I SA/Wa 2276/23

I SA/Wa 2276/23 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2024-04-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-22
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6076 Sprawy objęte dekretem o gruntach warszawskich
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 145 par. 1 pkt 1a
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Magdalena Durzyńska, Sędziowie: sędzia WSA Gabriela Nowak, asesor WSA Anna Falkiewicz-Kluj (spr.), Protokolant referent Aneta Suchecka, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 marca 2024 r. sprawy ze skargi J. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2023 r. nr [...] w przedmiocie przyznania prawa użytkowania wieczystego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...]; 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] na rzecz J. W. kwotę 680 (sześćset osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie, decyzją z 28 września 2023r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania J. W., następcy prawnego H. W., od pkt 1 decyzji Prezydenta [...] z dnia 9 września 2022 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości położonej w [...] przy ul. [...] hip. [...], stanowiącej obecnie działki ewidencyjne nr [...] i [...] z obr. [...], dalej nieruchomość dekretowa", na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało tę decyzję w mocy.
Stan sprawy przedstawiał się w sposób następujący.
Decyzją z 9 września 2023 r. nr [...] Prezydent [...] odmówił H. W. przyznania prawa użytkowania wieczystego do nieruchomości dekretowej. W uzasadnieniu organ wskazał, że przedmiotowa nieruchomość leży na terenie objętym działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), dalej "dekret".
Zgodnie z art. 7 ust. 1 i 2 dekretu dotychczasowi właściciele lub ich następcy prawni będący w posiadaniu gruntu, względnie osoby prawa ich reprezentujące - uprawnieni byli w ciągu 6-ciu miesięcy od dnia objęcia w posiadanie gruntu przez gminę do złożenia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej (obecnie użytkowania wieczystego) z czynszem symbolicznym lub prawa zabudowy za opłatą symboliczną.
W związku ze stwierdzeniem nieważności orzeczenia Prezydium Rady Narodowej [...] z 13 grudnia 1950 r. powstała konieczność ponownego rozpatrzenia wniosku dekretowego.
Na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Grodzkiego w [...] z 30 września 1948 r. sygn. akt: [...] prawa spadkowe po S. C., zmarłym [...] października 1944 r. nabyła w całości jego bratanica H. C.. Na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Grodzkiego w [...], z 30 września 1948 r., sygn. akt: [...], prawa do spadku po S. C., zmarłej [...] maja 1946 r. nabyła H. C..
Na mocy prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla [...] [...] Wydział Cywilny z 23 listopada 2017 r., sygn. akt: [...], prawa do spadku po B. O. z domu L., zmarłej [...] stycznia 1977 r. na podstawie ustawy nabyła w całości córka H. W. z domu T., córka J. i B..
Z zupełnego aktu małżeństwa B. O. nr [...], wynika, że na mocy decyzji Prezydenta [...] z 3 grudnia 1949r. [...] zmieniła ona nazwisko K. na nazwisko O..
Na podstawie odpisu zupełnego aktu urodzenia H. C. nr [...], wynika, że na mocy decyzji Prezydenta [...] z dnia 31.12.1949 r. [...] osobie, której niniejszy akt dotyczy zostało zmienione nazwisko C. na nazwisko T..
Z odpisu zupełnego aktu małżeństwa H. T. nr [...], wynika że nazwisko małżonków po zawarciu małżeństwa to W..
Organ ustalił, że działka nr [...] stanowi współwłasność [...] i osób fizycznych (poprzednio w użytkowaniu wieczystym osób fizycznych). Zachodzi zatem przesłanka odmowy przyznania wnioskowanego prawa, opisana w art. 214a ust. 1 pkt 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Ponadto jak wynika z pisma Wydziału Zasobów Lokalowych Urzędu Dzielnicy [...] z 10 kwietnia 2019 r. w budynku przy ul. [...] lokal mieszkalny nr [...] o powierzchni 53,43 m2 w dniu 8 maja 2000r. został wynajęty na czas nieokreślony.
Zgodnie z art. 214a ust. 1 pkt 6 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. D.U. 2023.344), dalej "u.g.n.", odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste lub przeniesienia prawa własności gruntu na rzecz osoby uprawnionej, o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu, ze względu na zajmowanie lokalu przez lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (t.j. D.U. 2023.725), dalej "u.o.p.l."
Mając na uwadze, że w stosunku do części w/w nieruchomości hipotecznej, wchodzącej aktualnie w skład części działki nr [...] z obrębu-[...], zostały spełnione przesłanki negatywne określone w art. 214a ust. 1 pkt 2 i 6 u.g.n. organ odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego. Dodatkowo organ I instancji podniósł, że jak wskazuje art. 214a ust. 2, przepis ust. 1 tej ustawy podstawą odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego jest sytuacja w której wyłączenia, o których mowa w ust. 1, dotyczą części gruntu, budynku lub ich części składowych. Oznacza to, że wystąpienie chociażby jednej z przesłanek negatywnych określonych w art. 214a ust. 1 pkt 1-12 u.g.n. w stosunku do chociażby części dawnej nieruchomości hipotecznej, obliguje organ do odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej. Z tego względu w ocenie organu I instancji brak możliwości ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu również co do dz. ew. nr [...] z obrębu [...].
Od powyższej decyzji odwołanie z zachowaniem ustawowego terminu złożyła H. W., zarzucając naruszenie art. 214a ust. 1 pkt 6 i art. 214a ust. 2 u.g.n. poprzez ich zastosowanie w sytuacji, gdy przepisy te rażąco naruszają art. 2, 21 ust. 1, 32 i 64 ust. 1 i 3 Konstytucji RP.
H. W. zmarła w dniu [...] października 2022 r., zaś prawa do spadku spadek po niej w całości nabył jej syn J. W., dalej "Skarżący".
Organ II instancji, rozpoznając odwołanie, podzielił w pełni ustalenia organu
I instancji co do podstawy prawnej rozstrzygnięcia tj. art. 214 a u.g.n.
Zgodnie z art. 214a ust. 1 u.g.n. odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste lub przeniesienia prawa własności gruntu na rzecz osoby uprawnionej, o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu, ze względu na:
1. przeznaczenie lub wykorzystywanie na cele określone w art. 6;
2. sprzedaż lub oddanie w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich;
3. zabudowę przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego dokonaną po dniu wejścia w życie dekretu, której wartość przenosi znacznie wartość zajętego na ten cel gruntu;
4. odbudowę lub remont, dokonany ze środków publicznych, budynków, o których mowa w art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, zniszczonych w latach 1939-1945 więcej niż w 50%;
5. brak możliwości dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału nieruchomości, której części dotyczy roszczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy;
6. zajmowanie lokalu przez lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 611 oraz z 2021 r. poz. 11 i 1243);
7. przeznaczenie nieruchomości na cele nauki, oświaty i kultury;
8. położenie gruntu w ramach publicznego kompleksu wypoczynkowego lub rekreacyjnego lub terenów zieleni w rozumieniu art. 5 pkt 21 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2021 r. poz. 1098);
9. ustanowienie lub przeniesienie na rzecz osób trzecich praw rzeczowych na gruncie, budynku lub ich części albo oddanie nieruchomości lub jej części do odpłatnego korzystania, w szczególności na podstawie umowy najmu lokalu mieszkalnego - bez względu na czas trwania stosunku cywilnoprawnego z osobą trzecią;
10. przeszkody powodujące, iż ustanowienie użytkowania wieczystego oraz własności budynku lub innego urządzenia powodowałyby sprzeczność z przeznaczeniem społeczno- gospodarczym tych praw;
11. niemożność pogodzenia z prawidłowym ukształtowaniem stosunków sąsiedzkich;
12. przeznaczenie lub wykorzystanie nieruchomości na cele użyteczności publicznej.
Ust. 2 przepis ust. 1 stosuje się także w przypadku, gdy wyłączenia, o których mowa w ust. 1, dotyczą części gruntu, budynku albo ich części składowych.
Przepis art. 7 ust. 2 dekretu stanowi, że gmina uwzględni wniosek, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania. Jednakże nowelizacją z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U z 2016 r. poz. 1271), został dodany art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami. Jego celem jest umożliwienie wydawania decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, w przypadkach wymienionych w tym przepisie. Dotychczas decydujące dla orzekania o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego były przesłanki wynikające z dekretu.
Przesłanki wskazane w art. 214a ustawy mogą być stosowane niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu, tj. niezależnie od tego, czy korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela dawało się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania.
Przepis art. 214a ustawy powoduje, że jeśli spełniona jest którakolwiek z przesłanek wymienionych w tym artykule, można odmówić ustanowienia prawa wieczystego użytkowania na rzecz poprzedniego właściciela lub jego następców prawnych bez badania, czy spełnione zostały przesłanki wymienione w art. 7 ust. 2 dekretu. Przepisy nowelizacji z 25 czerwca 2015 r. były przed ich wejściem w życie przedmiotem oceny Trybunału Konstytucyjnego, który w wyroku z 19 lipca 2016 r., Kp 3/15, uznał m.in., że art. 1 pkt 3 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w części dotyczącej dodawanego do ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami art. 214a, w związku z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy - Kodeks rodzinny i opiekuńczy jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 32 ust. 1 i art. 31 ust. 3 oraz z art. 2 Konstytucji oraz nie jest niezgodny z art. 21 ust. 2 Konstytucji. W uzasadnieniu Trybunał Konstytucyjny odniósł się szerzej do przepisów art. 214a ustawy o gospodarce nieruchomościami i stwierdził, że wskazane w tym przepisie okoliczności uzasadniające odmowę ustanowienia użytkowania wieczystego gruntu na rzecz byłego właściciela - po pierwsze - do 1 sierpnia 1985 r. były ustawowymi przesłankami odmowy (na podstawie ustawy) i - po drugie - w okresie późniejszym, w sprawach rozpatrywanych przez sądy wielokrotnie, były podstawą nieuwzględnienia wniosku restytucyjnego. Trybunał odniósł się kolejno do wszystkich pięciu przesłanek odmowy ustanowienia użytkowania wieczystego, przewidzianych w art. 214a ustawy.
Skoro działka nr [...] stanowi współwłasność miasta [...] i osób fizycznych, to jak słusznie organ I instancji uznał, zachodzi przesłanka odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego opisana w art. 214a ust. 1 pkt 2 u.g.n. Zgodnie z treścią księgi wieczystej nr [...] podstawą wpisu właścicieli wyodrębnionych lokali w budynku przy ul. [...] posadowionego na działce nr [...] - były notarialne umowy ustanowienia odrębnej własności lokalu, sprzedaży i oddania w użytkowanie wieczyste części gruntu.
Dodatkowo jak wynika z pisma Wydziału Zasobów Lokalowych Urzędu Dzielnicy [...] z dnia 10 kwietnia 2019 r. w budynku przy ul. [...] na lokal mieszkalny nr [...] o powierzchni 53,43 m2 w dniu 8 maja 2000 r. została zawarta umowy najmu na czas nieokreślony.
Zgodnie z art. 214a ust. 1 pkt 6 u.g.n. odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste lub przeniesienia prawa własności gruntu na rzecz osoby uprawnionej, o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu, ze względu na zajmowanie lokalu przez lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 u.o.p.l.
Mając na uwadze, że w stosunku do części w/w nieruchomości hipotecznej, wchodzącej aktualnie w skład części działki nr [...] zostały spełnione przesłanki negatywne określone w art. 214a ust. 1 pkt 2 i 6 u.g.n. słusznie organ I instancji odmówił ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.
Stosownie do art. 214a ust. 2 przepis ust. 1 u.g.n. stosuje się także w przypadku, gdy wyłączenia, o których mowa w ust. 1, dotyczą części gruntu, budynku albo ich części składowych. W konsekwencji ustalenie, że chociażby część gruntu objęta jest wyłączeniem na skutek okoliczności opisanych w ust. 1, obliguje organ do odmowy uwzględnienia wniosku. Przyjęcie, że w takiej sytuacji dopuszczalne jest uwzględnienie wniosku co do części gruntu, podważałoby jakiegokolwiek znaczenie normatywne ustępu drugiego w art. 214a i czyniłoby normę wynikającą z tego przepisu - pustą, niemożliwą do zastosowania. Z tego względu słusznie wskazał organ I instancji, że brak jest możliwości ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu również co do dz. ew. nr [...].
Zarzut pokrzywdzenia czy sprzeczności z zasadami współżycia społecznego i Konstytucją, nie może być adresowany do organów administracji, które zgodnie z art. 7 Konstytucji i art. 6 k.p.a. działają na podstawie i w granicach przepisów prawa, a zatem nie mogą podważać ich mocy obowiązującej.
Skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wywiódł Skarżący, zaskarżając decyzję w całości i wnosząc o jej uchylenie.
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: art. 214a ust 1 pkt 2 i 6 w zw. z art. 214a ust. 2 u.g.n. poprzez błędne zastosowanie ww. przepisów jako podstawy prawnej odmowy uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu opisanej wyżej nieruchomości w szczególności mając na uwadze oczywistą sprzeczność ww. przepisów z art. 64 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 oraz art. 2 Konstytucji RP, wyrażającymi konstytucyjne zasady ochrony własności i innych praw majątkowych, zasady zaufania obywatel do państwa i stanowionego przez nie prawa, zasady niedziałania prawa wstecz oraz zasady ochrony praw nabytych;
2. naruszenie przepisów prawa materialnego: art. 64 ust. 1 Konstytucji RP w zw. z art. 21 ust. 1 i 2 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 1-2 Konstytucji RP poprzez brak ich bezpośredniego zastosowania i w konsekwencji odmowę uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości [...] na podstawie przepisów art. 214a ust 1 pkt 2 i 6 u.g.n. w zw. z art. 214a ust. 2, co doprowadziło do pozbawienia skarżącego udziału w prawie własności budynku położonego na ww. gruncie oraz odmowy przeniesienia udziału we własności ww. gruntu, bez słusznego odszkodowania zagwarantowanego Konstytucją RP.
Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zwrot kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego pełnomocnika.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Skarga jest zasadna.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych określone przepisami m.in. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. D.U. 2022, poz. 2492), oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (D.U. 2023, poz 259), dalej "p.p.s.a." sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego. Sąd badając zgodność z prawem zaskarżonej decyzji działa w granicach sprawy, nie będąc jednak związanym zarzutami, wnioskami i podstawą prawną, stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a.
Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowił art. 214a u.g.n. Podstawą rozstrzygnięcia wniosku dekretowego wcześniej byłby art. 7 ust. 2 dekretu, zgodnie z którym gmina ma obowiązek uwzględnić wniosek o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, jeżeli korzystanie z gruntu przez dotychczasowego właściciela da się pogodzić z przeznaczeniem gruntu według planu zabudowania (obecnie miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego). Przepis art. 214 a ust. 1 u.g.n. w obecnym brzmieniu stanowi podstawę do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nie tylko w sytuacji gdy zachodzą przesłanki z art. 7 ust. 1 dekretu ale i w przypadku gdy spełnione zostaną przesłanki z art. 214 a ust. 1 pkt 1-12. Z kolei zgodnie z art. 214 a ust. 2 u.g.n. przepisy ust. 1 stosuje się także wtedy gdy wyłączenia o jakich mowa w nim dotyczą części gruntu, budynku lub ich części składowych.
Art. 214 a u.g.n. został dodany do ustawy o gospodarce nieruchomościami ustawą z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy (D.U. 2016.1271), dalej "ustawa zmieniająca", celem, umożliwienie wydawania decyzji o odmowie ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz poprzedniego właściciela gruntu, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 dekretu warszawskiego, w ściśle wymienionych w tym przepisie przypadkach. Kolejne zmiany tej regulacji nastąpiły na skutek wejścia w życie ustawy z 17 września 2020 r. o zmianie ustawy o szczególnych zasadach usuwania skutków prawnych decyzji reprywatyzacyjnych dotyczących nieruchomości [...], wydanych z naruszeniem prawa, ustawy o komercjalizacji i niektórych uprawnieniach pracowników oraz ustawy o gospodarce nieruchomościami (Dz.U.2020.1709). zmieniającej art. 214 a u.g.n, mocą art. 3 ustawy zmieniającej z dniem 20 października 2020 r. Zmiana ta doprowadziła do kolejnego rozszerzenia katalogu przesłanek do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego.
W porównaniu do przyczyn odmowy ustanowienia prawa wieczystej dzierżawy z dekretu i przyczyn tej odmowy – zgodnie z obecnym brzmieniem art. 214 a u.g.n. mamy do czynienia z kilkoma podstawami tej odmowy : pierwszy katalog to odmowy z uwagi na szeroko rozumiane cele publiczne – ust. 1 pkt 1, 3, 4, 7, 8, 12, drugi to przyczyny związane z ochroną praw osób trzecich – ust. 1 pkt 2, 6, 9 ( w tym jednak ostatnim przypadku wskazano również na ochronę najemców), trzecie, przyczyny bliżej nie określone, które dla ich sprecyzowania wymagają samodzielnej interpretacji organu – ust. 1 pkt 10, 11. – (sprzeczność ustanowienia prawa użytkowania wieczystego oraz własności budynku lub innego urządzenia jako powodująca sprzeczność z przeznaczeniem społeczno-gospodarczym tych praw oraz niemożność pogodzenia z prawidłowym ukształtowaniem stosunków sąsiedzkich).
Co istotne, i nie może umknąć uwadze, na gruncie art. 214 a u.g.n. mamy do czynienia obecnie z obligatoryjną odmową ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu, co oznacza, że w danym stanie faktycznym organ nie ma żadnego luzu decyzyjnego, tak jak to miało miejsce wcześniej czy to pod rządami samego dekretu warszawskiego czy nawet pod rządami ustawy o gospodarce nieruchomościami przed jej ostatnią nowelizacją. Obligatoryjność ta pozostaje w sprzeczności z uzasadnieniem do tejże nowelizacji.
Uzasadnienie ustawy nowelizującej art. 214 a u.g.n. ( z 2020 r.) wskazywało bowiem na fakultatywną odmowę ustanowienia prawa użytkowania wieczystego gruntu we wskazanych tam przypadkach, podczas gdy wprowadzona nowelizacja takiej fakultatywności nie przewiduje.
Sąd przypomina w tym miejscu, że Trybunał Konstytucyjny, w wyroku z 19 lipca 2016 r. Kp 3/15, badał zgodność z Konstytucją ustawy z 25 czerwca 2005 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy, w części dotyczącej dodawanego do ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (D.U. 2015, poz. 1774 i 1777 z 2006 r., poz. 65) art. 214 a w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy.
Mocą tej noweli wprowadzono do ustawy o gospodarce nieruchomościami art. 214a, w którym rozszerzono przesłanki do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w stosunku do tych wynikających z dekretu warszawskiego.
Ostatecznie Trybunał, dokonując kontroli konstytucyjności nowej regulacji nie stwierdził, aby były ono niekonstytucyjne. Podkreślił, że wprowadzona regulacja była celowa z uwagi na przywrócenie tą regulacji zasad państwa prawa a przede wszystkim ustabilizowanie stosunków prawnych. W rozważaniach swych Trybunał uznał, że zasady pewności prawa (w aspekcie ochrony praw nabytych przez właścicieli wyodrębnionych obecnie lokali) zasługują na ochronę konstytucyjną.
Jak wynika z tego wyroku Trybunału Konstytucyjnego:
- chodzi o uwzględnienie "trwałych" praw rzeczowych do gruntu (własność i użytkowanie wieczyste);
- wprowadzony przepis art. 214 a u.g.n. nie wprowadza nieznanych dekretowi przesłanek odmowy uwzględniania wniosków dekretowych – o czym świadczy powołane w tym wyroku bogate orzecznictwo sądowoadministracyjne. Nie jest próbą ograniczenia byłych właścicieli przez rozszerzenie przesłanek odmowy uwzględnienia wniosków dekretowych w porównaniu do przesłanek z dekretu warszawskiego;
-dekret nie jest wyizolowany z systemu prawa i dlatego należy go rozpatrywać z uwzględnieniem jego miejsca w całym systemie prawa obowiązującego w Polsce. Organ administracji publicznej rozstrzygając o wniosku dekretowym ma obowiązek rozważenia czy stan prawny gruntu i budynku pozwala na wydanie decyzji o ustanowieniu prawa użytkowania wieczystego oraz umożliwia wykonanie takiej decyzji poprzez określenie warunków do zawarcia umowy.
Badając zgodności z Konstytucją tj. art. 64 ust. 1 i 2 artykułu 214 a u.g.n. (5 przesłanek dotyczących odmowy przyznania prawa użytkowania wieczystego) Trybunał podkreślił, że na pierwszym planie powinno być dążenie do tego aby nie wyrządzić właścicielom i użytkownikom wieczystym nowych krzywd mając na względzie, co do zasady, słuszne roszczenia byłych właścicieli dekretowych z jednej strony i obecnym właścicielom i użytkownikom wieczystym wyodrębnionych obecnie lokali mieszkalnych z którym to wyodrębnieniem związane są prawa do budynku (lokali). Stwierdził w tym aspekcie, że przepis art. 214 a pkt 2 u.g.n. jest zgodny z art. 64 ust. 1 i 2 Konstytucji. W argumentacji prawnej podniesiono, że przy tej ocenie należy mieć na względzie stabilność stosunków prawnych, zasadę pewności obrotu prawnego, stabilizację sytuacji prawnej osób fizycznych i prawnych którym służy obecnie prawo własności. Pozostałe kwestie poruszone w wyroku T.K. nie dotyczą wprost sytuacji faktycznej kontrolowanej w obecnie rozpoznawanej sprawie.
Zwrócić należy uwagę jednak, że dokonując badania zgodności z Konstytucją art. 214 a u.g.n., w aspekcie przesłanek odmowy do ustanowienia prawa użytkowania wieczystego na rzecz byłego właściciela nieruchomości [...], Trybunał zwrócił uwagę że przyjęty przez ustawodawcę katalog stanowi " zamknięcie bardzo długiego okresu niepewności co do stanu prawnego nieruchomości [...]". Zdaniem Trybunału z jednej strony nawet bez nowelizacji ustawy i tak w przeważającej części były podstawy do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, ale z drugiej nie oznacza to zbędności przepisów nowelizujących a wprost przeciwnie "nowelizacja realizuje cele o dużej doniosłości konstytucyjnej a mianowicie przywraca stan pewności i bezpieczeństwa państwa. Pewność prawa jest jednym z fundamentów demokratycznego państwa prawa a pewność czy stabilizacja stosunków własnościowych dotyczących nieruchomości jest niezbędnym warunkiem rozwoju gospodarczego.
Trybunał wypowiedział się także w kwestii przepisów przejściowych t.j art. 3 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 2015 r. "Do spraw wszczętych i niezakończonych stosuje się przepisy niniejszej ustawy". Trybunał przyjął, że przyjęcie reguły intertemporalnej nakazującej stosowanie nowego prawa na przyszłość tj. do spraw w toku czyli bezpośredniego działania ustawy nowej umożliwia realizację celu nowelizacji a zarazem mieści się w standardzie wyznaczonym przez art. 2 Konstytucji.
Sumując, zdaniem Sądu, należy dojść do wniosku, że badana pod względem zgodności z Konstytucją R.P; poprzednia regulacja była elementem zamykającym katalog przesłanek do odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego, jako stanowiąca katalog zamknięty.
Tymczasem art. 214a zmieniony został przez art. 3 pkt 1 ustawy z dnia 17 września 2020 r. zmieniającej nin. ustawę z dniem 20 października 2020 r., nadając mu brzmienie ust. 1: "Odmawia się oddania gruntu w użytkowanie wieczyste lub przeniesienia prawa własności gruntu na rzecz osoby uprawnionej, o której mowa w art. 7 ust. 1 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, niezależnie od przyczyn wymienionych w art. 7 ust. 2 tego dekretu, ze względu na:
1) przeznaczenie lub wykorzystywanie na cele określone w art. 6;
2) sprzedaż lub oddanie w użytkowanie wieczyste na rzecz osób trzecich;
3) zabudowę przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego dokonaną po dniu wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, której wartość przenosi znacznie wartość zajętego na ten cel gruntu;
4) odbudowę lub remont, dokonany ze środków publicznych, budynków, o których mowa w art. 5 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, zniszczonych w latach 1939-1945 więcej niż w 50%;
5) brak możliwości dokonania zgodnego z prawem i ładem przestrzennym podziału nieruchomości, której części dotyczy roszczenie, o którym mowa w art. 7 ust. 1 i 2 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy;
6) zajmowanie lokalu przez lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego (Dz. U. z 2020 r. poz. 611);
7) przeznaczenie nieruchomości na cele nauki, oświaty i kultury;
8) położenie gruntu w ramach publicznego kompleksu wypoczynkowego lub rekreacyjnego lub terenów zieleni w rozumieniu art. 5 pkt 21 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody (Dz. U. z 2020 r. poz. 55, 471 i 1378);
9) ustanowienie lub przeniesienie na rzecz osób trzecich praw rzeczowych na gruncie, budynku lub ich części albo oddanie nieruchomości lub jej części do odpłatnego korzystania, w szczególności na podstawie umowy najmu lokalu mieszkalnego - bez względu na czas trwania stosunku cywilnoprawnego z osobą trzecią;
10) przeszkody powodujące, iż ustanowienie użytkowania wieczystego oraz własności budynku lub innego urządzenia powodowałyby sprzeczność z przeznaczeniem społeczno-gospodarczym tych praw;
11) niemożność pogodzenia z prawidłowym ukształtowaniem stosunków sąsiedzkich;
12) przeznaczenie lub wykorzystanie nieruchomości na cele użyteczności publicznej.
Art. 214 a ponownie więc zredagowano, dodając ust. 1, a w tym ustępie pkt 6 -12 oraz dodając ust. 2.
Z uzasadnienia projektu ustawy zmieniającej (druk sejmowy IX.420) wynika, że powód zamieszczenia pkt 6 dotyczącego niemożności ustanowienia prawa użytkowania w sytuacji w której doszłoby do naruszenia praw najemcy, wynikał z prac komisji reprywatyzacyjnej w trakcie których stwierdzono liczne naruszenia praw najemców przez beneficjentów decyzji dekretowych, na mocy których ustanawiano na ich rzecz prawo użytkowania wieczystego. Zastosowana regulacja (w całości), zdaniem projektodawców, miała na celu ochronę praw osób, które nabyły na nieruchomości odpłatnie prawo rzeczowe lub prawo do bezpłatnego korzystania z nieruchomości a których sytuacja prawna uległa pogorszeniu z uwagi na ustanowienie nie nieruchomości prawa użytkowania wieczystego na rzecz beneficjentów decyzji dekretowych.
Zwrócić w tym miejscu należy uwagę, że art. 23 ustawy z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (D.U. 2022, poz. 1495), nie uległ jednocześnie z tą nowelizacją zmianie. Przepis ten nadal dopuszcza możliwość uwzględnienia wniosku dekretowego, po 1 stycznia 2019 r., w przypadku gdy dotyczy on gruntu zabudowanego na cele mieszkaniowe w rozumieniu art. 1 ust 2 ustawy przekształceniowej. Wówczas to przenosi prawo własności gruntu. Oznacza to, że ustawodawca nie wykluczył przeniesienia własności nieruchomości lub jej części w trybie art. 7 dekretu nawet gdy żądanie wniosku dekretowego dotyczy nieruchomości zabudowanej na cele mieszkaniowe a więc budynkiem wielorodzinnym w którym wyodrębnione zostały lokale mieszkalne.
Jak wynika z akt sprawy działka nr [...] stanowi współwłasność [...] i osób fizycznych (poprzednio w użytkowaniu wieczystym tych osób). W tym zakresie istotnie zachodzi przesłanka negatywna do przyznania prawa użytkowania wieczystego z art. 214 ust. 1 pkt 2 u.g.n. W tym wypadku mamy bowiem do czynienia z prawem rzeczowym – współwłasnością i zgodnie z tym co zostało wskazane w wyżej w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego Kp 3/15 prawa te zasługują na ochronę. Skutkuje to koniecznością odmowy ustanowienia prawa użytkowania wieczystego w stosunku do tych lokali, które zostały wyodrębnione i stanowią obecnie własność osób fizycznych.
W budynku przy ulicy [...] pozostał w zasobach gminy lokal nr [...] o pow. 53,43 m2, który jest przedmiotem najmu na czas nieokreślony.
Z kolei, co do lokalu nr [...] w tym samym budynku, ogłoszono konkurs ofert na jego wynajem. Pełnomocnik Skarżącego złożył na rozprawie ogłoszenie – regulamin ograniczonego konkursu ofert na wynajem tego lokalu. Oznacza to w sposób nie budzący wątpliwości, że lokal ten nie jest wynajmowany i pozostaje w dyspozycji Gminy.
Stan faktyczny sprawy wskazuje zatem, że w odniesieniu do nieruchomości gruntowej mamy do czynienia z współwłasnością osób fizycznych i gminy w odniesieniu do działki na której posadowiony jest budynek. Zostały w nim ustanowione odrębne własności lokali na rzecz osób trzecich. Natomiast w odniesieniu do dwóch z lokali w tym budynku, jeden z nich pozostaje przedmiotem umowy najmu (prawo obligacyjne) a z drugiego nikt nie korzysta.
W ocenie Sądu, na gruncie niniejszej sprawy, w kontekście tak ustalonego stanu faktycznego, mamy do czynienia z przypadkiem, w którym Sąd może odmówić zastosowania przepisu art. 214 a ust. 1 pkt 6 i ust. 2 u.g.n. w odniesieniu do lokali nr [...] i [...] i związanym z nim prawem do gruntu.
Oczywiście do badania zgodności z Konstytucją aktów normatywnych powołany jest Trybunał Konstytucyjny – co wynika z art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy z 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (t.j. Dz.U.2019.2393). Generalnie zatem wyrok Trybunału Konstytucyjnego stanowi prejudykat. Stwierdzenie niekonstytucyjności aktu normatywnego powoduje skutek w postaci wyeliminowania danej regulacji prawnej. Jednakże Sąd będąc związanym także postanowieniami Konstytucji posiada kompetencję do dokonania oceny, czy przepisy ustawowe są zgodne bądź niezgodne z Konstytucją RP i nie "zastępuje" Trybunału Konstytucyjnego w jego wyłącznej kompetencji badania zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją RP. Skoro Konstytucja jest najwyższym prawem Rzeczypospolitej Polskiej i jej przepisy stosuje się bezpośrednio, chyba że Konstytucja stanowi inaczej (art. 8 Konstytucji RP), zaś sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom (art. 178 ust. 1 Konstytucji RP), to istnieje możliwość samodzielnego dokonania przez sąd oceny zgodności przepisów ustawowych z Konstytucją na użytek rozpoznawanej sprawy. W tym przypadku nie chodzi więc o przeprowadzanie przez sąd - "w zastępstwie" Trybunału Konstytucyjnego - oceny konstytucyjności przepisów ustawowych, lecz o "odmowę zastosowania" przepisów, które są niezgodne (zwłaszcza w sposób oczywisty) z przepisami (wzorcami) Konstytucji RP. (wyrok SN z dnia 27 lipca 2016 roku (III KRS 46/12).
Na gruncie orzecznictwa Trybunału Konstytucyjnego wskazuje się na sytuacje w których możliwe jest dokonanie prokonstytucyjnej wykładni prawa, która prowadzi do możliwości odmowy zastosowania prawa materialnego będącego podstawą rozstrzygnięcia danej sprawy.
Są to sytuacje w których:
-mamy do czynienia z wieloznacznością interpretowanego przepisu prawa (. wyroki T.K. z: 8 maja 2000r., SK 22/99, OTK ZU 2000/4, poz. 107, 28 kwietnia 1999r., K 3/99, OTK ZU 1999/4, poz. 73, uchwała T.K. z 25 stycznia 1995 r. W 14/94, OTK ZU 1995/19;
-identyfikacja hierarchicznej niezgodności norm (postanowienie z 8 lipca 2008r., P 38/07, OTK-A 2008/6, poz. 114, postanowienie T.K. z 1 października 2008r., P 25/07, OTK-A 2008/8, poz 142, postanowienie TK z 16 maja 2017 r., P 115/15, OTK-A 2017, poz. 44;
-gdy pojawia się próba rozwiązania problemu hierarchicznej niezgodności normy w wykonaniu orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego.
Trybunał podkreśla, że art. 193 Konstytucji R.P: stanowi o prawie sądu do wystąpienia z pytaniem prejudycjalnym do Trybunału Konstytucyjnego, co do zgodności aktu prawnego z Konstytucją, jeżeli od odpowiedzi na pytanie zależy rozstrzygnięcie sprawy, Ta inicjatywa sądu powinna jednak poprzedzać próba samodzielnego rozwiązania kwestii kolizji norm prawnych. Niedopuszczalne jest kierowanie pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego jeżeli wątpliwości sądu co do zgodności aktu normatywnego z Konstytucją mogą być usunięte w drodze wykładni (p. postanowienie T.K. z 16 maja 2017 r., P 115/15, OTK-A 2017, poz. 44).
Takiej wykładni dokonał Sąd i uznał, że przepisy art. 214 a ust. 1 pkt 6 i ust. 2 u.g.n. są niezgodne z art. 21 ust. 1 i 2 i 64 ust. 3 Konstytucji i sprzeczne z zasadą proporcjonalności wyrażoną w art. 31 ust. 3 Konstytucji R.P.
Zdaniem Sądu, przepisy art. 214 ust. 1 pkt 4 i ust. 2 nie mogą być zastosowane w niniejszej sprawie, co jest równoznaczne z koniecznością ich pominięcia przy orzekaniu przez organy obu instancji. Na gruncie rozpoznawanej sprawy nie mogą mieć zastosowania w odniesieniu do lokali nr [...] i [...].
Dokonując prokonstytucyjnej wykładni prawa należy wskazać co następuje.
Przesłanka z art. 412 a ust. 1 pkt 6 u.g.n. – zajmowanie lokalu przez lokatora w rozumieniu art. 2 ust. 1 pkt 1 ustawy o ochronie praw lokatorów - jest niezgodna z art. 21 ust. 1 i 64 ust. 1 Konstytucji i narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Stawia lokatora w pozycji uprzywilejowanej w stosunku do właściciela nieruchomości podczas gdy zgodnie z art. 21 ust. 1 Konstytucji R.P: ochronie podlega prawo własności. Ochrona praw lokatorów zapewniona jest w ustawie o ochronie praw lokatorów. Poza tym, wbrew temu co wskazywano w uzasadnieniu do projektu do ustawy zmieniającej z 17 września 2020 r. przepisy ustawy nowelizującej nie miały zmierzać do ochrony praw lokatorów ale ochrony praw właścicieli nabytych lokali. Tej ochronie służą bowiem inne przepisy, a te mocą tej ustawy nie zostały zmienione. (ustawa o ochronie praw lokatorów). Poza tym przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów chronią go bez względu na to czyją własnością pozostaje budynek (Gminy czy osoby fizycznej). Dlatego wprowadzenie do porządku prawnego pkt 6 art. art. 214 a ust. 1 u.g.n. narusza podstawowe zasady porządku prawnego poprzez danie prymatu prawu obligacyjnemu z prawa najmu nad prymat prawa rzeczowego - prawa własności, w sytuacji w której szczególnej ochronie podlega prawo własności, co wynika z art. 64 ust. 1 Konstytucji. Udzielona w ustawie ochrona najemców nie zasługuje na aprobatę a w konsekwencji przepis art. 214 a ust. 1 pkt 6 u.g.n. nie powinien być stosowany w tej konkretnej sprawie w której prawo własności budynku, wobec stwierdzenia nieważności decyzji dekretowej, nie przeszło na rzecz Gminy.
Regulacja ta narusza konstytucyjną zasadę proporcjonalności. Zasada ta musi być uwzględniana przy ingerencji ustawodawcy w sferę praw i wolności jednostki. Ingerencja ta jest możliwa lecz nie może być nadmierna tzn. sprzeczna z zasadą proporcjonalności (p. TK K 3/96 z 30 października 1996 r, TK K 27/95 z 20 listopada 1996 r.). Zasada proporcjonalności w szerokim ujęciu kładzie bowiem nacisk szczególny na adekwatność celu i środka użytego dla jego osiągnięcia. Ta zasada adekwatności musi być przez ustawodawcę zawsze respektowana. Mówiąc inaczej ustawodawca musi wybrać takiego rodzaju środki, które będą skuteczne ale jak najmniej uciążliwe dla podmiotów wobec których mają być zastosowane. Muszą być niezbędne i konieczne dla osiągnięcia celu.
Jak wskazywał niejednokrotnie Trybunał Konstytucyjny w swych wyrokach z zasady tej "wypływają trzy powiązane między sobą obowiązki ustawodawcy :1) przyjmowanie danej regulacji tylko wówczas, gdy jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego, z którym jest związana, 2) nakaz kształtowania danej regulacji w sposób zapewniający osiągnięcie zamierzonych skutków (celów), 3) warunek zachowania proporcji między efektami wprowadzonej regulacji a ciężarami, względnie niedogodnościami wynikającymi dla obywateli" – adekwatność celu i środka użytego do jego osiągnięcia. (por. TK z 31 stycznia 1996 r. K 9/95, S.Wronkowska w: Zarys koncepcji państwa prawnego w polskiej literaturze politycznej i prawnej (w:) Polskie dyskusje o państwie prawa, Warszawa 1995,, s. 74 i następne, wyrok T.K. z 27 kwietnia 1999 r. P 7/98).
Uchwalając normę art. 214 a ust. 1 pkt 6 u.g.n. ustawodawca kierował się sytuacją prawną lokatorów (najemców lokali komunalnych), którzy w niektórych z przypadków doznawali ze strony nowych właścicieli niedogodności w związku z tzw. aferą reprywatyzacyjną w [...].
Sąd, jako rozpoznający sprawy Komisji Reprywatyzacyjnej ma wiedzę w tym zakresie wynikającą z akt spraw rozpoznawanych przez Komisję Reprywatyzacyjną. Celem nowelizacji mała być ochrona najemców przed bezprawnym pozbawianiem ich prawa do zajmowanych lokali na podstawie umów najmu zawartych z Gminą. Nie ma przy tym wątpliwości, że nie wszyscy z tzw. nowych właścicieli nieruchomości [...], którym przyznano prawo użytkowania wieczystego do nieruchomości dekretowych (chodziło w większości o nabywców roszczeń dekretowych) dopuszczali się tego rodzaju zachowań w stosunku do najemców. Tymczasem ustawodawca mając na uwadze ten cel użył środka w postaci wykluczenia możliwości ustanowienia prawa użytkowania wieczystego nieruchomości w każdym przypadku gdy w danym lokalu zamieszkuje najemca. W ocenie Sądu powyższa regulacja jest nieproporcjonalna i nadmierna, w sposób nieuprawniony ogranicza możliwość korzystania z praw konstytucyjnych dawnego właściciela nieruchomości [...] czy jego ustawowego spadkobiercy. Norma ta nie spełnia zasad przydatności, konieczności i proporcjonalności. Choć teoretycznie prowadzi do zamierzonych skutków (zasada przydatności) to nie jest niezbędna dla ochrony interesu publicznego (zasada konieczności) gdyż interes ten jest należycie chroniony innymi przepisami ustawy – tj. ustawy o ochronie praw lokatorów. Po trzecie, jej efekty stanowią rażąco nadmierne ograniczenie konstytucyjnego prawa byłego właściciela dekretowego, którego pozbawiają prawa do lokalu i związanego z tym prawa użytkowania wieczystego gruntu, bez odszkodowania. Ustawodawca przyjął prymat prawa obligacyjnego nad prawem rzeczowym chronionym konstytucyjnie, co stanowi pogwałcenie podstawowych reguł demokratycznego państwa prawa wyrażonym w art. 2 Konstytucji R.P.
Zastosowane ograniczenia nie były konieczne w demokratycznym państwie prawa a wprowadzona regulacja nie była konieczna dla ochrony interesu publicznego. Regulacja ta nie tylko ogranicza prawa dawnego właściciela nieruchomości [...] poprzez uniemożliwienie mu uzyskania prawa użytkowania wieczystego do zabudowanej nieruchomości budynkowej (której zgodnie z dekretem warszawskim do czasu rozpoznania wniosku dekretowego jest właścicielem a co wynika z art. 5 dekretu ) ale jej wprost pozbawia. (por. TK z 26 kwietnia 1995 r., K 11/94, TK z 28 czerwca 2000 r K 5/2000).
Powyższa argumentacja znajduje także zastosowanie do oceny konstytucyjności art. 214 ust. 2 u.g.n. jako jeszcze dalej idąca niż konstrukcja przyjęta w art. 214 ust. 1 pkt 6 u.g.n.
Wprowadzane do porządku prawnego ograniczeń konstytucyjnie chronionego prawa własności musi uwzględniać rangę tego prawa w całym systemie prawa oraz być adekwatne i proporcjonalne do osiągnięcia innego prawnie doniosłego celu oraz być racjonalne. Żaden z tych postulatów nie został zachowany przy nowelizacji u.g.n. polegającej na wprowadzeniu przepisów zawartych w art. 214a ust. 1 pkt 6 i ust. 2.
O ile cel w postaci wzmocnienia pozycji prawnej lokatora kosztem wynajmującego lub nawet właściciela wynajmowanego lokalu co do zasady nie jest niezgodny z Konstytucją, to nie sposób przyjąć, że jest on możliwy do osiągnięcia wyłącznie poprzez ograniczenie możliwości uwzględnienia roszczeń dawnych właścicieli nieruchomości dekretowych czy ich spadkobierców. Lokator jest bowiem tak samo chroniony w przypadku gdy lokal pozostaje w dyspozycji jednostki samorządu terytorialnego jak i wtedy gdy jego własność nabywa osoba uprawniona na podstawie przepisów dekretu warszawskiego. Nie ma zatem racjonalnego powodu by ograniczać prawa byłych właścicieli nieruchomości [...] ze względu na ochronę praw lokatorów. Ta ochrona de lege lata i bez uwzględnienia przepisu z art. 214 a ust. 1 pkt 6 i ust. 2 u.g.n. jest taka sama w przypadku, gdy właścicielem nieruchomości jest [...] jak i w przypadku, gdy jest nim inna osoba, w tym uprawniony z dekretu warszawskiego.
Stwierdzone w praktyce sądowej oraz przez Komisję Reprywatyzacyjną naruszenia praw lokatorów przez niektórych beneficjentów decyzji dekretowych nie może prowadzić do generalnego ograniczenia uprawnień właścicielskich. Środkami walki z tego rodzaju niekorzystnymi społecznie zjawiskami powinno być właściwe działanie organów powołanych do ochrony praworządności, a nie generalne ograniczanie prawa własności. Takie generalne ograniczanie dotyka bowiem osób, które w żadnej mierze nie dopuściły się naruszeń. Adekwatnym, proporcjonalnym i wystarczającym środkiem będzie tu zapewnienie lokatorom indywidualnej ochrony bez potrzeby wprowadzania rozwiązań generalnych.
Opisywana regulacja godzi też w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa - art. 32 ust 1 Konstytucji R.P. przez dyferencjację pozycji prawnej byłych właścicieli nieruchomości [...] ze względu na czas rozpoznania ich wniosków dekretowych. Ci spośród byłych właścicieli, którzy doczekali się rozpoznania wniosków przed wejściem w życie ustawy nowelizującej nie doznawali ograniczeń w ochronie swych roszczeń dekretowych ze względu na zajmowanie lokalu przez lokatora zaś ci, których sprawy do wprowadzenia nowelizacji nie zostały rozpoznane takich – nowych – ograniczeń doznają. Ochrona własności została więc ograniczona na podstawie kryterium temporalnego przy czym owo kryterium nie ma żadnej racjonalnej podstawy, a w tym nie odnosi się do żadnej znanej porządkowi prawnemu instytucji dawności.
Zwrócić należy uwagę, że przepis art. 214 ust. 2 u.g.n. stanowi, że przepis ust. 1 art. 214 a ugn stosuje się także w przypadku gdy wyłącznie o którym mowa w ust. 1 dotyczą części gruntu, budynku albo ich części składowych. Jak trafnie wskazuje się w komentarzu do u.g.n. pod red. Ewy Bończyk-Kucharczyk, Komentarz aktualizowany do art. 214 a ugn, w Lex), przepis ten w tym jest nieprecyzyjny gdyż nie wiadomo czy przepis ust. 1 ma powodować odmowę dotyczącą całej nieruchomości czy też wyłącznie tej jej części której dotyczy. Mamy tu zatem do czynienia z sytuacją w której norma prawna jest wieloznaczna, co oznacza prawo sądu do dokonania prokonstytucyjnej wykładni prawa.
Ustawą z 20 lipca 2018 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego gruntów zabudowanych na cele mieszkaniowe w prawo własności tych gruntów (t.j. 2024.386), ustawodawca przekształcił prawo użytkowania wieczystego we własność z dniem 1 stycznia 2019 r. (art. 1). W art. 3 ustawa wskazuje na grunty, które nie podlegają przekształceniu: zabudowane na cele mieszkaniowe, położone na terenie portów i przystani morskich w rozumieniu art. 2 pkt 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1996r. o portach i przystaniach morskich (Dz. U. z 2023 r. poz. 1796), oddane w użytkowanie wieczyste na podstawie ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. o Krajowym Zasobie Nieruchomości (Dz. U. z 2023 r. poz. 1054, 1688 i 1693). Nie ma w tych przepisach mowy o tym aby przekształceniu nie podlegały grunty oddane w użytkowania wieczyste w wyniku rozpatrzenia wniosku dekretowego.
Poza tym wraz z nowelizacją nie uległy zmianie przepisy ustawy z 24 czerwca 2004 r. o własności lokali ( t.j. Dz.U.2021.1048). Ustawa ta, w art. 1 kreuje prawo do ustanawiania odrębnej własności samodzielnych lokali mieszkalnych w budynkach wielomieszkaniowych. Art. 3 ust. 1 tej ustawy stanowi natomiast, że w razie wyodrębnienia własności lokali właścicielowi lokalu przysługuje udział w nieruchomości wspólnej jako prawo związane z własnością lokali. W konsekwencji na gruncie tych przepisów powstaje prawo do lokalu jako prawo odrębne i powiązane z nim prawo do gruntu. Lokal stanowi odrębny przedmiot własności, co oznacza, że podlega obrotowi prawnemu nie tak jak to miało miejsce w przypadku budynków dekretowych (nie istniało wtedy odrębne prawo do lokalu). Nie ma zatem żadnych racji prawnych aby na gruncie obecnie obowiązujących przepisów prawa zasadne było – tak jak ma to miejsce na gruncie art. 214 a ust. 2 u.g.n. (przy wykładni tego przepisu dokonanej przez organy) do wyłączenia możliwości ustanawiania prawa do konkretnego samodzielnego lokalu w budynku wielomieszkaniowym.
Zgodnie z treścią księgi wieczystej [...] podstawą nabycia wskazanych tam lokali były akty notarialne sprzedaży lokali i oddania gruntu w użytkowanie wieczyste. Lokal [...] i [...] nie stanowią własności osób trzecich tj. nie przysługuje do niech żadnej prawo rzeczowe. Skarżący jest spadkobiercą właściciela dekretowego a nie tzw. nabywcą roszczeń. Nie ma zatem przeszkód aby przedmiotem użytkowania wieczystego stały się wyodrębnione lokale mieszkalne.
W następstwie niniejszego wyroku organ ponownie rozpozna wniosek dekretowy ale z pominięciem art. 214 a ust. 1 pkt 6 i 214 a ust. 2 u.g.n.
Z tych względów i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 a Sąd orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200, 205 § 1 ppsa w zw. z § 14 pkt 1 c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (D.U. 2016, poz. 1800).