I SA/Wa 2288/20

I SA/Wa 2288/20 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2021-04-07
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2020-10-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Iwona Ścieszka
Łukasz Trochym /przewodniczący sprawozdawca/
Przemysław Żmich
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Nieruchomości
Sygn. powiązane
I OSK 2305/21 - Wyrok NSA z 2023-11-10
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 256
art. 156 par. 2, art. 156 par. 1 pkt 1-7, art. 16 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2019 poz 2325
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Łukasz Trochym (spr.), sędzia WSA Przemysław Żmich, asesor WSA Iwona Ścieszka, po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 kwietnia 2021 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji oddala skargę.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej jako "Kolegium/organ"), decyzją z [...] września 2020 r., nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Kolegium z [...] marca 2018 r., nr [...] w przedmiocie uznania, że zasiłek stały wypłacony S. B. w okresie od 1 października 2015 r. do 29 lutego 2016 r. w wysokości [...] zł jest nienależnie pobranym świadczeniem oraz podlega zwrotowi.
W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji Kolegium przedstawiło następujący stan faktyczny i prawny sprawy.
Decyzją z [...] czerwca 2015 r., nr [...] Prezydent W. (dalej jako "Prezydent") przyznał S. B. zasiłek stały wraz ze składką na ubezpieczenie zdrowotne od 1 maja 2015 r. do odwołania.
Decyzją z [...] marca 2016 r., nr [...] Prezydent uchylił własną decyzję z [...] czerwca 2015 r., nr [...] o przyznaniu zasiłku stałego z uwagi na podjęte przez S. B. zatrudnienie i przekroczenie kryterium dochodowego.
Zawiadomieniem z [...] maja 2017 r. Prezydent poinformował S. B. o wszczęciu postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia z uwagi na uzyskanie przez S. B. uprawnień do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Decyzją z [...] czerwca 2017 r., nr [...] Prezydent orzekł, że zasiłek stały wypłacony S. B. w okresie od 1 października 2015 r. do 29 lutego 2016 r. w kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, zaś samo świadczenie podlega zwrotowi z bieżącego świadczenia rentowego wypłacanego S. B. z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Odwołanie od wyżej wymienionej decyzji złożył S. B.
Decyzją z [...] listopada 2017 r., nr [...] Kolegium uchyliło zaskarżoną decyzję i skierowało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez Prezydenta. Organ zwrócił uwagę, że postępowanie w sprawie nienależnie pobranych świadczeń powinno uwzględniać dwa elementy zawarte w ustawie, tj. zarówno zwrot świadczenia, jak i odstąpienie od żądania zwrotu. Natomiast zaskarżona decyzja Prezydenta nie zawiera rozważań w zakresie podstaw do odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia i z tego powodu powinna zostać uchylona.
Decyzją z [...] stycznia 2018 r., nr [...] Prezydent ponownie orzekł, że zasiłek stały wypłacony w okresie od 1 października 2015 r. do 29 lutego 2016 r. w kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi.
Odwołanie od decyzji wniósł w imieniu S. B. – jego pełnomocnik, zarzucając zaskarżonej decyzji naruszenie art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej poprzez nie przeprowadzenie przez Prezydenta czynności mających na celu ustalenie okoliczności uzasadniających odstąpienie od zwrotu wypłaconego świadczenia oraz art. 7 i 10 k.p.a. oraz niezastosowanie się do wskazówek Kolegium co do rozpoznania wniosku o odstąpienie od zwrotu świadczenia. W ocenie S. B., powyższe naruszenia skutkują tym, że decyzja Prezydenta jest obarczoną wadą nieważności.
Decyzją z [...] marca 2018 r., nr [...] Kolegium utrzymało w mocy decyzję Prezydenta z [...] stycznia 2018 r., nr [...]. Kolegium wyjaśniło w uzasadnieniu powyższej decyzji, że przy ponownym rozpatrzeniu niniejszej sprawy Prezydent podejmował czynności mające na celu ustalenie sytuacji S. B., zarówno finansowej, bytowej oraz osobistej. Kolegium wskazało w tym zakresie, że pracownik socjalny dwukrotnie próbował nawiązać kontakt z S. B., tj. w dniach [...] i [...] grudnia 2017 r., jednakże nie zastał go w domu. W związku z czym, podniosło dalej Kolegium, pismem z [...] grudnia 2017 r. Prezydent wezwał S. B. do stawienia się w Ośrodku Pomocy Społecznej [...] (dalej jako "OPS"), jednakże wezwany nie stawił się. Kolegium zauważyło także, że [...] grudnia 2017 r. pracownik socjalny zastał S. B. w domu, jednakże ten odmówił wpuszczenia pracownika socjalnego do mieszkania. Z kolei, pismem z [...] grudnia 2017 r. Prezydent wezwał S. B. do stawienia się w siedzibie OPS w celu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego – bezskutecznie. Podobnie bezowocna, podniosło Kolegium, okazała się próba kontaktu z S. B. [...] stycznia 2018 r., kiedy to pracownik socjalny usiłował zastać go w jego miejscu zamieszkania, jednakże S. B. był nieobecny. Mając na uwadze powyższe, Kolegium wskazało, że z przepisów ustawy o pomocy społecznej wynika, iż osoby korzystające ze świadczeń zobowiązane są do współpracy z organami udzielającymi wsparcia. Kolegium w decyzji uchylającej poprzednie rozstrzygnięcie Prezydenta zobowiązało organ I instancji do rozpoznania wniosku S. B. o odstąpienie od zwrotu nienależnie pobranego świadczenia.
Nie znalazła akceptacji Kolegium taka postawa S. B., który odpowiedzialnością za brak przeprowadzenia wywiadu środowiskowego obciąża pracownika socjalnego, w sytuacji gdy odmówił wpuszczenia pracownika do domu czy też nie stawiał się na wezwania. Kolegium uznało bowiem, że w skutek trzykrotnej nieobecności S. B. w miejscu zamieszkania oraz braku reakcji na wezwania do stawiennictwa w OPS, pracownik socjalny nie był w stanie przeprowadzić wywiadu środowiskowego, co nie zwalniało strony z obowiązku poddania się takiemu wywiadowi. W niniejszej sprawie Kolegium stwierdziło zatem, iż podjęte przez Prezydenta rozstrzygnięcie w zakresie rozpatrzenia wniosku S. B. o odstąpienie od zwrotu nienależnie pobranego świadczenia było wynikiem zachowania samego zainteresowanego, który uniemożliwił ustalenie swojej sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej.
W świetle powyższego Kolegium uznało, że rozstrzygnięcie Prezydenta było prawidłowe i brak jest podstaw do jego uchylenia. Od powyższej decyzji nie została złożona skarga do sądu administracyjnego.
Pismem z [...] lutego 2020 r. S. B. wystąpił do Kolegium z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z [...] marca 2018 r., nr [...] powołując się na liczne nieprawidłowości w działaniu Prezydenta, które w jego ocenie Kolegium uprzednio pominęło, m.in.:
- w zakresie braku zmiany pracownika socjalnego mimo jego wniosku, kiedy to błędy pracownika spowodowały negatywne konsekwencje dla beneficjenta świadczenia;
- w zakresie terminu rozpoznawania jego wniosku w sposób rażąco przewlekły, co naraziło go na konieczność zwrotu wyższej kwoty świadczeń;
- w zakresie sposobu działania jego pełnomocnika, który okoliczności tych nie kwestionował oraz nie wskazał na błędy urzędnika skutkujące dla niego negatywnymi konsekwencjami;
- naruszenie art. 9 i 10 k.p.a. i nie zbadanie przez Kolegium czy jego prawa procesowe były respektowane w postępowaniu w tym czy zapewniono mu dostęp do akt sprawy na każdym z jego etapie, wzywano do wyjaśnień w okresie około świątecznym;
- w zakresie kontaktu z urzędnikami, którzy bez zapowiedzi przychodzili celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, a zatem nie miał on obowiązku wpuszczać ich do mieszkania, przy czym podkreślił, że nigdy nie odmówił przeprowadzenia wywiadu środowiskowego.
Kolegium decyzją z [...] września 2020 r., nr [...] odmówiło stwierdzenia nieważności własnej decyzji z [...] marca 2018 r., nr [...].
W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ szczegółowo omówił i wyjaśnił tryb weryfikacji decyzji ostatecznych jakim jest stwierdzenie nieważności decyzji, ze wskazaniem właściwych w tym zakresie przepisów kodeksu postępowania administracyjnego oraz orzecznictwa sądowego.
W ocenie Kolegium, kwestionowana decyzja nie jest obarczona żadną z wad, o których stanowi przepis art. 156 § 1pkt 1-7 k.p.a., w szczególności nie została wydana z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Kolegium, zakwestionowanej decyzji Kolegium nie można zarzucić rażącego naruszenia zarówno norm przepisów materialnoprawnych, jak i procesowych. W ocenie Kolegium, S. B. także nie przedstawił w swoich pismach argumentów przemawiających za tym, że decyzja Kolegium narusza prawo w sposób rażący. Zdaniem Kolegium, wnioskodawca skoncentrował się na nieprawidłowościach w działaniu Ośrodka Pomocy Społecznej, które pozostają poza oceną w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium, które toczy się w oparciu o ściśle określone przesłanki. W ocenie Kolegium, bardziej odpowiednią formą kwestionowania działań OPS przez S. B. jest skarga na działanie Prezydenta. Również przesłanek uzasadniających ewentualne wznowienie postępowania nie można, zdaniem Kolegium, rozpatrywać w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji z tego względu, iż przesłanki wznowieniowe odnoszą się do ewentualnych kwalifikowanych uchybień o charakterze proceduralnym, a w postępowaniu nieważnościowym rozpatrywane przesłanki dotyczą materii sprawy, a zatem treści decyzji, a nie procedury, czyli form postępowania i dlatego też stwierdzenie nieważności decyzji w przypadku wystąpienia przesłanek do wznowienia postępowania administracyjnego jest niedopuszczalne. Dalej Kolegium wyjaśniło, że postępowaniu dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji nie bierze się pod uwagę czasu rozpoznawania wniosku i ewentualnej przewlekłości przy jego rozpoznawaniu, ponieważ kwestionowaniu tego rodzaju uchybień służy w chwili obecnej ponaglenie, a następnie skarga na przewlekłość wnoszona do sądu administracyjnego.
S. B. (dalej jako "Skarżący") wniósł skargę na powyższą decyzję Kolegium z [...] września 2020 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W uzasadnieniu skargi Skarżący podniósł, że w przypadku gdy uzyskał prawo do renty z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych obowiązkiem organu było niezwłoczne wszczęcie postępowania w sprawie cofnięcia świadczenia, które pobierał od 2015 r., a nie zwlekanie z tym do 2017 r., co naraziło Skarżącego na szkodę ponieważ naliczono mu wyższą kwotę świadczenia podlegającego zwrotowi niż powinna być naliczona. Ponadto Skarżący wskazał na błędy organu, który miał możliwość wcześniejszego sprawdzenia beneficjenta w ZUS, Urzędzie Pracy, Urzędzie Skarbowym czy w innych instytucjach zanim przyznał świadczenie. Skarżący podniósł, że powyższa sytuacja ma swoje źródło także w tym, że przydzielony pracownik socjalny nie były w stanie udzielić mu właściwych informacji. Na tą sytuację Skarżący starał się reagować – wnosząc o zmianę przydzielonego mu pracownika, ale bez skutku. W ocenie Skarżącego, powyższa inicjatywa spotkała się z negatywną reakcją organu, który wszczął wobec niego postępowanie o nienależnie pobrane świadczenie, co Skarżący odbiera jako formę odwetu ze strony organu.
Skarżący wskazał następnie, że niezrozumiałym dla niego jest powoływanie się przez Kolegium na zasadę trwałości decyzji administracyjnej w sytuacji gdy, w jego ocenie, wcześniejsze decyzje organu są wadliwe. Skarżący wskazał przy tym, że jest osobą z II grupą niepełnosprawności, nie jest prawnikiem i dlatego trudno jest mu bronić się przed niesłusznymi zarzutami ze strony organów. Skarżący wskazał, że Kolegium nie uwzględniło wyników jego badania lekarskiego przez orzecznika z ZUS z [...] października 2019 r. w którym lekarz orzecznik stwierdził konieczność stałej lub długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w zaspokojeniu podstawowych potrzeb życiowych.
Skarżący zarzucił także nieprawidłowości w działaniu OPS, w tym uniemożliwienie zapoznania z aktami sprawy, oraz błędy proceduralne popełnione w trakcie załatwiania jego sprawy. Końcowo Skarżący podniósł, że organ naruszył jego prawa jako strony postępowania.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Zarządzeniem Przewodniczącej Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 16 lutego 2021 r. sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył co następuje:
zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137) w związku art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm., dalej jako "p.p.s.a."), kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a-c p.p.s.a.). Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza, iż Sąd zobowiązany jest dokonać oceny legalności zaskarżonej decyzji niezależnie od zarzutów podniesionych w skardze.
Dokonując oceny legalności zaskarżonej decyzji Kolegium, Sąd stwierdza przede wszystkim, że została ona wydana w postępowaniu prowadzonym w trybie nadzwyczajnym dotyczącym stwierdzenia nieważności decyzji ostatecznej. Przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji określone są enumeratywnie w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. W przypadku ich ustalenia organ ma obowiązek stwierdzić nieważność decyzji, chyba, że zachodzi sytuacja, o której mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Z uwagi jednak na fakt, że stwierdzenie nieważności decyzji jest wyjątkiem od ogólnej zasady trwałości decyzji ostatecznych (art. 16 § 1 k.p.a.), może mieć ono miejsce tylko wtedy, gdy decyzja w sposób niewątpliwy dotknięta jest przynajmniej jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. Z tego też powodu wykładnia tych przesłanek winna mieć charakter ścieśniający. Oznacza to, że nie każdy (nawet uzasadniony) zarzut naruszenia prawa może być skuteczną podstawą wzruszenia decyzji w tym trybie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 402/10, LEX nr 952029).
Jednocześnie w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że brak jednoznacznych dowodów w postępowaniu prowadzonym w trybach nadzwyczajnych zezwalających na podważenie ustaleń zawartych w decyzjach ostatecznych, którym zgodnie z art. 16 § 1 k.p.a. przyznaje cechy trwałości, stanowi negatywną przesłankę do ich wzruszenia, zaś wątpliwości co do ustaleń, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa należy rozstrzygać na korzyść legalności zaskarżonej decyzji (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 4 stycznia 1999 r., sygn. akt IV SA 1342/98, LEX nr 45699; z 24 sierpnia 2010 r., sygn. akt I OSK 1415/09).
A zatem, wyeliminowanie z obrotu prawnego orzeczenia administracyjnego w trybie art. 156 § 1 k.p.a. wymaga bezspornego ustalenia, że decyzja ta w sposób oczywisty naruszała w chwili jej wydania przepis prawa. Ponadto zakres postępowania nadzorczego w sposób istotny odbiega od postępowania zwykłego, w którym gromadzi się materiał w celu rozstrzygnięcia co do istoty sprawy.
Postępowanie nadzorcze w niniejszej sprawie miało na celu jedynie ustalenie, czy decyzja Kolegium z [...] marca 2018 r. utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta z [...] stycznia 2018 r. orzekającą, że zasiłek stały wypłacony S. B. w okresie od 1 października 2015 r. do 29 lutego 2016 r. w kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym i podlega zwrotowi, nie została dotknięta jakąkolwiek kwalifikowaną wadą prawną, o której stanowi przepis art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a.
Sąd zwraca jednak uwagę, że w toku postępowania wywołanego wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji, organ nie prowadzi postępowania dowodowego mającego na celu ponowne ustalenie stanu faktycznego sprawy zakończonej decyzją ostateczną, w tym przypadku decyzją z [...] marca 2018 r. Skupia się jedynie na wadach tkwiących w kontrolowanej decyzji, a nie na ponownym merytorycznym rozpatrzeniu sprawy zakończonej już przecież wydaniem decyzji ostatecznej. Brak jest zatem podstaw do ponownego ustalania w toku takiego postępowania stanu faktycznego sprawy zakończonej wydaniem kontrolowanej decyzji, tym samym nie ma proceduralnej możliwości poszerzenia materiału dowodowego sprawy.
Wskazać należy przy tym, że aby można było mówić o rażącym naruszeniu prawa z art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., skutkującym stwierdzeniem nieważności decyzji należy ustalić, że treść decyzji pozostaje w takiej sprzeczności z treścią przepisu obowiązującego w dniu jej wydania, która nie może być do zaakceptowana z punktu widzenia praworządności i dlatego decyzja taka powinna być wyeliminowana z obrotu prawnego. Sprzeczność, o której mowa powinna być oczywista.
Rozpoznając sprawę w ramach wskazanych kryteriów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, bowiem zaskarżona decyzja organu z [...] września 2020 r. nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. Zdaniem Sądu, rozstrzygnięcie organu, mimo zwięzłego uzasadnienia, jest prawidłowe.
W ocenie Sądu, organ prawidłowo stwierdził, iż w sprawie tej nie wystąpiła żadna z kwalifikowanych wad określonych w art. 156 § 1 pkt 1-7 k.p.a. uzasadniających wyeliminowanie decyzji z obrotu prawnego z mocą wsteczną – zasadnie zatem odmówił stwierdzenia nieważności własnej decyzji z [...] marca 2018 r.
Jak wynika z akt administracyjnych sprawy, kontrolowana w postępowaniu nadzorczym decyzja Kolegium z [...] marca 2018 r., została wydana na podstawie art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr z 2013 r., poz. 182, ze zm., dalej jako "ustawa"), który stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Świadczenie nienależnie pobrane to świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej (art. 6 pkt 16 ustawy). Zgodnie natomiast z art. 104 ust. 4 ustawy, który w tej sytuacji stosuje się odpowiednio, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Warunkiem wydania decyzji o zwrocie nienależnie pobranego świadczenia jest uprzednie uchylenie lub zmiana decyzji, na podstawie której to świadczenie zostało przyznane. Dopóki decyzja taka nie jest ostateczna, brak jest podstaw do przyjęcia, że pobrane świadczenie na podstawie decyzji je przyznającej jest świadczeniem nienależnym. W niniejszej sprawie ostateczną decyzją z [...] marca 2016 r., nr [...] Prezydent uchylił własną decyzję z [...] czerwca 2015 r., nr [...] o przyznaniu zasiłku stałego.
W realiach niniejszej sprawy zgodzić się należy z organem, czego zdaję się nie kwestionować nawet Skarżący, że na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] stycznia 2016 r., od 1 października 2015 r. Skarżący zaczął pobierać świadczenie rentowe, które niewątpliwie wpłynęło na zmianę jego sytuacji materialnej.
A skoro tak, to stosownie do brzmienia art. 109 ustawy, Skarżący był zobowiązany niezwłocznie poinformować organ, który przyznał na rzecz Skarżącego zasiłek stały (na mocy decyzji z [...] czerwca 2015 r.), o zaistniałej zmianie w jego sytuacji majątkowej, która wiązała się z podstawą do przyznania świadczeń. Tym bardziej, że o treści powyższego przepisu art. 109 ustawy Skarżący był świadom, ponieważ został o nim pouczony w treści decyzji z [...] czerwca 2015 r. przyznającej zasiłek stały, którą odebrał. Skarżący nie może zatem twierdzić, że nie wiedział o powinności zawiadomienia Prezydenta o przyznanym świadczeniu rentowym.
Skarżący nie dopełnił jednak powyższego obowiązku, pomimo że od momentu przyznania zasiłku stałego w 2015 r. wielokrotnie komunikował się z Prezydentem w sprawach przyznania kolejnych świadczeń (zasiłki celowe, dodatek mieszkaniowy, dodatek energetyczny), w ramach których m.in. składał oświadczenia o swojej sytuacji materialnej. W żadnym z nich Skarżący nie przekazał jednak Prezydentowi informacji o uzyskanym świadczeniu rentowym co prowadzi do wniosku, że świadomie zataił ten fakt przed organem pomocy społecznej.
Dopiero gdy w 2017 r. Prezydent uzyskał informacje na ten temat od Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (pisma ZUS z okresu marzec-kwiecień 2017 r.) skutkowało to wszczęciem postępowania w sprawie nienależnie pobranego świadczenia (zawiadomienie Prezydenta z [...] maja 2017 r.). Nie sposób zatem podzielić w takiej sytuacji zarzutów Skarżącego dotyczących "opieszałości" Prezydenta w tej sprawie co finalnie miało przyczynić się – zdaniem Skarżącego – do naliczenia nienależnie pobranego świadczenia w zbyt dużej wysokości. Zauważyć przy tym należy, że zgodnie z informacją z ZUS z [...] października 2015 r., którą wówczas dysponował Prezydent, Skarżący nie pobierał jeszcze żadnych zasiłków, renty czy emerytury.
Uwzględniając powyższe, zdaniem Sądu zasadnie zatem organ wywiódł, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, iż zasiłek stały wypłacony Skarżącemu w okresie od 1 października 2015 r. do 29 lutego 2016 r. w kwocie [...] zł jest świadczeniem nienależnie pobranym, i że w tym zakresie kontrolowana decyzja Prezydenta nie narusza prawa, a tym bardziej w stopniu uzasadniającym stwierdzenie jej nieważności.
Odnosząc się natomiast do kwestii oceny zasadności orzeczenia przez Prezydenta zwrotu nienależenie pobranego świadczenia, to zdaniem Sądu, ustalenia organu i ocena tej kwestii w decyzji z [...] marca 2018 r. również są prawidłowe.
W ocenie Sądu, nie ma racji Skarżący, który zarzuca Prezydentowi nie dopełnienie obowiązku wyczerpującego wyjaśnienia powoływanych przez niego okoliczności. Nie można zgodzić się również ze Skarżącym, że podejmując kontrolowaną decyzje organ nie zebrał wszystkich niezbędnych dla ustalenia istotnych okoliczności faktycznych sprawy dokumentów. To na Skarżącym w znacznej mierze spoczywał bowiem ciężar wykazania trudnej sytuacji materialnej, a więc również wzięcia udziału w wywiadzie środowiskowym, czy ewentualnego przedłożenia dokumentów tą sytuacje potwierdzających. Skoro zaś w toku postępowania przed Prezydentem, jak też na etapie postępowania odwoławczego, Skarżący nie przedstawił, pomimo wielokrotnych wezwań czy prób kontaktu ze strony pracowników socjalnych, pełnej i szczegółowej informacji o aktualnej sytuacji majątkowej i rodzinnej, a wręcz wyrażał oznaki braku chęci współpracy z organami pomocowymi, to zdaniem Sądu, nie może obecnie czynić zarzutu organom z tego tytułu. Nałożenie na organy prowadzące postępowanie administracyjne obowiązku wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego nie zwalnia bowiem strony postępowania od współudziału w realizacji tego obowiązku. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy nieudowodnienie określonych okoliczności faktycznych może prowadzić do rezultatów niekorzystnych dla strony (wyrok NSA z 20 lutego 2020 r., sygn. akt II GSK 3719/17, Lex nr 3031035). Sąd orzekający w niniejszym składzie w pełni podziela powyższy pogląd.
Przypomnieć należy w tym miejscu raz jeszcze, że postępowanie dotyczące stwierdzenia nieważności decyzji jest nadzwyczajnym trybem wzruszania decyzji administracyjnych, zaś kontrola organu nadzorczego sprowadza się tylko do oceny wad prawnych (kwalifikowanych) tkwiących w samej decyzji. Sąd chciałby przy tym również wyraźnie podkreślić, że nie jest przedmiotem postępowania nieważnościowego ponowna, merytoryczna ocena sprawy zakończonej wydaniem decyzji ostatecznej.
W ocenie Sądu, dla oceny prawidłowości podjętego przez organ rozstrzygnięcia nie mają znaczenia okoliczności ewentualnych nieprawidłowości w działaniu Ośrodka Pomocy Społecznej czy Prezydenta, w tym uniemożliwienie zapoznania z aktami sprawy, czy też dotyczące rzekomej złej woli organów orzekających w sprawie Skarżącego. Powyższe kwestia, poza tym, że nie zostały potwierdzone w toku prowadzonego postępowania, nie są istotne z punktu widzenia przesłanek nieważności, o którym jest mowa w art. 156 § 1 k.p.a.
Z kolei, w zakresie oceny zasadności zarzutu przewlekłości postępowania, jaka zdaniem Skarżącego miała mieć miejsce w jego sprawie, Sąd zauważa, że do zwalczania bezczynności czy przewlekłości służą stronie postępowania administracyjnego stosowne środki ochrony prawnej jakim jest ponaglenie (następnie skarga do sądu administracyjnego), dyscyplinujące organ do załatwienia sprawy w terminie, z których jaki wynika z akt sprawy, Skarżący nie zdecydował się jednak skorzystać.
Mając powyższe na uwadze, to jest oceniając, że zarzuty skargi nie znajdują oparcia w przepisach prawa oraz, że Sąd nie dostrzegł takich naruszeń przepisów prawa procesowego lub materialnego, które mogłoby mieć wpływ na wynik sprawy – skargę należało oddalić.
Mając powyższe na uwadze Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na mocy art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.
Stosownie do brzmienia art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym – por. uchwała składu siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z 30 listopada 2020 r., sygn. akt II OPS 1/20 (CBOSA).