I SA/Wa 2269/21

I SA/Wa 2269/21 - Wyrok WSA w Warszawie
Data orzeczenia
2022-05-19
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2021-09-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie
Sędziowie
Anna Falkiewicz-Kluj
Jolanta Dargas /przewodniczący/
Marta Kołtun-Kulik /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6079 Inne o symbolu podstawowym 607
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 403/23 - Wyrok NSA z 2026-02-05
Skarżony organ
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 156 § 1 pkt 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jolanta Dargas sędzia WSA Anna Falkiewicz – Kluj sędzia WSA Marta Kołtun - Kulik (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 19 maja 2022 r. sprawy ze skargi W. K. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] lipca 2021 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. uchyla zaskarżoną decyzję; 2. zasądza od Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji na rzecz skarżącego W. K. kwotę 200 (dwieście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 20 lipca 2021r., nr DAP-WOSRFR-7280-136/2020/KB, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji (dalej: "Minister", "organ"), po wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego, stwierdził nieważność decyzji nr 2 Wojewody Mazowieckiego (dalej: "organ I instancji") z 8 sierpnia 2020 r.
Decyzja Ministra została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.
W dniu 20 stycznia 1986 r. E. M. złożyła do Urzędu Dzielnicowego Kraków – Krowodrza w Krakowie wniosek o przyznanie działki w ramach odszkodowania za mienie pozostawione za granicą, położone we [...] i [...].
Postanowieniem z 22 października 2004 r., Prezydent Miasta Krakowa przekazał do rozpatrzenia, zgodnie z właściwością, wniosek E. M. do Wojewody Małopolskiego.
Wojewoda Małopolski pismem z 18 lipca 2007 r., znak: wezwał E. M. do uzupełnienia wniosku.
Postanowieniem z 8 października 2004 r., Prezydent Miasta Krakowa przekazał do rozpatrzenia zgodnie z właściwością wniosek J. W. do Wojewody Małopolskiego. Wraz z w/w postanowieniem przekazano akta sprawy, które zawierały m. in. następujące dokumenty:
– uwierzytelnioną kopię prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie z 26 stycznia 1989 r., sygn. akt [...] z którego wynika, że spadek po E. K., zmarłym w dniu 13.03.1943 r. w [...] i tam ostatnio zamieszkałym na podstawie ustawy nabyli: wdowa S. K. oraz dzieci: J. W. z domu K., C. K. i Z. K. po 1/4 części każde z nich,
– uwierzytelnioną kopię dowodu ubezpieczeniowego Nr 3 z 13 maja 1938 r., w którym jako właściciel budowli położonej we [...] przy ul. [...] wpisany jest E. K. i S.,
– pismo J. W. z 18 kwietnia 1991 r. do Urzędu Rejonowego w Krakowie w sprawie ekwiwalentu za mienie pozostawione poza granicami RP,
– oświadczenia S. K. z 22.11.1988 r., C. K. z 22 listopada 1988 r., Z. K. z 14 września 1987 r., w których ww. zrzekli się swoich części ze spadku po zmarłym E. K. na rzecz J. W. z domu K.,
– pełnomocnictwa z 20 grudnia 1988 r., z których wynika, że S. K., Z. K. i C. K. udzielili J. W. z domu K. pełnomocnictw w sprawie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku,
– wniosek J. W. z 2 września 1976 r. do Urzędu Dzielnicowego Kraków Krowodrza (data wpływu 9 grudnia 1976 r.) o przydzielenie działki pod budowę budynku mieszkalnego z uwagi na pozostawione mienie położone w [...] i we [...].
Wojewoda Małopolski pismem z dnia 3 lipca 2007 r., wezwał J. W. do uzupełnienia wniosku.
W dniu 24 października 2007 r. J. W. i E. M. przedłożyły m. in. następujące dokumenty:
– uwierzytelnioną kopię dowodu osobistego J. W., z którego wynika, że ww. urodziła się w dniu 1.03.1925 r. w [...],
– uwierzytelnioną kopię zaświadczenia Państwowego Urzędu Repatriacyjnego w Gliwicach z 26.11.1946 r., nr [...], z którego wynika, że J. K., narodowości polskiej, urodzona w [...] w dniu 13.03.1925 r., stale zamieszkała w [...], gmina [...], województwo [...] przybyła do Polski w dniu 20.11.1946 r. pod nr [...],
– oświadczenie J. W. z 16.10.2007 r. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, w którym w/w oświadczyła, że prawo to nie zostało dotychczas zrealizowane, oświadczenie J. W. z 16.10.2007 r. w którym ww. oświadczyła, że właścicielami pozostawionej nieruchomości byli E. K. i S. K. Ponadto ww. stwierdziła, że po przybyciu na obecne terytorium RP w 1944 r. zamieszkiwali w [...], [...] i w [...],
– pełnomocnictwo z 16.10.2007 r., z którego wynika, że J. W. upoważniła córkę E. M. do reprezentowania w sprawie rekompensaty za mienie zabużańskie przed Wojewodą Małopolskim,
– uwierzytelnioną kopię wypisu umowy sprzedaży z 5.10.1937 r., numer repertorium [...] z 1937 r., z którego wynika, że E. K. i jego żona S. K. z H. zamieszkali w [...] przy ul. [...] nabyli od L. H. zamężnej R. i R. E. nieruchomość wykaz hipoteczny [...] Dzielnicy II księgi gruntowej gminy Miasta [...] - parcelę budowlaną [...] i gruntowe [...] i [...] wraz z domem mieszkalnym do w/w nieruchomości należącym, położonym przy ul. [...] we [....],
– uwierzytelnioną kopię aktu notarialnego z 6.07.1926 t. L rep. [...], z którego wynika, że E. K., kupiec w [...] zamieszkujący nabył od W. P. nieruchomość położoną w [...], przy ul. [...] składającą się z parceli budowlanej L. [...], objętą wykazem hipotecznym L. [...] ksiąg gruntowych dla gminy kat. [...], składającą się z parceli budowlanej L. [...], dwóch domów, komórek i dobudówek, wychodków,
– uwierzytelnioną kopię wyciągu hipotecznego z Ks. zam. [...] z którego wynika, że E. K. nabył na podstawie umowy kupna sprzedaży z 5.07.1926 r. parcelę budowlaną Nr [...]. kat 830, położoną w [...]., na podstawie umowy kupna sprzedaży z dnia 6.07.1926 r.,
– informację o zmianie adresu J.W.
W dniu 25 października 2012 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego E. M. przedłożyła m. in. następujące dokumenty:
– oświadczenie E. M. z 25.10.2012 r. o miejscach zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium RP, w którym w/w oświadczyła, że właścicielką pozostawionej nieruchomości była J. W., która po przybyciu na obecne terytorium Polski w 1946 r. zamieszkiwała w J., K., G. i K.,
– oświadczenie E. M. z 25.10.2012 r. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, w którym w/w oświadczyła, że prawo to nie zostało dotychczas zrealizowane,
– uwierzytelnioną kopię dowodu osobistego E. M.,
– uwierzytelnione kopie planów domu jednopiętrowego i nadbudowy piętra przy ul. [...] E. K. w [...].
W dniach: 29.11.2019 r., 4.12.2019 r., 17.12.2019 r., 20.12.2019 r., 4.02.2020 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego wpłynęły pisma: W. K., G. K., R. B., G. K., M.M. z załączonymi m. in. następującymi dokumentami:
– oświadczeniami: W. K. z 21.11.2019 r., G.K. z 28.11.2019 r., R.B. z 6.12.2019 r., M. K. z 12.12.2019r., M. M. z 21.01.2020 r. o dotychczasowym stanie realizacji prawa do rekompensaty, z którego wynika, że prawo to nie zostało dotychczas zrealizowane,
– oświadczeniami: W. K.z 21.11.2019 r., G. K. z 28.11.2019 r., R. B. z 6.12.2019 r., M.K. z 12.12.2019r., M. M. z 21.01.2020 r. o miejscach zamieszkania po przybyciu na obecne terytorium RP, w którym w/w oświadczyli, że po przybyciu na obecne terytorium Polski w roku 1943 – S. K. zamieszkiwała w Krakowie przy ul.[...].
Postanowieniem z 13 lutego 2020 r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07, Wojewoda Małopolski uznał w oparciu o przedłożone dowody, iż w sprawie o potwierdzenie J.W., M. K., W. K. , G. K., M.M. i R. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców E. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, położonej w [...] przy ul.[...], powiat [...], województwo [...], zostały spełnione wymogi, określone w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. i wezwał J.W., M.K., G. K., M. M. i R.B. do wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty oraz do dołączenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej przez spadkobierców E. K., na podstawie materiału dowodowego zebranego w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego i wskazanego w niniejszym postanowieniu.
Postanowieniem nr 2 z 13 lutego 2020 r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07, Wojewoda Małopolski uznał w oparciu o przedłożone dowody, iż w sprawie o potwierdzenie J. W., M. K., W.K., G. K., M. M. i R. B. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K., J. W., Z. K. i C. K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, położonej we [...], przy ul. [...], województwo [...], zostały spełnione wymogi, określone w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z 8 lipca 2005 r. i wezwał J.W., M. K., G. K., M. M. i R. B. do wskazania jednej z wybranych form realizacji prawa do rekompensaty oraz do dołączenia operatu szacunkowego określającego wartość nieruchomości pozostawionej przez S. K., J. W., Z. K. i C. K., na podstawie materiału dowodowego zebranego w trakcie prowadzonego postępowania administracyjnego i wskazanego w niniejszym postanowieniu.
Zawiadomieniem z 13 lutego 2020 r., Wojewoda Małopolski poinformował strony postępowania, że nie przedłożenie operatów szacunkowych pozostawionych nieruchomości skutkować będzie wydaniem decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty. Ponadto organ I instancji wskazał, iż zgodnie z art. 98 kpa Strona może skorzystać z instytucji zawieszenia postępowania.
Decyzją Nr 1 z 28 lutego 2020 r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07, Wojewoda Małopolski odmówił M.C., K. K. i J. K.prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K., C. K., Z. K. i J. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul. [...], województwo [...] oraz w [...], przy ul. [...] i ul. [...], powiat [...], województwo [...].
Postanowieniem nr 3 z 13 lipca 2020 r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07, Wojewoda Małopolski uznał w oparciu o przedłożone dowody, iż w sprawie o potwierdzenie K. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K., J. W., Z.K. i C.K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, położonej we [...], przy ul. [...], województwo [...], zostały spełnione wymogi, określone w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Postanowieniem nr 4 z 13 lipca 2020 r., nr SNA/III.KB.7725-1-872-07, Wojewoda Małopolski uznał w oparciu o przedłożone dowody, iż w sprawie o potwierdzenie K. K. prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K., J.W., Z.K. i C.K. nieruchomości poza obecnymi granicami RP, położonej w [...], przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], zostały spełnione wymogi, określone w art. 2, art. 3 i art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Decyzją nr 2 z 8 sierpnia 2020 r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07 Wojewoda Małopolski potwierdził J. W. w 20/160 częściach, K. K.w 5/160 częściach, M.K.w 3/160 częściach, W. K. w 3/160 częściach, G. K. w 3/160 częściach, M. M. w 3/160 częściach i R. B.w 3/160 częściach prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.K., C. K., Z. K. oraz J. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul. [...], województwo [...].
W dniu 24 sierpnia 2020 r. do Małopolskiego Urzędu Wojewódzkiego wpłynął wniosek W. K. o zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S. K., C. K., Z. K. i J. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [...] przy ul. [...] oraz zawieszenie postępowania administracyjnego w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców E.K nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [...] przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], w części dotyczącej zabudowań posadowionych na pb. Ikat. [...], w chodzącej w skład w/w nieruchomości.
Postanowieniem nr 1 z 2 września 2020 r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07, Wojewoda Małopolski zawiesił na wniosek Strony postępowanie administracyjne w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców E. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [....] przy ul. [...].
Wojewoda Małopolski postanowieniem nr 2 z 2 września 2020 r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07 zawiesił na wniosek Strony postępowanie w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez spadkobierców E. K. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [...] przy ul. [...], powiat [...], województwo [...], w części dotyczącej zabudowań posadowionych na pb. Ikat. [...], w chodzącej w skład w/w nieruchomości.
Decyzją nr 3 z 2 września 2020 r., nr SNA/III.KB.7725-1-872-07, Wojewoda Małopolski potwierdził J.W. w 20/80 częściach, K. K. w 5/80 częściach, M.K. w 3/80 częściach, W. K. w 3/80 częściach, G. K. w 3/80 częściach, M. M. w 3/80 częściach i R. B. w 3/80 częściach prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.K., C. K., Z. K. oraz J. W. niezabudowanej nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej w [....] przy ul. [...], powiat [...], województwo [...].
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 20 lipca 2021r., nr DAP-WOSRFR-7280-136/2020/KB, po wszczęciu z urzędu (postanowieniem z 12 lutego 2021r.) postępowania administracyjnego – stwierdził nieważność decyzji nr 2 Wojewody Mazowieckiego z 8 sierpnia 2020 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że Wojewoda Małopolski wydając decyzję nr 2 z 8 sierpnia 2020 r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07 potwierdzającą J.W. w 20/160 częściach, K. K.w 5/160 częściach, M. K. w 3/160 częściach, W.K. w 3/160 częściach, G. K. w 3/160 częściach, M.M. w 3/160 częściach i R. B.w 3/160 częściach prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia przez S.K., C. K., Z. K. oraz J. W. nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej, położonej we [...] przy ul [...], województwo [...], rażąco naruszył art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej.
Minister podkreślił, że w sprawie potwierdzenia prawa do rekompensaty zarówno Strony postępowania, jak i właściciele pozostawionych nieruchomości musza spełnić łącznie wszystkie przesłanki wynikające z ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., a niespełnienie choćby jednej z przesłanek skutkuje wydaniem przez organ administracji decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Z akt sprawy wynika, że wnioskodawcy złożyli wnioski o potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości położonej we [...] przy ul. [...], województwo [...] w terminie określonym w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Minister stwierdził, że organ I instancji prowadząc postępowanie w przedmiotowej sprawie prawidłowo ustalił, że właścicielami nieruchomości położonej we [...] przy ul [...], przed wybuchem II Wojny Światowej byli S. i E.K..
Zgodnie z art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. wnioskodawca jest zobowiązany udowodnić, że osoba, którą wskazał jako właściciela nieruchomości pozostawionej, była przed wybuchem II Wojny Światowej właścicielem wskazanej nieruchomości.
Minister wskazał, że niespełnienie przez Stronę postępowania choćby jednej z przesłanek określonych w ustawie z dnia 8 lipca 2005 r. powoduje wydanie decyzji o odmowie potwierdzenia prawa do rekompensaty.
Organ podkreślił,, że Wojewoda Małopolski wydając decyzję nr 2 z 8 sierpnia 2020 r., stwierdził, że nieruchomość położoną we [...] przy ul [...], pozostawili następcy E. K., tj. S. K., C. K., Z. K. i J. W., a nie przedwojenny właściciel ww. nieruchomości – E. K.. Natomiast zgodnie z brzmieniem art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., to właściciel nieruchomości musiał spełnić łącznie przesłanki określone w art. 2 w/w ustawy, tj. posiadać przed wybuchem II Wojny Światowej nie tylko prawo własności nieruchomości, ale także obywatelstwo polskie, miejsce zamieszkania na byłym terytorium RP i opuścić byłe terytorium RP w związku z wojna rozpoczętą we wrześniu 1939 r., a następnie przybyć na obecne terytorium RP w związku z wybuchem II Wojny Światowej.
Z akt sprawy, w ocenie organu, wynika bezsprzecznie, że właścicielem nieruchomości położonej we [...] przy ul [...], byli przed wybuchem II Wojny Światowej E. i S. K. (uwierzytelniona kopia umowy sprzedaży z dnia 5.10.1937r., nr rep. [...] z 1937r.), a nie wyłącznie jego żona S. K. i ich dzieci: Z.K., C. K. i J. W.. Zatem, to E. K. powinien spełnić łącznie wszystkie przesłanki określone w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Z akt sprawy wynika również, że E. K. zmarł w dniu 13 marca 1943 r. w [...], gdzie był ostatnio stale zamieszkały (uwierzytelniona kopia prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego dla Krakowa - Krowodrzy w Krakowie z dnia 26 stycznia 1989 r., sygn. akt [...]). Z materiału dowodowego wprost wynika, że jeden ze współwłaścicieli nieruchomości położonej we [...] miał miejsce zamieszkania przed wybuchem II Wojny Światowej na byłym terytorium RP i nie opuścił byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r., a tym samym również nie powrócił na obecne terytorium RP. Zatem, E. K. nie spełnił przesłanki określonej w art. 2, a także art. 2 w związku z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r.
Biorąc zatem powyższe pod uwagę, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Wojewoda Małopolski wydając decyzję nr 2 z dnia 8 sierpnia 2020 r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07 naruszył rażąco art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., co spowodowało wypełnienie przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wobec powyższego, zdanie organu, zaistniały podstawy do stwierdzenia nieważności ww. decyzji Nr 2 Wojewody Małopolskiego z 8 sierpnia 2020r., nr SN.VIII.KB.7725-1-872-07.
Skargę na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 21 lipca 2021 r. wniósł W. K..
Zaskarżonej decyzji zarzucił:
1) naruszenie prawa materialnego, tj. art. 1 ust. 1 i ust. 2, art. 2 oraz art. 3 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dn. 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418) poprzez jego błędną interpretację, polegającą na uznaniu, iż dla stwierdzenia prawa do rekompensaty w trybie tej ustawy, niezbędne jest prawo własności nieruchomości przysługujące na dzień 1 września 1939 r.;
2) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego mimo braku przesłanki rażącego naruszenia prawa bądź braku podstawy prawnej;
3) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 7, art., 77 i art. 107 k.p.a. przez pominięcie okoliczności nabycia własności przedmiotowej nieruchomości przez S. K. i jej dzieci: C.K., Z. K., I. K. oraz J. W. przed opuszczeniem dawnych terenów Rzeczypospolitej Polskiej wskutek wybuchu II Wojny Światowej i przybyciem na obecne terytorium RP, co skutkowało błędnym ustaleniem stanu faktycznego, tj. przypisaniem własności ww. nieruchomości położonej we [...] przy ul [...], zmarłemu w dn. 13 marca 1943 r. E. K. oraz nieuwzględnieniem okoliczności nabycia prawa własności przedmiotowej nieruchomości przez spadkobierców; S. K. i jej dzieci: C. K., Z. K, I. K. oraz J. W. przed opuszczeniem dawnych terenów Rzeczypospolitej Polskiej wskutek wybuchu II Wojny Światowej i przybyciem na obecne terytorium RP;
4) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 9 k.p.a. – zasady pogłębiania zaufania uczestników do władzy publicznej poprzez wydanie rozstrzygnięcia odmiennego od prawomocnej już decyzji, z naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego;
5) naruszenie przepisów postępowania administracyjnego, tj. art. 16 § 1 k.p.a. - zasady trwałości decyzji poprzez wydanie rozstrzygnięcia odmiennego od prawomocnej już decyzji, z naruszeniem ww. przepisów prawa materialnego.
Zdaniem skarżącego naruszenie powyższych przepisów postępowania miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia, tj.: wskutek ich naruszenia Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał niezgodną z przepisami decyzję w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego o przyznaniu rekompensaty.
W uzasadnieniu skarżący przedstawił stanowisko na poparcie zarzutów.
W związku z powyższymi zarzutami skarżący wniósł o:
1) uchylenie zaskarżonej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 21 lipca 2021 r.;
2) dopuszczenie i przeprowadzenie, na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., dowodów uzupełniających z dokumentów w celu udowodnienia okoliczności pominiętych w prowadzonym postępowaniu administracyjnym, a mających istotne znaczenie w niniejszej sprawie, tj. dowodów: nakazu płatniczego za podatek od nieruchomości za rok podatkowy 1943 oraz pisma z 23 marca 2021 r. skierowanego przez skarżącego do Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji,
3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw.
W odpowiedzi na skargę Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wniósł o jej oddalenie w całości jako bezzasadnej, podtrzymując jednocześnie stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji, orzekając w sprawie, nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zgodnie zaś z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2020 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a.") sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57 a.
Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga jest zasadna.
W pierwszej kolejności podnieść należy, że istota postępowania nieważnościowego polega na badaniu, czy kontrolowana decyzja jest obarczona którąś z wad opisanych w art. 156 § 1 k.p.a. W tym postępowaniu organ administracji publicznej nie jest natomiast władny rozpatrywać sprawy co do jej istoty, a tym bardziej prowadzić postępowania dowodowego, jak to może czynić w postępowaniu zwykłym (odwoławczym). Jak wynika z powyższego organ rozpatruje w tym postępowaniu jedynie kwestie prawne i nie może rozstrzygać żadnej innej kwestii merytorycznej. Tylko zatem stwierdzenie wady lub wad decyzji wymienionych w zamkniętym katalogu ww. przepisu pozwala na wyeliminowanie jej z obrotu prawnego. Postępowanie nieważnościowe jest bowiem postępowaniem nadzwyczajnym i dla wzruszenia wprowadzonej skutecznie do obrotu prawnego decyzji administracyjnej wymagane jest spełnienie ściśle określonych przesłanek. Ustawodawca przewidział w art. 156 § 1 k.p.a. następujące przesłanki stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej: (1) wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości; (2) wydanie decyzji bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa; (3) decyzja dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco; (4) decyzja została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie; (5) decyzja była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały; (6) w razie wykonania decyzja wywołałaby czyn zagrożony karą; (7) decyzja zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.
Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji podstawy do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody Małopolskiego nr 2 z 8 sierpnia 2020 r. w przedmiocie potwierdzenia prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej upatruje w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a., tj. z uwagi na wydanie jej z rażącym naruszeniem prawa. W tym miejscu podkreślić jednak trzeba, że przy rozważaniu tego, czy zachodzi przesłanka rażącego naruszenia prawa niewystarczające jest wykazanie, że doszło do oczywistego naruszenia przepisu prawa, nie mówiąc już o wykazaniu zwykłego naruszenia prawa. Z tego względu w orzecznictwie sądów administracyjnych zaostrzono kryteria, pozwalające na stwierdzenie, czy doszło do rażącego naruszenia prawa, dając tym samym pierwszeństwo zasadzie stabilności obrotu prawnego. Tylko zatem w przypadku zaistnienia nadzwyczajnych okoliczności, możliwe jest wzruszenie zasady stabilności, pewności obrotu prawnego, wywodzonej z art. 16 k.p.a.
Pojęcie rażącego naruszenia prawa interpretowane jest jako naruszenie przepisu nie pozostawiającego wątpliwości co do jego bezpośredniego zrozumienia, jako oczywiste, wyraźne i bezsporne, jako sytuacja, w której rozstrzygnięcie zawarte w decyzji administracyjnej, dotyczące praw lub obowiązków stron postępowania, zostało ukształtowane sprzecznie z przesłankami wprost określonymi w przepisie prawa. Z rażącym naruszeniem prawa nie może być utożsamione każde, nawet oczywiste naruszenie prawa. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego powszechnie przyjmuje się, że rażące naruszenie prawa to takie naruszenie, które z uwagi na wywołane skutki jest jednoznaczne w znaczeniu wadliwości rozstrzygnięcia oraz tylko takie naruszenie, w wyniku którego powstają skutki niemożliwe do zaakceptowania z punktu widzenia praworządności. W konsekwencji stwierdzenie nieważności może dotyczyć tylko przypadków ewidentnego bezprawia, którego nigdy nie można usprawiedliwiać, ani tolerować (por. wyrok NSA z 20 października 2011 r., II GSK 1056/10, Lex nr 1070197 oraz wyrok NSA z dnia 12 stycznia 2016 r. sygn. akt II OSK 1098/14, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA).
Termin rażące naruszenie prawa co do zasady odnosi się do przepisów prawa materialnego, jednak się do tego nie ogranicza. Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 6 stycznia 2009 r., II GSK 600/08 (Lex nr 475235), posłużenie się przez ustawodawcę w przepisie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieostrym pojęciem "rażącego naruszenia prawa", wymaga szczególnej staranności w budowaniu tezy, że naruszenie jasnych w treści norm proceduralnych jest rażącym naruszeniem prawa. O ile bowiem w przypadku prawa materialnego teza ta w zasadzie nie jest kwestionowana, to w odniesieniu do prawa procesowego, chociażby z uwagi na istnienie trybu wznowienia, tylko niektóre przypadki mogą być kwalifikowane, jako rażące. Zalicza się do takich przypadków nieprzestrzeganie zasad ogólnych kodeksu. Uważa się przy tym, że o tym, czy miało miejsce rażące naruszenie prawa, decyduje przede wszystkim oczywistość tego naruszenia. W odniesieniu do przepisów o postępowaniu administracyjnym za rażące ich naruszenie należy uznać oczywiste niezastosowanie lub nieprawidłowe zastosowanie zasad ogólnych postępowania administracyjnego określonych w art. 6-11 w stopniu powodującym istotne ograniczenie uprawnień strony w postępowaniu, z wyjątkiem przepisów dających podstawę do wznowienia postępowania (por. uzasadnienie wyroku NSA w Warszawie z dnia 8 czerwca 1983 r., I SA 355/83, ONSA 1983, nr 1, poz. 40 – tak: Jaśkowska Małgorzata, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Lex.2016 ).
Nadto wskazać należy, że zarówno w doktrynie jaki i w orzecznictwie ugruntowany jest również pogląd stanowiący, iż poszczególne tryby nadzwyczajne nie mogą być stosowane zamiennie, mają one na celu bowiem usunięcie tylko określonego rodzaju wadliwości decyzji. W piśmiennictwie wskazuje się, że najistotniejszą różnicą omawianych instytucji jest materialnoprawny charakter w przypadku stwierdzenia nieważności i proceduralna istota wznowienia postępowania.
W przypadku stwierdzenia nieważności wada decyzji ma swoje źródło w prawie materialnym, tj. tkwi w samej decyzji. Natomiast w odniesieniu do wznowienia postępowania, wada dotyczy sposobu podejmowania tej decyzji, czyli "wadą jest dotknięte samo postępowanie", czyli "warunki powstania decyzji".
Jak wskazuje NSA w wyroku z dnia 27 stycznia 2016 r., sygn. akt I OSK 3033/15, za rażące naruszenie postępowania, a w szczególności przepisów regulujących postępowanie dowodowe, które uzasadniałoby stwierdzenie nieważności decyzji, można uznać jedynie wydanie decyzji bez uprzedniego przeprowadzenia jakichkolwiek dowodów, niezbędnych dla wyjaśnienia istoty sprawy, czy też wydanie decyzji bez przeprowadzenia dowodów obligatoryjnych w danej sprawie.
Biorąc powyższe rozważania prawne pod uwagę, zdaniem Sądu, w niniejszej sprawie z taką sytuacją nie mamy jednak do czynienia. Jak wynika z akt administracyjnych postępowanie dowodowe w sprawie zakończonej kwestionowaną decyzją zostało przeprowadzone, a organ I instancji dokonał oceny dowodów w ramach swobodnej oceny dowodów określonej w art. 80 k.p.a.
Organ nadzoru w niniejszym postępowaniu nieważnościowym stwierdził, że Wojewoda wydając decyzję nr 2 z 8 sierpnia 2020 r. uznał, że nieruchomość położoną we [...] przy ul [...], pozostawili następcy E. K., tj. S. K., C. K., Z. K. i J. W., a nie przedwojenny właściciel ww. nieruchomości – E. K.. Tymczasem, w jego ocenie, z materiału dokumentacyjnego wynika, że właścicielami nieruchomości położonej we [...] przy ul [...], byli przed wybuchem II Wojny Światowej E. i S. K., a nie wyłącznie jego żona S. K. i ich dzieci: Z. K., C. K. i J. W.. Zatem, to E. K. powinien spełnić łącznie wszystkie przesłanki określone w art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. Z akt sprawy wynika, że E. K. zmarł w dniu 13 marca 1943 r. w [...], gdzie był ostatnio stale zamieszkały, czyli nie opuścił byłego terytorium RP w związku z wojną rozpoczętą we wrześniu 1939 r., a tym samym również nie powrócił na obecne terytorium RP. Zatem, zdaniem Ministra, E. K. nie spełnił przesłanki określonej w art. 2, a także art. 2 w związku z art. 1 ust. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., gdyż art. 2 należy tak interpretować, że to właściciel nieruchomości musiał spełnić łącznie przesłanki określone w tym przepisie.
Biorąc zatem powyższe pod uwagę, w ocenie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji, Wojewoda Małopolski wydając decyzję nr 2 z dnia 8 sierpnia 2020 r., naruszył rażąco art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., co spowodowało wypełnienie przesłanek określonych w art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Wobec powyższego Sąd ponownie podkreśla, że rażące naruszenie prawa musi tkwić w treści decyzji administracyjnej, a nie w postępowaniu, w którym decyzja ta została wydana. Ocena postępowania wyjaśniającego, postępowania dowodowego, a także jego uzupełnienie, może nastąpić jedynie w ramach postępowania odwoławczego, a także w toku postępowania, o którym mowa w art. 145 k.p.a. (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 września 2010 r. sygn. akt I OSK 1472/09).
W tym kontekście podnoszone przez organ nadzoru argumenty związane z błędną oceną materiału dowodowego przez Wojewodę i odmienną interpretacją art. 2 ustawy z dnia 8 lipca 2005 r., uznać należało za nieuzasadnione i nie mające znaczenia dla rozstrzygnięcia a ich uwzględnienie w istocie doprowadziłoby do obejścia przepisów regulujących postępowanie odwoławcze oraz postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania.
Reasumując, Sąd doszedł do wniosku, że decyzja nr 2 z 8 sierpnia 2020 r. nie zawiera uchybień, które należałoby zakwalifikować jako rażące naruszenie prawa, a w konsekwencji brak jest podstaw do stwierdzenia jej nieważności na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.
O kosztach postępowania rozstrzygnięto na podstawie art. 200 p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym nastąpiło na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 1842 ze zm.).