaśnić dokładnie ww. kwestie), a posiadany materiał ocenił dowolnie. Do naruszenia art. 3 ust. 1 ustawy zabużańskiej doszło zaś na skutek ustalenia przez Wojewodę [...] - pomimo że pozostawiona nieruchomość była przedmiotem współwłasności - iż prawo do rekompensaty przysługuje tylko jednemu właścicielowi.
Organ I instancji jeszcze przed wydaniem decyzji z dnia [...] września 2016 r., był w posiadaniu informacji, które w jasny i czytelny sposób stały w sprzeczności z sentencją wyroku Sądu Okręgowego w J. z dnia [...] maja 1995 r., sygn. akt [...] a dotyczącą właścicieli pozostawionego majątku jak i jego wielkości. Informacje te zawarte były w Zaświadczeniu archiwalnym wystawionym przez Państwowe Archiwum w Obwodzie [...] z dnia [...] września 2015 r., nr [...], pozyskanym przez Konsulat Generalny Rzeczypospolitej Polskiej w [...] i przesłany przy piśmie z dnia [...] października 2015 r., znak: [...]. Zgodnie z treścią ww. zaświadczenia cyt.: "W "Sprawie o parcelację majątku M., gmina S., powiat [...]" figurują spadkobiercy M. L. – H. L. i E. L., którzy zgodnie ze stanem na 1932 r. byli właścicielami posiadłości M. o powierzchni ogólnej [...] ha. W celu spłaty długów i uiszczenia podatków część posiadłości o powierzchni [...] ha podlegała parcelacji." Ponadto, ww. dokument informuje, że w przedmiotowym archiwum znajduje się obszerna dokumentacja związana z tymże majątkiem.
Wojewoda [...] winien wystąpić do [...] archiwum o przesłanie wszystkich dokumentów na bazie których zostało owo zaświadczenie wydane oraz wnikliwie wyjaśnić sprzeczności wynikające z dowodów zgromadzonych w sprawie na okoliczność kto był właścicielem tego majątku (w tym czy stanowi on przedmiot własności) i jaką powierzchnię miał majątek w okresie wybuchu II Wojny Światowej.
Przede wszystkim zaś organ I instancji, dysponując prawomocnym orzeczeniem wydanym przez sąd powszechny, z którego wynikało, iż to H. L. (jako jedyna) pozostawiła na Kresach przedmiotowy majątek, powinien dowód ten właściwie ocenić w kontekście całości okoliczności, jak i dowodów zgromadzonych w sprawie. Prawidłowa ocena dowodów nie polega bowiem jedynie na ocenie każdego dowodu z osobna, ale powiązaniu wszystkich dowodów ze sobą, gdyż to cały materiał dowodowy powinien tworzyć spójny obraz sprawy. W niniejszej sprawie ocena dowodów zgromadzonych w sprawie dokonana przez Wojewodę [...] przy wydawaniu poddanego kontroli rozstrzygnięcia była zupełnie dowolna. W świetle pozyskanych dowodów organ uznał, że nie można w oparciu o ten materiał stwierdzić, że majątek w położony w miejscowości M. należał wyłącznie do H. L., gdyż był on współwłasnością ww. osoby i E. L. Świadczy o tym zaświadczenie Państwowego Archiwum w Obwodzie [...] z dnia [...] września 2015 r. Materiały dowodowe pozyskane z Archiwum Państwowego Obwodu [...] przez Wojewodę [...], przy wydaniu decyzji dotyczącej spadkobierców D. D. dodatkowo potwierdzają ten fakt. W zgromadzonej dokumentacji znajduje się szereg urzędowych dokumentów, które jasno i czytelnie wskazują kto był właścicielem nieruchomości pozostawionych na Kresach. Z dokumentacji tej wynika, iż w każdym miejscu gdzie mowa o właścicielu majątku w miejscowości M., wymienieni są zawsze jednocześnie H. L. i E. L. Jednocześnie należy zauważyć, iż istotną kwestią jest to, że przedmiotowe dokumenty datowane są na lata 1931-1936 XX w., czyli na bardzo bliski okres przed wybuchem II Wojny Światowej. Poza tym z dokumentacji wynika, że majątek w związku z reformą rolną i parcelacją podlegał uszczupleniu, o czym organ I instancji miał wiedzę, wydając decyzję z dnia [...] września 2016 r., znak: [...], lecz naruszając swoje obowiązki wynikające z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. zlekceważył ten fakt uzasadniając swoje rozstrzygnięcie zasadą związania prawomocnym wyrokiem sądu.
Dalej organ wskazał, że zasada związania prawomocnym wyrokiem sądu, wynikająca z art. 365 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (tj. Dz. U. 2019 r. poz. 1460 z późn. zm.) nie znajduje w niniejszej sprawie pełnego zastosowania. Zakresem prawomocności materialnej jest bowiem objęty tylko ostateczny wynik rozstrzygnięcia, a nie przesłanki które do tego doprowadziły. Tego rodzaju zagadnienia mogą być bowiem przedmiotem odmiennego osądu w innych postępowaniach. Niewątpliwie w ramach postępowania o potwierdzenie prawa do rekompensaty organy administracji publicznej zobowiązane są badać przesłankę związaną z własnością nieruchomości pozostawionej we własnym zakresie, w oparciu o wszystkie dowody zebrane na tą okoliczność, czego Wojewoda [...] w niniejszej sprawie zaniechał.
Stwierdzone naruszenia mają charakter rażący, albowiem wbrew normie wynikającej z prawa materialnego (art. 3 ust. 1 ustawy zabużańskiej) Wojewoda [...] potwierdził prawo do rekompensaty na rzecz określonych w decyzji osób przyjmując, że w sytuacji kiedy nieruchomość była przedmiotem współwłasności można przyjąć, że była ona przedmiotem własności tylko jednej osoby. Naruszenie przez organ wojewódzki przepisów proceduralnych było zaś rażące, gdyż wywołało skutki jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności. Nie jest bowiem do zaakceptowania rozstrzygnięcie, zgodnie z którym przyznano całość rekompensaty z tytułu pozostawienia przedmiotowego majątku ziemskiego tylko części następcom prawnym właścicieli majątku, co powoduje, że strony wymienione w kwestionowanej decyzji nabyły zawyżoną wartość rekompensaty powodując tym samym niemożność jej wypłaty spadkobiercom Pani D. D. i następcom prawnym E. L. W ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji jest to niedopuszczalna sytuacja, powodująca naturalny sprzeciw, gdzie część rodziny otrzymuje rekompensatę, a inni pomimo spełnienia wszystkich wymaganych warunków już jej nie dostają, gdyż rekompensata została zrealizowana. Nie do zaakceptowania jest też sytuacja przyznania rekompensaty za pozostawioną nieruchomość bez wnikliwego wyjaśnienia powierzchni pozostawionego majątku w przypadku gdy materiał dowodowy dostarcza różnych informacji na ten temat. Powyższe wpływa bowiem na wartość nieruchomości, a w konsekwencji na wysokość rekompensaty.
Dlatego organ stwierdził nieważność decyzji Wojewody [...] z dnia [...] września 2016 r., jako wydanej z rażącym naruszeniem prawa.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł J. L. zarzucając naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, w postaci:
1) naruszenie prawa procesowego, mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 156 § 1 pkt 2 p.p.s.a przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegającą na uznaniu, że Wojewoda [...] wydał rozstrzygnięcie bez wnikliwego i wyczerpującego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy pod kątem ustalenia struktury własności majątku położonego w miejscowości M. co — zdaniem Organu — stanowi rażące naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności decyzji;
2) naruszenie prawa procesowego, mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 80 k.p.a., poprzez zastosowanie dowolnej, sprzecznej z zasadami logiki i doświadczenia życiowego oceny dowodu w postaci m.in. prawomocnego wyroku Sądu Wojewódzkiego w J., Wydziału [...] Cywilnego z dnia [...] maja 1995 r. sygn. akt [...] czy zeznań skarżącego J. L. podczas gdy okoliczność, iż H. L. była wyłączną właścicielką została stwierdzona ponad wszelką wątpliwość w wyżej przywołanym orzeczeniu;
3) naruszenie prawa procesowego, mającego wpływ na treść rozstrzygnięcia, a to art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez błędną analizę zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, co w konsekwencji doprowadziło do błędnych ustaleń faktycznych w sprawie i wydania zaskarżonej decyzji.
W związku z powyższym, wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania administracyjnego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje.
Skarga jest zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone przepisami m.in. art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2019, poz. 2167) oraz art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 28 ), dalej jako: "P.p.s.a.", sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem. Ponadto wskazać należy, że Sąd nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą, ale rozstrzyga jedynie w granicach danej sprawy, jak stanowi art. 134 § 1 ustawy P.p.s.a. przy czym stosownie do art. 135 P.p.s.a. Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.
Przedmiotem oceny jest decyzja nieważnościowa w sprawie wszczętej z urzędu. Organ uznał, że decyzja Wojewody [...] z [...] września 2016 r. została wydana z rażącym naruszeniem prawa przejawiającym się w tym, że w sposób wadliwy ustalono kto był właścicielem pozostawionej poza obecnymi granicami Polski nieruchomości.
Przypomnieć należy, że zadaniem organu prowadzącego postępowanie o stwierdzenie nieważności ostatecznej decyzji jest ocena takiej decyzji pod kątem kwalifikowanej niezgodności z prawem, co wymaga ustalenia czy decyzja została wydana bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa (art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.), lub czy wypełnienia inne przesłanki nieważnościowe określone w art. 156 § 1 k.p.a. Postępowanie takie - o stwierdzenie nieważności decyzji - ma zatem odrębną podstawę prawną i nie może być traktowane tak, jakby chodziło o ponowne rozpoznanie sprawy zakończonej decyzją ostateczną, rozstrzygającą o zastosowaniu przepisów prawa materialnego do danego stosunku administracyjno-prawnego. (por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 7 marca 1996 r.,sygn. akt. III ARN 70/95 OSNP 1996/18/258).
Zagadnienie rażącego naruszenia prawa było wielokrotnie przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego. Ostatecznie utrwalił się pogląd, że o rażącym naruszeniu prawa decydują 3 przesłanki: oczywistość naruszenia prawa, charakter przepisu, który został naruszony oraz racje ekonomiczne lub gospodarcze - skutki, które wywołuje decyzja ( m.in. orzeczenie NSA z 9 lutego 2005 r. OSK 1134/04, Lex 165717).
Naczelny Sąd Administracyjny wskazał przy tym, że oczywistość naruszenia prawa polega na rzucającej się w oczy sprzeczności pomiędzy treścią rozstrzygnięcia, a przepisem prawa stanowiącym jego podstawę prawną. W sposób rażący może zostać naruszony wyłącznie przepis, który może być stosowany w bezpośrednim rozumieniu, to znaczy taki, który nie wymaga stosowania wykładni prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w sprzeczności z treścią przepisu przez proste ich zestawienie ze sobą. Skutki, które wywołuje decyzja uznana za rażąco naruszającą prawo, to skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia wymagań praworządności zarówno skutki gospodarcze jak i społeczne naruszenia, których wystąpienie powoduje, że nie jest możliwe zaakceptowanie decyzji jako aktu wydanego przez organy praworządnego państwa. Postępowanie w przedmiocie stwierdzenia nieważności ostatecznej decyzji jest wyjątkiem od obowiązującej w postępowaniu administracyjnym wyrażonej w art. 16 K.p.a. zasady trwałości ostatecznej decyzji administracyjnej. A zatem nie jest dopuszczalne "podciąganie" wypadków zwykłego naruszenia prawa pod naruszenie kwalifikowane, rażące, ani - tym bardziej - uznawanie za naruszające prawo w sytuacji - gdzie nie jest wyjaśnione, czy do naruszenia prawa w ogóle doszło. W konsekwencji takiego stanowiska w orzecznictwie sądowoadministracyjnymi utrwalił się pogląd, że dla ustalenia czy kontrolowana decyzja została podjęta z rażącym naruszeniem prawa nie wystarczy stwierdzenie, że dokonano błędnej wykładni prawa, ale niezbędne jest wykazanie, że przekroczenie prawa nastąpiło w sposób jasny i niedwuznaczny (tak m.in. WSA w Warszawie wyrok z dnia 4 marca 2004 r. IVSA 3121/02 Lex 156916).
W postępowaniu o ustaleniu prawa do rekompensaty które było postępowaniem zwykłym organ dokonał ustaleń faktycznych m.in. na podstawie wyroku Sądu Wojewódzkiego w J. z [...] maja 1995 r. [...], którym ustalono że H. L. w związku z wojną 1939-1945 utraciła jako właściciel szczegółowo opisany w wyroku majątek ziemski znajdujący się w miejscowości M. Organ obecnie rozpoznający sprawę uznał, że w świetle nowych, pozyskanych obecnie dowodów, wykazane zostało iż majątek ten stanowił współwłasność z E. L.
Organ nieważnościowy natomiast przyjął, że nie do końca jest tym wyrokiem związany gdyż pojawiły się nowe dowody które powodują zasadne przyjęcie że majątek stanowił przedmiot współwłasności, bo tak wynika z nowych pozyskanych obecnie dowodów.
Sąd oceniając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji nie podziela wywodów organu o braku związania prawomocnym wyrokiem sądu powszechnego.
Zgodnie z art. 365 § 1 k.p.c., orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Oznacza to, że dopóki taki wyrok nie zostanie usunięty z obrotu prawnego we właściwym trybie, organy administracją są jego treścią związane. (por wyroki NSA z 13 maja 2015 r., II FSK 1116/14, z 22 marca 2005 r., sygn. akt FSK 1437/04; z dnia 12 maja 2010 r., sygn. akt I FSK 674/09, I OSK 2041/11,z 10 kwietnia 2013 r I CSK 2041/11). Z uwagi bowiem na moc wiążącą orzeczenia, określoną w art. 365 § 1 k.p.c., organy administracyjne i sądy muszą przyjmować, że dana kwestia prawna kształtuje się tak, jak stwierdzono w prawomocnym orzeczeniu. Dlatego wadliwie organ przyjął, że może w ramach postępowania nieważnościowego modyfikować ustalenia tego wyroku w postępowaniu nieważnościowym na skutek pozyskania nowych dowodów.
Postępowanie nieważnościowe nie służy ustalaniu na nowo stanu faktycznego w sprawie, tak jak to uznał organ w zaskarżonej decyzji. Jego celem jest weryfikacja ostatecznej decyzji pod względem zgodności z prawem. Co istotne, przy ocenie przesłanek z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., konieczne jest wykazanie rażącego naruszenia prawa które musi tkwić w samej decyzji. Nie stanowi rażącego naruszenia prawa tj. art. 3 ust. 1 ustawy zabużańskiej przyznanie prawa do rekompensaty na rzecz podmiotów które są spadkobiercami osoby w stosunku do której sąd powszechny potwierdził to prawo. Powyższe stanowi naruszenie przez organ art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Organ dopuścił się naruszenia zasady związania wyrokiem sądu, która wynika z art. 365 § 1 k.p.c. W takiej sytuacji organ nie powinien dokonywać oceny nowych dowodów zebranych w sprawie gdyż taka ocena zastrzeżona jest dla organu prowadzącego postępowanie zwyczajne a nie nadzwyczajne.
W konsekwencji prowadzi to do konieczności uchylenia zaskarżonej decyzji i umorzenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1a i § 3 p.p.s.a.
O kosztach sąd orzekł na podstawie art. 200 i 205 P.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (D.U. 2015, poz. 1800).
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnymi nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z 2 marca 2020 r o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (D.U: 2020, poz. 1842), p. także uchwała składu 7 Sędziów NSA z 30 listopada 2020 II OPS 6/19).

Nie znalazłeś odpowiedzi?

Zadaj pytanie naszemu agentowi AI — przeszuka orzecznictwo i przepisy za Ciebie.

Rozpocznij analizę